3გ-ად-59-კ 24 მაისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობა, მიწის ნაკვეთის კუთვნილების საკითხის დადგენა და მისი გამოთხოვა უკანონო მფლობელისაგან.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001 წლის 8 მაისს თ. მ-შვილმა სარჩელი აღძრა თერჯოლის რაიონულ სასამართლოში, რაც შემდგომ დააზუსტა და მოითხოვა: სოფ. ... მიწის რეფორმის კომისიის 1993 წლის 10 მაისის ¹12 საოქმო გადაწყვეტილების, ი. ა-ძის სახელზე 1995 წლის 10 აგვისტოს გაცემული ¹330 მიწის მიღება-ჩაბარების აქტის, სადავო 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთის აზომვის აქტის, 2001 წლის 10 მაისის ნ. ფ-ძე-ა-ძის კანონისმიერი მემკვიდრეობის ნაწილის, 2001 წლის 21 მაისს შევსებული საკადასტრო რუკების ბათილად ცნობა, სადავო 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთზე მესაკუთრედ ცნობა და მისი გამოთავისუფლება უკანონო მფლობელობიდან.

სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელე შემდეგ გარემოებებზე მიუთითებდა:

წლების განმავლობაში მუშაობდა ალისუბნის კოლმეურნეობაში და მიეკუთვნებოდა მიწის მიმღებთა პირველი კატეგორიის კომლს, ხოლო მოპასუხის აწ გარდაცვლილი მეუღლე ი. ა-ძე 1989 წელს აღირიცხა დედის კომლში და წარმოადგენდა მეორე კატეგორიის კომლს. ვინაიდან სადავო მიწის ნაკვეთი ორივე კომლის მომიჯნავე იყო, სოფ. ... მიწის რეფორმის კომისიამ, როგორც პირველი კატეგორიის კომლს, თავდაპირველად მას შეუვსო ამ ნაკვეთით ზღვრული ნორმა, მაგრამ ი. ა-ძის განცხადებების საფუძველზე, ისე, რომ მისი მიზომვის აქტი არ გაუუქმებიათ, 1993 წლის 10 მაისის ¹12 საოქმო გადაწყვეტილებით ი. ა-ძეს მთლიანად გადასცა აღნიშნული მიწის ნაკვეთი. რადგან დავა მათ შორის გამწვავდა, მიწის რეფორმის კომისიის 1993 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით მომიჯნავე მიწის ნაკვეთი ორ ნაწილად გაიყო და ერთი ნახევარი (0,11 ჰა) მოსარჩელეს მიეკუთვნა, ხოლო მეორე ნახევარი (0,11ჰა) _ მოპასუხეს. მოსარჩელე დაეთანხმა აღნიშნულ გადაწყვეტილებას, მაგრამ მისთვის ცნობილი გახდა, რომ მოპასუხეს მის კუთვნილ 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთზე 1995 წლით დათარიღებული მიღება-ჩაბარების აქტი გააჩნდა. მოსარჩელე თვლის, რომ მიწის რეფორმის კომისიის 1993 წლის 10 მაისის საოქმო გადაწყვეტილება შეცვალა 1993 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებამ, ხოლო სადავო 0,11 მიწის ნაკვეთზე ი. ა-ძისათვის გაცემული მიღება-ჩაბარების აქტი ბათილია, რადგან აქტს ხელს აწერს ის პიროვნება, ვინც ამ აქტის გაცემის დროისათვის არ იყო ... საკრებულოს თავჯდომარე.

მოპასუხემ, აწ გარდაცვლილი ი. ა-ძის მეუღლემ, ნ. ფ-ძე-ა-ძემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მიწის რეფორმის კომისიამ კანონიერად გამოუყო მის მეუღლეს სადავო მიწის ნაკვეთი და კანონიერად გასცა მიღება-ჩაბარების აქტი. ამასთან, მოპასუხის მოსაზრებით, თ. მ-შვილს გაშვებული აქვს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა და სარჩელზე უარი უნდა ეთქვას.

სარჩელი არ ცნო არც ... საკრებულოს თავმჯდომარემ და არც თერჯოლის რაიონის მიწის მართვის სამმართველომ.

თერჯოლის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 5 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ. მ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ი. ა-ძის სახელზე 1995 წლის 10 აგვისტოს გაცემული სადავო 0,11 ჰა მიწის მიღება-ჩაბარების ¹330 აქტი. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება ნ. ფ-ძე-ა-ძეს არ გაუსაჩივრებია, ხოლო თ. მ-შვილმა სააპელაციო საჩივრით რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების იმ ნაწილის გაუქმება მოითხოვა, რომლითაც მისი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

ქუთაისის საოლქო სასამრათლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით თ. მ-შვილის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში, ბათილად იქნა ცნობილი მიწის რეფორმის კომისიის 1993 წლის 10 მაისის ¹12 საოქმო გადაწყვეტილება, სადავო 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება აღუდგა მოსარჩელეს, თერჯოლის რაიონის ... საკრებულოსა და თერჯოლის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს თ. მ-შვილის სახელზე სადავო მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის გაცემა დაევალა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1992 წლისათვის, მიწის რეფორმის დაწყების მომენტში მოსარჩელე თ. მ-შვილი პირველი კატეგორიის კომლს მიეკუთვნებოდა, ხოლო ი. ა-ძე _ მეორე კატეგორიისას. იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად პირველ რიგში ზღვრულ ნორმამდე მიწის ნაკვეთი პირველი კატეგორიის კომლებს უნდა შევსებოდათ, შემდგომ კი მეორე კატეგორიისას. აქედან გამომდინარე, მიწის რეფორმის კომისიას პირველ რიგში თ. მ-შვილისათვის უნდა შეევსო მიწის ნაკვეთი ზღვრულ ნორმამდე, ხოლო შემდგომ _ ი. ა-ძისათვის. ამასთან, უნდა გაეთვალისწინებინა ისიც, რომ მოსარჩელეს უპირატესობა ენიჭებოდა მიწა მომიჯნავე ნაკვეთიდან, მითუმეტეს სარეზერვო ფონდის მიწიდან შეევსო.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ასევე ის გარემოება, რომ მიწის რეფორმის კომისიის სადავო 1993 წლის 10 მაისის აქტი ამავე კომისიის 1993 წლის 7 ივნისის აქტმა შეცვალა, რომელიც მიღებისთანავე შევიდა ძალაში და დღემდე არავის გაუუქმებია. ამდენად ის გარემოება, რომ შემდგომში მოპასუხე ნ. ფ-ძე-ა-ძემ და მისმა აწ გარდაცვლილმა მეუღლემ მოსარჩელე თ. მ-შვილს არ მისცა სადავო ნაკვეთით სარგებლობის საშუალება, ამ აქტის ძალაში შესვლის დამაბრკოლებელ გარემოებად არ შეიძლება ჩაითვალოს, მითუმეტეს, რომ მოსარჩელე თ. მ-შვილს დავა ამ ნაკვეთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის შესახებ არ შეუწყვეტია.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე ნ. ფ-ძე-ა-ძემ.

კასატორი მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებულია. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი. სასამართლომ უგულებელყო საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით აღიარებული საკუთრების უფლება და მის აწ გარდაცვლილ მეუღლეზე მიწის რეფორმის კომისიის მიერ გაცემული სადავო 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთი უსაფუძვლოდ მიაკუთვნა მოსარჩელე თ. მ-შვილს.

კასატორი თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას არ მიუთითა მიწის რეფორმის კომისიის 1993 წლის 10 მაისის ¹12 საოქმო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის საფუძვლებზე და დაუსაბუთებლად გააუქმა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება.

კასატორი მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეს გაშვებული აქვს სასამართლოსათვის მიმართვის ვადა და სარჩელი ხანდაზმულია.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ ნ. ფ-ძე-ა-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის ¹48-ე, ¹128-ე და ¹290-ე დადგენილებებით, მოსახლეობის საკარმიდამო ნაკვეთების ნორმის გადიდებისა და კერძო საკუთრებაში გადაცემის საფუძველზე სოფლის მეურნეობაში საბაზრო ურთიერთობათა დამკვიდრების, სასურსათო პროდუქტების წარმოების გადიდების, ეკონომიკური კრიზისიდან გამოსვლის მიზნით, მიწა საკუთრებაში მფლობელობასა და სარგებლობაში გადაეცათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს. ამასთან, დაწესდა საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადასაცემი საკარმიდამო მიწის ზღვრული ნორმები ადგილობრივი ბუნებრივი პირობებისა და შესაძლებლობების გათვალისწინებით მიწის მიმღებთა კატეგორიების მიხედვით. მიწის მიმღებთა პირველი კატეგორია დაწესდა სოფლად მუდმივად მცხოვრები და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული მოქალაქეებისათვის, ასევე, მოფლად მუდმივად მცხოვრები სოფლის მეურნეობის სპეციალისტებისათვის. მათ პირველ რიგში უნდა შევსებოდათ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთები ზღვრულ ნორმამდე მიწის მიმღებთა სხვა კატეგორიის კომლებთან შედარებით. მიწის მიმღებთა მეორე კატეგორია დაწესდა სოფლად მუდმივად მცხოვრები სხვა სფეროს მუშა-მოსამსახურეებისათვის. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო ის გარემოება, რომ მოსარჩელე თ. მ-შვილი მიწის მიმღებთა პირველ კატეგორიას განეკუთვნებოდა, ხოლო მოპასუხის მეუღლე ი. ა-ძე _ მიწის მიმღებთა მეორე კატეგორიას. აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ პირველ რიგში მიწის რეფორმის კომისიას თ. მ-შვილისათვის უნდა შეევსო საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი ზღვრულ ნორმამდე, ხოლო შემდგომ _ ი. ა-ძისათვის. ამასთან, უნდა გაეთვალისწინებინა ისიც, რომ მოსარჩელეს უპირატესი უფლება ენიჭებოდა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი ზღვრულ ნორმამდე მომიჯნავე ნაკვეთიდან შეევსო.

საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას მიწის რეფორმის კომისიის 1993 წლის 7 ივნისის საოქმო გადაწყვეტილების მოქმედების თაობაზე და მიიჩნევს, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილება ცნობილი იყო ორივე მხარისათვის და იგი მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია, რის გამოც იგი დღესაც მოქმედებს და ის გარემოება, რომ მოსარჩელე თ. მ-შვილს არ მიეცა სადავო 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთით სარგებლობის უფლება, ამ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დამაბრკოლებელ გარემოებად ვერ ჩაითვლება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მიწის რეფორმის კომისიის 1993 წლის 7 ივნისის საოქმო გადაწყვეტილებით ფაქტიურად გაუქმდა 1993 წლის 10 მაისის საოქმო გადაწყვეტილება, თუმცა მოსარჩელეს კანონიერი ინტერესი გააჩნია ბათილად ცნოს მიწის რეფორმის კომისიის 1993 წლის 10 მაისის საოქმო გადაწყვეტილება.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოსარჩელეს არა აქვს გაშვებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, რადგან მოპასუხის მეუღლზე (აწ გარდაცვლილ ი. ა-ძეზე) გაცემული მიწის მიღება-ჩაბარების აქტის შესახებ მან მხოლოდ სარჩელის შეტანის წინა პერიოდში შეიტყო, საიდანაც სარჩელის აღძვრის უფლება წარმოეშვა. აღნიშნული გარემოება დადგენილად ცნო სააპელაციო სასამართლომ, რაზედაც კასატორს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია, რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორ ნ. ფ-ძე-ა-ძის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კასატორ ნ. ფ-ძე-ა-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.