3გ-ად-132-კ-02 19 ივლისი, 2002 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),
მ. ვაჩაძე,
ნ. სხირტლაძე
დავის საგანი: მოპასუხისათვის ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების დაკისრება.
აღწერილობითი ნაწილი:
შპს «მ-მა» სარჩელი აღძრა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხის _ «ი-ის» საქართველოს ფილიალის მიმართ და მიყენებული ზიანის ანაზღაურება მოითხოვა. კერძოდ, მიუღებელი მოგების _ 21400 აშშ დოლარისა და საბანკო კრედიტის 24% წლიური განაკვეთის დასაფარავად გადახდილი 16920 აშშ დოლარის სახით. მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში შემდეგ გარემოებებზე მიუთითებდა:
შპს «მ-სა» და, ესპანეთის ქარხანა «ბ-ს» დავალებითა და სახელით, ამერიკულ კომპანია «ე-ს» შორის 1999წ. 7 ივნისს დადებული ¹044-IV-99 ხელშეკრულებისა და შესაბამისი დანართებისა და სპეციფიკაციის საფუძველზე, ესპანეთის ქარხნიდან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პროდუქტის მოწოდება ორჯერ მოხდა. პროდუქციის პირველი მოწოდებისას (სრული ღირებულება 16665 აშშ დოლარი), 1999წ. 1 სექტემბერს, საბაჟოს მხრიდან შეფერხება არ ყოფილა, ხოლო 16999,40 აშშ დოლარის ღირებულების პროდუქციის მეორედ _ 1999წ. 11 დეკემბერს მოწოდებისას მოპასუხის მიერ ვალდებულებათა არაჯეროვანი შესრულების გამო, პროდუქციის ადგილზე მიწოდება ექვსი თვის დაგვიანებით მოხერხდა. მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ საქართველოს ტერიტორიაზე მედიკამენტების (პროდუქციის) შესაძლო შემოსვლის თაობაზე მოპასუხეს, საბაჟო კოდექსის 108-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, წინასწარ 1999წ. 22 დეკემბერს ეცნობა და საჭირო დოკუმენტაციაც იქნა მოპასუხისათვის წარდგენილი. ამასთან, 1999 წლის 8 ნოემბერს შპს «მ-მა» ინსპექტირების ჩასატარებლად დადგენილი თანხა _ 350 აშშ დოლარი გადაიხადა.
საქონელი თბილისში 1999წ. 11 დეკემბერს წინასაიმპორტო ინსპექტირების დამადასტურებელი სერთიფიკატის გარეშე ჩამოვიდა, რამაც მოსარჩელე იძულებული გახადა ტვირთი კონტროლის რეჟიმით საბაჟო საწყობ «.....-ში» გაეფორმებინა. ადგილზე ტვირთის ინსპექტირება მოგვიანებით განხორციელდა და მოსარჩელეს დამატებით 152 ლარის გადახდა მოუწია. მეტიც, 2000წ. 16 თებერვალს იმპორტის გადასახადის მოწმობა საქართველოში მოქმედი საბაჟო კანონმდებლობის მოთხოვნათა დარღვევით იქნა გაფორმებული. კერძოდ, მედიკამენტების იმპორტისათვის გადასახდელი 5%-ის ნაცვლად პროდუქციას 34% დაერიცხა, თვით პროდუქციის ღირებულება კი 6990 ლარით იქნა გაზრდილი. მოსარჩელის მიერ მითითებული მოწმობის სადავოდ გახდის შედეგად, საბაჟო გადასახადი 5%-ით განისაზღვრა, მაგრამ პროდუქციის გაზრდილი ღირებულება კვლავ უცვლელი დარჩა. მოსარჩელის თქმით, ტვირთის კანონშესაბამისად განბაჟება მხოლოდ 4 თვიანი დავის შემდგომ გახდა შესაძლებელი.
მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ მოპასუხის მიერ თავისი ვალდებულების არაჯეროვანმა შესრულებამ მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა კომპანიას და ეჭვქვეშ დააყენა მისი შემდგომი საქმიანობა, მან ადგილობრივ ბაზარზე შეღწევისა და დამკვიდრების შესაძლებლობა დაკარგა, რამაც ზემოხსენებული ¹044-IV-99 ხელშეკრულების შესრულება და მოსარჩელის მიერ ამიერკავკასიაში კომპანია «ე-ის» ოფიციალური დისტრიბუტორობის უფლების შემდგომი შენარჩუნების საკითხი სადავო გახადა. მოსარჩელე შპს «მ-ი» აღნიშნავდა, რომ მოწოდებელთან შეთანხმებული გრაფიკი მიმდინარე წელს სომხეთსა და აზერბაიჯანში შეღწევას და იქაურ ბაზარზე დამკვიდრებას, ხოლო შემდგომში საქართველოს შიდა ბაზრის ათვისებას ითვალისწინებდა, რისთვისაც კომპანიის მიერ გამოყოფილი იყო 35000 აშშ დოლარის ოდენობით საბრუნავი სახსრები. გაანგარიშების მიხედვით, აღნიშნულით მიახლოებით 260000 აშშ დოლარის ბრუნვა და 50000 აშშ დოლარზე მეტი წლიური მოგება უნდა ყოფილიყო უზრუნველყოფილი.
მოსარჩელის თქმით, ყოველივე ზემოაღნიშნულმა გარემოებებმა ძალზე დააზიანა შპს «მ-ის» საქმიანობა, ხოლო ყველაზე მეტი მატერიალური ზიანი მას იმ შემთხვევაში მიადგებოდა, თუ კორპორაცია «ე-ი» მის ოფიციალურ დისტრიბუტორობის გაგრძელებაზე უარს იტყოდა. აღნიშნული უფლების შესანარჩუნებლად მოსარჩელე იძულებული გახდა ბანკიდან 70500 აშშ დოლარის ოდენობით (წლიური 24% განაკვეთი) კრედიტი აეღო.
ამდენად, შპს «მ-ი» მიუთითებდა, რომ მოპასუხე «ი-ის» მოქმედებით მას მნიშვნელოვანი ზიანი მიადგა და სერიოზული საფრთხე შეექმნა მის შემდგომ საქმიანობას, რის გამოც, სკ-ს 411-ე მუხლის შესაბამისად, მოპასუხისაგან მიყენებული ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება მოითხოვა.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ «ა-მ» ზუსტ ვადებში შეასრულა ყველა ფორმალობა, რომელიც მას ევალებოდა და მისი მხრიდან ბრალეულ ქმედებას ადგილი არ ჰქონია. მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება კი თვით მისივე დაუდევრობით იყო გამოწვეული და, შესაბამისად, მისი სარჩელი მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების თაობაზე უსაფუძვლო იყო.
თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 22 სექტემბრის გადაწყვეტილებით შპს «მ-ისის» სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მის სასარგებლოდ 21400 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა. ამავე გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის 16920 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, რადგან სასამართლოს მოსაზრებით, მითითებული ზიანის მიყენებაში მოპასუხის ბრალეული ქმედებისა და მიზეზობრივი კავშირის არსებობის დამამტკიცებელი საბუთები მოსარჩელეს სასამართლოში წარდგენილი არ ჰქონდა, რაც აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილებას გამორიცხავდა.
რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა «ი-ის» გენერალურმა დირექტორმა ნ. ბ-ეტმა და მიუთითა, რომ ინსპექტირების დროულად ჩაუტარებლობა გამოწვეული იყო თვით მოსარჩელის მოქმედებით, რადგან მან შესაბამისი დოკუმენტაცია არ წარადგინა დროულად. მეტიც, სასამართლოს არ გააჩნდა მტკიცებულებები, თუ რა ფასად გაყიდა ან არ გაყიდა იმპორტიორმა ტვირთი, ჰქონდა თუ არა საქონლის ფასებს ცვლილება ბაზარზე. აპელანტმა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებლად მიიჩნია და აღნიშნა, რომ იგი, როგორც კანონდარღვევით მიღებული, უნდა გაუქმებულიყო.
შპს «მ-მა» შეპასუხებით სააპელაციო საჩივარში ხსენებული მოტივები არ გაიზიარა და მიღებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება მოთხოვა.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 7 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული განჩინება დარჩა უცვლელი.
«ა-ის» საქართველოს ფილიალის საკასაციო საჩივრის საფუძველზე, გაუქმდა საოლქო სასამართლოს განჩინება და 2001წ. 4 ივნისის განჩინებით საქმე განსჯადობით განსახილველად თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახდო საქმეთა პალატას დაუბრუნდა.
თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 31 იანვრის განჩინებით «ი-ის» გენერალური დირექტორის ნ. ბ-ეტის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.
სააპელაციო სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მიიჩნია, რომ ტვირთის წინასაიმპორტო ინსპექტირება დროულად არ იქნა ჩატარებული თვით აპელანტის «ა-ის» ბრალით, რაც მისთვის ზარალისა და მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების საფუძველს წარმოადგენდა.
სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საქონლის ღირებულება სადავოდ ვერ გახდებოდა, რადგან საქმეში არსებული მტკიცებულებისაგან განსხვავებული, სხვა ღირებულების დამდგენი დოკუმენტი აპელანტს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია, რაც საქონლის ღირებულებაში ეჭვის შეტანას საფუძველს არ იძლეოდა.
თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 31 იანვრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა «ი-ის» წარმომადგენელმა ა. კ-შვილმა და მიუთითა, რომ საოლქო სასამართლომ არასწორად განმარტა «საბაჟო ტარიფისა და გადასახადის შესახებ» კანონის მოთხოვნები მიუთითა რა, რომ საქართველოში ინსპექტირებაგაუვლელი ტვირთის იმპორტირება აკრძალული იყო.
ამასთან, სასამართლომ სათანადო შეფასება არ მისცა იმ გარემოებას, რომ ტვირთის საქართველოში ინსპექტირების გარეშე ჩამოსვლა თვით მოსარჩელის ბრალითვე მოხდა და ინსპექტირების დაგვიანებაში მას ბრალი არ მიუძღვის.
კასატორი აქვე დაამატებს, რომ საოლქო სასამართლოს მიერ არასწორად იყო განმარტებული სკ-ს მე-400, 402-ე და 412-ე მუხლები.
საბოლოოდ, კასატორი თბილისის საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნებას ითხოვს.
შპს «მ-ის» წარმომადგენელმა ნ. ს-შვილმა საკასაციო საჩივარზე პასუხი წარადგინა სასამართლოში და აღნიშნა, რომ რადგან «ა-ის» საქართველოს ფილიალი აღარ ფუნქციონირებდა, საქმეში მხარედ ჩაბმული უნდა იქნეს სათაო ორგანიზაცია, რათა მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულება შესაძლებელი გამხდარიყო.
შპს «მ-ის» წარმომადგენელმა გასაჩივრებული განჩინების ძალაში დატოვება მოითხოვა.
სამოტივაციო ნაწილი:
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ «ი-ის» საქართველოს ფილიალის წარმომადგენლის ა. კ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს გასაჩივრებული განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საოლქო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და სწორად განმარტა იგი.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ შპს «მ-ს» და კომპანია «ე-ს» შორის დადებული ხელშეკრულების თანახმად, შპს «მ-ი» საქართველოში, სომხეთსა და აზერბაიჯანში მითითებული კორპორაციის ოფიციალურ დისტრიბუტორს წარმოადგენდა. შეთანხმებული ფინანსური გეგმის თანახმად გათვალისწინებელი იყო, რომ თანდათანობით, რეალიზაციის მიზნით სულ შემოტანილ უნდა ყოფილიყო საქონლის 12 კონტეინერი, საქართველოში _ 8, სომხეთში _ 2, აზერბაიჯანში _ 2. აქვე განსაზღვრული იყო მისაღები ყოველთვიური მოგების მინიმალური ოდენობა 4245 აშშ დოლარის სახით. სასამართლოს მიერ დადგენილია ის გარემოებაც, რომ ტვირთის საქართველოში მოსალოდნელი შემოსვლის შესახებ მოპასუხეს წინასწარ _ 1999წ. 22 ოქტომბერს ეცნობა, ხოლო იმავე წლის 8 ნოემბერს მოსარჩელის მიერ გადახდილ იქნა ინსპექტირების თანხა 350 აშშ დოლარი, მაგრამ ინსპექტირება «ა-ის» მიერ მხოლოდ 2000წ. 16 თებერვალს განხორციელდა და ისიც კანონდარღვევით. საქმეში არსებული მტკიცებულებები ადასტურებენ, რომ კანონშესაბამისი მოწმობის გაცემა შპს «მ-ისათვის» მხოლოდ _ 2000წ. 21 აპრილს გახდა შესაძლებელი.
სსკ-ს 407-ე მუხლის თანახმად, საოლქო სასამართლოს მიერ გამოკვლეული და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ კასატორს დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წამოუყენებია. ამდენად, საკასაციო სასამართლოსათვის საოლქო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა.
საკასაციო სასამართლოს მართებულად მიაჩნია საოლქო სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ შპს «მ-ის» მიერ საბაჟო კანონმდებლობის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია. მეტიც, დადგენილ გარემოებადაა მიჩნეული, რომ მოსარჩელემ წერილობით მიმართა «ა-ს» და აცნობა, რომ საინსპექციო ტვირთი უკვე ადგილზე (თბილისში) იმყოფებოდა, აყვანილი იყო საბაჟო კონტროლზე და მოპასუხის მიერ ინსპექტირების ადგილზე ჩატარება იყო საჭირო.
საკასაციო სასამართლოს უსაფუძვლოდ მიაჩნია კასატორის მოსაზრება და ეთანხმება საოლქო სასამართლოს იმის შესახებ, რომ ტვირთის ღირებულება სადავო არ უნდა გამხდარიყო, რადგან «ი-ს» სხვადასხვა სამეწარმეო სუბიექტების მიერ ტვირთის განბაჟებისას საქონლის ღირებულება სადავოდ არ გაუხდია და თვით მოპასუხის მიერაც არ არის საქმეში მტკიცებულება წარმოდგენილი, რომელიც ღირებულების უტყუარობაში ეჭვს დაბადებდა ან საქონლის სხვა ღირებულებას დაადასტურებდა.
საკასაციო სასამართლოს მართებულად მიაჩნია სასამართლო კოლეგიის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების შესახებ საფუძვლიანია და განმარტავს, რომ შპს «მ-სა» და «ე-ის» შეთანხმებით განსაზღვრული იყო საქონლის რეალიზაციის ფინანსური გეგმა, რომელშიც მისაღები მოგების ოდენობა, ყოველი წლის საქმიანობის მენეჯმენტის გათვალისწინებით იყო განსაზღვრული. ამასთან, საკასაციო სასამართლო დაამატებს, რომ სკ-ს 411-ე მუხლის თანახმად, მიყენებული ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მხარეთა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მითითებული მუხლის თანახმად, მიუღებელი შემოსავლის დაკისრებისათვის მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ ვალდებულების ჯეროვანი შესრულებისას იგი განსაზღვრული ოდენობის მოგებას მიიღებდა. აღნიშნულ შემთხვევაში, მხარეებს შორის შეთანხმებული ბიზნეს გეგმა სასამართლოს მიერ მართებულად იქნა მიჩნეული მხარის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებად და, შესაბამისად, მიუღებელი შემოსავლის კასატორისთვის დაკისრებაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით განხორციელდა.
საკასაციო სასამართლო აქვე დაამატებს, რომ სკ-ს 28-ე მუხლის თანახმად, იურიდიული პირის ფილიალი არ არის სამართალურთიერთობის დამოუკიდებელი სუბიექტი და იგი თავის უფლებებსა და მოვალეობებს სათავო ორგანიზაციის (ფილიალის დამფუძნებლის) სახელით და მისი მიზნებისა და ფუნქციების განსახორციელებლად იყენებს და ფილიალის საქმიანობისათვის პასუხისმგებლობაც თვით სათაო ორგანიზაციას ეკისრება.
ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ «ი-ის» საქართველოს ფილიალის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 31 იანვრის განჩინება.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლით და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. «ი-ის» საქართველოს ფილიალის წარმომადგენლის _ ა. კ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 31 იანვრის განჩინება.
3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
