გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ-ად-61-კ-02 19 ივნისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: მიწის ნაკვეთის შევსება.

აღწერილობითი ნაწილი:

მიწის რეფორმის პერიოდში, ზესტაფონის რაიონის სოფ. ... საკრებულომ ბ. ს-ძე, რომელიც სოფელში საცხოვრებლად მოგვიანებით, 1987 წელს გადავიდა, მიაკუთვნა მეორე კატეგორიის კომლს, რის გამოც მას, როგორც მეორე კატეგორიის კომლს, ერგებოდა 0.60 ჰა მიწის ნაკვეთი, ფაქტობრივად კი ფლობდა 0,32 ჰა ნაკვეთს. რეფორმის შემდეგ, მას საკუთრებაში დაუტოვეს იგივე რაოდენობის მიწის ფართი.

ბ. ს-ძემ საჩივარი შეიტანა ზესტაფონის რაიონის გამგეობაში და მოითხოვა ზღვრულ ნორმაზე მიწის შევსების მიზნით, დამატებითი ფართის გამოყოფა. გამგეობის მიერ შექმნილმა კომისიამ სოფ. ... შეამოწმა მიწების პრივატიზების კანონიერება, ბ. ს-ძის მეზობლად მცხოვრებ ა. და ნ. ს-ძეების ნაკვეთს ჩამოაჭრეს ზედმეტი რაოდენობის მიწა და გადასცეს ბ. ს-ძეს, რის შემდეგაც, მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის ფართმა შეადგინა 0.51 ჰა. ბ. ს-ძემ ზღვრულ ნორმამდე დანარჩენი ფართის შევსება მოითხოვა მისი სახლის მახლობლად მდებარე ნაკვეთიდან, რომელიც გადაცემული აქვს მოპასუხე თ. ს-ძეს. დილიკაურის საკრებულომ არ დააკმაყოფილა ბ. ს-ძის მოთხოვნა და სხვა ადგილზე შესთავაზა მიწის ნაკვეთი, მაგრამ ბ. ს-ძემ უარი განაცხადა შეთავაზებული ნაკვეთის მიღებაზე.

ბ. ს-ძემ სარჩელით მიმართა ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვა თ. ს-ძის მიწის ნაკვეთიდან მისი მიწის ნაკვეთის შევსება დადგენილ ზღვრულ ნორმამდე. მოსარჩელის მითითებით, სადავო მიწის ნაკვეთი არის მისი მამა-პაპისეული, მდებარეობს მისი სახლის ახლოს, რის გამოც განაწილების დროს, ტერიტორიულობის პრინციპის დაცვით, ნაკვეთი მას უნდა გადაცემოდა და არა თ. ს-ძეს, რომელიც ნაკვეთიდან საკმაოდ მოშორებით ცხოვრობს.

თ. ს-ძემ სარჩელი არ ცნო იმ მოტივით, რომ სადავო ნაკვეთით კანონიერად სარგებლობს, რადგან საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 16 მაისის ¹327 ბრძანებულების თანახმად, მასზე ზესტაფონის მიწის მართვის დეპარტამენტის მიერ გაცემულია მიწის მიღება-ჩაბარების სახელმწიფო აქტი და საკუთრების მოწმობა.

ბ. ს-ძის სარჩელს ასევე არ დაეთანხმნენ სოფ. ... საკრებულო და ზესტაფონის მიწის მართვის სამმართველო.

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 27 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ბ. ს-ძის სარჩელი; შეტანილი იქნა ცვლილება თ. ს-ძის მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტში, რის საფუძველზეც ამ უკანასკნელს ჩამოერთვა 0.09 ჰა მიწის ნაკვეთი და გადაეცა ბ. ს-ძეს.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. ს-ძემ.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სააპელაციო საჩივარი; გაუქმდა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და ბ. ს-ძეს სარჩელზე უარი ეთქვა უსაფუძვლობის გამო. სახელდობრ:

1. საოლქო სასამართლომ განმარტა, რომ პრაქტიკაში დანერგილი წესების მიხედვით, საკარმიდამო ნაკვეთები ზღვრულ ნორმამდე პირველ რიგში უნდა შევსებოდათ პირველი კატეგორიის კომლებს, რადგან ისინი მუდმივად ცხოვრობდნენ სოფლად, მისდევდნენ სოფლის მეურნეობას და ეს იყო მათი ძირითადი საარსებო საშუალება. რადგან თ. ს-ძე განეკუთვნებოდა პირველი კატეგორიის კომლს, მიწის სარეფორმო კომისიამ სწორად გასცა მასზე მიწის ნაკვეთი, ხოლო ბ. ს-ძე ვინაიდან მეორე კატეგორიის კომლი იყო, იგი სადავო ნაკვეთით დაკმაყოფილდებოდა იმ შემთხვევაში, თუ პირველი კატეგორიის კომლებზე მიწის ნაკვეთის შევსების შემდეგ დარჩებოდა თავისუფალი ნაკვეთი;

2. საოლქო სასამართლო არ დაეთანხმა მოსარჩელეს, რომ სადავო ნაკვეთი, რადგან მისი მამა-პაპისეული იყო, მისთვის უნდა გადაეცათ. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 18 იანვრის ¹348 დადგენილება, მართალია, ითვალისწინებდა ადრინდელ მესაკუთრეებზე შესაძლებლობის შემთხვევაში უპირატესობის მინიჭებას, მაგრამ ეს დადგენილება გაუქმებული იქნა მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 16 იანვრის ¹32 დადგენილებით. ამასთან, ბ. ს-ძეს არ გააჩნია სადავო ნაკვეთზე ადრინდელი მესაკუთრის უფლების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საკასაციო წესით ასაჩივრებს ბ. ს-ძე, რომელიც შემდეგი მოტივით ითხოვს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას და მისი სარჩელის დაკმაყოფილებას:

1. კასატორის განმარტებით, მიწის განაწილების დროს დაირღვა ტერიტორიულობის პრინციპი. კერძოდ, რადგან სადავო ნაკვეთი მდებარეობს მისი საცხოვრებელი სახლის მიმდებარე ტერიტორიაზე, ამიტომ იგი მისთვის უნდა მიეზომათ და არა თ. ს-ძისათვის, რომელიც ცხოვრობს ამ ნაკვეთიდან მოშორებით. კასატორი ადასტურებს, რომ კომისიამ მართლაც შესთავაზა სხვა ნაკვეთი, მაგრამ იგი სარგებლობისათვის უვარგისი იყო და ამიტომ უარი თქვა მის მიღებაზე;

2. კასატორი არ ეთანხმება საოლქო სასამართლოს, რომ ჯერ უნდა დაკმაყოფილებულიყვნენ პირველი კატეგორიის კომლები, ხოლო დარჩენილი ნაკვეთებით მეორე კატეგორიის კომლები. ბ. ს-ძეს ასეთი მსჯელობა მიაჩნია უკანონოდ, რადგან მიწების პრივატიზება არის საყოველვაო სახალხო, ამიტომ მიწის ნაკვეთის განაწილებაც საყოველთაოდ უნდა მომხდარიყო.

საკასაციო საჩივარს არ ეთანხმება თ. ს-ძე და აღნიშნავს, რომ მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 10 მარტის დადგენილებით მიწები უნაწილდებოლდათ ჯერ პირველი კატეგორიის კომლებს, ხოლო შემდეგ მეორე კატეგორიის კომლებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მასზე სწორად მოხდა სადავო ნაკვეთის განაწილება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ბ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. უსაფუძვლოა კასატორ ბ. ს-ძის არგუმენტი, რომლითაც იგი თ. ს-ძისათვის საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთიდან 0.09 ჰა. მიწის მიკუთვნებას ითხოვს იმ მოტივით, თითქოს აღნიშნული ნაკვეთი მისი მამა-პაპისეული იყო. საკასაციო პალატა იზიარებს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას ამ მოტივით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, რადგან «საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ» საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. ¹48 დადგენილების მე-3 მუხლი, მართალია, ითვალისწინებდა მიწის ადრინდელი მესაკუთრეების ან მათი მემკვიდრეების პირველ რიგში ყოფილი მიწის ნაკვეთებიდან დაკმაყოფილების შესაძლებლობას, მაგრამ საკარმიდამო ნაკვეთების შევსებასთან დაკავშირებული სამემკვიდრეო დავების აღმოფხვრის მიზნით, «სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის მიმდინარეობის შესახებ» საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. ¹39 დადგენილებით გაუქმდა ¹48 დადგენილების მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული წესი ადრინდელი მესაკუთრეებისათვის ყოფილი მიწების გადაცემის შესახებ, ამიტომ საკასაციო პალატას კასატორის მოტივი უსაფუძვლოდ მიაჩნია. პალატის აზრით, საოლქო სასამართლომ საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის ¹48 და ¹32-ე დადგენილების მართებული გამოყენებითა და განმარტებით გამოიტანა კანონიერი გადაწყვეტილება, არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი და კასატორს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, უარი უნდა ეთქვას ამ მოტივით საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე;

2. უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია, ასევე კასატორის მეორე მოტივი, რომლითაც იგი კომლთა კატეგორიების გაუთვალისწინებლად, ტერიტორიულობის პრინციპის მიხედვით ითხოვს თ. ს-ძისათვის საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთის ჩამოჭრას მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ სადავო ნაკვეთი მისი სახლის მიმდებარეა, ხოლო თ. ს-ძე მოშორებით ცხოვრობს. საკასაციო პალატა ადასტურებს, რომ მიწების უსასყიდლო (უფასო) პრივატიზება იყო საჯარო აქტი, რომლითაც საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს საკუთრებაში გადაეცათ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწები და აღნიშნული უფლებით თანაბრად სარგებლობდა საქართველოს ყველა მოქალაქე კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით. საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის ¹48, ¹39, ¹290 დადგენილებები, მართალია, კრძალავდა სარეფორმო მიწის ნაკვეთების დაქუცმაცებას, მაგრამ იმავდროულად იმპერატიულად აწესებდა ზღვრულ ნორმამდე მიწის ნაკვეთების რიგითობას კომლთა კატეგორიების მიხედვით. კერძოდ, თავდაპირველად სარეფორმო ნაკვეთები გადაეცემოდათ (შეევსებოდათ) სოფლად მუდმივად მცხოვრებ და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულ მოქალაქეებს ანუ პირველი კატეგორიის კომლებს, ხოლო შემდეგ მეორე კატეგორიის კომლებს.

წარმოდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ კასატორი ბ. ს-ძე არის 1987 წელს სოფელში დაბრუნებული მეორე კატეგორიის კომლი, ხოლო მოპასუხე თ. ს-ძე სოფელში მუდმივად მცხოვრები, სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულდი პირველი კატეგორიის კომლი, საკასაციო პალატისათვის სავალდებულოა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად და ამ გარემოებას არც კასატორი უარყოფს. ამიტომ, საკასაციო პალატის აზრით, კომლთა კატეგორიების გათვალისწინებითაც უსაფუძვლოა ბ. ს-ძის მოთხოვნა თ. ს-ძისათვის ნაკვეთის ჩამოჭრის და მისთვის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ. თ. ს-ძეს მიწის რეფორმის კანონმდებლობის შესაბამისად, ზღვრულ ნორმამდე 0,8 ჰა მიწის ნაკვეთი კანონიერად აქვს გამოყოფილი, ზედმეტი მიწა დღეისათვის არ გააჩნია, ამიტომ კასატორ ბ. ს-ძის მოთხოვნა უსაფუძვლოა, არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ბ. ს-ძისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, ვინაიდან სააპელაციო პალატამ მიწის კანონმდებლობის მართებული გამოყენებითა და განმარტებით სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებსა და ფაქტობრივ გარემოებებს და არც კასატორის მიერ მითითებულ კანონდარღვევებს ჰქონია ადგილი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით, 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ბ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება;

3. ბ. ს-ძეს საკასაციო საჩივარზე დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის 40 ლარის გადახდა;

4. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.