3გ-ად-165-კ-02 2 ოქტომბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: ავტოსადგომის დანგრევა და ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1990 წლიდან სათანადო ორგანოების მიერ ქ. თბილისის მოსახლეობას ნება დაერთო ეზოებში მოეწყოთ ავტოსადგომები, რის საფუძველზეც, თბილისში, ... მცხოვრებმა შ. ნ.-ემ 1997წ. 12 აგვისტოს განცხადებით მიმართა საბურთალოს რაიონის გამგეობას და ითხოვა თავისი კორპუსის საერთო სარგებლობის ეზოში, მის მიერ წლების განმავლობაში დაკავებულ ადგილზე კაპიტალური ავტოსადგომის აშენების ნებართა. თბილისის არქიტექტურისა და პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის თანხმობის შემდეგ, საბურთალოს რაიონის გამგეობამ 1998წ. 15 ივლისის სადავო ¹7.11.110 გადაწყვეტილებით ნება დართო შ. ნ.-ეს ავტოსადგომის მშენებლობაზე.

ავტოსადგომის მშენებლობის პროექტი შედგენილი იქნა შპს «ა.-ის» მიერ, რომელიც დამტკიცებულია თბილისის მთავარი არქიტექტორის 1998წ. 21 აგვისტოს ¹496 ბრძანებით, პროექტი მოწონებულია საექსპერტო დასკვნის მიხედვითაც. თბილისის მერიის არქიტექტურისა და პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დაპარტამენტმა 1998წ. 7 ოქტომბერს შეადგინა შენობა-ნაგებობების ღერძების ნატურაში დაკვალვის აქტი, რომლითაც განისაზღვრა ავტოსადგომის ასაშენებელი სასაზღვრო ნიშნები. ბოლოს, თბილისის მერიის არქმშენინსპექციის უფროსის მიერ შ. ნ.-ის სახელზე 1998წ. 31 დეკემბერს გაიცა მშენებლობის ნებართვა ¹387. საქმეში წარმოდგენილია ასევე 25 მეზობლის ნებართვა (თანხმობა) შ. ნ.-ის ავტოსადგომის მშენებლობაზე.

საბურთალოს რაიონის გამგეობის ¹7.11.110 გადაწყვეტილებისა და ზემოთ მითითებული სხვა დოკუმენტების საფუძველზე შ. ნ.-ემ 1998წ. ოქტომბერში დაიწყო ავტოსადგომის მშენებლობა.

1998წ. 16 ოქტომბერს ვაკის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღძრა შ. ნ.-ის მეზობელმა, კასატორმა მ. რ.-მ, ხოლო 2000წ. 8 ნოემბერს დაზუსტებული სარჩელით მოითხოვა შ. ნ.-ისათვის ავტოსადგომის მშენებლობის უფლების აკრძალვა და მის მიერ აშენებული სადგომის დანგრევა; საბურთალოს გამგეობის 1998წ. 15 ივლისის გადაწყვეტილებისა და მის საფუძველზე გაცემული მშენებლობის პროექტის გაუქმება; მოპასუხის მიერ მის სასარგებლოდ მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების სახით 5125 ლარის დაკისრება. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1975 წლიდან მეზობლებმა თავიანთი სახლის ეზოში გამოყვეს ავტომანქანის სადგომის ადგილები. ქალაქის ხელმძღვანელობის ნებართვის შემდეგ მათ გადაწყვიტეს ეზოში არსებული ხეივნის ქვეშ მოეწყოთ ცხაურის ტიპის ავტოსადგომი. ადგილები გაანაწილეს იმის მიხედვით, თუ ვინ სად აყენებდა მანქანას. მის გვერდით მანქანის სადგომი ადგილი ქონდა შ. ნ.-ეს, რომელმაც 1998წ. 2 ოქტომბერს შპს «ა.-ის» უკანონო პროექტის საფუძველზე, მშენებლობის ნებართვის აღებამდე, დაიწყო ავტოსადგომის მშენებლობა, იგი შეიჭრა მის ავტომანქანის სადგომად გამოყოფილ მიწის ნაკვეთზე. რის გამოც მას დარჩა 1,65 მ. სიგანის მიწის ფართი, რაც გამოუყენებელია ავტომანქანის სადგომად. მ. რ.-ი დაეყრდნო თბილისის საკრებულოს 1999წ. 4 აგვისტოს ¹19-13 გადაწყვეტილებასა და თბილისის მერიის 1996წ. 30 ივლისის წერილს, რომელთა მიხედვითაც 1996 წლიდან თბილისის ტერიტორიაზე აიკრძალა ცხაურის ტიპის ავტოსადგომების მოწყობა.

მოპასუხე შ. ნ.-ემ არ ცნო სარჩელი და მიუთითა, რომ მის მიერ ავტოსადგომის მშენებლობა მოხდა კანონიერად, რაც შეეხება მ. რ.-ს, მან 1995 წლიდან გაასხვისა ავტომანქანა და ამიტომ ეზოში ავტოსადგომისათვის არ შეიძლება გამოყოფილი ქონოდა ადგილი.

სარჩელი ასევე არ ცნეს ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობისა და შპს «ა.-ის» წარმომადგენლებმა.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 12 აპრილის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის მოტივით, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. რ.-მა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 26 მარტის განჩინებით არ გაკმაყოფილდა მ. რ.-ის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო შემდეგ გარემოებებს:

1. სასამართლომ მიუთითა, ვანაიდან სადავო მიწის ნაკვეთი სახელმწიფო საკუთრებაა, ამიტომ «არქიტექტურული საქმიანობის შესახებ» კანონის მე-3 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, მასზე კაპიტალური ავტოსადგომის მოწყობის ნებართვა უნდა გაეცა ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს, მოცემულ შემთხვევაში საბურთალოს რაიონის გამგეობას, რომელმაც ამის თაობაზე გამოსცა კიდეც ¹7.11.110 გადაწყვეტილება. ვინაიდან ადმინისრაციული აქტი გამოცემულია უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ, ამიტომ უსაფუძვლოა აპელანტის მოთხოვნა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის საფუძველზე მისი ბათილად ცნობის თაობაზე. ასევე უსაფუძვლოა აპელანტის მოთხოვნა გადაწყვეტილების ამავე მუხლის პირველი ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტის მიხედვით ბათილად ცნობის თაობაზე, რადგან გამგეობის 1998წ. 15 ივლისის გადაწყვეტილებას არ გამოუწვევია რაიმე დანაშაული და არც სისხლის სამართლის საქმეა აღძრული;

2. სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მ. რ.-ის განცხადება მშენებლობის თაობაზე შ. ნ.-ისათვის თანხმობის მიმცემი მეზობლების ხელმოწერების სიყალბის შესახებ, რადგან მოსარჩელემ ვერ შეძლო ამ პირთა სასამართლოში გამოცხადების უზრუნველყოფა. ამასთან, კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს ავტოფარეხის მოწყობის შესახებ საკითხის განხილვისას მობინადრეთა თანხმობას, ამისათვის საკმარისია ავტოსადგომის მსურველი პირის განცხადება, ცნობა საცხოვრებელი ადგილიდან და ცნობა ავტომანქანის საკუთრების შესახებ;

3. სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელეს 1995 წლიდან ავტომანქანა არ ყოლია და მიწის სადავო ფართზე ავტომანქანა არასოდეს დაუყენებია. სადავო ფართი არ წარმოადგენს მ. რ.-ის საკუთრებას და ამიტომ მოპასუხე მშენებლობის დროს ვერ შელახავდა მის უფლებებს. მოსარჩელის მიერ მითითებულ ადგილზე ავტომანქანის დაყენება ისედაც შეუძლებელი იყო, ვინაიდან ამას ხელს უშლიდა იქ მდგარი წაბლის ხე;

4. სასამართლოს მითითებით, მ. რ.-ის მიერ მანქანის სადგომის დაკავებისათვის გადახდილი გადასახადი არ იძლევა ადგილის კანონიერად ფლობის საფუძველს. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1995წ. ¹ 23.13.1145 დადგენილების თანახმად, ავტომანქანის მფლობელმა ჯერ უნდა გააფორმოს ხელშეკრულება საბინაო საექსპლუატაციო უბანთან იჯარის შესახებ და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაიხადოს ქირა;

5. პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მ. რ.-ის მითითება მთავარი არქიტექტორის ბრძანებაზე არაუფლებამოსილი პირის ხელმოწერის შესახებ, ვინაიდან საბოლოოდ პროექტი დამტკიცებულია მთავარი არქიტექტორის მიერ. ამასთან, «არქტიტექტორული საქმიანობის შესახებ» კანონი იმპერატიულად არ ადგენს, რომ დავალებას (ბრძანებას) ხელი უშუალოდ მთავარმა არქიტექტორმა უნდა მოაწეროს. გარდა ამისა, მთავარი არქიტექტორის ბრძანება გამოცემულია გამგეობის გადაწყვეტილების შემდეგ და მის კანონიერებაზე გავლენას ვერ მოახდენს;

6. საოლქო სასამართლო დაეყრდნო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილს, რომლის თანახმადაც, ვინაიდან შ. ნ.-ემ გამგეობის ¹7.11.110 გადაწყვეტილების საფუძველზე შეასრულა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედება ანუ მოაწყო ავტოფარეხი, ამიტომ გადაწყვეტილება გამოცემულიც რომ იყოს არაუფლებამოსილი ორგანოს მიერ ან კანონის დარღვევით, არ შეიძლება ჩაითვალოს ბათილად, გამონაკლისია თუ მისმა შესრულებამ გამოიწვია დანაშაული, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ქონია, რადგან მოპასუხემ ავტოსადგომის მშენებლობა აწარმოა კანონის შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საკასაციო წესით ასაჩივრებს მ. რ.-ი, რომელიც მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ხელახალი განხილვისათვის საქმის საოლქო სასამართლოში შემდეგი მოტივით დაბრუნებას:

1. კასატორს უკანონოდ მიაჩნია გამგეობის მიერ გამოცემული 1998წ. 15 ივლისის გადაწყვეტილება, ასევე მშენებლობის პროექტიც, რადგან მათი გაცემა მოხდა ისე, რომ სათანადო ორგანოებს არ მოუხდენიათ სადავო ობიექტის ადგილზე შესწავლა;

2. კასატორის განმარტებით, პროექტი დამტკიცებულია არა ქალაქის მთავარი არქიტექტორის, არამედ სხვა არაუფლებამოსილი პირის მიერ. ამის დასადასტურებლად კასატორი მიუთითებს თბილისის მერიის არქიტექტურის საქალაქო სამსახურის 2000წ. 2 თებერვლის 237 წერილზე, ასევე თბილისის საკრებულოს 1999წ. 4 აგვისტოს ¹19-13 გადაწყვეტილების მე-2 პუნქტზე;

3. კასატორის მითითებით, სასამართლო ვალდებული იყო მოეწვია მოწმეები და დაედგინა შ. ნ.-ის სასარგებლოდ გაკეთებული ხელმოწერების ნამდვილობის საკითხი, რაც მათ არ გაუკეთებიათ;

4. კასატორს მიაჩნია, რომ შ. ნ.-ის ქმედება წარმოადგენს დანაშაულს, რის გამოც ზოგადი ადმინისრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის «ბ» პუნქტის საფუძველზე ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი გამგეობის სადავო გადაწყვეტილება;

5. კასატორის აზრით, სასამართლომ დაარღვია სკ-ს მე-10 მუხლის მე-3 პუნქტი და სსკ-ს 248-ე მუხლი, რადგან შ. ნ.-ეს მიაკუთვნა ის, რაც არ მოუთხოვია. კერძოდ, მოპასუხე გამგეობისაგან ითხოვდა ავტოსადგომის მშენებლობის ნებართვას მის მიერ წლების განმავლობაში დაკავებულ ადგილზე, სინამდვილეში კი მშენებლობის უფლება დაუკანონდა მ. რ.-ის კუთვნილ ადგილზე.

მოწინააღნდეგ მხარეთა _ შ. ნ.-ის, ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობისა და შპს «ა.-ის» წარმომადგენლებმა მ. რ.-ის საკასაციო საჩივარი არ ცნეს, უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და თბილისის საოლქო სასამართლოს განჩინების უცვლელად დატოვება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. რ.-ის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლობის მოტივით არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 26 მარტის განჩინება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. კასატორმა მ. რ.-მ 2000წ. 8 ნოემბრის დაზუსტებული სარჩელით მოითხოვა თბილისის საბურთალოს რაიონის გამგეობის 1998წ. 15 ივნისის ¹7.11.110 გადაწყვეტილების ბათილობა, რომლითაც მოპასუხე შ. ნ.-ეს ნება დაერთო საერთო სარგებლობის ეზოში კაპიტალური ავტოსადგომის მოწყობაზე. საბურთალოს რაიონის გამგეობის სადავო გადაწყვეტილება სამართლებრივად წარმოადგენს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის «ვ» პუნქტით გათვალისწინებულ აღმჭურველ ინდივიდუალურ აქტს, რომლის საფუძველზეც შ. ნ.-ემ, აქტით მინიჭებული უფლების სარეალიზაციოდ, «არქიტექტურული საქმიანობის შესახებ» კანონის შესაბამისად, განახორციელა რიგი იურიდიული მნიშვნელობის ქმედებები: შესაბამისი ექსპერტიზის ჩატარების შემდეგ, ქ. თბილისის მთავარი არქიტექტორის 1998წ. 21 აგვისტოს ¹496 ბრძანებით დამტკიცდა ავტოსადგომის მოწყობის პროექტი; 1998წ. 7 ოქტომბერს თბილისის მერიის არქიტექტურისა და განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის მიერ განხორციელდა ავტოსადგომის ღერძების ნატურში დაკვალვა; 1998წ. 31 დეკემბერს სახელმწიფო არქიტექტურულ-სამშენებლო კონტროლის ინსპექციის მიერ გაიცა მშენებლობის დაწყების ნებართვა ¹387. დღეისათვის სადავო ავტოსადგომის მშენებლობა დასრულებულია და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის 1999წ. 29 ივნისის დასკვნის მიხედვით, სადავო ავტოფარეხი აშენებულია პროექტში მითითებულ ადგილზე, პროექტის სრული დაცვით, ტექნიკური ნორმების მოთხოვნათა გათვალისწინებით, მაგრამ ავტოსადგომის ექსპლუატაციაში მიღება არ მომხდარა სასამართლოში დავის გამო.

საქმის მასალების შესწავლის შედეგად საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლითაც იმპერატიულად დადგენილია: “არ შეიძლება ამ კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული ან დადასტურებული აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ან ძალადაკარგულად გამოცხადება, თუ პირმა განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის რაიმე ქმედება ამ აქტის საფუძველზე, გარდა ამ კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტით და 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა», «ბ» და «გ» ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევებისა». ვინაიდან კასატორი მ. რ.-ი ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ამოქმედების შემდეგ, 2000წ. 8 ნოემბრის დაზუსტებული სარჩელით ითხოვდა კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული აღმჭურველი ინდივიდუალური აქტის _ საბურთალოს რაიონის გამგეობის 1998წ. 15 ივლისის ¹7.11.110 გადაწყვეტილების გაუქმებას და რადგან წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებებით უტყუარად დასტურდება შ. ნ.-ის მიერ სადავო აღმჭურველი აქტის საფუძველზე იურიდიული მნიშვნელობის მოქმედებების განხორციელების ფაქტი, ამიტომ სააპელაციო პალატამ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მართებული გამოყენებითა და განმარტებით, საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა სწორი შეფასებით მიიღო სწორი გადაწყვეტილება აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტის ბათილობაზე უარის თქმის შესახებ, ვინაიდან აქტის შესრულებას არ გამოუწვევია დანაშაული და საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას;

2. საბურთალოს რაიონის გამგეობის 1998წ. 15 ივლისის ¹7.11.110 გადაწყვეტილების ბათილობასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილება კასატორ (მოსარჩელე) მ. რ.-ისათვის იმთავითვე იყო ცნობილი და თან ერთვოდა 1998წ. 16 ოქტომბერს ავტოსადგომის მშენებლობის პროექტის ბათილად ცნობისა და ავტოსადგომის მოწყობის აკრძალვის შესახებ აღძრულ სარჩელს, მაგრამ მ. რ.-მ გამგეობის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა მოგვიანებით, 2000წ. 8 ნოემბრის დაზუსტებული სარჩელით მოითხოვა. 1999წ. 15 მაისიდან 2000 წლამდე მოქმედი სსკ-ს 361-ე მუხლის მიხედვით, ადმინისტრაციული აქტის ბათილობაზე სარჩელის შეტანის ვადა იყო ერთი თვე, ხოლო ამჟამად მოქმედი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სარჩელი წარედგინება ადმინისტრაციული აქტის გაცნობიდან ექვსი თვის ვადაში. ამდენად, მ. რ.-ს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გადაცილებით აქვს სარჩელი წარდგენილი საბურთალოს რაიონის გემგეობის 1998წ. ¹7.11.110 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობაზე, რაც სარჩელისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია;

3. კასატორი საბურთალოს რაიონის გამგეობის სადავო გადაწყვეტილების უკანონობის მოტივით ითხოვდა ავტოფარეხის მშენებლობის პროექტის გაუქმებას, რაც ზემოაღნიშნული მოტივების გათვალისწინებით, როგორც უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი, არ უნდა დაკმაყოფილდეს, თანახმად სსკ-ს 410-ე მუხლისა და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 26 მარტის განჩინება, რომელსაც საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა და სასამართლომ საქმის გარემოებათა მართებული შეფასებითა და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის სწორი გამოყენება-განმარტებით მიიღო სწორი გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 47-ე, 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. რ.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 26 მარტის განჩინება;

3. კასატორი მ. რ.-ი გათავისუფლდეს საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

4. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.