გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ-ად-62-კ-02 19 ივნისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ბ. კობერიძე,

ნ. კლარჯეიშვილი

სარჩელის საგანი: ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 14 აგვისტოს სს “ფ.გ-მა” სარჩელი აღძრა ქუთაისის საოლქო სასამართლოში მოპასუხეების: საჯარო სამართლის იურიდიული პირი “ფოთის ნავსადგურის”, საქართველოს ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების სამინისტროს, მესამე პირების: შპს “ს.რ-ის” სადგურ ფოთისა და შპს “ა-ს” მიმართ.

მოსარჩელემ სარჩელში ითხოვა მოსარჩელისათვის მიყენებული ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად 266 431 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრება გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსით.

მოსარჩელემ სარჩელი დაამყარა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მტკიცებულებებზე:

2001წ. 13 აპრილს სს “ფ. გ-სა” და სსიპ “ფოთის ნავსადგურს” შორის დაიდო ხელშეკრულება 2001წ. 31 დეკემბრამდე, რომლის საფუძველზეც სს “ფ. გ-ს” ნება ეძლეოდა, ესარგებლა სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” მე-2 საწარმოო რაიონში არსებული რკინიგზის მოსასვლელი ხაზით თავის ტერიტორიაზე ვაგონების შესაყვანად. აღნიშნული ხელშეკრულების 2.1 პუნქტით განისაზღვრა სს “ფ. გ-ის” ვალდებულება, ყოველი მომდევნო თვის 10 რიცხვამდე გადაეხადა სსიპ “ფოთის ნავსადგურისათვის” სარკინიგზო ხაზზე გატარებული ვაგონების საფასური. თანხის გადაუხდელობის შემთხვევაში სსიპ “ფოთის ნავსადგური” უფლებამოსილი იყო შეეწყვიტა მომსახურება ან სს “ფ. გ-ისათვის” დაეკისრებინა ჯარიმა ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაუხდელი თანხის 0.02%-ის ოდენობით.

მოსარჩელის განმარტებით, 2001წ. 28 ივნისს, ხოლო შემდგომ იმავე წლის 10 ივლისს, ყოველგვარი წინასწარი გაფრთხილების გარეშე შპს “ს.რ-ის” სადგურ ფოთისადმი მიწერილი ¹130 ტელეფონოგრამით ხელშეკრულების 2.2 პუნქტის საფუძველზე სსიპ “ფოთის ნავსადგურმა” შეწყვიტა მოსარჩელის მომსახურება, ანუ ცალმხრივად უარი თქვა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულებაზე.

სარჩელში აღნიშნული იყო, რომ 2001წ. 11 ივლისს სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” მიერ ამოიწერა საგადასახადო ანგარიშფაქტურა ¹144742 სს “ფ. გ-ის” მომსახურებისათვის 3105 ლარისა და 81 თეთრის ოდენობით. სს “ფ. გ-ის” წარმომადგენლების მცდელობების მიუხედავად, საგადასახადო ანგარიშფაქტურა მათ ჩაბარდათ 2001წ. 26 ივლისს, რაც დასტურდება ანგარიშფაქტურის მე-17 გრაფაში გაკეთებული თარიღის აღნიშვნითა და ხელმოწერით. სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” უფროსის 2001წ. 30 ივლისის ¹109 წერილში 2001წ. 26 ივლისს სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” მხრიდან 2001წ. 13 აპრილის ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის მიზეზად სწორედ თანხის დროულად გადაუხდელობა სახელდებოდა. ამასთან, აღნიშნული წერილით სსიპ “ფოთის ნავსადგური” ითხოვდა მასთან ხელშეკრულების გაფორმებას საზღვაო ნავსადგურის კუთვნილი სალოცმანო კატარღით, ბუქსირებითA და სადისპეტჩერო მომსახურებაზე სს “ფ. გ-ის” აკვატორიაში გემების შეყვანა-გამოყვანისათვის.

მოსარჩელის განმარტებით, საწინააღმდეგოზე მეტყველებს შპს “ს.რ-ის” ფოთის სადგურის მიერ სს “ფ. გ-ისა” და შპს “ა-სათვის” მიწერილი წერილების შინაარსი, სადაც აღნიშნულია, რომ სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” მთავარი სადისპეტჩერო სამსახურის მიერ 2001წ. 10 ივლისს, 17 საათსა და 5 წუთზე, მოსარჩელეს ¹130 ტელეფონოგრამით ეცნობა, რომ ხელშეკრულების განახლებამდე დროებით შეწყვეტილი იყო ხელშეკრულების მოქმედება სსიპ “ფოთის ნავსადგურსა” და სს “ფ. გ-ს” შორის და აქედან გამომდინარე, შეწყდა ვაგონების მიწოდება-გამოყვანა.

მოსარჩელე განმარტავდა, რომ 2001წ. 13 აპრილის ¹1/რკ ხელშეკრულება საერთოდ არ იცნობდა ხელშეკრულების დროებით შეწყვეტის ისეთ საფუძველს, როგორიც იყო არარსებული ხელშეკრულების განუახლებლობა. თუკი ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის საფუძვლად სსიპ “ფოთის ნავსადგური” ასახელებდა არარსებული ხელშეკრულების განუახლებლობას, მაშინ სსიპ “ფოთის ნავსადგურს” აღარ უნდა შეესრულებინა 2001წ. 13 აპრილის ¹1/რკ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებები.

ამასთან, მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ სსიპ “ფოთის ნავსადგურმა” მიმართა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ უფრო მკაცრ სანქციას (მომსახურების შეწყვეტა) მაშინ, როცა შეეძლო მოსარჩელისათვის თუნდაც არასწორად დაერიცხა საურავი. ეს კი მეტყველებდა იმაზე, რომ სსიპ “ფოთის ნავსადგურს” ჰქონდა ხელშეკრულების მოშლის განზრახვა.

მოსარჩელე სარჩელში მიუთითებდა, რომ 2001წ. 16 აპრილს სს “ფ. გ-სა” და შპს “ა-ს” შორის დაიდო გენერალური ხელშეკრულება ¹13, რომლის 2.3 პუნქტის “ა” ქვეპუნქტისა და 3.1 პუნქტის თანახმად, დამკვეთი შპს “ა-” ვალდებული იყო, შემსრულებელ სს “ფ. გ-ისათვის” გადაეხადა სატარიფო განაკვეთი, რაც შეადგენდა 8 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს 1 ტ. ჯართზე, ხოლო თავის მხრივ შემსრულებელი ვალდებული იყო, უზრუნველეყო “ტვირთის ჩატვირთვა იმ ვადაში, რომელიც შეთანხმებული იყო მხარეთა შორის”. 2001წ. 12 აპრილს დადებული თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულების 2.2.3 პუნქტის შესაბამისად კი სს “ფ. გ-ი” ვალდებული იყო, მომსახურებოდა შპს “ა-ს” და შპს “ა-ს” აგენტ სატრანსპორტო კომპანია შპს “ჯორჯიან თრანსფორთ გრუფს” სს “ფ. გ-ში” მოქმედი ტარიფებისა (8 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი 1 ტ. ტვირთზე) და წესების გათვალისწინებით. გენერალური ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის შესაბამისად შპს “ა-მ” კომპანია “მეჰმეტ კაპტანოგლუს” დაფრახტვის განყოფილებაში დაფრახტა ექვსი გემი. დაფრახტულ გემებს, მათი ტონაჟიდან და ჩატვირთვის ადგილზე შემოსვლების რაოდენობიდან გამომდინარე, შეეძლოთ გადაეზიდათ 15100 ტ. ჯართი. შპს “ს.რ-ის” გადაზიდვის ოპერატიული დაგეგმვის განყოფილების მონაცემებით, შპს “ა-ს” გემების დაფრახტვის პერიოდში გადასაზიდად მზად ჰქონდა 10750 ტ. ჯართი.

შპს “ა-ს” მიერ სხვადასხვა კომპანიებთან დადებული ჯართის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებების თანახმად გამსხვისებელს (შპს “ა.”) შემძენთათვის უნდა მიეწოდებინა 29500 ტ. შავი ლითონის ჯართი, რაც მოპასუხეების მოქმედების შედეგად ვერ განახორციელა.

2001წ. 23 ივლისის ¹23/02 წერილით შპს “ა-მ” გამოხატა უკმაყოფილება სს “ფ. გ-ის” მიმართ და განაცხადა, რომ სს “ფ. გ-ის” მხრიდან სახელშეკრულებო ვალდებულებათა შეუსრულებლობის გაგრძელების შემთხვევაში, მოითხოვდა მიყენებული ზარალის უმოკლეს ვადებში ანაზღაურებას.

2001წ. 10 აგვისტოს გადამზიდავმა კომპანია “.. ..-მ” სს “ფ. გ-ს” მიმართა ანალოგიური შინაარსის მოთხოვნით, სადაც ის ეჭვქვეშ აყენებდა მოსარჩელის პრესტიჟს და მოითხოვდა არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის მოშლას, აგრეთვე, მიყენებული მატერიალური ზარალის ანაზღაურებას.

2001წ. 10 აგვისტოს შპს “ა-ს” აგენტმა კომპანია “ჯ-მა”, აგრეთვე, საპრეტენზიო წერილით მიმართა სს “ფ. გ-ს” და გამოხატა პროტესტი მის მიერ შპს “ა-ს” დავალებით დაფრახტული გემების სს “ფ. გ-ის” ნავმისადგომზე თავისუფალი შესვლა-გამოსვლის შეფერხებასა და დამატებით უსაფუძვლო მოსაკრებლის გადახდევინებასთან დაკავშირებით.

მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეთა არამართლზომიერი და ბრალეული მოქმედებით ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანი მიადგა მოსარჩელეს, რაც გამოიხატა მიუღებელ შემოსავალსა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვის შედეგად დამდგარ ზარალში. ქმედების (მოქმედებისა და უმოქმედობის) არამართლზომიერებას ადასტურებდა მისი შესაბამისობა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 354-ე, 355-ე, 356-ე, 366-ე, 369-ე, 401-ე, 406-ე, 407-ე, 408-ე, 412-ე, 413-ე, 414-ე, 415.2-ე, 992-ე, 1005-ე მუხლების დისპოზიციებთან, რაც უშუალოდ და პირდაპირ უკავშირდებოდა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას.

კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. მოპასუხის მხრიდან 13.04.01 ¹1/რკ ხელშეკრულების ცალმხრივად შეუწყვეტლობის შემთხვევაში მოსარჩელე შპს “ა-საგან” მიიღებდა ჯართის თითოეულ ჩატვირთულ ტონაზე 8 აშშ დოლარს. ჯართის გამტანსა და შემძენებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებებით დასტურდებოდა 2001წ. 28 ივნისიდან 13 აგვისტომდე პერიოდისათვის 29500 ტ. შავი ლითონის ჯართის შესყიდვაზე მოთხოვნილების არსებობა, რომელსაც მიმწოდებელი ამავე პერიოდში დააკმაყოფილებდა 10750 ტონის ფარგლებში. შპს “ა-ს” და მის აგენტს, კომპანია “ჯ-ს” მოცემული პერიოდისათვის 2001წ. 16 აპრილის ¹13 ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის საფუძველზე დაფრახტული ჰყავდათ სამი გემი, რომლებიც ექვსჯერ მიადგნენ სს “ფ. გ-ის” აკვატორიას. მათი მონაცემები იძლეოდა 15100 ტონა ჯართის გადაზიდვის შესაძლებლობას. სახეზე იყო უშუალო და პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი ვალდებულების შეუსრულებლობასა და მიუღებელ შემოსავალს შორის. ზემოთ აღნიშნულ მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ დაფრახტული გემების სს “ფ. გ-ის” აკვატორიაში თავისუფალი შემოსვლის შემთხვევაში გარდაუვალი იქნებოდა მოსარჩელის მიერ 86000 აშშ დოლარის (10750X8 = 86000) შემოსავლის მიღება.

სარჩელში მითითებული იყო, რომ სსიპ “ფოთის ნავსადგურმა” დაარღვია ხელშეკრულებისა და სამოქალაქო კოდექსის მოთხოვნები, როცა შეუტყობინებლად და დამატებითი ვადის განსაზღვრის გარეშე ცალმხრივად უარი თქვა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულებაზე, რაც ეწინააღმდეგებოდა სამოქალაქო კოდექსის 355-ე და 405.1-ე მუხლებს. მოსარჩელის მიერ თანხის გადახდის დაგვიანება (შესრულების ვადის გადაცილება) გამოწვეული იყო კრედიტორის ბრალეული მოქმედებით (ანგარიშფაქტურის დროული გამოუწერლობა), რაც სამოქალაქო კოდექსის 406-ე მუხლის თანახმად მოსარჩელეს უფლებას აძლევდა, უარი ეთქვა მისთვის დაკისრებულ ვალდებულებაზე და ამასთან, შეენარჩუნებინა კონტრაჰენტისაგან საპასუხო შესრულების მიღების უფლება (სს “ფ. გ-ის” აკვატორიაში შემავალი გემების მომსახურება). სამოქალაქო კოდექსის 401-ე მუხლის თანახმად ვადა გადაცილებულად არ ჩაითვლება, თუკი ვალდებულება არ შესრულდა ისეთ გარემოებათა გამო (ანგარიშფაქტურის დაგვიანებით გამოწერა), რაც მოვალის ბრალით არ არის გამოწვეული. 407-ე მუხლი კრედიტორს ანიჭებს შესაძლებლობას მოითხოვოს იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც მას მიადგა ხელშეკრულების შეუსრულებლობით. მოცემულ შემთხვევაში სს “ფ. გ.” წარმოადგენდა კრედიტორს, ვინაიდან მას ჰქონდა ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის მოქმედების შესრულების მოთხოვნის უფლება. დამდგარი ზიანი იყო ზიანის გამომწვევი მოქმედების (ხელშეკრულების ცალმხრივი შეწყვეტა) უშუალო შედეგი, რომელიც მოპასუხისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და ამდენად, იგი ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად. მოსარჩელეს მოპასუხის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებების ჯეროვანი შესრულებისადმი გააჩნდა განსაკუთრებული ინტერესი, ვინაიდან გემების მომსახურებასთან დაკავშირებული საქმიანობა წარმოადგენდა მისი საწესდებო და სახელშეკრულებო საქმიანობის საგანს, კომერციულ ინტერესს. სამოქალაქო კოდექსის 414-ე მუხლიდან გამომდინარე, მოსარჩელის ინტერესს ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას გააჩნდა გადამწყვეტი მნიშვნელობა. მხარეებს შორის 2001წ. 13 აპრილს დადებული ხელშეკრულებიდან პირდაპირ გამომდინარეობდა, რომ მოსარჩელის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულება დამოკიდებული იყო საპასუხო შესრულებაზე (ანგარიშფაქტურის გამოწერა და გადაწონვის აქტის წარდგენა). საპასუხო მოქმედების განხორციელებამდე კი იმ პირს, რომელსაც ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება ჰქონდა დაკისრებული, შეეძლო უარი ეთქვა ამ ვალდებულების შესრულებაზე (სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლი). სახელშეკრულებოსთან ერთად ანგარიშფაქტურის გამოწერა საგადასახადო კოდექსის 115-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად წარმოადგენს გადასახადის გადამხდელის კანონისმიერ ვალდებულებასაც, რომლის შეუსრულებლობაც ათავისუფლებდა მოვალეს საკუთარი ვალდებულების შესრულებისაგან. ამდენად, სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” მიერ ხელშეკრულების ცალმხრივი შეწყვეტა, მოსარჩელის მიერ 2.1 პუნქტში აღნიშნული ვალდებულების (თანხის გადახდის) თითქოსდა შეუსრულებლობის გამო, იყო არამართლზომიერი და ბრალეული ზიანის გამომწვევი მოქმედება, თანაც ისეთი ზიანისა, რომელიც მოპასუხისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო. ამგვარი მოქმედების შედეგად დამდგარი ზიანი ექვემდებარებოდა მოპასუხეთა მხრიდან სრულ ანაზღაურებას.

მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეთა ქმედებამ მნიშვნელოვნად შელახა სს “ფ. გ-ის” საქმიანი რეპუტაცია და პრესტიჟი საერთაშორისო საზღვაო გადაზიდვების ბაზარზე, რამაც გამოიწვია რამდენიმე პარტნიორ გადამზიდავ კომპანიასთან არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობების გაწყვეტა. მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაციის შელახვა დასტურდებოდა საერთაშორისო გადამზიდავი კომპანია “.. ..-ს” 2001წ. 10 აგვისტოს, შპს “ა-ს” 2001წ. 23 ივლისის ¹23/02 და კომპანია “ჯ-ის” 2001წ. 10 აგვისტოს წერილებით, რომლებშიც ისინი გამოხატავდნენ საკუთარ იძულებით განზრახვას, გაეწყვიტათ ურთიერთობა მოსარჩელესთან და მოეთხოვათ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. კომპანია “.. ..-ს” წერილში საუბარი იყო კონკრეტულად მოსარჩელის შელახულ პრესტიჟსა და რეპუტაციაზე, სადაც იგი გემების უმსხვილესი მფლობელების და ბროკერების სახელით პირდაპირ აცხადებდა სს “ფ. გ-ის” შელახულ პრესტიჟზე და გამოთქვამდა ვარაუდს, რომ არც ერთი გემთმფლობელი კომპანია აღარ მოისურვებდა სს “ფ. გ-თან” სახელშეკრულებო ურთიერთობაში შესვლას. იურიდიული პირის პრესტიჟი და საქმიანი რეპუტაცია იყო მისი საქმიანობის ხარისხის განსაზღვრის შესაძლებლობა მესამე პირებისა და საზოგადოების მხრიდან, რაც საკმაოდ ნეგატიურად იყო განზოგადებული სს “ფ. გ-თან” მიმართებაში.

სარჩელში მითითებული იყო, რომ აღნიშნული მტკიცებულებები ეჭვგარეშეს ხდიდა და ადასტურებდა მოპასუხეთა პირდაპირ ბრალს მოსარჩელის პრესტიჟსა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვაში, რაც სამოქალაქო კოდექსის მე-18 და 413-ე მუხლების თანახმად კანონიერ და უტყუარ საფუძვლებს უქმნიდა სს “ფ. გ-ს”, მოეთხოვა მისთვის საქმიანი რეპუტაციის შელახვით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება ქონებრივ ზიანისაგან დამოუკიდებლად. საქმიანი რეპუტაციის შელახვით მიყენებული ზიანის გონივრულ და სამართლიან ანაზღაურებად მოსარჩელემ მიიჩნია მოპასუხისათვის 180.431 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრება.

2001წ. 5 დეკემბერს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს განცხადებით მიმართა სს “ფ. გ-მა” და ითხოვა არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი ზიანის, არამედ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებასაც. განმცხადებლის განმარტებით, უკანასკნელი 13 თვის განმავლობაში სს “ფ. გ-ის” მიერ გატარებული ტვირთების რაოდენობისა და მომსახურების სახელშეკრულებო (საბაზრო) ფასიდან გამომდინარე დაიანგარიშა 1 თვის მინიმალური (საშუალო) შემოსავალი, რომელმაც შეადგინა 77686,24 აშშ დოლარი. იგი მიღებულ იქნა საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის “ფოთის” საბაჟოს ცნობის თანახმად უკანასკნელი 13 თვის მანძილზე გადატვირთული შავი ლითონის ჯართის რაოდენობის (126240,124 ტ.) 13 თვეზე გაყოფითა და ერთი ტონის მომსახურების ფასზე – 8 აშშ დოლარზე _ გამრავლებით.

ამდენად, დამატებითმა სასარჩელო მოთხოვნამ შეადგინა 77,686 აშშ დოლარის ნამრავლი 3,5-ზე (სამნახევარი თვე) და გაუტოლდა 271901 აშშ დოლარს, რომელიც დაემატა სარჩელით თავდაპირველად მოთხოვნილ ზიანის ასანაზღაურებელ ოდენობას.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ 2001წ. 26 დეკემბერს ნაწილობრივ დააკმაყოფილა სააქციო საზოგადოება “ფ. გ-ის” სარჩელი. საჯარო სამართლის იურიდიულ პირ “ფოთის ნავსადგურს” სააქციო საზოგადოება “ფ. გ-ის” სასარგებლოდ დაეკისრა 417461 აშშ დოლარის ოდენობით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, გადახდის დღისათვის ლარის შესაბამისი კურსით. საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს, ფოთის ნავსადგურს, გადასახდელად დაეკისრა სააქციო საზოგადოება “ფ. გ-ის” საქმიანი რეპუტაციის შელახვისათვის ზიანის სახით 50000 ლარი.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სსიპ “ფოთის ნავსადგურმა”.

კასატორმა საკასაციო საჩივარში აღნიშნა, რომ სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების რეალური გამოკვლევის გარეშე. შედეგად, საოლქო სასამართლოს მიერ გაკეთებული დასკვნები არ ასახავს მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობებს.

კასატორის განმარტებით, საოლქო სასამართლო იზიარებს მოსარჩელის მოსაზრებას, რომ სსიპ “ფოთის ნავსადგურმა” 2001წ. 10 ივლისს ცალმხრივად შეწყვიტა 2001წ. 13 აპრილის ხელშეკრულება, რის გამოც სს “ფ. გ-ს” კასატორის მომსახურებით აღარ უსარგებლია და ვაგონების გატარებისათვის არც რაიმე თანხა გადაუხდია. სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა უსაფუძვლოა და წინააღმდეგობაშია საქმის რეალურ გარემოებებთან. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით, კერძოდ, მხარეთა მიერ ხელმოწერილი შედარების აქტით ირკვევა, რომ 11, 14, 17 და 30 ივლისს სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” მხრიდან ადგილი ჰქონდა სს “ფ. გ-ის” ტერიტორიაზე ჯართით დატვირთული ვაგონების გატარებას. კასატორის მხრიდან ანალოგიური მომსახურება მოსარჩელეს გაეწია როგორც ივლისში, ასევე, აგვისტოში (გემთსაშენის ტერიტორიაზე ივლისში გაიარა 109 რონოდამ, ხოლო აგვისტოში 44 რონოდამ). აღნიშნული დასტურდება საქმეში არსებული საგადასახადო დავალებებით, რომელთა მიხედვით მითითებული მომსახურების თანხა მოსარჩელემ გადაიხადა 1 და 27 სექტემბერს. სასამართლოს დასკვნა, რომ თითქოს სსიპ “ფოთის ნავსადგურს” 2001წ. 10 ივლისის შემდეგ სს “ფ. გ-ისათვის” მომსახურება არ გაუწევია და შესაბამისად, საზღაურის სახით არც რაიმე თანხა მიუღია, მოკლებულია ყოველგვარ სამართლებრივ და ფაქტობრივ საფუძველს. სასამართლო თავის დასკვნას ამაგრებს საქმეში არსებული ნავსადგურის მთავარი დისპეტჩერის 2001წ. 10 ივლისის ¹130 ტელეფონოგრამით, რომლის თანახმად თითქოს 2001წ.ს 10 ივლისიდან ფოთის რკინიგზის სადგურის უფროსს, მე-2 სარკინიგზო რაიონის მორიგეს და დაცვის უფროსს ეკრძალებოდათ “ფ. გ-ისათვის” ვაგონების მიწოდება. ამასთანავე, როგორც სასამართლო გადაწყვეტილებაშია აღნიშნული, ტელეფონოგრამის ტექსტში აშკარადაა ჩამატებული, რომ 10 ივლისიდან ვაგონების მიუწოდებლობაზე სს “ფ. გ.” ინფორმირებული იყო 26 ივლისის 11 საათიდან. სასამართლოს მხრიდან აღნიშნული ტელეფონოგრამის ტექსტისა და შინაარსის მსგავსი განმარტება ელემენტარულად აბსურდულია. კერძოდ, აღნიშნული ტელეფონოგრამა კრძალავს ჯართით დატვირთული ვაგონების გატარებას სამხედრო ნავსადგურის და არა სს “ფ. გ-ის” ტერიტორიაზე. ამასთან, ტექსტში აღნიშნული ჩამატება მიმართულია არა სს “ფ. გ-ის”, არამედ ს.რ-ის ფოთის რკინიგზის მისამართით, რომელსაც ეცნობა, რომ სწორედ 26 ივლისიდან სამხედრო ნავსადგურის მიმართ გამოყენებული მსგავსი სანქცია მოქმედებს სს “ფ. გ-ის” მიმართაც. კასატორის განმარტებით, აშკარაა ის გარემოება, რომ სასამართლოს მოსაზრება, თითქოს მოცემული ტელეფონოგრამით გაფრთხილდა სს “ფ. გ-ი”, აბსურდული და მიუღებელია. ყოველივე აღნიშნული დასტურდება კასატორის მიერ უკვე ხსენებული გარემოებებით, კერძოდ, 2001წ. 11, 14 და 17 ივლისს გემთსაშენის ტერიტორიაზე ვაგონების გატარებით, ამიტომ, თუ დაიშვება ვარაუდი, რომ 2001წ. 10 ივლისს რკინიგზას ეცნობა სს “ფ. გ-ის” ტერიტორიაზე ვაგონების გატარების შეჩერების თაობაზე, მას შემდეგში არ უნდა გაეტარებინა მოსარჩელის მისამართით სარკინიგზო შემადგენლობები, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ სწორედ ტელეფონოგრამაში გაკეთებული ჩამატების თარიღის მიხედვით შეჩერდა ვაგონების გატარება.

კასატორი საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ არ ეთანხმება სასამართლოს მოსაზრებას, რომ თითქოს “ფოთის ნავსადგური” გავიდა და ცალმხრივად თქვა უარი 2001წ. 13 აპრილის ხელშეკრულებაზე. სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა სამართლებრივი თვლასაზრისით აშკარად უსაფუძვლოა, რადგან სსიპ “ფოთის ნავსადგური” არც ხელშეკრულებიდან გასულა და არც ზოგადად უარი უთქვამს სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულებაზე. კასატორი ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ მოყოლებული 2001წ. 10 ივლისიდან 26 ივლისამდე და შემდგომში, 30 ივლისის შემდეგ, კასატორი სს “ფ. გ-ის” ტერიტორიაზე ატარებდა ჯართით დატვირთულ ვაგონებს და აგრძელებდა სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულებას, ანუ 2001წ. 13 აპრილის ხელშეკრულების 2.2 პუნქტი უნდა განიმარტოს იმ თვალსაზრისით, რომ მხარე იტოვებდა უფლებას, შეეწყვიტა მომსახურება კონტრაჰენტის მხრიდან საპასუხო მოქმედების მიღებამდე. სსიპ “ფოთის ნავსადგურმა” მხოლოდ შეაჩერა მომსახურება და არა ზოგადად უარი თქვა 2001წ. 13 აპრილის ხელშეკრულების პირობების დაცვაზე, რასაც ადასტურებს საქმეში არსებული მასალები შემდგომშიც მომსახურეობის გაწევის თაობაზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში სსიპ “ფოთის ნავსადგური” შემდგომშიც უარს იტყოდა მომსახურებაზე და ხელშეკრულების პირობების შესრულებაზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს არ ჰქონდა არავითარი სამართლებრივი საფუძველი, ჩაეთვალა სსიპ “ფოთის ნავსადგური” ხელშეკრულებიდან გასულ მხარედ, ხსენებული გარემოებების გათვალისწინებით.

კასატორს მიაჩნია, რომ მიუღებელი შემოსავლის გაანგარიშების ფაქტობრივ საფუძველს სასამართლო გადაწყვეტილებით წარმოადგენს ორი გარემოება : 1) თუ რა რაოდენობის ჯართი გააჩნდა შპს “ა-ს” შპს “ს.რ-ის” გადაზიდვების ოპერატიული დაგეგმვის ოპერატიული მონაცემებით დროის მოცემულ პერიოდში (2001წ. 28 ივნისი – 13 აგვისტო); 2) ჯართის რა რაოდენობის გადამუშავება წარმოებდა სს “ფ. გ-ის” ნავმისადგომზე საშუალოდ კალენდარული თვის მანძილზე, ბოლო ერთი წლის განმავლობაში. სასამართლომ მიიჩნია რა დადგენილად შპს “ს.რ-ის” ოპერატიული გადაზიდვების განყოფილების ცნობის საფუძველზე შპს “ა-ს” მფლობელობაში 10750 ტ. ჯართის არსებობის ფაქტი, არ გაარკვია და ყურადღება არ მიაქცია შემდეგ გარემოებას: ხომ არ ჰქონდა ადგილი ჯართის რაოდენობიდან თუნდაც ნაწილის სს “ფ. გ-ის” მხრიდან გადამუშავებასა და გემებზე დატვირთვას. აღნიშნული ვარაუდის საფუძველს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ შპს “ს.რ-იდან” მიღებული ცნობების ნაწილი გაცემულია ჯერ კიდევ 2001წ. ივნისის თვეში, კერძოდ, 1, 6, 8, 11, 12 და ა.შ. რიცხვებში. ამიტომ იმ მომენტის გათვალისწინებით, როგორც ივლისში, ასევე აგვისტოში ადგილი ჰქონდა სს “ფ. გ-ის” ნავმისადგომზე გემების შეყვანას და ამასთან, თვით მოსარჩელის აღიარებით გემების შეყვანა სს “ფ. გ-ის” აკვატორიაში აეკრძალა 2001წ. 29 ივნისიდან, ლოგიკურად დაიშვება ვარაუდი, რომ ხსენებული 10750 ტ. ჯართიდან ნაწილი კიდევაც გადაიტვირთა და მხარემ მიიღო შესაბამისი შემოსავალი, თუმცა სასამართლო არ არკვევს ამ გარემოებას ისევე, როგორც იმ გარემოებასაც, თუ რომელი სამი გემი და როდის მიადგა სსიპ “ფოთის ნავსადგურს” და რამ განაპირობა კონკრეტულად მათი შემოუსვლელობა მოსარჩელის აკვატორიაში. რაც შეეხება დასკვნის სამართლებრივ საფუძველს, შეუძლებელია, ვილაპარაკოთ სს “ფ. გ-ის” მხრიდან 2001წ. 13 აგვისტოს შემდგომ პერიოდში 417461 აშშ დოლარის მიუღებლობაზე, რადგან, როგორც უკვე არაერთხელ აღინიშნა, სსიპ “ფოთის ნავსადგური” მზად იყო, გაეგრძელებინა მოსარჩელის მომსახურება და დაეცვა 2001წ. 13 აპრილის ხელშეკრულების პირობები. აქედან გამომდინარე, რაიმე საუბარი მიუღებელ შემოსავალზე სამართლებრივი თვალსაზრისით საფუძველს მოკლებულია. მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაციის შელახვაზე, რის გამოც კასატორს საკომპენსაციოდ დაეკისრა 50000 ლარის გადახდა, სასამართლოს დასკვნის საფუძველს წარმოადგენს გადამზიდავი კომპანია “.. ..-ს”, კომპანია “ჯ-ის” 2001წ. 10 აგვისტოს და შპს “ა-ს” 2001წ. 23 ივლისის წერილები, რომლებიც ვერ ჩაითვლებიან კასატორის ბრალის დამადასტურებელ მტკიცებულებებად. სასამართლო კოლეგიამ “.. ..-ს” წერილს არასწორი შეფასება მისცა და შესაბამისად არასწორად ასახა ფაქტობრივი გარემოება, რადგან აღნიშნულ წერილში დაფიქსირებულია არა ურთიერთობის შეწყვეტის ფაქტი, არამედ ის ფაქტი, რომ კომპანია “.. ..” აპირებს ამ ურთიერთობასთან დაკავშირებით გარკვეული გადაწყვეტილების მიღებას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აშკარაა, რომ ქუთაისის საოლქო სასამართლომ 2001წ. 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება გამოიტანა საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრული და ყოველმხრივი გამოკვლევის გარეშე, რის გამოც სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილებაში გაკეთებული დასკვნები ვერ ასახავს მონაწილე მხარეთა შორის არსებულ ვითარებას. აღნიშნული კი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის საფუძველზე წარმოადგენს კასაციის აბსოლუტურ საფუძველს, რის გამოც კასატორი ითხოვს, გააუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 16 დეკემბრის ხსენებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას კი კასატორმა დააყენა მოთხოვნა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებით გამოტანილიყო ახალი გადაწყვეტილება მოსარჩელისათვის სარჩელზე უარის თქმის შესახებ.

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოუსმინა მხარეთა, მესამე პირთა განმარტებებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი საფუძვლები, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ 2001წ. 27 ივლისს სს “ფ. გ-მა” სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გატარების მიზნით მიმართა ფოთის საქალაქო სასამართლოს და ითხოვა სსიპ “ფოთის ნავსადგურთან” დავის საბოლოოდ გადაწყვეტამდე სსიპ “ფოთის ნავსადგურს” არ შეეფერხებინა სს “ფ. გ-ის” ტერიტორიაზე რკინიგზის ვაგონების გატარება და სს “ფ. გ-ის” ნავმისადგომზე გემების შეყვანა. აღნიშნული შუამდგომლობა ფოთის საქალაქო სასამართლომ დააკმაყოფილა 2001წ. 27 ივლისის განჩინებით. 2001წ. 1 აგვისტოს სსიპ “ფოთის ნავსადგურმა” გაასაჩივრა სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განჩინება. 2001წ. 2 აგვისტოს ფოთის საქალაქო სასამართლომ გააუქმა 2001წ. 27 ივლისს მის მიერ გამოტანილი განჩინება სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ. 2001წ. 2 აგვისტოს განჩინებაზე სს “ფ. გ-მა” შეიტანა კერძო საჩივარი, რომელიც საბოლოოდ დააკმაყოფილა ქუთაისის საოლქო სასამართლომ 2001წ. 4 დეკემბრის განჩინებით, კერძოდ, ძალაში დარჩა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” ვალდებულების შესრულების თაობაზე.

2001წ. 18 დეკემბერს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სააღსრულებო პოლიციის სამმართველოს უფროსმა აღძრა სისხლის სამართლის საქმე სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” ხელმძღვანელობის მიერ სასამართლო გადაწყვეტილებით დაკისრებული მოვალეობის შეუსრულებლობის ფაქტზე.

აღნიშნული საქმე 2002წ. 10 მარტს წარმოებაში მიიღო ქ. ფოთის პროკურორის თანაშემწემ, რომელმაც საქმეზე გარკვეული საგამოძიებო მოქმედებების ჩატარების შემდეგ, 2002წ. 20 აპრილს, საქმე წარმოებით შეწყვიტა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” პუნქტის საფუძველზე.

პროკურორის თანაშემწემ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის საფუძველი, კერძოდ, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნები, ვინაიდან სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” მიერ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების შეუსრულებლობის ფაქტები საქმეში არ მოიპოვებოდა. გარდა ამისა, პროკურორის თანაშემწემ დადგენილად მიიჩნია ფაქტი იმის შესახებ, რომ 2001წ. 27 ივლისის განჩინება სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” ადმინისტრაციამ მიიღო 2001წ. 27 ივლისს, მაშინ, როდესაც, სს “ფ. გ-ს” 2001წ. 30 ივლისს გადახდილი ჰქონდა სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” დავალიანება და იმავე დღეს განხორციელდა 25 რონოდის გატარება სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” ტერიტორიის გავლით. ასევე დაუბრკოლებლად სრულდებოდა სს “ფ. გ-ის” ნავმისადგომებთან გემების შეყვანა.

საკასაციო სასამართლოში მოცემული საქმის განხილვის პერიოდში ფოთის საქალაქო სასამართლომ 2002წ. 13 ივნისს გამოიტანა დადგენილება, რომლითაც სს “ფ. გ-ის” დირექტორ ზ. დ-ძის საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ქ. ფოთის პროკურორის თანაშემწის მიერ 2002წ. 20 აპრილს გამოტანილი დადგენილება სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ და საქმე წინასწარი გამოძიების განახლებისათვის გადაეგზავნა ქ. ფოთის პროკურორს.

საკასაციო სასამართლოში კასატორმა წარმოადგინა წერილობითი მტკიცებულებები, რომლებიც არ მიიღო საკასაციო სასამართლომ, მაგრამ აღნიშნულიდან გამომდინარე, ირკვევა, რომ ქუთაისის საოლქო სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სრულყოფილად გამოკვლევის გარეშე. კერძოდ, არ იქნა სრულყოფილად და ყოველმხრივ გამორკვეული, სარჩელის უზრუნველყოფის პერიოდში, სსიპ “ფოთის ნავსადგური” აფერხებდა თუ არა სს “ფ. გ-ის” ტერიტორიაზე რკინიგზის ვაგონების გატარებას და სს “ფ. გ-ის” ნავმისადგომზე გემების შეყვანას. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ დაარღვია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-19 მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნა. კერძოდ, იგი უფლებამოსილი იყო, საკუთარი ინიციატივით შეეგროვებინა ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებები, რაც მას არ გაუკეთებია. იგი დაეყრდნო საქმეში წარმოდგენილ ურთიერთგამომრიცხავ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მტკიცებულებებს, რის გამოც გამოიტანა არასწორი გადაწყვეტილება.

კასატორმა განმარტა, რომ იგი არ აფერხებდა და არც ამჟამად აფერხებს სს “ფ. გ-ის” ტერიტორიაზე სარკინიგზო ვაგონების გატარებას, რასაც მისი აზრით ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოში იხილება დავა იმავე მხარეებს შორის ვაგონების გატარების მომსახურების ტარიფის განსაზღვრასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, კასატორი არ უარყოფს, რომ მას არა აქვს უფლება შეაფერხოს ვაგონების გატარება სს “ფ. გ-ის” ტერიტორიაზე.

აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ კასატორ სსიპ “ფოთის ნავსადგურს” არ აქვს უფლება შეაფერხოს ვაგონების გატარება, ვინაიდან კონკრეტულ შემთხვევაში სს “ფ. გ-ს” წარმოეშობა სამოქალაქო კოდექსის 247-253-ე მუხლებით გათვალისწინებული სერვიტუტის უფლება, რასაც არ უარყოფს თვითონ კასატორიც.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები კონკრეტულ შემთხვევაში არ არის სავალდებულო საკასაციო სასამართლოსათვის, რადგანაც კასატორმა წამოაყენა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავაშირებით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ იგი ვერ იმსჯელებს იმის შესახებ, ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ სწორად გამოიყენა თუ არა გადაწყვეტილებაში მითითებული სამოქალაქო კოდექსის ნორმები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის სრულყოფილად დასაბუთებული, რის გამოც მისი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. ეს კი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს.

ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ იგი თავად ვერ გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად და მისი გაუქმების შემდეგ ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ «ფოთის ნავსადგურის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. სახელმწიფო ბაჟის მხარეთათვის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს მოცემულ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანისას.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება