3გ/ად-92-კ-01 22 ნოემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. სხირტლაძე,

მ. ვაჩაძე

დავის საგანი: სადავო ბინიდან გამოსახლება; ქ. ბათუმის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომის გადაწყვეტილებების გაუქმება; საბინაო ორდერის ბათილად ცნობა; ბინის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების გაუქმება; სადავო ბინის მისამართზე რეგისტრაციის გაუქმება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ზ. ა-ძემ სასარჩელო განცხადებებით მიმართა ქ. ბათუმის სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა: მოპასუხეების – პო. ა-ძის, ნ. ა-ძის, მ. მ-შვილის გამოსახლება ქ. ბათუმში, ..., ფართის თავისუფალ მდგომარეობაში ჩაბარება. ზ. ა-ძე დამატებითი სასარჩელო განცხადებით მოითხოვა აგრეთვე ბათუმის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 09.03.72წ. ¹125 გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომელიც ეხება შ. ა-ძეს, 22.03.72წ. ¹3624 საბინაო ორდერის ბათილად ცნობა, ბათუმის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 21.11.90წ. ¹1057 გადაწყვეტილების გაუქმება, იმ ნაწილში, რომელიც ეხება პ. ა-ძეს, სადავო ბინის ყიდვა-გაყიდვის 05.12. 90 წ. ხელშეკრულების გაუქმება.

მოპასუხე პო. ა-ძემ შეგებებული სარჩელით მოითხოვა სადავო ბინის მისამართზე ზ. ა-ძის რეგისტრაციის გაუქმება. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 25.01. 01 წ. გადაწყვეტილებით ზ. ა-ძეს უარი ეთქვა ძირითადი და დამატებითი სარჩელების დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის გამო, დაკმაყოფილდა პ. ა-ძის შეგებებული სარჩელი და გაუქმდა ზ. ა-ძის რეგისტრაცია ... ქ. ბათუმში.

ქ. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 25.01.01წ. გადაწყვეტილება ზ. ა-ძის მიერ გასაჩივრდა სააპელაციო წესით. აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 23.04.01წ. განჩინებით ზ. ა-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ საქმის განხილვის შედეგად დადგენილად ცნო შემდეგი: სადაო ოთახი ირიცხებოდა ზ. ა-ძის ბაბუის – პო. ა-ძის სახელზე, ქ. ბათუმის სასამართლოს 07.02.62წ. გადაწყვეტილებით სადავო ოთახში შესახლებულ იქნა ზ. ა-ძის მამა ვ. ა-ძე. 22.01.69წ. ვ. ა-ძეზე გაიცა ორდერი ¹..... , ორდერში ვ. ა-ძესთან ერთად აღნიშნული იყო მისი შვილი ზ. ა-ძე. სადავო ბინაში ფაქტიურად ცხოვრობდა ვ. ა-ძე, ხოლო ზ. ა-ძე, რომელსაც დედა ადრე გარდაეცვალა, იზრდებოდა ქ. ბათუმის ბავშვთა სახლში, ხოლო შემდგომ ის ცხოვრობდა მამიდასთან – მ. ა-ძესთან, ქ. ბათუმში, თუმცა ზ. ა-ძე დადიოდა სადავო ბინაში, ყურადღებას აქცევდა მამას, ბინაში იყო მამის და მისი პირადი ნივთები. 1970 წ. ზ. ა-ძე გათხოვდა, გათხოვების დღიდან ის მეუღლესთან და შემდგომში შვილებთან ერთად დღემდე ცხოვრობს ქ. ბათუმში, ... მიუხედავად ამისა, ზ. ა-ძე ჩაწერილი დარჩა სადავო ბინაში იმ მოტივით, რომ ბინა იყო ძველი განაშენიანების, სახლი მდებარეობდა განაშენიანების ზოლში და საცხოვრებელი სახლის აღების შემთხვევაში ზ. ა-ძე მიიღებდა შესაბამის კომპენსაციას.

ზ. ა-ძის მამა ვ. ა-ძე გარდაიცვალა 1971 წელს. ვ. ა-ძის სახელზე რიცხული 1 ოთახი, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ დაკეტილი იყო, ბათუმის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 09.03.72წ ¹125 გადაწყვეტილებით, გამოეყო ვ. ა-ძის ძმას შ. ა-ძეს, რომელზედაც 22.03.72წ. გაიცა ¹3624 ორდერი, ბინა დაიკავეს მოპასუხის პო. ა-ძის მშობლებმა. 1990წ. დეკემბერში მოპასუხის დედამ პ. ა-ძემ 5521 მანეთად შეისყიდა კომუნალური ბინა მდებარე ... ქ. ბათუმში, მათ შორის სადავო ერთი ოთახი (ბინა ¹1, 22 კვ.მ.), რაზედაც დაიდო სანოტარო წესით გაფორმებული ხელშეკრულება. პ. ა-ძის გარდაცვალების შემდეგ, 1995 წლიდან ბინა მემკვიდრეობით გადაეცა მის შვილს, მოპასუხე პო. ა-ძეს საკუთრებაში.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სრულად გაარკვია და დაადგინა იურიდიული მნიშვნელობის გარემოებები. პალატამ აღნიშნა, რომ ზ. ა-ძემ გათხოვებისა და ქმრის ოჯახში გადასვლის დღიდან დაკარგა უფლება სადავო ბინაზე. ვინაიდან მისი მამის _ შ. ა-ძის გარდაცვალების შემდგომ ფართი მთლიანად გათავისუფლდა, კანონიერია ბათუმის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 09.03.72 წ. ¹125 გადაწყვეტილება და მის საფუძველზე 22.03.72წ. გაცემული ორდერი. ზ. ა-ძის, როგორც ბინაში არ მცხოვრების, თანხმობა ბინის შესყიდვაზე საჭირო არ იყო, ამდენად, მოქმედი კანონმდებლობის, კერძოდ, მინისტრთა საბჭოს 21.06.89წ. ¹311 დადგენილებისა და 25.01.90წ. ¹35 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების მოთხოვნათა დაცვით იქნა დადებული 05.12.90წ. ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება. აღნიშნული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების შესახებ აპელანტისათვის ცნობილი გახდა 1997 წელს, აპელანტს გაშვებული აქვს იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 75-ე და საბინაო კოდექსის 58-ე მუხლებით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადები. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მოთხოვნა მოპასუხეების სადავო ბინიდან გამოსახლების შესახებ.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს 23.04.01წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა ზ. ა-ძის მიერ, რომელიც ითხოვს განჩინების გაუქმებას და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნებას. კასატორი აღნიშნავს, რომ სადავო ფართში ფაქტიურად არ ცხოვრება არ იწვევდა ბინაზე უფლების დაკარგვას, იმ დროს მოქმედი წესების მიხედვით უფლების დაკარგვა მხოლოდ სასამართლო წესით უნდა მომხდარიყო, მას ბინაზე უფლება არ აქვს დაკარგული ვინაიდან სხვაგან ასეთი უფლება არ შეუძენია და დღემდის ჩაწერილია სადავო ბინაში. სადავო ბინაში არ ცხოვრობდა ვინაიდან კეთილი ნებით დროებით დაუთმო ბინა ბიძაშვილებს, სასამართლომ არ მისცა სათანადო შეფასება ჩაწერის ინსტიტუტს და დღევანდელი გადასახედიდან შეაფასა იგი. დაუსაბუთებელია სასამართლოს მოსაზრება, რომ მას არ ჰქონდა ფართში ჩასახლების უფლება. კასატორი თვლის, რომ ძირითადი სამართლებრივი დატვირთვა ეხება 1972წ. შ. ა-ძეზე ორდერის გაცემის მომენტს და 1990წ. სადავო ბინის მისი თანხმობის გარეშე შესყიდვას, შესაბამისად, პირველ შემთხვევაში სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა 1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსი, ხოლო მეორე შემთხვევაში, მინისტრთა კაბინეტის 21.06.89წ. ¹311 დადგენილება, საბინაო კოდექსის გამოყენებით სასამართლო ცდილობს საბინაო უფლების დაკარგვის დასაბუთებას, მაშინ, როდესაც საბინაო კოდექსს არ ჰქონდა უკუქცევითი ძალა და არ დაიშვებოდა მისი გამოყენება 1972 წლის ურთიერთობებზე. სადავო ფართზე ორდერის გაცემა დაიშვებოდა ფაქტობრივად და იურიდიულად თავისუფალ ბინაზე. სასამართლომ არ გამოიყენა 1964 წ. სამოქალაქო კოდექსის მე-80 მუხლი, რომლის მიხედვით სარჩელის უფლება წარმოიქმნება იმ დღიდან, როდესაც პირი შეიტყობს თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. კასატორი აღნიშნავს, რომ უფლების დარღვევის შესახებ გაიგო პირადობის მოწმობის აღებისას, სსკ-ის მე-80 მუხლის გამოუყენებლობით სასამართლომ დაარღვია სსსკ-ის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის «ა» ქვეპუნქტი. 3 წლის მანძილზე პრეტენზიის განუცხადებლობა გამოწვეული იყო დაინვალიდებით, მეუღლის და დედამთილის გარდაცვალებით, მიუხედავად ამისა, 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა გაცდენილი არ არის, რადგანაც სარჩელი 2000წ. იქნა შეტანილი სასამართლოში, სადავო დოკუმენტაციის არსებობის შესახებ არ ცოდნას ადასტურებს ისიც, რომ ძირითად სარჩელში მის მიერ მხოლოდ გამოსახლების საკითხი იყო დასმული. კასატორი არ ეთანხმება აგრეთვე სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ 1990წ. ბინის გასხვისება არ საჭიროებდა მის თანხმობას და უთითებს, რომ მინისტრთა საბჭოს 21.06.89წ. ¹311 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების მე-2 პუნქტის ბოლო აბზაცის მიხედვით, პირად საკუთრებაში ბინების მიყიდვა ხდებოდა მხოლოდ ოჯახის ყველა ერთად მცხოვრები სრულწლოვანი წევრის თანხმობით. ტერმინი «ცხოვრება» იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობით გულისხმობდა პირის ჩაწერას, ნორმის სოციალური ინტერპრეტაციის შედეგად სასამართლომ დაარღვია სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «გ» ქვეპუნქტი და არასწორად განმარტა კანონი. სსსკ-ის 394-ე მუხლის «ბ» ქვეპუნქტის დარღვევით სასამართლო სხდომაზე არ იყო დაბარებული ნოტარიუსი მ. მ-ძე, რომელსაც არ მიუღია მონაწილეობა სასამართლო სხდომაში. ადმინსტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის დარღვევით, საქმის განხილვაში არ იქნა ჩაბმული საბინაო-სარემონტო საწარმოო გაერთიანების უფლებამონაცვლე ორგანიზაცია, რომელმაც 1990წ. მოახდინა სადავო ბინის გასხვისება. სასამართლოს გადაწყვეტილება არ პასუხობს სსსკ-ის 394-ე მუხლის «ე» ქვეპუნქტის მოთხოვნებს, რის გამოც, კასატორი ითხოვს 23.04.01 წ. განჩინების გაუქმებასა და საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის დაბრუნებას.

მოწინააღმდეგე მხარემ პ. ა-ძემ წარმოდგენილი შეპასუხებით სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ სადავო ბინაში ფაქტიურად ცხოვრობდა ბიძამისი _ მოსარჩელის მამა ვ. ა-ძე, თვით მოსარჩელეს ბინაში არ უცხოვრია, იგი გაიზარდა ბავშვთა სახლში, რომლის დამთავრების შემდეგ ცხოვრობდა მამიდასთან. ზ. ა-ძე 1970წ. გათხოვების დღიდან ცხოვრობდა მეუღლესთან, ვ. ა-ძის 1971წ. გარდაცვალების შემდეგ, მან შეწყვიტა სადავო ბინასან ყოველგვარი კავშირი, ბინაში ჩაწერილი დარჩა საცხოვრებელი სახლის დანგრევის შემთხვევაში სახელმწიფოსაგან შესაბამისი კომპენსაციის მიღების მიზნით, კასატორს არასოდეს გადაუხდია საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ან კომუნალური მომსახურეობის რაიმე გადასახადი. საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 23.04.84წ. ¹225 გადაწყვეტილებით ოჯახი გაფართოვდა მომიჯნავე, გამოთავისუფლებული 13 კვ.მ. ფართობის მქონე ოთახით. 1990წ. ბინა, მათ შორის სადავო ოთახი, შესყიდულ იქნა პირად საკუთრებაში, დედის პ. ა-ძის გარდაცვალების შემდეგ ბინა მემკვიდრეობით გადაეცა მას საკუთრებაში, ის არის ბინის კეთილსინდისიერი შემძენი და მფლობელი. ამჟამად მოქმედი კანონმდებლობა ბინაში ჩაწერის ინსტიტუტს არ იცნობს, ადრე მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, პატივსადები მიზეზის გარეშე 6 თვეზე მეტი ვადით ფართის მიტოვება იწვევდა საცხოვრებელ ფართზე უფლების დაკარგვას, კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა დამქირავებლის მიერ ფართის სხვისთვის დათმობის შესაძლებლობას. კასატორს გაცდენილი აქვს ძველი და ახალი კანონმდებლობით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადები. მთავარ სხდომაზე საქმის განხილვისას კასატორმა _ ზ. ა-ძემ და მისმა წარმომადგენელმა _ ნ. წ-ურმა მხარი დაუჭირეს საკასაციო საჩივარს და ითხოვეს აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს 23.04.01წ. განჩინების გაუქმება, საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის დაბრუნება. მოწინააღმდეგე მხარემ – ქ. ბათუმის მერიამ სასამართლოს სახელზე გამოგზავნილი ტელეგრამით ითხოვა საქმის მისი წარმომადგენლის გარეშე განხილვა. მოპასუხეების – პ. ა-ძის, ნ. ა-ძის, მ. მ-შვილის, ნოტარიუს მ. მ-ძის წარმომადგენელმა – ლ. შ-ულმა საკასაციო საჩივარი არ ცნო და ითხოვა სააპელაციო პალატის 23.04.01წ. განჩინების უცვლელად დატოვება მოთხოვნის ხანდაზმულობის და უსაფუძვლობის გამო.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ადრე მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით ფართზე უფლების დაკარგვა მხოლოდ სასამართლო წესით უნდა მომხდარიყო. 1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-300 მუხლისა და საბინაო კოდექსის 69-ე მუხლის თანახმად, დამქირავებლის ან მისი ოჯახის წევრთა დროებით სხვაგან ყოფნის შემთხვევაში მათ ენახებოდათ საცხოვრებელი სადგომი ექვსი თვის მანძილზე. დადგენილი ვადების გადამეტებით სხვაგან ყოფნის შედეგად საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობაზე უფლებადაკარგულად პირის ცნობა ხდებოდა სასამართლო წესით. ამასთანავე, 1964 წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 322-ე მუხლის და 1983 წ. საბინაო კოდექსის მე-100 მუხლის მიხედვით, დამქირავებლის და მისი ოჯახის წევრების მუდმივ საცხოვრებლად სხვა დასახლებულ პუნქტში ან იმავე დასახლებული პუნქტის სხვა საცხოვრებელ სადგომში გადასვლის შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულება სხვაგან წასვლის ან გადასვლის დღიდან მოშლილად ითვლებოდა. ასეთ შემთხვევაში წასული პირი ავტომატურად კარგავდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლებას გადასვლის დღიდან, მიუხედავად იმისა, უზრუნველყოფილი იყო თუ არა იგი საცხოვრებელი სადგომით ახალ საცხოვრებელ ადგილზე, რამდენადაც იგულისხმებოდა, რომ ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლა ხდებოდა თავად დამქირავებლის მოთხოვნით. უფლება სადგომზე ამ შემთხვევაში დაკარგულად ითვლებოდა ამის თაობაზე სარჩელის წარდგენისაგან დამოუკიდებლად. ამდენად, ქ. ბათუმის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 09.03.72წ. ¹125 გადაწყვეტიებისა და 22.03.72წ. ¹3624 ორდერის გაცემისას სადავო ფართი ფაქტობრივად და უფლებრივად არ იყო დატვირთული, შესაბამისად არ იყო საჭირო ვ. ა-ძეზე გაცემული ორდერის გაუქმება.

საქმის ვითარებიდან გამომდინარე, უდავოდაა დადგენილი ის გარემოება, რომ ზ. ა-ძე ქორწინების შემდეგ სამუდამოდ საცხოვრებლად გადავიდა მეუღლის ბინაში. საცხოვრებლად სხვა ადგილას გადასვლას მუდმივი და არა დროებითი ხასიათი ჰქონდა, რასაც ადასტურებს ის გარემოება, რომ ზ. ა-ძემ შეწყვიტა სადავო ბინასთან საყოფაცხოვრებო კავშირი, 25 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში არ უცხოვრია სადავო ფართში, ამ ხნის განმავლობაში არ ასრულებდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს, კერძოდ არ იხდიდა ხელშეკრულებით სავალდებულო ბინის ქირას და კომუნალურ გადასახადებს. აღნიშნულს არ ცვლის ის გარემოება, რომ კასატორი ჩაწერილი იყო სადავო ბინაში, ჩაწერა წარმოადგენდა საცხოვრებელ ფართობზე უფლების წარმოშობის ერთ-ერთ ფაქტორს, იგი თავისთავად არ წარმოშობდა საცხოვრებელ ფართზე უფლებას, მით უფრო, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ჩაწერას ფორმალური ხასიათი ჰქონდა, კასატორი ფაქტიურად არ ცხოვრობდა სადავო ბინაში, ჩაწერა, დადგენილი წესების დარღვევით, შენარჩუნებული ჰქონდა მხოლოდ საცხოვრებელი სახლის აღების შემთხვევაში სახელმწიფოსაგან ანაზღაურების მიღების მიზნით, რასაც თვით ზ. ა-ძე არ უარყოფს. პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ჩაწერა თავისთავად ნიშნავდა ფართში ცხოვრებას, ჩაწერის და მისი შენარჩუნების (ისევე როგორც რეგისტრაციის) სავალდებულო პირობა იყო ფართში ფაქტიური ცხოვრება, რისთვისაც კანონმდებლობით დადგენილი იყო ფართში ჩაწერისათვის საცხოვრებელი ფართის მინიმალური ნორმები (იხ. მაგ. «მოქალაქეთა ჩაწერის ზოგიერთი წესის შესახებ» სსრკ მინისტრთა საბჭოს 28.08.74წ. ¹678 დადგენილება). ამასთანავე, ჩაწერის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ინსტიტუტი გამორიცხავდა რამოდენიმე საცხოვრებელი ადგილის არსებობას. რაც შეეხება მოგვიანებით ამოქმედებულ რეგისტრაციას, იგი არ წარმოადგენს ფართზე უფლების მომპოვებელ გარემოებას, ამასთანავე, რეგისტრაციის წესების მიხედვით საცხოვრებელი ადგილის 3 თვეზე მეტი ვადით შეცვლისას პირი ვალდებულია აცნობოს ამის შესახებ ახალ საცხოვრებელ ადგილას სახელმწიფო ორგანოს, რომელიც ხუთ დღეში გაატარებს მას რეგისტრაციაში და მისცემს რეგისტრაციის მოწმობას («საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციისა და დადასტურების წესის შესახებ» 27.06.96წ. კანონი).

კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა აგრეთვე კომუნალურ ორგანოებთან შეუთანხმებლად საცხოვრებელი ფართის სხვა ოჯახზე დათმობის შესაძლებლობას, საცხოვრებელი სადგომის ქვექირავნობა საჭიროებდა გამქირავებლის თანხმობას, ქვექირავნობა დაიშვებოდა ფართის დადგენილი ნორმის დაცვის პირობებში (1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 314-ე მუხ). ამასთანავე, საბინაო კანონმდებლობის შემოღების შემდეგ ქვექირავნობის ხელშეკრულება დამატებით საჭიროებდა წერილობით ფორმის დაცვას და ხელშეკრულების რეგისტრაციას საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციაში (საბინაო კოდექსის 187-ე მუხ). ქვექირავნობის ხელშეკრულების დაუდებლად დროებით ცხოვრების ნების მიცემა გამქირავებლის თანხმობის გარეშე დაიშვებოდა დროებითი მდგმურების მიმართ, დროებითი მდგმურები საცხოვრებელი სადგომით ჩვეულებრივ სარგებლობდნენ ხანმოკლე ვადით, ამასთანავე თვენახევარზე მეტი ვადით მდგმურთა შესახლება დაიშვებოდა საცხოვრებელი ფართობის ნორმის დაცვის პირობით (1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 317-ე, 309-ე, საბინაო კოდექსის 91-ე მუხ). ამდენად, ქვექირავნობის და დროებითი მდგმურების მომწესრიგებელი ნორმები გამორიცხავდნენ კასატორის მიერ სადავო ფართის სხვა პირთათვის სარგებლობაში გადაცემას.

უსაფუძვლოა აგრეთვე კასატორის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ბინის გასხვისება საჭიროებდა მის თანხმობას. პალატა კასატორის ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ მინისტრთა საბჭოს და საქართველოს პროფკავშირის რესპუბლიკური საბჭოს 21.06.89წ. ¹311 დადგენილებით დამტკიცებული დებულება, რომელსაც უთითებს კასატორი, საცხოვრებელი ბინის ყიდვა-გაყიდვის 05.12.90წ. ხელშეკრულების დადების დროისათვის, ძალადაკარგულად გამოცხადდა მინისტრთა საბჭოს და საქართველოს პროფკავშირების რესპუბლიკური საბჭოს 25.01.90წ. ¹35 დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად. ამ დადგენილებით დამტკიცებული ,,საცხოვრებელი სახლების და ბინების მოქალაქეებისათვის პირად საკუთრებაში მიყიდვისა და მათ შენახვაზე და რემონტზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების შესახებ» დებულების მე-2 პუნქტის ბოლო აბზაცი ითვალისწინებდა მოქალაქეებისათვის, მათ მიერ დაკავებული სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საცხოვრებელი ფონდების საცხოვრებელი სახლების ან ბინების პირად საკუთრებაში მიყიდვას მხოლოდ ერთად მცხოვრები ოჯახის ყველა სრულწლოვანი წევრის თანხმობის შემთხვევაში. კასატორი ხანგრძლივი დროის, 25 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში არ ცხოვრობდა სადავო ბინაში, არ ეწეოდა საერთო მეურნეობას ბინაში მცხოვრებ პირებთან, მათ შორის არსებული ურთიერთობების ხასიათი არ ადასტურებს ოჯახური ურთიერთობების არსებობას. ამდენად, 05.12.90წ. ხელშეკრულების დადებისათვის არ იყო საჭირო ზ. ა-ძის თანხმობა, საცხოვრებელი ბინის ყიდვა-გაყიდვის 05.12.90წ. ხელშეკრულება იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით იქნა დადებული.

უმართებულოა აგრეთვე კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საბინაო კოდექსის გამოყენებით სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა (სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწ. «ბ» ქვეპუნქტი), ვინაიდან საბინაო კოდექსს არ ჰქონდა უკუქცევითი ძალა. სააპელაციო პალატა სადავო ურთიერთობების მიმართ უთითებს არა მხოლოდ საბინაო კოდექსს, არამედ მის მიღებამდე მოქმედ სამოქალაქო სამართლის კოდექსს. ვინაიდან კასატორის პრეტენზია სადავო ფართზე უფლების შენარჩუნებაზე მოიცავს საბინაო კოდექსის მოქმედების პერიოდსაც, სადავო ურთიერთობების დენადი ხასიათის გათვალისწინებით მართებულია სააპელაციო პალატის მიერ საბინაო კოდექსის ნორმების მოშველიება.

საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, საფუძვლიანია აგრეთვე სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება ზ. ა-ძის მიერ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გაცდენის თაობაზე. 1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-80 მუხლი არ ადასტურებს ზ. ა-ძის მიერ ხანდაზმულობის ვადის დაცულობას, ვინაიდან აღნიშნული მუხლის თანახმად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დინება იწყება სარჩელის უფლების წარმოშობის დღიდან. სარჩელის უფლება, თავის მხრივ, წარმოიშობა იმ დღეს, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ სადავო ბინასთან კავშირის შენარჩუნების, სადავო ფართის ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობების შესრულების პირობებში ზ. ა-ძისათვის უდავოდ ცნობილი იქნებოდა ბათუმის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 09.03.72წ. ¹125 და 21.11.90წ. ¹1057 გადაწყვეტილებების, 22.03.72წ. ¹3624 ორდერის, ბინის ყიდვა-გაყიდვის 05.12.90წ. ხელშეკრულების არსებობის თაობაზე. ამდენად, ზ. ა-ძეს გაცდენილი აქვს 1964წ. სამოქალაქო კოდექსის 75-ე, საბინაო კოდექსის 58-ე მუხლებით და სადღეისოდ მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადები.

საფუძველს მოკლებულია აგრეთვე კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საქმის განხილვაში მონაწილეობა არ მიუღია ნოტარიუსს, რითაც დაირღვა სსსკ-ის 394-ე მუხლის «ბ» ქვეპუნქტის მოთხოვნები. აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 23.04.01წ. განჩინებით არ დაკმაყოფილდა, საქმეში ერთ-ერთ მოპასუხედ ჩართული, ნოტარიუს მ. მ-ძის მიერ დამოწმებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნა, თავად მ. მ-ძეს სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის 23.04.01წ. განჩინება, სასამართლო სხდომის ოქმში ასახულია მ. მ-ძის ახსნა-განმარტების ტექსტი, სასამართლო სხდომაში მონაწილეობა დასტურდება აგრეთვე საკასაციო საჩივრისადმი დართული 22.05.01წ. მ. მ-ძის ახსნა-განმარტებით. პალატა არ იზიარებს კასატორის განცხადებას იმის შესახებ, რომ აღნიშნულთან დაკავშირებით მის მიერ წარდგენილ იქნა შენიშვნები სხდომის ოქმის მიმართ, საქმის მასალებში არ მოიპოვება სხდომის ოქმის მიმართ შენიშვნების ტექსტი, შესაბამისად ის არ იყო განხილული სასამართლოს მიერ, კასატორის მიერ წარმოდგენილი შენიშვნების ტექსტს, რომელიც ზ. ა-ძის მტკიცებით მან წარადგინა სასამართლოში, არ გააჩნია მისი სასამართლოში წარდგენის დამადასტურებელი რეკვიზიტები.

05.12.90წ. ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე, საბინაო-სარემონტო საწარმოო გაერთიანება წარმოადგენდა ქ. ბათუმის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის სტრუქტურულ ერთეულს, საქალაქო საბჭოს აღმასოკმის უფლებამონაცვლე – ქ. ბათუმის მერია საქმეში ჩართული იყო მოპასუხედ. ამდენად, უმართებულოა აგრეთვე კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სადავო ბინის გასხვისების განმხორციელებელი საბინაო-სარემონტო საწარმოო გაერთიანების უფლებამონაცვლე ორგანიზაციის საქმეში ჩაუბმელობით სასამართლომ დაარღვია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მოთხოვნები.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 23.04.01წ. განჩინება არის დასაბუთებული და ემყარება კანონმდებლობის მოთხოვნებს, საკასაციო საჩივარში მითითებულ კანონის დარღვევებს ადგილი არა აქვს, სააპელაციო პალატის 23.04.01წ. განჩინებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს აგრეთვე, რომ კასატორს საკასაციო საჩივარი შეტანილი ჰქონდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდის გარეშე, რაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-9 მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, არ წარმოადგენს საქმის განხილვისა და გადაწყვეტის დამაბრკოლებელ გარემოებას. ამასთანავე, სასამართლო მხედველობაში იღებს იმას, რომ ზ. ა-ძე არის ინვალიდი პენსიონერი, რის გამოც, სსსკ-ის 47-ე, «სახელმწიფო ბაჟის შესახებ» კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის «მ» ქვეპუნქტის საფუძველზე, პალატა ათავისუფლებს მას სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

სარეზოლუციო ნაწილი:

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ზ. ა-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. უცვლელად დარჩეს აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 23.04.01წ. განჩინება.

2. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.