¹ 3გ-ად-89კ-02 16 ოქტომბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: მიწის იდეალური და რეალური წილის გამოყოფა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ქ. თბილისში, ... მდებარეობს ორი საცხოვრებელი სახლი – ერთსართულიანი ლიტ. «ა» და ოთხსართულიანი ლიტ. «ბ». ორივე სახლის საერთო მიწის ნაკვეთი შეადგენს 1168 კვ.მ, თუმცა საქმეში არსებული სხვა მასალების მიხედვით, საერთო მიწის ნაკვეთის ფართია 1144 კვ.მ. ლიტ «ა» საცხოვრებელი სახლი წარმოადგენს ავარიულ შენობას, რის გამოც ამ სახლის მობინადრეებმა გადაწყვიტეს იმავე სახლის ადგილზე ახალი საცხოვრებელი სახლის აშენება, რისთვისაც მათ ესაჭიროებათ საერთო ეზოს ნაწილი, რაზეც ლიტ «ბ»-ს მობინადრეები წინააღმდეგნი არიან.

2000წ. 3 მარტს მოსარჩელეების ვ.ფ.-ის, ც.ბ.-ს და სხვათა წარმოადგენლებმა გ.კ.-მ და მ.ჯ.-მ სარჩელით მიმართეს თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვეს ორივე სახლის საერთო სარგებლობაში არსებული ეზოს გაყოფა ანუ იდეალური და რეალური წილის დადგენა.

სასამართლოში საქმის განხილვისას მოსარჩელეების წარმომადგენლებმა საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით მოითხოვეს საერთო საკუთრებაში არსებული მიწის ფართობიდან ლიტ «ბ»-თვის იდეალური წილის განსაზღვრა 338,88 მ² ოდენობით, ხოლო ლიტ «ა»-ს იდეალური წილის განსაზღვრა 225,92 მ² ოდენობით, ასევე ლიტ «ბ»-სთვის რეალური წილის გამოყოფა 334,5 მ² ოდენობით, ხოლო «ა»-თვის 230,3 მ² ოდენობით, ექსპერტიზის დასკვნის ¹1 დანართის შესაბამისად.

მოპასუხეებმა ე.გ.-მ და სხვებმა სასამართლოში შეტანილი შეგებებული სარჩელით მოითხოვეს მოსარჩელეებზე გაცემული მიწის ნაკვეთის პრივატიზაციის შესახებ ¹... აქტის გაუქმება იმ საფუძვლით, რომ მიწის მართვის დეპარტამენტის ჩანაწერებში არასწორად არის მითითებული 1168 კვ.მ, სინამდვილეში მიწის ფართია 1144 კვ.მ. მიწის მართვის დეპარიტამენტმა არასწორად აღრიცხა სადავო მიწის ნაკვეთი სკ-ს 1513-ე მუხლის საფუძველზე. სინამდვილეში მას უნდა გამოეყენებინა «ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ» კანონი. მოპასუხეებმა ასევე მოითხოვეს საერთო ეზოს 861 მ²-ის მესაკუთრედ ცნობა, რადგან ისინი წლების მანძილზე იხდიდნენ ამ ფართზე მიწის გადასახადს.

მესამე პირმა – თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტმა არ ცნო შეგებებული სარჩელი.

მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 8 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი რეალური წილის გამოყოფის თაობაზე და შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ლიტ «ა»-თვის იდეალური წილის სახით განისაზღვრა 225,92 მ², ხოლო ლიტ «ბ»-თვის 338,88 მ²; სახლებს შორის არსებული თავისუფალი ეზოს 564,8 კვ.მ ფართობი დარჩა მხარეთა საერთო საკუთრებაში.

რაიონულ სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეთა წარმომადგენლებმა იმ ნაწილში, რომლითაც უარი ეთქვათ რეალური წილის გამოყოფაზე. გადაწყვეტილება ასევე გაასაჩივრეს მოპასუხეთა წარმოადგენლებმა და მოითხოვეს საქმის რაიონულ სასამართლოში დაბრუნება ხელახალი განხილვისათვის.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეთა სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და ლიტ «ა»-ს მაცხოვრებლებს რეალური წილის სახით, ექსპერტიზის დასკვნის დანართი ¹1-ის შესაბამისად, გამოეყო 230,3 მ², ხოლო მოპასუხეებს უარი ეთქვათ სააპელაიცო საჩივრისა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო შემდეგ გარემოებებს:

1) სასამართლომ თბილისის ტექაღრიცხვის სამსახურის 2000წ. 9 ივნისის ¹... ცნობის მიხედვით დადგენილად მიიჩნია, რომ 1940 წლიდან ერთსართულიანი სახლი კომუნალური მეურნეობის სახელზეა აღრიცხული, ხოლო ოთხსართულიანი სახლი კერძო სკუთრების სახლია და მითითებული მიწის ნაკვეთი ორივე სახლის საერთო საკუთრებაა. მოსარჩელეებმა 1992-93 წლებში მოახდინეს ერთსართულიანი სახლის პრივატიზაცია და ამ დროიდან ისინი წარმოადგენენ შესაბამისი საცხოვრებელი ბინების მესაკუთრეებს.

2) სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტის ¹... საკადასტრო რუკისა და საჯარო რეესტრის 2000წ. 17 მაისის ¹... სარეგისტრაციო ჩანაწერის მიხედვით, ... მდებარე 1168 კვ.მ ნაკვეთი საერთო საკუთრების უფლებით ეკუთვნით როგორც მოსარჩელეებს, ასევე მოპასუხეებს.

3) სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, რაიონულმა სასამართლომ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების მომენტიდან ფიზიკურ პირებს საკუთრებაში გადაეცემათ მათ კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზეც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული. აქედან გამომდინარე, მიწის მართვის დეპარტამენტმა კანონიერად მოახდინა სადავო ნაკვეთის რეგისტრაცია, როცა მიწის ნაკვეთი დაკავებული წილების შესაბამისად აღრიცხა მოსარჩელეებისა და მოპასუხეების სახელზე. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხეთა წარმომადგენლების პოზიცია იმის თაობაზე, რომ მოცემული საკითხის გადასაწყვეტად სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა კანონი «ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ».

4) სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა სადავო მიწის 861 კვ.მ ნაკვეთზე მოპასუხეთა მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, რადგან ეს ნაკვეთი ლიტ «ა» და ლიტ «ბ» სახლში მცხოვრებთა საერთო საკუთრებაა.

5) სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მითითება იმის თაობაზე, რომ თითქოს მოსარჩელეებმა სასამართლოში საქმის განხილვის დროს გაზარდეს სასარჩელო მოთხოვნა, რის გამოც უარი უნდა ეთქვათ რეალური წილის გამოყოფაზე. სასარჩელო მოთხოვნის გაზრდას ადგილი არ ჰქონია, ვინაიდან მოსარჩელეები თავდაპირველ სარჩელშივე ითხოვდნენ სადავო მიწის ფართობიდან იდეალური და რეალური წილის დადგენასა და გამოყოფას.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საკასაციო წესით ასაჩივრებს მოსარჩელეთა წარმომადგენელი ნ.ყ.-ი, რომელიც შემდეგი მოტივით ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას:

1) კასატორის მითითებით, საოლქო სასამართლომ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში არ მიუთითა, რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-2 და მე-3 პუნქტები გააუქმა თუ ძალაში დატოვა, ასევე მოსარჩელეებს იდეალური წილი დაუდგინა მეტრებში და არა წილადებში, მაშინ როცა მათ ასეთი მოთხოვნა არ ქონიათ. ამით დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნები.

2) საოლქო სასამართლომ თბილისის ტექაღრიცხვის სამსახურის 2000წ. 9 ივნისის ¹... ცნობაზე დაყრდნობით არასწორად განმარტა, რომ სადავო ეზო ლიტ «ა» და ლიტ «ბ» საერთო საკუთრებაა. აღნიშნულ ცნობაში ლაპარაკია არა მიწის ნაკვეთის საერთო საკუთრებაზე, არამედ საერთო სარგებლობაზე.

3) კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი, რადგან ეს მუხლი ეხება მხოლოდ ინდივიდუალურ ბინათმშენებლობისათვის გამოყოფილ მიწის ნაკვეთებს, რომლებზეც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული. მოცემულ შემთხვევაში მხოლოდ ლიტ «ბ» იყო ინდივიდუალური სახლი, ხოლო ლიტ «ა» იყო კომუნალური მეურნეობის სახელზე რიცხული სახლი, რომლის მიმართ სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა კანონი «ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ.

4) კასატორი არ ეთანხმება ექსპერტიზის დასკვნას და მიუთითებს, რომ ლიტ «ბ»-ს სახლთმფლობელობა განლაგებულია არა 225 კვ.მ, არამედ 279 კვ.მ ფართობზე, ხოლო საერთო ეზო შეადგენს არა 1168 კვ.მ, არამედ 1144 კვ.მ ფართს. კასატორებს სურთ ე.წ. წინა ეზოს საერთო საკუთრებაში დატოვება, რადგან სადავო ეზოს გაყოფით შეილახება მათი უფლებები, რადგან აღარ ექნებათ ეზოში შესასვლელი ჭიშკარი, რისთვისაც მოუწევთ ავტოფარეხის დანგრევა.

მოწინააღმდეგე მხარის _ ც. ბ.-ს, ლ. თ.-ის, ნ. ტ.-ის, ვ. ფ.-ის წარმომადგენლებმა საკასაციო საჩივარი არ ცნეს, უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.

მესამე პირის _ თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტის წარმომადგენელი, მიუხედავად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით არაერთი გამოძახებისა, საკასაციო სასამართლოში არ გამოცხადდა და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26¹ მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი მისი დასწრების გარეშე იქნა განხილული.

საკასაციო სასამართლომ საკასაციო საჩივრის განხილვის დროს მაქსიმალურად შეუწყო ხელი მხარეებს და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 218-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად კანონით გათვალისწინებული ყველა ზომა მიიღო, რათა მხარეებს მორიგებით დაემთავრებინათ დავა, მაგრამ მხარეთა მორიგება არ შედგა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის გაცნობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე.გ.-ს, ვ.ჯ.-ს, ი. ნ.-ის, მ. ნ.-ის, ი.მ.-ის, მ.ჭ.-ის საკასაციო საჩივარი, უსაფუძვლობის მოტივით, არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება და მხარეებიც სადავოდ არ ხდიან, რომ თბილისში ... სადავო ეზოში მდებარეობს ორი საცხოვრებელი სახლი _ ერთსართულიანი ავარიული შენობა ლიტ «ა», სადაც მოწინააღმდეგე მხარე _ მოსარჩელეები ცხოვრობენ და ოთხსართულიანი ლიტ «ბ», სადაც კასატორები ბინადრობენ. ლიტ «ბ»-ს ბინები აშენებისთანავე კასატორთა კერძო საკუთრებას წარმოადგენდა, ხოლო ლიტ «ა» საცხოვრებელი სახლი კომუნალური მეურნეობის სახელზე ირიცხებოდა და მათი პრივატიზება მობინადრეების მიერ განხორციელდა 1992-93 წლებში, რაც სადავოდ არავის გაუხდია. ამდენად, დღეისათვის სადავო ეზოში მდებარე ორივე სახლის ლიტ «ა»-სა და ლიტ «ბ»-ს ბინები კასატორთა და მოწინააღმდეგე მხარეთა კერძო საკუთრებაა, ამიტომ სამოქალაქო კოდექსის 208-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ლიტ «ა» და ლიტ «ბ» მობინადრეთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული ... მდებარე სადავო ეზო (მიწის ნაკვეთი), 1997წ. 25 დეკემბრიდან (სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან) ლიტ «ა» და ლიტ «ბ»-ს მობინადრეთა საერთო საკუთრებაა;

2. ვინაიდან, სამოქალაქო კოდექსის 208-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ... მდებარე ეზო (მიწის ნაკვეთი) ორი საცხოვრებელი სახლის მობინადრეთა საკუთრებაა, საკასაციო პალატა იზიარებს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის ექსპერტის 2000წ. 13 ივნისის დასკვნის შესაბამისად სადავო ეზოს გაყოფის, მხარეებს შორის იდეალური და რეალური წილების დადგენის თაობაზე, რადგან არც მითითებული ნორმა და არც მოქმედი სამოქალაქო ან მიწის კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს ორი მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მობინადრეთა თანასაკუთრებას მიწის ნაკვეთზე, არამედ თითოეული მრავალბინიანი სახლის მობინადრენი ცალ-ცალკე არიან თავიანთი წილი მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრენი. ამიტომ საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორთა არგუმენტს, ეზოს იმ მოტივით გაუყოფლობის შესახებ, რომ შეილახება მათი (ლიტ «ბ»-ს მცხოვრებთა) უფლებები, რადგან მათ აღარ ექნებათ ეზოში შესასავლელი ჭიშკარი და მოუწევთ ავტოფარეხის დანგრევა.

მართალია, სადავო მიწის ნაკვეთი სამოქალაქო კოდექსის 208-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სადავო ეზოში მდებარე ლიტ «ა» და ლიტ «ბ» სახლების მობინადრეთა საკუთრებაა და ამავე კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მესაკუთრეს შეუძლია თავისუფლად ფლობდეს-სარგებლობდეს ქონებით და არ დაუშვას ამ ქონებით სხვისი სარგებლობა ე.ი. კასატორებს (ლიტ «ბ»-ს მობინადრეებს) და მოწინააღმდეგე მხარეს (ლიტ «ა»-ს მცხოვრებლებს) შეუძლიათ თავისუფლად, შეუზღუდავად ფლობდნენ ექსპერტის დასკვნის შესაბამის საკუთარი წილისი ეზოს ნაკვეთს და არ დაუშვან სხვა პირების მიერ ამ წილით სარგებლობა, მაგრამ განსახილველი დავის შემთხვევაში ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, არ არის გამოკვეთილი არც ლიტ «ა»-ს და არც ლიტ «ბ»-ს მობინადრეთა მესაკუთრეთრის ინტერესების უპირატესობა.

სახელდობრ, კასატორები გადაწყვეტილების გაუქმებას იმ მოტივით ითხოვენ, რომ მიწის გაყოფის შემდეგ მათ არ ექნებათ ეზოში შესასვლელი ჭიშკარი და საჭირო გახდება ავტოფარეხის დანგრევა, რაც, ბუნებრივია, გაუმართლებელია. მოწინააღმდეგე მხარე – ლიტ “ა»-ს მობინადრეები იმ საფუძვლით ითხოვდნენ ეზოს გაყოფას და იდეალურ-რეალური წილის დადგენას, რომ სურთ თავიანთი ავარიული საცხოვრებელი სახლის დანგრევა და საცხოვრებელი პირობების გაუმჯობესება, რაც საგულისხმოა, რომ ჯერ კიდევ გათვალისწინებული იყო თბილისის საბჭოს კომუნალურ განყოფილებასთან არსებული მიწის კომისიის 1938წ. 25/26 დეკემბრის ¹29 ოქმით, რომლითაც კასატორებს სწორედ იმ პირობით მიეცათ ... მდებარე ახალი სახლის მშენებლობის უფლება, რომ იქ მდგარი ერთსართულიანი (ლიტ «ა») სახლის ამორტიზაციის შემდეგ შესაძლებელი გამხდარიყო ანალოგიური სახლის მიშენება. საცხოვრებელი სახლი რომ უფრო დიდი და მნიშვნელოვანი სიკეთეა ავტოფარეხთან შედარებით, საკასაციო პალატის აზრით, მტკიცებას არ საჭიროებს, ამიტომ სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო პალატას გამოკვეთილად არ მიაჩნია კასატორთა ინტერესის უპირატესობა მოწინააღმდეგე მხარის ინტერესთან შედარებით და რადგან ... მდებარე ეზოს საკუთარი წილის შეუზღუდავი ფლობა-სარგებლობით ნათელია, რომ ზიანი ადგებათ სხვა პირთა (მოწინააღმდეგე მხარეთა) ინტერესებს, ისე რომ გამოკვეთილი არ არის მხარეთა ინტერესის უპირატესობა, ამიტომ საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ეტაპზე მოწინააღმდეგე მხარეს (ლიტ «ა»-ს მობინადრეებს) უნდა აეკრძალოთ საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით გამოყოფილი თავიანთი რეალური წილის შემოსაზღვრა, ღობის ან რაიმე მიჯნის აღმართვა, რათა მხარეებს შეუზღუდავად მიეცეთ სერვიტუტის უფლება, ერთმანეთის წილი ეზოსა და ჭიშკრით სარგებლობის საშუალება.

ამდენად, საკასაციო პალატა უსაფუძვლობის მოტივით ვერ გაიზიარებს ლიტ “ბ”-ს მობინადრეთა საკასაციო საჩივარს, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლისა და მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ საქმეზე არსებითად სწორი გადაწყვეტილება მიიღო, ამიტომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე.გ.-ს, ვ.ჯ.-ს, ი.ნ.-ის, მ.მ.-ის, ი.მ.-ას და მ.ჭ.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაუკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება;

3. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.