3გ-ად-153კ-02 18 სექტემბერი, 2002 წელი ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა, შემადგენლობა:

ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე)

ნ. კლარჯეიშვილი (მომხსენებელი), ბ. კობერიძე

დავის საგანი: ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი :

საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 16 დეკემბრის ¹1-3/921 ბრძანების საფუძველზე, კომერციულ კონკურსზე იჯარა-გამოსყიდვის ფორმით გასაყიდად დაშვებული იქნა სახელმწიფო უზრუნველყოფის სამსახურის ბალანსზე რიცხული ბინა, მდებარე დაბა წყნეთში, «დ» ზონა, ¹84 კორპუსი, ¹1 (ს.ფ.25). სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1997 წლის 17 თებერვლის ¹1-3/107 ბრძანებით კონკურსში გამარჯვებულად გამოცხადდა გ. ჯ-ე (ს.ფ.26), რის საფუძველზეც სახელმწიფო უზრუნველყოფის სამსახურის დაბა წყნეთის სამთავრობო აგარაკების სამმართველოსა და გ. ჯ-ეს შორის 1997 წლის 12 ივნისს დაიდო საიჯარო ხელშეკრულება ქონების შემდომი გამოსყიდვის უფლებით. ხელშეკრულება ნოტარიულად დადასტურდა 1997 წლის 19 აგვისტოს. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 1997 წლის 12 ივნისიდან 2000 წლის 31 დეკემბრამდე. ხელშეკრულების 2.1. პუნქტის თანახმად, საიჯარო ქირა განისაზღვრა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 03.01.95 წლის ¹20 დადგენილების შესაბამისად და წელიწადში შეადგინა 810 დოლარის ექვივალენტი ლარებში, ხოლო გამოსასყიდი ობიექტის მთლიანმა თანხამ შეადგინა 8000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარებში. ხელშეკრულების 2.6 მუხლის მიხედვით, გამოსასყიდი თანხის 51% მოიჯარეს უნდა გადაეხადა 1997 წლის 31 დეკემბრამდე, ხოლო 49% მომდევნო სამი წლის განმავლობაში, ყოველწლიურად თანაბარი პროპორციით. ამ მოთხოვნის დარღვევის შემთხვევაში მოიჯარე კარგავდა გამოსასყიდი ქონების გამოსყიდვის უფლებას (ს.ფ. 34-35). აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე მხარეებს შორის გაფორმდა მიღება-ჩაბარების აქტი (ს.ფ. 36).

საქმის მასალებით დასტურდება, რომ გ. ჯ-ემ 1997 წელს 31 დეკემბერს გადაიხადა 1978.53 აშშ დოლარის ექვივალენტი თანხა, ხოლო 2000 წლის 25 დეკემბერს მთლიანად დაფარა გამოსასყიდი თანხა და საიჯარო ქირა (ს.ფ. 27).

სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2001 წლის 8 თებერვლის ¹1-3/74 ბრძანებით, საიჯარო ხელშეკრულების 2.2 და 2.6 მუხლების დარღვევის გამო, გ. ჯ-ე დაჯარიმდა ქონების გამოსასყიდი ღირებულებისა და საიჯარო ქირის 0,1%-ით ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის, რამაც შეადგინა 5078.5 აშშ დოლარი (ს.ფ. 22). ქონების მართვის სამინისტრო არ უარყოფს, რომ გ. ჯ-ის მიერ თანხები გადახდილია მთლიანად 2000 წლის დეკემბერში, მაგრამ აღნიშნავს, რომ მათი დაფარვა მოხდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პერიდულობის დარღვევით.

სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ განცხადებით მიმართა ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვა გადახდის ბრძანების მიღებით გ. ჯ-ისათვის 5078,5 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის პირგასამტეხლოს დაკისრება, რაც დაკმაყოფილდა რაიონული სასამართლოს მიერ 2001 წლის 4 აპრილის გადახდის ბრძანების გაცემით. გ. ჯ-ემ კანონით დადგენილი წესით გადახდის ბრძანებაზე წარადგინა პროტესტი, რის შემდეგაც საქმის განხილვა მოხდა საერთო სასარჩელო წესით, გაუქმდა გადახდის ბრძანება და ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილებით სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე (ს.ფ. 19-21).

2001 წლის 12 ნოემბერს გ. ჯ-ის წარმომადგენელმა ო. გ-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას და მოითხოვა მისი დაჯარიმების შესახებ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2001 წლის 8 თებერვლის ბრძანების ბათილად ცნობა (ს.ფ. 2-6). მოსარჩელის მითითებით, საიჯარო ხელშეკრულების პერიოდში მთლიანად იქნა გადახდილი საიჯარო ქირა, ამიტომ მხოლოდ გადახდის პერიოდულობის დარღვევის გამო გაუმართლებელია ჯარიმის დაკისრება. ჯარიმა მაშინ უნდა დაკისრებოდა გ. ჯ-ეს, როცა მთლიანი თანხა ჯერ კიდევ არ იყო გადახდილი. აქედან გამომდინარე ო. გ-ეს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 400-ე და 412-ე მუხლებით გათვალისწინებული პირობები და მოსარჩელის მხრიდან ზიანის მიყენების ფაქტს ადგილი არ ჰქონია.

მოპასუხე სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ არ ცნო სარჩელი (ს.ფ. 40-47).

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და ბათილად იქნა ცნობილი გ. ჯ-ის დაჯარიმების შესახებ ქონების მართვის სამინისტროს 2001 წლის 8 თებერვლის ¹1-3/74 ბრძანება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საოლქო სასამართლოს განმარტებით, სანოტარო წესით დამოწმებულია ის ფაქტი, რომ 1997 წლის 12 ივნისის ხელშეკრულებაზე გ. ჯ-ემ ხელი მოაწერა იმავე წლის 19 აგვისტოს. იმ დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 157-ე მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულება დადებულად უნდა ჩაითვალოს სწორედ მხარეთა მიერ მისი ხელმოწერის დღიდან ე.ი. 1997 წლის 19 აგვისტოდან. ამ პერიოდისათვის უკვე მოქმედებდა 1997 წლის 30 მაისის კანონი «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ». ამ კანონის შესასრულებლად სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიერ მიღებული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის «სახელმწიფო ქონების იჯარა-გამოსყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ» დებულების მე-6 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საიჯარო ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პირობათა შეუსრულებლობის გამოვლენის შემთხვევაში, მოიჯარე ღებულობს წერილობით გაფრთხილებას და მხოლოდ ამის შემდეგ ჯარიმდება. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2001 წლის 8 თებერვლის ბრძანებით ისე დაჯარიმდა გ. ჯ-ე, რომ მისთვის წერილობითი გაფრთხილება არ ყოფილა გაგზავნილი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამინისტროს ბრძანება კანონსაწინააღმდეგოა და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე, 32-ე მუხლების საფუძველზე ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი (ს.ფ. 49-51).

საოლქო სასამართლოს კოლეგიის გადაწყვეტილებას საკასაციო წესით ასაჩივრებს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო და ითხოვს მის გაუქმებასა და სამინისტროს 2001 წლის 8 თებერვლის ¹1-3/74 ბრძანების ძალაში დატოვებას. კასატორს მიაჩნია, რომ გ. ჯ-ემ დაარღვია 1997 წლის 12 ივნისის ხელშეკრულების 3.2 მუხლის მოთხოვნა, რის გამოც მას სწორად დაეკისრა ჯარიმა პირგასამტეხლოს სახით. რაც შეეხება მინისტრის სადავო ბრძანებას, იგი მიღებულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნათა დაცვით და არ არსებობს მისი ბათილად ცნობის საფუძველი (ს.ფ. 54-55).

მოწინააღმდეგე მხარის გ. ჯ-ის წარმომადგენელმა უსაფუძვლობის მოტივით არ ცნო საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.

სამოტივაციო ნაწილი :

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება - დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილება, ასევე 2001 წლის 14 ნოემბრის განჩინება გ. ჯ-ის სარჩელის წარმოებაში მიღების შესახებ და გ. ჯ-ეს უარი ეთქვას სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელე გ. ჯ-ე ითხოვდა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2001 წლის 8 თებერვლის ¹1-3/74 ბრძანების ბათილად ცნობას, რომლითაც მას, როგორც მოიჯარეს, 1997 წლის ივნისს დადებული იჯარის ხელშეკრულების 2.2 და 2.6 მუხლების დარღვევის გამო, დაეკისრა პირგასამტეხლო 5078,5 აშშ დოლარის ოდენობით (ს.ფ.22). თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ სარჩელი წარმოებაში მიიღო, განიხილა და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე და 32-ე მუხლების საფუძველზე დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2001 წლის 8 თებერვლის ¹1-3/74 ბრძანების, როგორც ადმინისტრაციული აქტის, ბათილად ცნობის შესახებ, რასაც საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს, ვინაიდან:

1. 1997 წლის ივნისის იჯარის ხელშეკრულება, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის, «ზ» პუნქტისა და 65-ე მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული გარიგებას წარმოადგენს, რაც იურიდიულად იგივე სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგებაა, მხოლოდ განსხვავებაა გარიგების მონაწილე მხარეებში. ადმინისტრაციული გარიგების კონტრაჰენტები განსახილველ დავაში არიან ფიზიკური პირი (მოიჯარე) – გ. ჯ-ე და ადმინისტრაციული ორგანო (მეიჯარე) – საქართველოს სახელმწიფო უზრუნველყოფის სამსახურის დაბა წყნეთის სამთავრობო აგარაკების სამმართველო;

2. რადგან სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ¹1-3/74 ბრძანება ადმინისტრაციული გარიგებასთან, საიჯარო სამართლებრივ ურთიერთობასთანაა დაკავშირებული, საკასაციო პალატის აზრით, იურიდიულად იგი ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის IV თავით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციულ აქტს კი არ წარმოადგენს (რომლის კანონიერებაზე დავა, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის «ა» პუნქტით, სასამართლოს განსჯადი საქმეა), არამედ სახელშეკრულებო ვალდებულებიდან გამომდინარე ეხება მოიჯარე გ. ჯ-ისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრებას;

3. პალატას მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციული ორგანო ადმინისტრაციულ გარიგებებში ადმინისტრირებას ვერ განახორციელებს და ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე ვერ გამოსცემს გარიგების მონაწილე მეორე მხარისათვის შესასრულებლად სავალდებულო ადმინისტრაციულ აქტს, ვინაიდან ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე და სამოქალაქო კოდექსის 24-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, კერძო - სამართლებრივ ურთიერთობებში ე.ი. გარიგებებში სახელმწიფო და მისი ადმინისტრაციული ორგანოები მოქმედებენ, როგორც სამოქალაქო სამართლის სუბიექტები, ხოლო კერძო - სამართლებრივი (სახელშეკრულებო) ურთიერთობები კი დაფუძნებულია არა ადმინისტრირების (ქვემდებარების) პრინციპზე, არამედ მხარეთა თანასწორუფლებიან ნებაყოფლობით პარტნიორობაზე;

4. უდავო ფაქტია, რომ მოიჯარე - ფიზიკური პირი გ. ჯ-ე ადმინისტრაციულ დაქვემდებარებაში არ იმყოფება მეიჯარე - წყნეთის სამთავრობო აგარაკების სამმართველოსთან, არამედ მათ შორის აღმოცენებული სამართლებრივი ურთიერთობა არის მხარეთა თანასწორუფლებიანი სახელშეკრულებო (საიჯარო) ურთიერთობა (ადმინისტრაციული გარიგება), ხოლო სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს სადავო ბრძანება ეხება ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მოიჯარისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრებას, რის შესახებაც ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოში უკვე მიმდინარეობდა სასარჩელო წარმოება იმავე მხარეებს შორის, იმავე დავის საგანზე. აღნიშნულის გათვალისწინებით უკვე არსებულ სასარჩელო დავაში სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლის სამართლებრივად ცალკე გამოყოფა და ადმინისტრაციულ აქტად მისი განხილვა, საკასაციო პალატის აზრით, უმართებულოა, დაუშვებელია დავების ამგვარი ხელოვნური გაყოფა, რადგან ძირითადი დავისაგან გამოცალკავებით სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლის კანონიერებაზე დამოუკიდებელი დავის დაწყებამ შესაძლოა შეუძლებელი გახადოს საქმის ობიექტური გადაწყვეტა, გამოიწვიოს საქმეთა განხილვის გაჭიანურება, ამასთან საპროცესო კანონმდებლობასაც ეწინააღმდეგება, კერძოდ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის «გ» პუნქტს, რომლის თანახმადაც სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველია, თუ ამ ან სხვა სასამართლოს წარმოებაშია საქმე დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით. კონკრეტულ შემთხვევაში ვინაიდან ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოში უკვე დაწყებული იყო სასარჩელო დავა იმავე მხარეებს – კასატორ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და მოიჯარე – გ. ჯ-ეს შორის, იმავე დავის საგანზე – პირგასამტეხლოს სახით 5078,5 აშშ დოლარის გ. ჯ-ისათვის დაკისრებაზე, იმავე საფუძვლით – სახელშეკრულებო ვალდებულების (იჯარის ქირისა და გამოსასყიდი თანხის 51%-ის გადახდა) არაჯეროვანი და არადროული შესრულების მოტივით, ამიტომ გ. ჯ-ის სარჩელი ¹1-3/74 ბრძანების ბათილად ცნობის შესახებ დაუშვებელია, სასამართლოს მიერ არ უნდა ყოფილიყო წარმოებაში მიღებული და განხილული;

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, რადგან საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს განჩინებაც, რომელიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას და ვინაიდან საქმის მასალებით ირკვევა, რომ საკასაციო წესით განსახილველ დავაზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის «გ» პუნქტის მიხედვით, დაუშვებელი იყო გ. ჯ-ის სარჩელის წარმოებაში მიღება, ამიტომ საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილების გაუქმებასთან ერთად უნდა გაუქმდეს 2001 წლის 14 ნოემბრის განჩინება გ. ჯ-ის სარჩელის წარმოებაში მიღების შესახებ და გ. ჯ-ეს უარი ეთქვას სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე.

სარეზოლუციო ნაწილი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე, 186-ე მუხლის «გ» პუნქტით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილება და 2001 წლის 14 ნოემბრის განჩინება გ. ჯ-ის სარჩელის წარმოებაში მიღების შესახებ;

3. გ. ჯ-ეს უარი ეთქვას სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე;

4. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.