3გ/ად-142-კ 7 დეკემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: თბილისის რეგიონალური საბაჟოს საბაჟო «.......-ისათვის» ასოციაცია «ე-ის» სასარგებლოდ ზედმეტად გადახდევინებული თანხის, 15952,66 აშშ დოლარისა და ადვოკატის ხაჯების, 2089,5 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარის დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

საქართველოს ინვალიდთა, ქვრივ-ობოლთა და მრავალშვილიანთა დახმარების ასოციაცია «ე-ამ» 1999 წლის 22 ივნისს სარჩელით მიმართა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოს და მოპასუხე თბილისის რეგიონალური საბაჟოს საბაჟო «......-ისაგან» ზედმეტად გადახდევინებული თანხის, 15952,66 აშშ დოლარისა და ადვოკატის ხარჯების, 2089,5 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარის გადახდევინება მოითხოვა. საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს სახელმწიფო საბაჟო დეპარტამენტი.

სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელემ შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:

ბრიტანულ კომპანია «კ-სთან» დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე ასოციაცია «ე-ამ» 1998 წლის 29 ოქტომბერს საქართველოში აზერბაიჯანიდან 907592 ტონა AI (A)-92 მარკის ავტობენზინი შემოიტანა, ხოლო 3 ნოემბერს _ 251,842 ტონა, რომელშიც ერთი მეტრული ტონისათვის 125 აშშ დოლარი ჰქონდა გადახდილი. აღნიშული ტვირთების საბაჟო გაფორმებისას, თბილისის რეგიონალური საბაჟოს საბაჟო «.....-ამ» ტვირთების საბაჟო ღირებულება განსაზღვრა არა ფაქტიურად გადახდილი ფასიდან, 1 ტონა _ 125 აშშ დოლარი, არამედ მსოფლიო ბაზარზე არსებული ფასიდან, 1 ტონა _ 140 აშშ დოლარი, რისი უფლებაც, მოსარჩელის მოსაზრებით, საბაჟო ორგანოს არ ჰქონდა, ვინაიდან «საბაჟო გადასახადისა და ტარიფის შესახებ» საქართველოს 1998 წლის 20 მარტის კანონის მე-10 მუხლის თანახმად, საქონლის საბაჟო ღირებულებას წარმოადგენს მისი შეძენისას გადახდილი ფასი. ამდენად, საბაჟო ორგანოს მოთხოვნით მოხდა 140 აშშ დოლარის დეკლარაციაში მითითება, რის გამოც მოსარჩელის განმარტებით, მის მიერ ზედმეტად იქნა გადახდილი საბაჟო დეკლარაცია ¹22749-ით 907 592 ტონაზე 17392,51 ლარი, რაც იმ დღის კურსით (1,38) 12603 აშშ დოლარის ტოლია, ხოლო საბაჟო დეკლარაცია ¹23301-ით 251842 ტონაზე 4924 ლარი, რაც იმ დღის კურსით (1,47) 3349,66 აშშ დოლარის ტოლია, სულ ზედმეტად გადახდილია 15952,66 აშშ დოლარი.

მოპასუხე თბილისის რეგიონალური საბაჟოს საბაჟო «......-ამ» სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ საავტომობილო ბენზინის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრისას ანგარიშფაქტურაში მითითებულ ფასთან ერთად საბაჟომ გაითვალისწინა მსოფლიო ბაზარზე იმ პერიოდში მოქმედი ფასი, რის უფლებასაც, მოპასუხის მოსაზრებით, იძლევა «საბაჟო ტარიფისა და გადასახადების შესახებ» კანონის მე-10 მუხლის მე-3 პუნქტი, რომელიც საქონლის საბაჟო ღირებულების გაანგარიშებისას ითვალისწინებს საერთაშორისო საბაჟო პრაქტიკაში აღიარებული პრინციპებისა და მეთოდების გამოყენებას.

მესამე პირმა, საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტმა, ასევე, არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ შემოტანლი საქონლის საკონტრაქტო ღირებულება არ შეესაბამება იმ დროისათვის არსებული ანალოგიური საქონლის მიმართ საერთაშორისო პრაქტიკაში აღიარებულ საბირჟო ფასს და ვინაიდან მოცემული საქონლის საკონტრაქტო ღირებულება წარმოადგენს დემპინგურ ფასს, «საბაჟო ტარიფისა და გადასახადების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის თანახმად, შეიძლება დაწესდეს ანტიდემპინგური საბაჟო გადასახადი. ამასთან, საბაჟო სახელმწიფო დეპარატმენტის მოსაზრებით, ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები არ არის სასამართლო ხარჯები, იგი წარმოადგენს სასამართლოსგარეშე ხარჯებს, რომელიც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე და 53-ე მუხლების შესაბამისად მეორე მხარეს არ ეკისრება.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე თბილისის რეგიონალური საბაჟოს საბაჟო «......-ამ», ასევე, მესამე პირმა საქართველოს საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტმა. მოპასუხემ, თბილისის რეგიონალური საბაჟოს საბაჟო «......-ამ», სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელის მიერ ხელოვნურად არის შემცირებული საქონლის საკონტრაქტო ღირებულება, ის არ შეესაბამება საერთაშორისო საბირჟო ფასს და რაიონულმა სასამართლომ არ გაითვალისწინა «სეზონური საბაჟო გადასახადი». მესამე პირმა, საქართველოს საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტმა სააპელაციო საჩივრით მოსარჩელის მიერ ზედმეტად გადახდევინებული გადასახადების საგადასახადო კანონმდებლობის შესაბამისად დაბრუნება მოითხოვა და განმარტა, რომ რაიონული სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლი, რადგან საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-7 პუნქტის შესაბამისად, «აკრძალულია არასაგადასახადო კანონმდებლობით ისეთი საკითხების დარეგულირება, რომელიც დაკავშირებულია გადასახადებით დაბეგვრასთან». საბაჟო სახელმწიფო დეპარატმენტმა, ამასთან, მიუთითა, რომ რაიონულმა სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე და 53-ე მუხლები და არასწორად დააკისრა ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები მოპასუხეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 1999 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ორივე სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ასოციაცია «ე-ის» სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

ასოციაცია «ე-ის» საკასაციო საჩივრის საფუძველზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 1999 წლის 14 დეკემბრის განჩინებით გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაბრუნება.

აღნიშნული საქმე რამდენჯერმე იქნა განხილული თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის, ასევე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის მიერ და საბოლოოდ, სააპელაციო სასამართლოს განსახილველად დაუბრუნდა მხოლოდ მესამე პირის, საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივარი, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება თბილისის რეგიონალური საბაჟოს საბაჟო «.......-ის» სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების თაობაზე, საკასაციო სასამართლოს 2000 წლის 9 ივნისის განჩინებით უცვლელად იქნა დატოვებული. მიუხედავად ამ გარემოებისა, ამასთან, იმის მიუხედავადაც, Hრომ მესამე პირს, საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტს დამატებითი ან დაზუსტებული სააპელაციო საჩივარი არ წარუდგენია, სააპელაციო სასამართლომ 2001 წლს 22 ივნისის გადაწყვეტილებით მთლიანად გააუქმა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიიღო ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელზე სრულად უთხრა უარი მოსარჩელე ასოციაცია «ე-ას».

ასოციაცია «ე-ამ» საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილება და მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლო გასცდა სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრის ფარგლებს და სადავო გახდა ის ფაქტები და გარემოებები, ის დოკუმენტები, რომლებიც არც მოპასუხესა და არც მესამე პირს, არც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატას 2001 წლის 12 თებერვლის განჩინებით სადავოდ არ გაუხდია. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მოცემული საქმე განიხილა საპროცესო ნორმების დარღვევით, რის შედეგადაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. სააპელაციო საჩივრის ავტორს სააპელაციო სასამართლომ მისცა იმაზე მეტი, რაც მას არ უთხოვია.

ამასთან, ასოციაცია «ე-ა» დამატებით და დასაბუთებულ საკასაციო საჩივარში ყველა იმ ფაქტობრივ გარემოებასაც ეხება, რომელიც სააპელაციო სასამართლომ სადავოდ გახადა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ ასოციაცია «ე-ის» საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართილსა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევით, რის შედეგადაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლო, გასცდა რა სააპელაციო საჩივრის ფარგლებს, დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მოთხოვნები, რომლის თანახმადაც, სააპელაციო სასამართლო რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებას ამოწმებს სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. აღნიშული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ მხარეს მიაკუთვნა იმაზე მეტი, რაც მას არ უთხოვია. ამასთან, ამ გარემოებაზე საკასაციო სასამართლო 2001 წლის 12 თებერვლის განჩინებაში ვერ მიუთითებდა, რადგან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის «ვ» ქვეპუნქტისა და 404-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, ასოციაცია «ე-ის» 2000 წლის 5 ოქტომბრის წინამდებარე საკასაციო საჩივარი, ამჟამინდელი 2000 წლის 17 აგვისტოს საკასაციო საჩივრისაგან განსხვავებით, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევას არ ემყარებოდა და საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებს ვერ გასცდებოდა.

საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე სააპელაციო საჩივრის ავტორმა, მესამე პირმა საქართველოს შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენელმა დ. გ-შვილმა ერთხელ კიდევ დაადასტურა ის გარემოება, რომ საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტს სააპელაციო სასამართლოსათვის არც დამატებითი და არც დაზუსტებული სააპელაციო საჩივარი არ წარუდგენია, არ გაუზრდია დავის საგანი და სააპელაციო საჩივრით ასოციაცია «ე-ისათვის» ზედმეტად გადახდევინებული გადასახადების მხოლოდ საგადასახადო კანონმდებლობის შესაბამისად დაბრუნებას მოითხოვდა, ამასთან, თვლიდა, რომ ასოციაციის მიერ ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები მოპასუხეს არ უნდა დაკისრებოდა. საბაჟო სახელმწიფო დეპარატმენტის წარმომადგენელმა იმ გარემოებაზეც მიუთითა, რომ საბაჟო ორგანო არც ერთ სასამართლო სხდომაზე სადავოდ არ ხდიდა ასოციაციის მიერ ავტობენზინის შემოტანის ფაქტს, არამედ მიუთითებდა, რომ ნაცვლად საკონტრაქტო ღირებულებისა (1კგ-ზე-125 აშშ დოლარი), ასოციაცია «ე-ას» შემოტანილ ავტობენზინზე ანტიდემპინგური საბაჟო გადასახადი, საერთაშორისო ბაზარზე გავრცელებული საბირჟო ფასი (1კგ-ზე 140 აშშ დოლარი) უნდა გადაეხადა, თუმცა რაიონული სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ ეს მოთხოვნა მესამე პირს საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტს სააპელაციო საჩივარში აღარ დაუყენებია.

საკასაციო სასამართლო, ამასთან იზიარებს მესამე პირის საბაჟო სახელმწიფო დეპარატმენტის მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ ასოციაცია «ე-ისათვის» ზედმეტად გადახდევინებული გადასახადების დაბრუნებისას გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლი, რადგან საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-7 პუნქტის შესაბამისად, «აკრძალულია არასაგადასახადო კანონმდებლობით ისეთი საკითხების დარეგულირება, რომლებიც დაკავშირებულია გადასახადებით დაბეგვრასთან».

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ასოციაცია «ე-ას» ზედმეტად გადახდევინებული გადასახადები 22316 ლარისა და 81 თეთრის ოდენობით, უნდა დაუბრუნდეს საქართველოს საბაჟო კოდექსის 75-ე მუხლის შესაბამისად საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული წესით. ამასთან, რადგან საქმის მასალებში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ასოციაცია «ე-ამ» საბაჟო ორგანოსგან ზედმეტად გადახდევინებული თანხების დაბრუნება სარჩელის აღძვრამდე მოითხოვა, ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის მე-2 ნაწილით _ გადასახადის გადამხდელისათვის (საბაჟო ორგანოსათვის) ასოციაცია «ე-ის» მიერ ანაზღაურების შესახებ დეკლარაციის წარდგენის მომენტად მიჩნეული უნდა იქნეს სასამართლოში სარჩელის წარდგენის დღე.

საკასაციო სასამართლო, ასევე, იზიარებს მესამე პირის სახელმწიფო საბაჟო დეპარტამენტის მოსაზრებას და თვლის, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის თანახმად, ადვოკატისათვის გაწეული ხაჯები სასამართლოსგარეშე ხარჯებს წარმოადგენს და ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის შესაბამისად იგი წაგებულ მხარეს არ ეკისრება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. საქართველოს ინვალიდთა, ქვრივ-ობოლთა და მრავალშვილანთა დახმარების ასოციაცია «ე-ის» საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 22 ივნისის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

3. საქართველოს ინვალიდთა, ქვრივ-ობოლთა და მრავალშვილიანთა დახმარების ასოციაცია «ე-ის» სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. თბილისის რეგიონალურ საბაჟოს საბაჟო «......-ას» ასოციაცია «ე-ის» სასარგებლოდ 22316 ლარისა და 81 თეთრის გადახდა დაეკისროს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი წესით.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.