3გ/ად-145-კ-01 4 დეკემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: მიწის ნაკვეთის მიკუთვნება, მიწის მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 7 თებერვალს რ. ღ-ავამ სარჩელი აღძრა წყალტუბოს რაიონულ სასამართლოში და მოპასუხე წყალტუბოს რაიონის მიწის მართვის სამმართველოსაგან 0.25 ჰა სამემკვიდრეო მიწის ნაკვეთის გამოყოფა მოითხოვა. სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელემ შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა: წყალტუბოს საქალაქო სასამართლოს 1998 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მოსარჩელე რ. ღ-ავას წყალტუბოს რაიონის სოფ. ... მამის დანაშათი ქონების _ საცხოვრებელი სახლის ნახევარი მიეკუთვნა, ნახევარი – ძმას, შ. ღ-ავას დარჩა. იმ დროს მიწის ნაკვეთის საკითხი არ განხილულა. მოსარჩელის განმარტებით, მამამისი, ს. ღ-ავა 0.5 ჰა მიწის ნაკვეთს ფლობდა, რომელიც, ასევე, უნდა გაიყოს მასა და მის ძმას შორის და მან უნდა მიიღოს ნახევარი – 0.25 ჰა. აღნიშნული მიწის ნაკვეთს მიწის მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე ამჟამად ფლობს მისი ძმისშვილი ს. ღ-ავა, რომელიც მიიჩნევს, რომ ის იყო კომლის უკანასკნელი წევრი და მიწაც მას ეკუთვნოდა. მოსარჩელე თვლის, რომ მამამისის ს. ღ-ავას ოჯახი მოსამსახურის ოჯახს განეკუთვნებოდა და წყალტუბოს საქალაქო სასამართლომაც 1998 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ამ საფუძვლით მიაკუთვნა მას სახლის ნახევარი, რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 1999 წლის 11 მაისის განჩინებით უცვლელად იქნა დატოვებული.

სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელემ იმ გარემოებაზეც მიუთითა, რომ ეზო და მისი მიმდებარე მიწის ნაკვეთი მამამისის და ბიძამისის იყო. ბიძამისის გარდაცვალების შემდეგ, ბიძაშვილმა, რომელიც თბილისში ცხოვრობს, მამის წილი მიწის ნაკვეთი მას აჩუქა, მაგრამ მისი ძმა შ. და ძმისშვილი სე. ღ-ავები არ უთმობენ.

სასამართლომ, წყალტუბოს რაიონის მიწის მართვის სამმართველო არასათანადო მოპასუხედ მიიჩნია და საქმეში სათანადო მოპასუხეებად სოფ. ... საკრებულოს თავმჯდომარე (გამგებელი), ასევე, სადავო მიწის მფლობელი სე. ღ-ავა მოიწვია.

მოპასუხე სე. ღ-ავამ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ბიძამისი, მოსარჩელე რ. ღ-ავა მამაპაპისეული სახლიდან 1975 წელს ამოეწერა და ქ. ქუთაისში გადავიდა საცხოვრებლად. ასევე, იყო ამოწერილი აღნიშნული სახლიდან მამამისი შ. ღ-ავა და დედის გარდაცვალების შემდეგ მხოლოდ ის და ბაბუამისი ცხოვრობდნენ ერთად. ბაბუამისი გარდაიცვალა 1985 წელს და 1992 წელს მიწის რეფორმის კომისიამ მას, როგორც კომლის უკანასკნელ წევრს 0,75 ჰა მიწის ნაკვეთი მიუზომა, ბიძამისს კი 0,2 ჰა მიაკუთვნა მიმდებარე ნაკვეთიდან, რაც იმ დროს ბიძამისს სადავოდ არ გაუხდია.

მოპასუხე, სოფ. ... საკრებულოს თავმჯდომარემ (გამგებელმა) სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ბაბუის ს. ღ-ავას გარდაცვალების შემდეგ კომლში ერთადერთი წევრი სე. ღ-ავა ირიცხებოდა. მიწის განაწილების დროს, მართალია ის სრულწლოვანი არ იყო, მაგრამ სოფლის ყრილობამ, როგორც მეორე კატეგორიის კომლს, მას მიწა მაინც მიაკუთვნა 0,75 ჰა ოდენობით. მიწის აღნიშნულ ფართობში შევიდა 0,5 ჰა მიწის ნაკვეთი, რომელიც ბაბუამისს ჰქონდა სარგებლობაში. რ. ღ-ავას, როგორც ქალაქად მცხოვრებს, მაგრამ ამავე სოფლის სკოლის მასწავლებელს საკუთრებაში 0,2 ჰა მიწის ნაკვეთი გადაეცა.

წყალტუბოს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით რ. ღ-ავას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ, რადგან რ. ღ-ავას აღდგენილი აქვს მემკვიდრეობა მამის დანაშთი ქონების ნაწილზე «შესაძლებელია მას გამოეყოს მისასვლელი გზა 300 კვ.მ-მდე».

რაიონული სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელე რ. ღ-ავამ. ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც რ. ღ-ავას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დამტკიცებას არ საჭიროებდა ის გარემოება, რომ ს. ღ-ავას ოჯახი მისი გარდაცვალების დროისათვის კომლის კატეგორიას არ მიეკუთვნებოდა და მოსამსახურის ოჯახს წარმოადგენდა, რადგან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის «ბ» ქვეპუნქტის შესაბამისად აღნიშნული გარემოება წყალტუბოს საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 1998 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილებით იყო დადგენილი. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული ფაქტი რ. ღ-ავას სარჩელის დაკმაყოფილების საკმარის საფუძვლად არ მიიჩნია და მიუთითა, რომ 1985 წელს, მამკვიდრებლის გარდაცვალების დროს, კანონი მიწის მესაკუთრედ აღიარებდა მხოლოდ და მხოლოდ სახელმწიფოს და არა კერძო პირებს. ს. ღ-ავას მიწა სახელმწიფოსაგან გადაცემული ჰქონდა არა საკუთრების, არამედ სარგებლობის უფლებით. ს. ღ-ავას გარდაცვალების დროისათვის ოჯახში დარჩა ერთადერთი წევრი, სე. ღ-ავა, რომელიც სოფლის საკრებულომ კომლად ცნო და მიუხედავად მისი არასრულწლოვანებისა, კომლის მეორე კატეგორიას მიაკუთვნა, რის უფლებასაც საკრებულოს კანონი აძლევდა. აღნიშნულის საფუძველზე სოფლის მიწის რეფორმის კომისიამ სე. ღ-ავას 1993 წელს საკუთრებაში 0,75 ჰა მიწის ნაკვეთი გადასცა, რომელშიც არამარტო ბაბუის სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთი, არამედ ბაბუამისის სარგებლობაში არარსებული მიწის ნაკვეთიც შედიოდა, რაც სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, კანონით დადგენილი წესით აქვს რეგისტრირებული მოპასუხე სე. ღ-ავას, რის გამოც მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი კანონიერია და უცვლელი უნდა დარჩეს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება რ. ღ-ავამ საკასაციო წესით გაასაჩივრა და მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უკანონოა და უნდა გაუქმდეს. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არა მარტო კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე უთხრა უარი, არამედ სასამართლოს გადაწყვეტილებით 1998 წელს მიკუთვნებული სახლის ნაწილიც ფაქტიურად ჩამოართვა, რადგან მიწის ნაკვეთის გარეშე სახლამდე ვერც მივა. სახლი მიწის შემადგენელი ნაწილია და მათი განცალკავება შეუძლებელია, სასამართლომ კი სახლის ნაწილი მემკვიდრეობით მას მისცა, მიწა კი მთლიანად მის ძმისშვილს, რომელსაც სახლის არც ერთ ნაწილზე არანაირი უფლება არ გააჩნია, რადგან სახლის ნახევარი მას ეკუთვნის, ნახევარი კი მის ძმას, მოპასუხის მამას.

კასატორი, ამასთან მიიჩნევს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ მან გაასაჩივრა, სააპელაციო სასამართლომ რაიონული სასამართლოს მიერ მისთვის მიკუთვნებული 300 კვ.მ. მიწის ნაკვეთიც ჩამოართვა და უფრო გააუარესა მისი მდგომარეობა.

ამდენად, კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ რ. ღ-ავას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი ურთიერთგამომრიცხავია. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. სააპელაციო სასამართლომ, ერთის მხრივ, დადგენილად მიიჩნია, რომ ს. ღ-ავას ოჯახი კომლის კატეგორიას არ მიეკუთვნებოდა, რადგან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის «ბ» ქვეპუნქტის შესაბამისად აღნიშნული გარემოება წყალტუბოს საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 1998 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილებით იყო დადგენილი. ამასთან, მეორეს მხრივ, სასამართლომ კანონიერად მიიჩნია სე. ღ-ავასათვის, როგორც მეორე კატეგორიის კომლისათვის 0,75 ჰა მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემის საკითხი და უარი უთხრა რ. ღ-ავას 0,5 ჰა საკარმიდამოGმიწის ნაკვეთიდან 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთის გამოყოფაზე.

საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ კანონიერ ძალაში შესული წყალტუბოს საქალაქო სასამართლოს 1998 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილებით დადგენილ იქნა, რომ გარდაცვლილი ს. ღ-ავას ოჯახი 1975 წლიდან მუშა-მოსამსახურეთა კატეგორიას მიეკუთვნებოდა და რ. ღ-ავასათვის სადავო მიწის ნაკვეთზე მდებარე საცხოვრებელი სახლის ნახევარზე 1995 წელს გაცემული კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა, სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილებით უცვლელად იქნა დატოვებული. ამდენად, რ. ღ-ავამ კანონისმიერი მემკვიდრეობა 1995 წელს საერთო საფუძველზე მიიღო, რითაც გამოირიცხა იმ დროს მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 569-ე მუხლი «საკოლმეურნეო კომლში მემკვიდრეობის შესახებ». ამდენად, გაუგებარია, თუ რა საფუძვლით მიიჩნია სააპელაციო სასამართლომ სე. ღ-ავა მეორე კატეგორიის კომლად და სადავო 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთის კანონიერ მესაკუთრედ.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას, გარდა მიწის კანონმდებლობისა, სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც 1. «ნივთის შემადგენელი ნაწილი, რომლის გამოცალკავებაც შეუძლებელია მთლიანი ნივთის ან ამ ნაწილის განადგურების ანდა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე ( ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი), ცალკე უფლების ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. 2. მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება შენობა-ნაგებობანი და ნივთებიM რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და არ არის გამიზნული დროებითი სარგებლობისათვის».

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორ რ. ღ-ავას მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლო გასცდა რა რ. ღ-ავას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებს, რაიონული სასამართლოს მიერ მისთვის მიკუთვნებული 300 კვ.მ. მიწის ნაკვეთიც ჩამოართვა და უფრო მეტად გააუარესა მისი მდგომარეობა, რითაც დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 377-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მოთხოვნა, რომლის თანახმადაც «სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით».

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საპროცესო ნორმების დარღვევით არის მიღებული, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება, რის გამოც საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს უნდა დაუბრუნდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. რ. ღ-ავას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდეს.

3. სახელმწიფო ბაჟის საკითხი გადაწყდეს საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.