3გ-ად-180-კ-02 18 ოქტომბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ აღიარება, მიწის მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000წ. 4 თებერვალს თ. ქ.-მ სასარჩელო განცხადებით ლაგოდეხის რაიონულ სასამართლოს მიმართა და მოპასუხე ა. კ.-ის კუთვნილი, ლაგოდეხის რაიონის სოფ. ...-ში მდებარე, 0,46 ჰა მიწის ნაკვეთიდან 0,11 ჰა ფართობზე გაცემული მიღება-ჩაბარების აქტის გაუქმება და აღნიშნული 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ აღიარება მოითხოვა. მოსარჩელემ სასარჩელო განცხადებაში მიუთითა, რომ ზონარგაყრილი წიგნით მას 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთი ერიცხებოდა. მის და ა. კ.-ის ნაკვეთებს 0,46 ჰა საკოლმეურნეო მიწის ფართობი ესაზღვრებოდა. ა. კ.-მ თვითნებურად დარგო ხეხილი მის მოსაზღვრე 0,11 ჰა მიწის ფართობზე. 1992წ. 18 იანვარს საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტმა მიიღო დადგენილება რესპუბლიკაში მიწის პრივატიზაციის შესახებ და მოპასუხემაც 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთის დაკანონება მოითხოვა ხან რაიონულ და ხან რესპუბლიკურ ორგანოებში.

1993წ. 7 აგვისტოს აღნიშნული მიწის დავის საკითხი სოფელ ...-ის მიწის რესურსებისა და მიწის რეფორმის კომისიამ განიხილა და დადგენილებით 0,46 ჰა მიწის ფართობიდან 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთი თ. ქ.-ს შევსების წესით მიუზომა. ა. კ.-მ აღნიშნული გადაწყვეტილება რაიონის განგეობასთან არსებულ მიწის რეფორმის კომისიაში გაასაჩივრა. 1993წ. 19 აგვისტოს დადგენილებით რაიონის გამგეობასთან არსებულმა მიწის რეფორმის კომისიამ 1993წ. 7 აგვისტოს სოფ. ...-ის მიწის რეფორმის კომისიის გადაწყვეტილება ძალაში დატოვა. მიუხედავად ამ გადაწყვეტილებებისა, ა. კ.-ი 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთის ფლობას თვითნებურად განაგრძობს, ხოლო 1996წ. იანვარში შექმნილმა ახალმა კომისიამ 23 იანვარს სადავო ფართობი მოპასუხე ა. კ.-ს მიუზომა და მიწის მიღება-ჩაბარების აქტიც გადასცა. თ. ქ.-მ აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით სასარჩელო განცხადება ლაგოდეხის რაიონულ სასამართლოში 1996წ. სექტემბერში შეიტანა. თუმცა საქმის განხილვის ეტაპზე თ. ქ.-მა სასამართლოს განცხადებით მიმართა და საქმის იმ მოტივით შეწყვეტა მოითხოვა, რომ საკითხი ადგილობრივ ხელმძღვანელობას უნდა მოეგვარებინა, წინააღმდეგ შემთხვევაში კი კვლავ სასამართლოს მიმართავდა. ლაგოდეხის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით აღნიშნული განცხადების საფუძველზე სარჩელი განუხილველად იქნა დატოვებული. მოსარჩელემ კვლავ მიმართა სასამართლოს და თავისი მოთხოვნა სარჩელში აღნიშნულ ფაქტებზე დაამყარა.

მოპასუხე ა. კ.-მ სარჩელი არ ცნო და შესაგებელში აღნიშნა, რომ 1929 წლიდან მას 0,75 ჰა მიწის ნაკვეთი ეკავა, მაგრამ 0,50 ჰა-მდე შეუმცირეს. თ. ქ.-ი კი მის მეზობლად 1947 წლიდან დასახლდა და მას 0,25 ჰა მიწის ფართობი ჰქონდა. 1992წ. 18 იანვრიდან საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის დადგენილების შესაბამისად მიწის ნაკვეთი შეუვსეს. 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთი 1993წ. 10 აპრილის ¹4 აქტის საფუძველზე დაუკანონდა, უფრო ადრე, ვიდრე თ. ქ.-ი დაიკანონებდა. მოპასუხემ აღნიშნა, რომ მას მიღება-ჩაბარების აქტის გარდა საქართველოს პრეზიდენტის ხელმოწერილი მიწის საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობაც გააჩნია და მიწის გადასახადსაც იხდის, რასაც ¹... და ¹... ქვითრები მოწმობენ. მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ სოფ. ...-ის მიწის რეფორმის კომისიის 1993წ. 7 აგვისტოს დადგენილება 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთის თ. ქ.-ზე გადაცემის შესახებ ყალბია და ამას მოწმეებიც ადასტურებენ.

ლაგოდეხის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 24 აგვისტოს გადაწყვეტილებით თ. ქ.-ის სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. სადავო 0,11 ჰა მიწის მესაკუთრედ აღიარებაზე მას უარი ეთქვა. ძალაში იქნა დატოვებული ავთანდილ კ.-ზე გაცემული მიწის ¹59 მიღება-ჩაბარების აქტი.

2000წ. 22 სექტემბერს თ. ქ.-მა ლაგოდეხის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა. აპელანტმა სააპელაციო საჩივარში მიუთითა, რომ ა. კ.-ზე 1993წ. აპრილში გაფორმებული ¹59 მიღება-ჩაბარების აქტი უკანონოა, რადგან გაცემულია შპს «ნ.-ს» წარმომადგენლის მიერ. თ. ქ.-მ ასევე, მიუთითა, რომ მასთან კომლში შვილი ცხოვრობს ოჯახით, რომელსაც ცალკე კომლად გამოყოფა სურს და ამიტომ 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთი მისთვის უდიდესი მნიშვნელობის მქონეა.

სოფ. ...-ის საკრებულოს გამგებელმა კვლავ მოპასუხეს დაუჭირა მხარი და აღნიშნა, რომ აპელანტის მითითება კომლის გაყოფის გარდუვალობაზე სინამდვილეს არ შეეფერება, რადგან თ. ქ.-თან მცხოვრები შვილის ოჯახი უკვე ცალკე კომლადაა გამოყოფილი და მათზე სამოსახლო ფართიც გაცემულია. ასევე, სოფ. ...-ის საკრებულოს გამგეობის მითითებით 0,11 ჰა მიწის ფართობის სამოსახლოდ გამოყენება დიდ ტერიტორიულ სიმახინჯეს გამოიწვევს.

მოპასუხე _ ა. კ.-მ სააპელაციო საჩივარი არ ცნო და წარმოდგენილ შესაგებელში იმ ფაქტებზე და გარემოებებზე გაამახვილა ყურადღება, რომლებიც მის მესაკუთრედ ყოფნას ადასტურებდნენ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 25 მარტის გადაწყვეტილებით თ. ქ.-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 18 იანვრის ¹48-ე დადგენილების მე-11 პუნქტით იხელმძღვანელა, რომლის თანახმად, მიწის გეგმას სოფლის (დაბის) მმართველობის ადგილობრივი ორგანო ადგენს. ასევე, სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 28 ივნისის ¹503 დადგენილების I პუნქტის თანახმად დამტკიცებულ იქნა მოქალაქეთათვის სარგებლობაში გამოყოფილი მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმება. ამავე დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, მიღება-ჩაბარების აქტის გაცემა უნდა მოხდეს კომისიური წესით. მითითებული უნდა იქნეს მიღება-ჩაბარების აქტის გაცემის საფუძველი და გაცემის თარიღი. სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ ა. კ.-ზე გაცემული ¹59 მიღება-ჩაბარების აქტი ამ მოთხოვნებს არ აკმაყოფილებს. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, ლაგოდეხის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 24 აგვისტოს გადაწყვეტილება გაუქმდა. ბათილად იქნა ცნობილი ა. კ.-ზე გაცემული ¹59 მიღება-ჩაბარების აქტი 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთის ნაწილში. თ. ქ.-ი 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ გამოცხადდა.

ა. კ.-მა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა. კასატორმა მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უკანონო და დაუსაბუთებელია. კერძოდ, სასამართლო კოლეგიამ თ. ქ.-ზე გაცემული მიღება-ჩაბარების აქტის ნამდვილობას ყურადღება არ მიაქცია, მითუმეტეს, რომ აქტი უნომრო და ხელმოუწერელია. კასატორის აზრით, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და სათანადოდ არ შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ ა. კ.-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 25 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც თ. ქ.-ის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, რაც საქართველოს სსკ-ს 394-ე მუხლის «ე» პუნქტის თანახმად, საკასაციო საჩივრის აბსოლუტური საფუძველია. სააპელაციო სასამართლომ ისე ცნო მოსარჩელე თ. ქ.-ი ლაგოდეხის რაიონის სოფ. ...-ში მდებარე სადავო 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ, რომ სათანადოდ არ უმსჯელია და არ შეუფასებია, რამდენად კანონიერად იყო მისთვის გადაცემული სადავო 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთი და აკმაყოფილებდა კი მასზე გაცემული სასოფლო-სამეურნეო მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 28 ივნისს ¹503 დადგენილების მოთხოვნებს. მითუმეტეს, რომ თ. ქ.-ის სახელზე შედგენილი სასოფლო-სამეურნეო მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი დაუნომრავია, მასში მიწის ნაკვეთების აღწერილობა და ზუსტი ზომები მითითებული არ არის, აქტს ხელს არ აწერს მიწის მიმღები პირი და აქტი კანონით დადგენილი წესით რეგისტრირებული არ არის. რაც შეეხება სოფ. ...-ის მიწის რესურსებისა და მიწის რეფორმის კომისიის 1993წ. 7 აგვისტოს ¹15 ოქმს, სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიჩნია აღნიშნული ოქმი სადავო 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთზე თ. ქ.-ის საკუთრების უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად, რომ არ შეუფასებია საქმეში არსებული მტკიცებულებები ოქმის სიყალბის თაობაზე. ამასთან, არ უმსჯელია, შეიძლებოდა თუ არა სასოფლო-სამეურნეო მიწის საკუთრების უფლება მხოლოდ მიწის რესურსებისა და მიწის რეფორმის კომისიის ოქმის საფუძველზე წარმოშობილიყო. სააპელაციო სასამართლომ არც იმ გარემოებაზე იმსჯელა, რომ 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთს ათეული წლების განმავლობაში ა. კ.-ი ფლობდა და თ. ქ.-ს ამ ნაკვეთით არასოდეს უსარგებლია. საყურადღებოა ისიც, რომ დღეის მდგომარეობით, როგორც საქმის მასალებით არის დადგენილი, ა. კ.-იც და თ. ქ.-იც, თითოეული ცალ-ცალკე, საკუთრების უფლებით 1,25 ჰა მიწის ნაკვეთს ფლობენ და შევსებას აღარ საჭიროებდნენ.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ ა. კ.-ის სახელზე გაცემული 1993წ. 14 აპრილის ¹59 სასოფლო-სამეურნეო მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი მხოლოდ იმიტომ უნდა გამოცხადდეს ბათილად, რომ არსებობს სხვა, 1996 წელს გაცემული აქტი ამავე ნომრით და ა. კ.-ის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი მიწის რესურსებისა და მიწის სარეფორმო კომისიის ოქმი სადავო 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთის მისთვის მიკუთვნების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მხოლოდ ამ საფუძვლით მიწის მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობას ვერ დაეთანხმება, რადგან ა. კ.-ზე გაცემული 1993წ. 14 აპრილის ¹59 აქტი დანომრილია, აქტს ხელს აწერენ უფლებამოსილი პირები: ...-ის საკრებულოს თავმჯდომარე და მიწის რესურსებისა და მიწის რეფორმის კომისიის წევრები, აქტის მიხედვით _ ა. კ.-ს მიწა ჩაბარებული აქვს, მაშინ, როცა 1996წ. ¹59 აქტს ხელს არ აწერს ა. კ.-ი და ამ აქტით მას მიწა არ ჩაბარებია. სააპელაციო სასამართლოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეეძლო ბათილად ეცნო 1993წ. 14 აპრილის ¹59 სასოფლო-სამეურნეო მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი, თუ ამ აქტის სიყალბეს დაადგენდა, რაც სასამართლოს არ მოუხდენია. საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ 1998 წლამდე, ლაგოდეხის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს მიერ სოფ. ...-ის სასოფლო-სამეურნეო მიწის მიღება-ჩაბარების არც ერთი აქტის სავალდებულო რეგისტრაცია არ მომხდარა, მათ შორის ა. კ.-ზე გაცემული აქტისაც.

«საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ» საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 18 იანვრის ¹48-ე დადგენილების მე-5 პუნქტის თანახმად ა. კ.-ს სადავო 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება ჯერ კიდევ 1993წ. 14 აპრილს წარმოეშვა და ამ უფლების ჩამორთმევა მხოლოდ სასამართლოს შეეძლო, რადგან მოქმედი კანონმდებლობისა და ამავე დადგენილების მე-15 პუნქტის თანახმად, მიწის საკუთრებასთან დაკავშირებულ დავებს წყვეტდა და წყვეტს სასამართლო. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ 1993-1996 წლებში არც ერთ ადგილობრივი მმართველობის ან თვითმმართველობის ორგანოს არ გააჩნდა უფლებამოსილება სადავო 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება ჩამოერთმია ა. კ.-ისათვის და სხვა პირისათვის გადაეცა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ავთანდილ კ.-ის საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ა. კ.-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 25 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

3. თ. ქ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.