ვალის დათმობის ხელშეკრულება

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ-ად-129-კ-02 20 ნოემბერი, 2002 წ. , ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: ვალის დათმობის ხელშეკრულებისა და შედარების აქტის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1998წ. 3 სექტემბერს სახელმწიფო კომპანია «ს.» და ს.ს. «რ.» შორის გაფორმდა ხელშეკრულება ¹184 ელექტროენერგიის ყიდვა-გაყიდვის შესახებ, რომლის შეუსრულებლობის გამო ს.ს. «რ.» «ს.» მიმართ დაუგროვდა დავალიანება 5566084 ლარის ოდენობით, რაზეც რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2000წ. 1 აგვისტოს გაიცა გადახდის ბრძანება. რეორგანიზაციის შემდეგ სახელმწიფო კომპანია «ს.» სამართალმემკვიდრე გახდა შპს «ს. ....», რომელიც დაფუძნდა სახელმწიფოს მიერ და რომლის წილის 100% წარმოადგენს სახელმწიფო საკუთრებას.

თავის მხრივ, 2000წ. 9 ოქტომბერს შპს «მ. ....”-თან დადებული ფაქტორინგის ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს «ს. ....-ს» დავალიანება წარმოეშვა შპს «კ. ჯ.» მიმართ 2982605 აშშ დოლარის ოდენობით.

2000წ. 17 ოქტომბერს შპს «ს. ....»-სა და შპს «კ. ჯ.» შორის დაიდო ¹22 ხელშეკრულება «მოთხოვნის დათმობის შესახებ”, რომლის მიხედვითაც შპს «ს. ....»-ის მოთხოვნის უფლება ს.ს. «რ.» მიმართ 5352084 ლარის ოდენობით გადაეცა შპს «კ. ჯ.», რის შედეგადაც შპს «ს. ....-ს» შეუმცირდა შპს «კ. ჯ.» მიმართ დავალიანება. ხელშეკრულება ხელმოწერილია შპს «ს. ...-ის» დირექტორის ი. ღ-ისა და შპს «კ. ჯ.» დირექტორის გ. მ-ის მიერ. საქმეში ასევე მოიპოვება ამ ხელშეკრულების განსხვავებული ვარიანტიც.

შპს «კ. ჯ.» და სს «რ.» შორის 2001წ. 25 იანვარს გაფორმდა ურთიერთვალდებულებათა შედარების აქტი, რომლის პირველი პუნქტის თანახმად, ს.ს. «რ.» და შპს «ს.-....» შორის 1998წ. 3 სექტემბრის ¹184 ხელშეკრულების სამართალმემკვიდრედ აღიარებულ იქნა შპს «კ. ჯ.». აქტში მითითებულია, რომ გადაცემულ თანხაში არ არის გათვალისწინებული ¹184 ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საურავი, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0,1%-ის ოდენობით. აღნიშნული დავალიანების გათვალისწინებით შპს «კ. ჯ.» მიმართა სასამართლოს ჯერ ს.ს. «რ.» ქონების დაყადაღებისა და აუქციონის წესით გაყიდვის თაობაზე, ხოლო შემდეგ განცხადება შეიტანა რუსთავის სასამართლოში ს.ს. «რ.» მიმართ გაკოტრების საქმის გახსნის თაობაზე, რაც დაკმაყოფილდა სასამართლოს მიერ.

სახელმწიფო ქონების მართვისა და სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროების მოთხოვნის გამო, შპს «ს.-....-მა» წერილობით მიმართა შპს «კ. ჯ.» და მოთხოვა მათ შორის 2000წ. 17 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულების გაუქმება, რაზეც ვერ მიიღო თანხმობა. მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე დავის გადაჭრა მიენდო კერძო არბიტრაჟს. კერძო არტიტრაჟის 2001წ. 12 ოქტობრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა შპს «ს.-....-ის» მოთხოვნა და ძალაში დარჩა სადავო ხელშეკრულება, რის შემდეგაც სახელმწიფო ქონების მართვისა და სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროებმა სარჩელებით მიმართეს თბილისის საოლქო სასამართლოს და მოითხოვეს შპს «ს.-...» და შპს «კ. ჯ.» შორის 2000წ. 17 ოქტომბერს გაფორმებული ხელშეკრულების, ასევე ს.ს. «რ.» და შპს «კ. ჯ.» შორის 2001წ. 25 იანვარს გაფორმებული შედარების აქტის ბათილად ცნობა. მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ «მეწარმეთა შესახებ» კანონისა და შპს «ს.-...-ის» წესდების შესაბამისად, ამ უკანასკნელს შპს «კ. ჯ.» ვალის დათმობა უნდა შეეთანხმებინა პარტნიორთა კრებასთან და სამეთვალყურეო საბჭოსთან, ანუ სათბობ-ენერგეტიკისა და სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროებთან. გარდა ამისა, ს.ს. «რ.» გაფორმებული ხელშეკრულებები ხელმოწერილია ვ. კ-ის მიერ, რომელიც წესდებაში დირექტორად არ არის მითითებული.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2000წ. 8 იანვრის განჩინებით ერთ წარმოებად გაერთიანდა სახელმწიფო ქონების მართვისა და სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროების სარჩელები. ს.ს. «რ.» და შპს «ს.-....-მა» ცნეს სარჩელები. უსაფუძვლობის მოტივით სარჩელები არ ცნო შპს «კ. ჯ.» წარმომადგენელმა, რომელმაც სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო მიიჩნია არასათანადო მოსარჩელედ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახდო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 4 მარტის გადაწყვეტილებით შემდეგი მოტივებით დაკმაყოფილდა სარჩელები, ბათილად იქნა ცნობილი 2000წ. 17 ოქტომბრის ხელშეკრულება და 2001წ. 25 იანვრის ურთიერთვალდებულებათა შედარების აქტი:

1. სასამართლო არ დაეთანხმა კასატორს, თითქოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო არ არის სათანადო მოსარჩელე, რადგან შპს «ს.-...-ის» წესდების 1.1. მუხლის მიხედვით, საზოგადოების დამფუძნებელია სახელმწიფო, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს სახით;

2. სასამართლომ მიუთითა, რომ «მეწარმეთა შესახებ» კანონის 47.4 მუხლისა და შპს «ს.-...-ის» წესდების 6.5. მუხლის შესაბამისად, პარტნიორთა კრება იღებს გადაწყვეტილებას ისეთ საკითხებზე, რომელიც სცილდება საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმიანობას. იმის გათვალისწინებით, რომ შპს «ს.-....-ის» ერთადერთი დამფუძნებელია სახელმწიფო, მას უფლება არ ჰქონდა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს (პარტნიორის) ნებართვის გარეშე მიეღო გადაწყვეტილება საზოგადოების ქონების _ 5352084 ლარის დათმობის შესახებ, რადგან მითითებული თანხის გადაცემა სცილდება საზოგადოების ჩვეულებრივი საქმიანობის ფარგლებს. ამიტომ, სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, ბათილად უნდა ჩაითვალოს სადავო ხელშეკრულება და მისგან გამომდინარე, ურთიერთვალდებულებათა შედარების აქტიც;

3. საოლქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ხელშეკრულებით არ შეიძლება მომხდარიყო ურთიერთვალდებულებათა გაქვითვა, ვინაიდან ხელშეკრულების საგანია საკუთრების უფლების გადაცემა დებიტორულ დავალიანებაზე. ხელშეკრულებაში მოთხოვნათა გაქვითვაზე კი არაფერია ნათქვამი. რაც შეეხება კასატორის მიერ წარმოდგენილ ხელშეკრულების ვარიანტს, რომელიც თავისი შინაარსით ურთიერთვალდებულებათა გაქვითვას ეხება, იგი სამოქალაქო კოდექსის 61-ე მუხლის საფუძველზე ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი, რადგან არ არის ბეჭდით დამოწმებული და «კ. ჯ.» სახელით ხელს აწერს გ. მ-ი მაშინ, როცა ბეჭდით დამოწმებულ ხელშეკრულებას ხელს აწერს ა. ბლაითი.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით შემდეგი საფუძვლით გაასაჩივრა შპს «კ. ჯ.», მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ხელახლა განსახილველად საქმის თბილისის საოლქო სასამართლოში დაბრუნება:

1. კასატორს მიაჩნია, რომ 2000წ. 17 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულება შპს «ს.-...»-ის ჩვეულებრივ საქმიანობას წარმოადგენდა, რაც აშკარად ჩანს მისი წესდების მე-3 მუხლიდან, რომლის თანახმადაც საზოგადოების საქმიანობის საგანია: «საქართველოს ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზრის ამოქმედებამდე არსებული დებიტორულ-კრედიტორული დავალიანებების მომსახურება; ს/კ «ს.» ძველი კონტრაქტებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება, მათ შორის ექსპორტ-იმპორტთან დაკავშირებული კონტრაქტებისა» და ა.შ. აქედან გამომდიანრე, კასატორის აზრით, სადავო ხელშეკრულების დასადებად საჭირო არ იყო პარტნიორთა კრების თანხმობა;

2. კასატორის განმარტებით, სადავო ხელშეკრულების დადებით სახელმწიფოს არ უზარალია, რადგან ამ შემთხვევაში შპს «ს. ....-მა» გაქვითა «კ. ჯ.» წინაშე არსებული დავალიანება წლების განმავლობაში ამოუღებელ აქტივებში. კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს გადაწყვეტილებას ხელშეკრულების იმ მოტივით გაუქმების შესახებ, რომ ხელშეკრულებაზე მხარეთა ხელმოწერები ბეჭდით არ არის დამოწმებული. კასატორის აზრით, კანონმდებლობა ხელშეკრულებაზე ბეჭდის დასმის ვალდებულებას არ იცნობს. ხელშეკრულებას ძალას სძენს არა ბეჭედი, არამედ ნების გამოვლენა, რაც გამოიხატება ხელმოწერით;

3. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს შპს «ს.-....»-ის 2000წ. 23 ოქტომბრის ¹6.01-02/33 წერილზე საქართველოს სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროსადმი, რომელსაც ხელს აწერს სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე და საიდანაც ნათლად ჩანს, რომ ხელშეკრულების დადება მოხდა საამეთვალყურეო საბჭოს ნებართვით;

4. კასატორი სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიიჩნევს არასათანადოო მოსარჩელედ. მართალია, შპს «ს.-....»-ში სახელმწიფოს წილს თავის დროზე მართავდა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო, მაგრამ საქართველოს პრეზიდენტის 2000წ. 17 თებერვლის ¹51 ბრძანებულების საფუძველზე «სახელმწიფო ქონების ბაზაზე დაფუძნებული შპს-სა და სს-ის მართვას (სადაც სახელმწიფოს საკუთრებაშია აქციების, წილის 50 პროცენტზე მეტი), როგორც წესი, ახორციელებს დაქვემდებარების მიხედვით დარგობრივი სამინისტრო ან ადგილობრივი მმართველობის ორგანო, უფლებამოსილი პირის ან მეთვალყურეთა საბჭოს მეშვეობით». მაშასადამე, სახელმწიფო წილისა და აქციების მართვის უფლება გადაეცათ დარგობრივ სამინისტროებს. ამასთან, სახელმწიფო ქონების მართვისა და სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროების ერთობლივი ¹46 ბრძანებით, შპს «ს.-...» დაექვემდებარა სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროს;

5. კასატორმა მიუთითა, რომ მოცემულ საქმეში არსებობს კერძო არბიტრაჟის 2001წ. 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილება იმავე დავის საგანზე, რის გამოც სარჩელს უარი უნდა ეთქვას.

საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს კასატორის წარმომადგენელმა დამატებით წარმოადგინა შპს «ს.-....”-ის შინაგანაწესი რომლის მოპოვებაც საოლქო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს ვერ შეძლეს და შინაგანაწესის 4.6. პუნქტის საფუძველზე მოითხოვა სარჩელზე უარის თქმა, რადგან მითითებული ნორმა ნათლად განსაზღვრავს, რომ დირექტორი ყველა ზომას იღებს დებიტორულ-კრედიტორული დავალიანებების გასწორების უზრუნველსაყოფად და უფლებამოსილია დადოს დებიტორული დავალიანების მოთხოვნის უფლების დათმობის ხელშეკრულებები.

მოწინააღმდეგე მხარეთა _ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს, სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროს, სს «რ.” წარმომადგენლებმა საკასაციო საჩივარი არ ცნეს, უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით, მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.

შპს «ს.-....”-ის წარმომადგენელმა საკასაციო საჩივარი ცნო, საფუძვლიანად მიიჩნია კასატორის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმებაზე და იშუამდგომლა მხარეთა შორის მორიგების დადებაზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 218-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, საკასაციო პალატამ ყოველნაირად შეუწყო ხელი, რათა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის გათვალისწინებით, მხარეებს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად მიეღწიათ მორიგებისათვის, მაგრამ მხარეთა შორის მორიგება არ შედგა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთაAგანმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს «კ. ჯ.” საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია, უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 4 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა არსებითად განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

I. დავის საგანია შპს «ს.-...”-სა და შპს «კ. ჯ.” შორის 2000წ. 17 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულება ¹22 მოთხოვნის დათმობის შესახებ, რომლის მიხედვითაც შპს «ს. ....”-ის მოთხოვნის უფლება სს «რ.” მიმართ 5352084 ლარის ოდენობით გადაეცა შპს «კ. ჯ.” და მის საფუძველზე შპს «კ. ჯ.” და სს «რ.” შორის 2001წ. 25 იანვარს შემდგარი ურთიერთვალდებულებათა შედარების აქტი. მოსარჩელეებმა – სახელმწიფო ქონების მართვისა და სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროებმა იმ მოტივით მოითხოვეს მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების გაუქმება, რომ შპს «ს.-....”-ს დირექტორს მათთან, როგორც დამფუძნებელთან, პარტნიორთა კრებასთან და სამეთვალყურეო საბჭოსთან შეუთანხმებლად არ ჰქონდა ამ გარიგების დადების უფლება, რადგან იგი სცილდებოდა ჩვეულებრივი საქმიანობის ფარგლებს, რაც დააკმაყოფილა საოლქო სასამართლომ «მეწარმეთა შესახებ” კანონის 47.4, შპს «ს.-....”-ის წესდების 6.5. და სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლების საფუძველზე, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, ვინაიდან:

1) მართალია, წესდების 1.1 პუნქტის მიხედვით, შპს «ს. ....”-ის დამფუძნებელია სახელმწიფო, ქონების მართვის სამინისტროს სახით, მაგრამ რადგან ამავე პუნქტის თანახმად, აღიარებულია, რომ საზოგადოება «მეწარმეთა შესახებ” კანონის შესაბამისად არის დაფუძნებელი, მისი მართვა და საქმიანობაც «მეწარმეთა შესახებ” კანონით რეგულირდება;

2) სამოქალაქო კოდექსის 1509-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ე” პუნქტისა და «მეწარმეთა შესახებ” კანონის 2.1. მუხლის თანახმად, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება (შპს) «ს.-....” არის კერძო სამართლის იურიდიული პირი, რომლის ერთადერთი დამფუძნებელი თუმცა სახელმწიფოა, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს სახით, მაგრამ როგორც სამეწარმეო სუბიექტი, აღჭურვილია სამოქალაქო კოდექსის 24-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ყველა უფლებითა და ვალდებულებით – საკუთარი სახელით შეიძინოს უფლება _ მოვალეობები, იყოს მხარე სასამართლოში, დადოს გარიგება და თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგოს პასუხი თავის ვალდებულებებზე;

3) «მეწარმეთა შესახებ” კანონის 9.1; 49 მუხლებისა და შპს «საქენერგო-2000” წესდების 8.2. მუხლის მიხედვით, საზოგადოების საქმიანობის ხელმძღვანელობა და წარმომადგენლობა დირექტორს ეკისრება, რომელიც «მეწარმეთა შესახებ” კანონის 9.7. მუხლის და წესდების 8.4. მუხლის თანახმად, ვალდებულია საზოგადოების საქმეებს კომერსარტის გულისხმიერებითა და კეთილსინდისიერებით გაუძღვეს, მაგრამ კანონის 9.3. მუხლი ასევე ითვალისწინებს სამეთვალყურეო ორგანოების ან საზოგადოების კრების აუცილებელი თანხმობის დაწესებით საზოგადოების დირექტორის ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების შეზღუდვასაც. კერძოდ კანონის 47.4 მუხლით დადგენილია: «ყველა გადაწყვეტილება, რომელთა მნიშვნელობა სცილდება საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმიანობას, მოითხოვს ყველა პარტნიორის მონაწილეობით ჩატარებული კრების გადაწყვეტილებას, თუ საზოგადოების წესდება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს”. შპს «ს.-....”-ის წესდების 6.5 მუხლი განსაზღვრავს: «პარტნიორთა კრება უფლებამოსილია მიიღოს გადაწყვეტილება საზოგადოების ქონების შეძენის, განსხვისების ან გაცვლის გარიგებების შესახებ, ჩვეულებრივი საქმიანობის წარმართვის გარდა”.

განსახილველ შემთხვევაში შპს «ს.-....”-ის დირექტორის მიერ შპს «კ. ჯ.” დადებული მოთხოვნის უფლების დათმობის შესახებ ხელშეკრულების გაუქმებას მოსარჩელეები _ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო (დამფუძნებელი) და სათბობ _ ენერგეტიკის სამინისტრო სწორედ წესდების 6.5 მუხლის საფუძველზე მოითხოვდნენ, რაც «მეწარმეთა შესახებ” კანონის 47.4 მუხლის თანახმად დააკმაყოფილა საოლქო სასამართლომ, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, რადგან წესდების 3.1 მუხლის მიხედვით: «საზოგადოების საქმიანობის საგანია საქართველოს ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზრის ამოქმედებამდე არსებული დებიტორულ-კრედიტორული დავალიანების მომსახურება” და 3.2 მუხლით «საზოგადოება უფლებამოსილია განახორციელოს ნებისმიერი საქმიანობა, რომელიც პირდაპირ ან არაპირდაპირ ემსახურება საზოგადოების მიზნებს და არ ეწინააღმდეგება მოქმედ კანონმდებლობას”.

შპს «ს.-...”-სა და შპს «კ. ჯ.” შორის 2000წ. 17 ოქტომბერს დადებული ¹22 ხელშეკრულებით მოთხოვნის დათმობის შესახებ შპს «კ. ჯ.” გადაეცა შპს «ს.-...”-ის მოთხოვნის უფლება სს «რ.” მიმართ 5352084 ლარის ოდენობით, რის შედეგადაც შპს «ს. ...”-ს იმავე თანხით შეუმცირდა შპს «კ. ჯ.” მიმართ არსებული დავალიანება, რომელიც შპს «ს.-....”-სს წარმოეშვა შპს «მ. ...”-თან 2000წ. 9 ოქტომბერს დადებული ფაქტორინგის ხელშეკრულების საფუძველზე 2982605 აშშ დოლარის ოდენობით.

სადავო ხელშეკრულებით, წესდების 3.1 მუხლის თანახმად, განხორციელდა სწორედ შპს «ს.-....”-ის კრედიტორული დავალიანების მომსახურება სს «რ.” მიმართ 5352084 ლარის ოდენობით, რის შესაბამისადაც შემცირდა შპს «ს.-....”-ის დებიტორული დავალიანება შპს «კ. ჯ.” მიმართ 2982605 აშშ დოლარზე. Aამდენად, შპს «ს.-...”-სსა და შპს «კ. ჯ.” შორის სამოქალაქო კოდექსის 442-ე მუხლის თანახმად, განხორციელდა ვალდებულებების გაქვითვა, მოთხოვნის უფლების დათმობის შესახებ სადავო ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსის 198-199-ე მუხლების შესაბამისია, არც მოქმედ კანონმდებლობას ეწინააღმდეგება და არც შპს «ს.-...”-ის მიზნებს;

4) «მეწარმეთა შესახებ” კანონის 9.3 მუხლის მეორე აბზაცის მიხედვით საზოგადოების ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვა განისაზღვრება აგრეთვე საზოგადოების შინაგანაწესით, რომელიც მოქმედი კანონმდებლობისა («მეწარმეთა შესახებ” კანონის) და საზოგადოების წესდების საფუძველზე განსაზღვრავს საზოგადოებაში შრომის განაწესს. კასატორის მიერ დამატებით წარმოდგენილი შპს «ს.-....”-ის შინაგანაწესის მე-4 მუხლი საზოგადოების ხელმძღვანელის – დირექტორის კომპეტენციას განსაზღვრავს, რომლის მიხედვითაც: «დირექტორი უზრუნველყოფს ყოფილ «საქენერგოს” დებატორული და კრედიტორული დავალიანების გასწორების ეფექტური გზების გამოძებნას” (4.4 პუნქტი) და «დებიტორული დავალიანების ამოღების მიზნით დირექტორი უფლებამოსილია დადოს შესაბამისი დავალების ხელშეკრულებები” (პუნქტი 4.5), ხოლო შინაგანაწესის 4.6 პუნქტი ნათლად მიუთითებს: «დირექტორი იღებს ყველა ზომას დებიტორული და კრედიტორული დავალიანების გასწორების უზრუნველსაყოფად, უფლებამოსილია დადოს საზოგადოების კუთვნილი სხვადასხვა დებიტორული დავალიანების მოთხოვნის უფლების დათმობის ხელშეკრულებები”. ამდენად, შპს «ს.-....”-ის დებატორულ-კრედიტორული დავალიანების გასწორების უზრუნველსაყოფად შპს «კ. ჯ.” მოთხოვნის უფლების დათმობის შესახებ სადავო ხელშეკრულების დადების დროს შპს «ს.-....”-ის დირექტორი შინაგანაწესით მინიჭებული კომპეტენციის ფარგლებში მოქმედებდა და უფლებამოსილების გადამეტებას ადგილი არ ჰქონია.

5) «მეწარმეთა შესახებ” კანონის 9.4 მუხლი იმპერატიულად განსაზღვრავს: დირექტორები «საზოგადოებას წარმოადგენენ მესამე პირებთან სამართლებრივ ურთიერთობაში. წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება მესამე პირებთან ურთიერთობაში არ შეიძლება შეიზღუდოს”. მესამე პირებთანAსამართლებრივ ურთიერთობაში დირექტორის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების შეზღუდვა იმას გულისხმობს, რომ არ შეიძლება დირექტორებს აეკრძალოთ რაიმე გარიგების დადება გარდა იმ გარიგებებისა, რომლებზეც თანხმობის გაცემა კანონით სხვა ორგანოთა კომპეტენციას განეკუთვნება და დირექტორებს ასევე არ შეიძლება შეეზღუდოთ კონტრაჰენტის არჩევის უფლებამოსილება. ვინაიდან «ს.-....-ის” წესდება სახელმწიფო ქონების მართვისა და სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროსთან შეთანხმებას მხოლოდ ელექტროენერგიის ექსპორტ-იმპორტის განხორციელებაზე ითვალისწინებს, «მეწარმეთა შესახებ” კანონის, შპს «ს.-...”-ის წესდების, შინაგანაწესის და სამოქალაქო კოდექსის ზემოაღნიშნული მუხლების თანახმად შპს «ს.-....”-სა და შპს «კ. ჯ.” შორის დადებული მოთხოვნის დათმობის შესახებ სადავო ხელშეკრულება, საკასაციო პალატის აზრით, საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმიანობას არ სცილდება, საზოგადოების საწესდებო მიზნის განხორციელებას (დებატორულ-კრედიტორული დავალიანების მომსახურება) ემსახურება. რადგან «მეწარმეთა შესახებ” კანონი და საზოგადოების წესდება არ ითვალისწინებდა ასეთი გარიგების დადებისათვის პარტნიორთა კრების ან სამეთვალყურეო საბჭოს თანხმობას, არამედ საზოგადოების შინაგანაწესის 4.6 პუნქტი ნათლად ადგენს შპს «ს.-...”-ის დირექტორის შეუზღუდავ უფლებამოსილებას საზოგადოების დებატორულ-კრედიტორული დავალიანებების უზრუნველსაყოფად ასეთი ხელშეკრულებების დადების შესახებ, ამიტომ საკასაციო პალატა იზიარებს საკასაციო საჩივარს საოლქო სასამართლოს გადაწვეტილების გაუქმებისა და ხელახალა განსახილველად საქმის იმავე სასამართლოში დაბრუნების თაობაზე.

ამასთან, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ პარტნიორთა კრების ან სამეთვალყურეო საბჭოს თანხმობა, როგორც წესი ფორმალურ ხასიათს ატარებს. კონტრაჰენტს (მესამე პირს) არ სჭირდება იმის გარკვევა, დირექტორი უფლებამოსილი იყო თუ არა დაედო ამგვარი გარიგება და თუ დირექტორი დადებს გარიგებას, რომლის დადების უფლება მას არ ჰქონდა, ის «მეწარმეთა შესახებ” კანონის 9.7 მუხლის შესაბამისად პასუხს აგებს საზოგადოების წინაშე და გარიგების ბათილობის საკითხი არ დადგება, როგორც ეს განმარტებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა საკასაციო პალატის 2001წ. 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებაში (საქმე ¹3კ/815-01)*.

II. კასატორის არგუმენტს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე იმ მოტივით უარის თქმის თაობაზე, რომ ამ საქმეში უკვე არსებობს კერძო არბიტრაჟის 2001წ. 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილება მოთხოვნის დათმობის სადავო ხელშეკრულების გაუქმებაზე უარის თქმის შესახებ, საკასაციო პალატა უსაფუძვლობის გამო ვერ გაიზიარებს, რადგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის მიხედვით, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს აღარ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ იგივე სასარჩელო მოთხოვნები, იმავე საფუძველზე. მართალია, საქმეში წარმოდგენილია კერძო არბიტრაჟ «მ...” 2001წ. 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შპს «ს.-....”-ის სარჩელი შპს «კ. ჯ.” მიმართ მოთხოვნის უფლების დათმობის ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ, მაგრამ კერძო არბიტრაჟში დავის დროს პროცესუალურ სუბიექტებს წარმოადგენენ შპს «საქენერგო-2000” (მოსარჩელე) და შპს «კ. ჯ.” (მოპასუხე), ხოლო განსახილველი დავა აღძრულია სხვა პროცესუალური სუბიექტების _ სახელმწიფო ქონების მართვისა და სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროთა მიერ. საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილება სავალდებულოა მხარეებისათვის _ შპს «ს. ....”-სა და შპს «კ. ჯ.”, ხოლო ახალ მოსარჩელეებს _ საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, ჰქონდათ მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ სარჩელის აღძვრის პროცესუალური უფლება.

ამდენად, საკასაციო პალატა ნაწილობრივ იზიარებს შპს «კ. ჯ.” საკასაციო საჩივარს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 4 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე არსებით გარემოებათა და მტკიცებულებათა დამატებით გამოსაკვლევად, ზემოაღნიშნული მითითებით ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სსკ-ს 390-ე 399-ე 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს «კ. ჯ.” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სასამართლოსა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 4 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე არსებითად ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის მხარეთათვის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე არსებითი გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

* ix. susg 2002, # 3, samoq., gv. 498-507.