გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ-ად-56კ-02 26 ივნისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: უკანონო მფლობელობიდან ბინის გამოთხოვა.

აღწერილობითი ნაწილი:

გარდაბნის რაიონის გამგეობის 1993წ. 29 ოქტომბრის ¹165 გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ნ. ზ-შვილი-ი-ოვას სამსულიან ოჯახს, ორი სულის გათვალისწინებით, სანერგე მეურნეობის დასახელების ახლადაშენებულ კორპუსში გამოუყვეს ოროთახიანი ბინა. იმავდროულად მოსარჩელის მეუღლის – ნ. ი-ოვის სახელზე გამოიწერა ¹108 ორდერი. ნ. ი-ოვამ და მისმა მეუღლემ – ნ. ზ-შვილი-ი-ოვამ აღნიშნული განაწილება მიიჩნიეს უკანონოდ, რადგან თვლიდნენ, რომ მათ შვილის გათვალისწინებით ერგებოდათ არა ოროთახიანი, არამედ სამოთახიანი ბინა და სარჩელი აღძრეს სასამართლოში. საბოლოოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000წ. 4 ივლისის განჩინებით მათი საზედამხელველო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და ძალაში დარჩა გარდაბნის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც მათზე ოროთახიანი ბინის განაწილება კანონიერად იქნა მიჩნეული, ხოლო სამოთახიან ბინაზე უარი ეთქვათ.

2000წ. 24 აპრილს თბილისის სანერგე მეურნეობის პროფკავშირის კომიტეტისა და საბინაო კომისიის გაერთიანებული სხდომის ოქმის საფუძველზე მოსარჩელე _ ნ. ზ-შვილი-ი-ომოვა დატოვებული იქნა ერთოთახიან ბინაში, ხოლო სადავო ოროთახიანი ბინა გადაეცა მოქალაქე ჟ. მ-ძეს. ე-ებისათვის ბინის ჩამორთმევის საფუძვლად მიეთითა ის გარემოება, რომ მათ ბინის ორდერი არ ჰქონდათ წაღებული, რის გამოც ბინაზე უფლება აღარ გააჩნდათ. აღნიშნული ოქმი დამტკიცდა გარდაბნის რაიონის გამგეობის 2000წ. 26 აპრილის ¹89 დადგენილებით, რომლითაც ჟ. მ-ძის ოჯახის სახელზე სადავო ბინაზე გაიცა ორდერი. გამგეობის დადგენილების საფუძველზე ჟ. მ-ძემ მოწმეების თანდასწრებით დაიკავა სადავო ბინა.

2001წ. 21 თებერვალს ნ. ზ-შვილი-ი-ოვამ სარჩელით მიმართა გარდაბნის რაიონულ სასამართლოს და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის I-ლი ნაწილის «დ» პუნქტისა და მეორე ნაწილის თანახმად, მოითხოვა გარდაბნის რაიონის გამგეობის 2000წ. 26 აპრილის ¹89 დადგენილების ბათილად ცნობა, ხოლო სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის შესაბამისად, მოითხოვა ჟ. მ-ძის უკანონო მფლობელობიდან სადავო ბინის დაბრუნება.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ სადავო ბინა აშენდა ცენტრალური ბიუჯეტის სახსრებით და იგი თბილისის სანერგე მეურნეობის ბილანსზე არ იმყოფება, ამიტომ მისი განაწილება მეურნეობის პროფკომიტეტისა და ბინების განაწილების კომისიის გადასაწყვეტი საკითხი არ იყო. ამასთან, ნ. ი-ოვის სახელზე გამოწერილი ¹108 ორდერი კანონით დადგენილი წესით გაუქმებული ან ბათილად ცნობილი არ ყოფილა. მათზე ოროთახიანი ბინის კანონიერად განაწილება დადასტურებულია უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000წ. 4 ივლისის განჩინებითაც. მოსარჩელემ ასევე მიუთითა, რომ გარდაბნის რაიონის გამგეობამ ¹89 დადგენილება გამოიტანა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-13 და 53-ე მუხლების დარღვევით.

მოპასუხეებმა – ჟ. მ-ძემ და გარდაბნის რაიონის გამგეობამ არ ცნეს სარჩელი.

გარდაბნის რაიონულმა სასამართლომ 2001წ. 15 მაისის გადაწყვეტილებით არ დააკმაყოფილა ნ. ზ-შვილი-ი-ოვას სარჩელი. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაიცო წესით გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ.

სააპელაციო სასამართლოს 2001წ. 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 15 მაისის გადაწყვეტილება და ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ნ. ზ-შვილი-ი-ოვას სააპელაციო საჩივარი; ბათილად იქნა ცნობილი გარდაბნის რაიონის გამგეობის 2000წ. 26 აპრილის ¹89 დადგენილება მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგებით, ხოლო აპელანტს უარი ეთქვა სადავო ბინის მფლობელობაში დაბრუნების მოთხოვნაზე შემდეგი მოტივით:

1. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ გარდაბნის რაიონის გამგეობის მიერ ¹89 დადგენილების გამოტანისას დარღვეულ იქნა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-13 და 52-53-ე მუხლების მოთხოვნები. კერძოდ, გამგეობას დადგენილების გამოტანის შესახებ არ უცნობებია აპელანტისათვის, რომელსაც არ მიეცა შესაძლებლობა გამოეთქვა თავისი მოსაზრება აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით. ამასთან, აქტში არ არის მითითებული მისი გასაჩივრების წესზე, ვადაზე, ადგილზე, ორგანოზე, სადაც შეიძლება გასაჩივრება;

2. გამგეობის მიერ არ იქნა დადგენილი, თუ ვის ბალანსზე იმყოფებოდა ბინა, არ იქნა გარკვეული, უფლებამოსილი იყო თუ არა თბილისის სანერგე მეურნეობა გაენაწილებინა აღნიშნული ბინა. შპს «ნ-ის» დირექტორის განმარტებით, ასევე შპს «ნ-ის» წესდებით დასტურდება, რომ არც 1993 წელს და არც 2000 წელს სადავო ბინა არ იყო აღრიცხული თბილისის სანერგე მეურნეობის ბალანსზე, რის გამოც სანერგე მეურნეობას არ ქონდა ამ ბინის განაწილების უფლება. აღნიშნულიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის I-ლი ნაწილის «დ» ქვეპუნქტის საფუძველზე, ბათილად ცნო გარდაბნის რაიონის გამგეობის 2000წ. 26 აპრილის ¹89 დადგენილება;

3. რადგან სადავო ბინა არ ირიცხებოდა არც სანერგე მეურნეობისა და არც გარდაბნის გამგეობის ბალანსზე, ამიტომ სააპელაციო პალატას მიაჩნია, რომ ასევე უკანონო იყო 1993 წელს აღნიშნული ბინის გადაცემა აპელანტის მეუღლეზე – ნ. ი-ოვზე.

სააპელაციო პალატის მითითებით, ნ. ი-ოვზე გამოწერილი ¹108 ორდერი არც მას და არც მის მეუღლეს შეგნებულად არ წაუღიათ. საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოსა და საქართველოს პროფკავშირთა რესპუბლიკური საბჭოს 1985წ. 2 სექტემბერს დამტკიცებული “საქართველო სს რესპუბლიკაში საბინაო პირობების გასაუმჯობესებელ მოქალაქეთა აღრიცხვისა და საცხოვრებელი სადგომის გაცემის შესახებ” წესების შესაბამისად, ნ. ი-ოვი ვალდებული იყო მიეღო ორდერი და გაეფორმებინა ხელშეკრულება საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასთან, რაც არც მას და არც მის მეუღლეს არ გაუკეებიათ, რის გამოც ორდერმა ფაქტობრივად შეწყვიტა მოქმედება;

4. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ 2000წ. 4 ივლისის განჩინებით კი არ დაადასტურა აპელანტებზე სადავო ბინის გადაცემის კანონიერება, არამედ მხოლოდ შეფასება მისცა რაიონულ სასამართლოს გადაწყვეტილებას იმ მხრივ, თუ რამდენად სწორად იქნა გამოყოფილი ნ. ი-ოვზე და მის მეუღლეზე სადავო ოროთახიანი ბინა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საკასაციო წესით ასაჩივრებს ნ. ზ-შვილი-ი-ოვა იმ ნაწილში, რომლითაც მას უარი ეთქვა ბინის კანონიერ მფლობელობაში დაბრუნებაზე. კერძოდ:

1. კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს, თითქოს სანერგე მეურნეობასა და გამგეობას არ ჰქონდათ სადავო ბინის განაწილების უფლება. კასატორის განმარტებით, მართალია, სადავო ბინა არ ყოფილა სანერგე მეურნეობის ბალანსზე და იგი ცენტრალური ბიუჯეტის დაფინანსებით აშენდა, მაგრამ გამგეობას მაინც ჰქონდა მისი განაწილების უფლება, რადგან იგი კორპუსის ექსპლუატაციაში მიღება-ჩაბარების აქტის მონაწილე გახდა;

2. კასატორი აღნიშნავს, რომ ის და მისი მეუღლე კანონიერად ფლობდნენ სადავო ბინას, რადგან მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია მათზე ბინის გადაცემის თაობაზე გამგეობის 1993წ. 29 ოქტომბრის ¹165 გადაწყვეტილება, რომელიც ისევ ძალაშია. მათ ორდერი იმიტომ არ მიიღეს, რომ გამგეობის გადაწყვეტილება გასაჩივრებული ქონდათ სასამართლოში, ხოლო შემდგომში ორდერის მიცემაზე უარს ეუბნებოდნენ. კასატორის აზრით, მიუღებლობის გამო ორდერი თავისთავად არ კარგავს იურიდიულ ძალას. თუ ორდერის მოქმედება ფაქტობრივად შეწყვეტილი იყო, მაშინ რატომ მოხდა მისი გაუქმება გამგეობის გადაწყვეტილებით ან სააპელაციო სასამართლომ რატომ დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა აღნიშნული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე. ნ. ზ-შვილი-ი-ოვა ასევე მიუთითებს, რომ საბინაო-საექსპლოატაციო ორგანიზაციასთან ხელშეკრულება დადებული ქონდა, რადგან იხდიდა საბინაო გადასახადს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას წარმოდგენილ შესაგებელში არ ეთანხმება ჟ. მ-ძე იმ ნაწილში, რომლითაც გაუქმდა გარდაბნის რაიონის გამგეობის 2000წ. 26 აპრილის ¹89 გადაწყვეტილება მისთვის სადავო ფართის გადაცემის თაობაზე, მაგრამ საკასაციო საჩივარი გადაწყვეტილების გაუქმებაზე არ შეუტანია.

ნ. ზ-შვილის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლობის მოტივით არ ცნო არც გარდაბნის რაიონის გამგეობის და არც შპს «ნ-ის» წარმომადგენლებმა, რომლებიც თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვებას ითხოვენ და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის გაცნობისა და სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერება – დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ზ-შვილი-ი-ოვას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შესაბამისად უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. მოსარჩელე ნ. ზ-შვილი-ი-ოვას სარჩელი ორ მოთხოვნას შეიცავდა: ა) გარდაბნის რაიონის გამგეობის 2000წ. 26 აპრილის ¹89 განკარგულების ბათილად ცნობა; ბ) ჟ. მ-ძის უკანონო მფლობელობიდან სადავო ოროთახიანი ბინის გამოთხოვა და მოსარჩელის მფლობელობაში დაბრუნება. თბილისის საოლქო სასამართლოს ნაწილობრივ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ნ. ზ-შვილის სარჩელი და ბათილად იქნა ცნობილი გარდაბნის გამგეობის სადავო ¹89 განკარგულება, ხოლო მოსარჩელის მოთხოვნა უკანონო მფლობელობიდან სადავო ბინის გამოთხოვის შესახებ არ დაკმაყოფილდა. ნ. ზ-შვილმა თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ნაწილობრივ გაასაჩივრა უკანონო მფლობელობიდან ბინის გამოთხოვაზე უარის თქმის ნაწილში, ხოლო მის მოწინააღმდეგე მხარეებს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებიათ. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 264-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001წ. 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება გარდაბნის გამგეობის ¹89 განკარგულების ბათილად ცნობის ნაწილში შევიდა კანონიერ ძალაში და მე-10, 266-ე მუხლის თანახმად, სავალდებულოა დავაში მონაწილე პროცესუალური სუბიექტებისათვის;

2. ზემოაღნიშნული კოდექსის 264-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 409-ე მუხლის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო პროცესუალურად უფლებამოსილია იმსჯელოს მხოლოდ ნ. ზ-შვილის მეორე სასარჩელო მოთხოვნაზე – უკანონო მფლობელობიდან სადავო ბინის გამოთხოვაზე. თბილისის საოლქო სასამართლოს ნაწილობრივ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, როგორც აღვნიშნეთ, დაკმაყოფილდა ნ. ზ-შვილის მოთხოვნა გარდაბნის რაიონის გამგეობის 2000წ. 26 აპრილის ¹89 დადგენილების ბათილად ცნობაზე, რომლითაც ნაწილობრივ ცვლილება იქნა შეტანილი გარდაბნის რაიონის გამგეობის 1993წ. 29 ოქტომბრის ¹165 გადაწყვეტილებაში და გაუქმდა ნ. ი-ოვის ოროთახიან ბინაზე გამოწერილი ორდერი, ხოლო სადავო ბინა მოპასუხე ჟ. მ-ძის ოჯახს გაუნაწილდა. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის მე-7 ნაწილის თანახმად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ¹89 დადგენილების ბათილად ცნობით ჟ. მ-ძეს მოესპო უფლება სადავო ბინის კანონიერად ფლობაზე, რადგან აქტის ბათილად გამოცხადება ნიშნავს მისი ძალაში შესვლიდან წარმოშობილი სამართლებრივი შედეგების, ასევე წარმოშობილი უფლებების გაუქმებას;

3. ნ. ზ-შვილი ითხოვდა სადავო ბინის მფლობელობაში გადაცემას, რაც სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა იმ მოტივით, რომ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით გაურკვეველი იყო რომელი მოპასუხის ბალანსზე ირიცხებოდა სადავო ბინა, გამოსაკვლევი იყო ასევე მოპასუხე სანერგე მეურნეობის კომპეტენცია ბინის განაწილებაზე. პალატამ შპს «ნ-ის» დირექტორის განმარტებითა და წესდებით გამოარკვია, რომ არც 1993 და არც 2000 წელს სადავო ბინა არ იყო შპს «ნ-ის» საწესდებო კაპიტალში შესული და არც მის ბალანსზე ირიცხებოდა. გარდაბნის რაიონის გამგეობის საქმეში არსებული ¹1086 ცნობის მიხედვით, ბინა არც გარდაბნის რაიონის გამგეობის ბალანსზე ირიცხება. საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს შპს «ნ-ის» დირექტორმა წარმოადგინა 2002წ. 25 აპრილის ბრძანება ¹2 სადავო ბინის საწარმოს ბალანსზე აყვანის შესახებ, რაც საკასაციო პალატას საკმარის მტკიცებულებად არ მიაჩნია და თვლის, რომ სადავო ბინის სამართლებრივი სტატუსის, მისი კუთვნილების საკითხის გამოსარკვევად და იმ სუბიექტის დასადგენად თუ ვის მიმართ აქვს მოსარჩელე ნ. ზ-შვილს ბინის მფლობელობაში გადაცემის მოთხოვნის უფლება, საჭიროა დამატებითი მტკიცებულებების გამოკვლევა და ახალი ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა. ამიტომ ამ ეტაპზე საკასაციო პალატას შეუძლებლოად მიაჩნია დავის გადაწყვეტა და ზემოაღნიშნულ მტკიცებულება-გარემოებების დამატებით გამოსაკვლევად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საქმე გასაჩივრებულ ნაწილში ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

1. ნ. ზ-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. მხარეთათვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.