3გ-ად-177-კ-02 23 ოქტომბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

მ. ვაჩაძე

დავის საგანი: ადმინისტრაციული აქტის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1996 წელს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიერ სახელმწიფო კონცერნ სკმ «ს.-ის» ბაზაზე დაფუძნდა «ა.-სი», სახელმწიფოს 100%-იანი მონაწილეობით. სააქციო საზოგადოება რეგისტრირებული იქნა ვაკის რაიონული სასამართლოს მიერ იმავეწ. 17 ოქტომბერს. 1998წ. აპრილში ნულოვანი აუქციონის წესით განხორციელდა სს «ა.-ის» აქციათა 97,5%-ის პრივატიზება კერძო პირებზე.

1997წ. 8 ივლისს საქართველოს პრეზიდენტმა გამოსცა ¹267 განკარგულება, რომლის მე-2 პუნქტის თანახმად: «რაიონების შიგნით ჩაის მწარმოებელ და თურქმენეთში პროდუქციის მომწოდებელ სუბიექტებს შორის ურთიერთანგარიშსწორების შემდეგ, თანხა სკმ «ჩ.-ის» ნაცვლად, რომელიც ლიკვიდაციის პროცესში იყო, 1997წ. 1 ოქტომბრამდე უნდა ჩარიცხულიყო სააქციო საზოგადოება «ა.-ის» ანგარიშზე, ჩაის გადამტვირთავ ფაბრიკებთან და ორგანიზაციებთან, აგრეთვე სხვა მოვალეებთან საბოლოო ანგარიშსწორებისათვის». განკარგულებას ჰქონდა დანართი, სადაც ჩამოთვლილი იყო თურქმენეთში 1994-95 წლებში ჩაის გადამტვირთავი ფაბრიკები და ორგანიზაციები, მათი დებიტორული და კრედიტორული დავალიანებები.

ზემოაღნიშნული განკარგულების შესაბამისად, საქართველოს სოფლის მერნეობისა და სურსათის სამინისტრომ 1997წ. 29 ივლისს გამოსცა ბრძანება ¹2-244, რომლის მე-3, მე-4 პუნქტები ითვალისწინებდა «ა.-ის» სპეციალურ ანგარიშზე პრეზიდენტის ¹267 განკარგულების შესაბამისად ჩარიცხული თანხებიდან თურქმენეთში პროდუქციის მიმწოდებელ ჩაის მწარმოებლებთან ურთიერთ-ანგარიშსწორების შემდეგ დარჩენილი თანხის «ა.-ის» მიერ აკუმულირებას.. ხოლო 1998წ. 30 იანვარს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტრომ პრეზიდენტის ¹267 განკარგულებისა და ¹2-244 ბრძანების საფუძველზე გამოსცა ¹2-57 ბრძანება, რომლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, სკმ «ჩ.-ის» სალიკვიდაციო ბალანსზე რიცხული დებიტორული და კრედიტორული დავალიანებები გადაეცა სს «ა.-სს», ხოლო ამავე ბრძანების მე-6 პუნქტის თანახმად, სკმ «ჩ.-ის» ლიკვიდაციის შემდეგ დარჩენილი ქონება ბალანსიდან ბალანსზე გადაეცა სამინისტროს სახაზინო საწარმო «ი.-ს».

1997წ. 14 დეკემბერს ს.ს. «ა.-მ» წერილით აცნობა სამინისტროს, რომ ისინი არ ეთანხმებოდნენ მათ ანგარიშზე სკმ «ჩ.-ის» დებიტორული და კრედიტორული დავალიანებების გადაცემას, რადგან ეს საწარმოს გაკოტრებამდე მიიყვანდა.

2000წ. 11 თებერვალს ს.ს. «ა.-მ» სარჩელით მიმართა თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვა სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2-57 ბრძანების მე-5 პუნქტის ბათილად ცნობა. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ისინი დავობენ არა პრეზიდენტის ¹267 განკარგულების ბათილობაზე, არამედ მის შეუსრულებლობაზე. სს «ა.-სი» თავიდანვე არ ეთანხმებოდა სამინისტროს ¹2-57 ბრძანების პროექტს, მათზე სკმ «ჩ.-ის» დავალიანებების გადაცემის თაობაზე, რაზეც წერილიც კი მიწერეს სამინისტროს, მაგრამ მიუხედავად ამისა, სამინისტრომ შეცდომაში შეიყვანა საზოგადოების დირექტორი, რომელმაც სამეთვალყურეო საბჭოსთან შეთანხმების გარეშე, თანხმობის ვიზა მისცა სადავო ¹2-57 ბრძანების პროექტს იმ დაპირებით, რომ ჩაის მწარმოებელი რაიონებისა და პროდუქციის მიმწოდებელ სუბიექტებს შორის ურთიერთანგარიშსწორების შემდეგ დარჩენილი თანხა სკმ «ჩ.-ის» ნაცვლად ჩაირიცხებოდა მათ ანგარიშზე, რაც არ მომხდარა. მოსარჩელის განმარტებით, სამინისტრომ გადააჭარბა თავის უფლებამოსილებას და ს.ს. «ა.-სი» გამოაცხადა სკმ «ჩ.-ის» სამართალმემკვიდრედ მაშინ, როცა სადავო ბრძანების მე-6 პუნქტის შესაბამისად, სკმ «ჩ.-ის» ლიკვიდაციის შემდეგ დარჩენილი ქონება უნდა გადასცემოდა სახაზინო საწარმო «ი.-ს» და იგი უნდა ყოფილიყო მისი სამართალმემკვიდრე. იმ დროისათვის მოსარჩელე არ წარმოადგენდა სამინისტროს დაქვემდებარებაში მყოფ ორგანიზაციას.

სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტრომ არ ცნო სარჩელი და მიუთითა, რომ მათი ¹2-57 ბრძანება გამომდინარეობს პრეზიდენტის ¹267 განკარგულებიდან და მისი დანართიდან. სწორედ პრეზიდენტის განკარგულების შესაბამისად გადაეცა დებიტორული და კრედიტორული დავალიანებები მოსარჩელეს. მინისტრის ბრძანება შეთანხმებული იყო საზოგადოების დამფუძნებელ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსთან, ასევე თავად საზოგადოების დირექტორთან. ამასტან ს.ს. «ა.-ის» პრივატიზების დროს ამჟამინდელმა მესაკუთრეებმა იცოდნენ საზოგადოების დებიტორული და კრედიტორული დავალიანებების შესახებ.

მესამე პირი _ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო ასევე არ დაეთანხმა სარჩელს და განაცხადა, რომ აქციათა ნულოვან აუქციონზე გაყიდვის დროს, საზოგადოების დავალიანებების შესახებ ცნობილი იყო მოსარჩელისათვის, გაზეთში გამოქვეყნებული ინფორმაციით.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ს.ს. «ა.-ის» სარჩელი და გაუქმდა სადავო ბრძანების მე-5 პუნქტი. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ. თბილისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის 2002წ. 12 ოქტომბრის განჩინებით გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და საქმე განსჯადობით დაექვემდებარა ამავე სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 15 აპრილის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ს.ს. «ა.-ის» სარჩელი და უარი ეთქვა სადავო ბრძანების მე-5 პუნქტის ბათილობაზე. საოლქო სასამართლო დაეყრდნო შემდეგ გარემოებებს:

1) საოლქო სასამართლო დაეთანხმა მოპასუხის მითითებას იმის თაობაზე, რომ ს.ს. «ა.-ის» მიერ გაშვებულია სასამართლოში მიმართვის ხანდაზმულობის ვადა. კერძოდ, მოსარჩელისათვის სადავო ბრძანება ცნობილი გახდა გამოცემისთანავე, ე.ი. 1998წ. 30 იანვარს, სარჩელით კი სასამართლოს მიმართა 2000წ. 11 თებერვალს. სარჩელის აღძვრის დროისათვის მოქმედი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის თანახმად, სარჩელი ადმინისტრაციული აქტის ბათილობის ან ძალადაკარგულად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს უნდა წარედგინოს აქტის გაცნობიდან 6 თვის ვადაში. სარჩელი კი წარდგენილია 2წ. შემდეგ, რის გამოც არ არის დასაშვები. საოლქო სასამართლომ ხანდაზმულობის ვადის გაშვება არ მიიჩნია საპატიოდ, რადგან სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს, ასევე საქართველოს პრეზიდენტისადმი გაგზავნილ წერილებში მოსარჩელე არ ითხოვდა სადავო აქტის გაუქმებას, რის გამოც ეს წერილები არ შეიძლება მიჩნეული იქნენ სადავო ბრძანების ადმინისტრაციულ ორგანოში გასაჩივრების პროცედურის დაწყებად;

2) საოლქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი არა მხოლოდ დაუშვებელია, არამედ დაუსაბუთებელიც, რადგან «აღმსრულებელი ხელისუფლების სტრუქტურისა და საქმიანობის წესის შესახებ» კანონის მე-6 მუხლის მე-6 პუნქტის შესაბამისად, სამთავრობი დაწესებულება გამოსცემს აქტებს საქართველოს კანონებისა და პრეზიდენტის ბრძანებულებების ან განკარგულებების საფუძველზე და მათ შესასრულებლად. მინისტრმა სადავო ბრძანება გამოსცა პრეზიდენტის 1997წ. 8 ივლისის ¹267 განკარგულების შესაბამისად. მოსარჩელე არ ასაჩივრებს ბრძანების საფუძველს _ პრეზიდენტის განკარგულებას, რის გამოც ბრძანება არ შეიძლება ცნობილი იქნეს ბათილად;

3) საოლქო სასამართლოს განმარტებით, სამინისტროს ბრძანების მე-5 პუნქტი არ ეწინააღმდეგება «მეწარმეთა შესახებ» კანონის მოთხოვნებს. სააქციო საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოსთან საკითხის შეუთანხმებლობა მოცემულ შემთხვევაში ატარებს ფორმალური დარღვევის ხასიათს, რადგან არსებითი იყო საზოგადოების დამფუძნებლის _ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს თანხმობა ადმინისტრაციული აქტის (ბრძანების) გამოცემაზე, რასაც ქონდა კიდეც ადგილი.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საკასაციო წესით ასაჩივრებს ს.ს. «ა.-სი», რომელიც შემდეგი მოტივით ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და თავისი სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებას:

1) კასატორი მიუთითებს, რომ მათ არ გაუშვიათ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, რადგან დროულად მიმართეს სხვადასხვა ორგანოებს რეაგირებისათვის, რის დასადასტურებლად მოსარჩელეს მოყავს 1997წ. 14 დეკემბრის ¹1-1/414 წერილი სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროსადმი, რომელშიც ისინი არ ეთანხმებიან მათზე სკმ «ჩ.-ის» დავალიანებების გადაცემას, ასევე 1998წ. იანვრის ს.ს. «ა.-სის» სამეთვალყურეო საბჭოს დადგენილება სკმ «ჩ.-ის» კრედიტორული და დებიტორული დავალიანების გადმოცემაზე უარის შესახებ;

2) კასატორი კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ დავა ეხება არა პრეზიდენტის განკარგულების ბათილად ცნობას, არამედ ამ განკარგულების შეუსრულებლობას. ¹267 განკარგულება ითვალისწინებს მათთვის არა ლიკვიდირებული სკმ «ჩ.-ის» დებიტორული და კრედიტორული დავალიანებების გადაცემას, არამედ რაიონის შიგნით ჩაის მწარმოებელ და თურქმენეთში პროდუქციის მიმწოდებელ სუბიექტებს შორის ურთიერთანგარიშსწორების შემდეგ დარჩენილი თანხის გადაცემას;

3) კასატორის განმარტებით, სს «ა.-სი» დაფუძნდა სახელმწიფო კონცერნ «ს.-ის» ბაზაზე და არანაირი სამართლებრივი ურთიერთობა არ ქონია სკმ «ჩ.-სთან», არ არის მისი სამართალმემკვიდრე და არ შეიძლებოდა მისი დავალიანებების გადაცემა. ამით დაირღვა «მეწარმეთა შესახებ» საქართველოს კანონის 14.4 მუხლი. კასატორი ეყრდნობა სადავო ბრძანების მე-6 პუნქტს, რომლის მიხედვითაც ლიკვიდირებული სკმ «ჩ.-ის» უძრავი ქონება გადაეცემა სამინისტროს სახაზინო საწარმო «ი.-ს». ლოგიკურად დაუშვებელია, რომ ლიკვიდირებული საწარმოს უძრავი ქონება გადაეცეს სამინისტროს სახაზინო საწარმოს, ხოლო დავალიანებები - დამოუკიდებელ საწარმოს, მითუმეტეს 1996 წლიდან ს.ს. «ა.-სი» აღარ იმყოფებოდა სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს დაქვემდებარებაში. ამასთან კასატორები მიუთითებენ, რომ ნულოვან აუქციონზე «ა.-ის» პრივატიზების შესახებ ცნობარში არ ოყო გამოქვეყნებული სადავო ბრძანებით მათთვის დამატებით დარიცხული მონაცემი დებიტორულ-კრედიტორული დავალიანების შესახებ, რითაც მათი, აქციების მესაკუთრეთა, ინტერესი შეილახა.

საკასაციო საჩივარს არ ეთანხმება სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტრო, რომელიც ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების ძალაში დატოვებასა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, ხანდაზმულობისა და უსაფუძვლობის მოტივით.

საკასაციო საჩივარი არ ცნო ასევე მესამე პირმა _ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს წარმომადგენელმაც, რომელმაც, უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით, მოითხოვა საკასაციო საჩივარზე უარის თქმა და საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება- დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს «ა.-ის» საკასაციო საჩივარი, უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით, არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 15 აპრილის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. კასატორის მითითებას სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დაცვით სარჩელის შეტანის თაობაზე საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს უსაფუძვლობის გამო, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით, კასატორისათვის _ სს «ა.-ის» წარმომადგენლებისათვის, რომლებიც პრივატიზაციამდე ამ საწარმოს ადმინისტრაციას წარმოადგენდა, საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2-57 ბრძანების შესახებ გამოცემისთანავე გახდა ცნობილი, რასაც თავადაც არ უარყოფენ, მაგრამ ბრძანება მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლოში სადავოდ არ გაუხდიათ 2000წ. 11 თებერვლამდე, ანუ ნულოვან საბარათო აუქციონზე აქციების პრივატიზებამდე და სასარჩელო წარმოებით არ მოუთხოვიათ სადავო ბრძანების გაუქმება. ამიტომ საკასაციო პალატა იზიარებს თბილისის საოლქო სასამართლო კოლეგიისა და მოწინააღმდეგე მხარის _ საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მოტივს, ხანდაზმულობის გამო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, ვინაიდან სადავო ბრძანების გამოცემიდან 2 წლის შემდეგ სარჩელის შეტანამდე მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (1999წ. 15 მაისი) 361-ე მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული აქტის გასაჩივრებისათვის დაწესებული იყო ხანდაზმულობის ერთთვიანი ვადა, რაც მოსარჩელის მიერ არასაპატიოდ არის გაშვებული;

2. საკასაციო პალატა, უსაფუძვლობის გამო, ვერ გაიზიარებს კასატორთა მითითებას, თითქოს «ს.-სა» და «ჩ.-ს» შორის მანამდე რაიმე სამართლებრივი ურთიერთობა არ არსებულა. მართალია, სადამფუძნებლო დოკუმენტების მიხედვით, სს «ა.-სი» შეიქმნა სახელმწიფო საწარმო «ს.-ის» ბაზაზე, მაგრამ სადავო ბრძანების სამართლებრივი საფუძველის _ საქართველოს პრეზიდენტის 1997წ. ¹267 განკარგულების მიხედვით, «ს.-ს» «ჩ.-ის» მიმართ გააჩნდა 821300 ათასი ლარის ოდენობის დავალიანება და ამდენად, სადავო ¹2/57 ბრძანების მე-5 პუნქტით კასატორებისათვის გადაცემული დებიტორულ-კრედიტორული დავალიანების სოლიდურ ნაწილს _ 821300 ათას ლარს _ სწორედ თავიანთი შეუსრულებელი (გადაუხდელი) დავალიანება წარმოადგენს;

3. კასატორთა პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ სს «ა.-ის» პრივატიზების შესახებ გაზეთ «...-ში” გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში არ იყო სრულად ასახული სადავო ბრძანებით საწარმოსთვის გადაცემული დებიტორულ-კრედიტორული დავალიანება, აქციონერები შეცდომაში იყვნენ შეყვანილი და სადავო ბრძანებით ილახება მათი, აქციონერების, უფლება, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს უსაფუძვლობის გამო, ვინაიდან, როგორც თავად კასატორებმა აღიარეს, სს «ა.-ის» აქციების ამჟამინდელი მესაკუთრეები სწორედ სახელმწიფო საწარმო «ა.-ის» იმჟამინდელი ადმინისტრაციის წევრები (ხელმძღვანელები) არიან, რომლებსაც სამსახურებრივი საქმიანობიდან გამომდინარე, საგაზეთო ინფორმაციის გარეშეც უნდა სცოდნოდათ თავიანთი საწარმოს დებიტორულ-კრედიტორული დავალიანების შესახებ. ამასთან, მართალია, თავდაპირველად, გაზეთ “...-ის” 1998წ. 27 თებერვლის ნომერში უსწორო ინფორმაცია გამოქვეყნდა «ა.-სის» დებიტორულ-კრედიტორული დავალიანების შესახებ, მაგრამ 20 მარტის შემდგომ ნომერში შეცდომა გამოსწორდა და «პრივატიზების შესახებ კანონის» მე-9 მუხლის შესაბამისად, სრულად გამოქვეყნდა «ა.-ის» (ყოფილი სახელმწიფო კონცერნ «ს.-ს») დებიტორულ_კრედიტორულ დავალიანებაზე მონაცემი, ხოლო კასატორებმა ნულოვან აუქციონზე 1998წ. აპრილში შეიძინეს სს “ა.-ის” აქციები. ამდენად, სააპელაციო პალატის აზრით, კანონის დარღვევას, აქციონერთა უფლებების შელახვას და მათ განზრახ მოტყუებას ადგილი არ ჰქონია, მათ იცოდნენ აღნიშნული შეცდომის შესახებ და 1998წ. 15 სექტემბრის ¹01-1/284 წერილით ითხოვდნენ კიდეც 27 თებერვალს პრესაში არასწორად გაშვებული მონაცემის უცვლელად დატოვებას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა, უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, ვერ გაიზიარებს სს «ა.-ის» საკასაციო საჩივარს და მიაჩნია, რომ უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 15 აპრილის გადაწყვეტილება, რადგან კოლეგიამ კანონის მართებული გამოყენება _ განმარტებით სწორი გადაწყვეტილება გამოიტანა ხანდაზმულობისა და უსაფუძვლობის გამო სს «ა.-ის» სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ და გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს «ა.-ის» საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 15 აპრილის გადაწყვეტილება;

3. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.