3გ/ად-183-კ-01 23 იანვარი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ბ. კობერიძე,

ნ. კლარჯეიშვილი

სარჩელის საგანი: დავალიანების გადახდევინება.

შეგებებული სარჩელის საგანი: ზედმეტად გადახდილი თანხის მომავალი გადახდის ანგარიშში ჩათვლა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 6 მარტს ბორჯომის რაიონულ სასამართლოში ბორჯომის რაიონის საგადასახადო სახელმწიფო ინსპექციამ სარჩელი აღძრა მოპასუხე შპს «ბ-ს» მიმართ.

სარჩელში აღნიშნული იყო, რომ 2000 წლის 29 თებერვლის მდგომარეობით შპს «ბ-ს» სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ერიცხებოდა ვადაგადაცილებული დავალიანება საერთო თანხით 181586 ლარი. აქედან _ წიაღით სარგებლობის გადასახადი 124171 ლარი (ძირითადი _ 78399 ლარი, საურავი _ 45783 ლარი).

მოსარჩელემ განმარტა, რომ შპს «ბ-ი» აღნიშნული დავალიანების ნებაყოფლობით გადახდას თავს არიდებდა და ითხოვა, მოპასუხეს დაკისრებოდა მთლიანი დავალიანების _ 181586 ლარის _ გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

2000 წლის 2 ივნისს შპს «ბ-მა» ბორჯომის რაიონულ სასამართლოში შეგებებული სარჩელი შეიტანა მოპასუხე ბორჯომის რაიონის საგადასახადო სახელმწიფო ინსპექციის მიმართ.

შეგებებულ სარჩელში მითითებული იყო, რომ ბორჯომის რაიონის საგადასახადო სახელმწიფო ინსპექციის სარჩელში აღნიშნული დავალიანებიდან შპს «ბ-ი» სადავოდ ხდიდა მხოლოდ წიაღით სარგებლობის გადასახდიდან წარმოშობილ დავალიანებას და თვლიდა, რომ თავდაპირველმა მოსარჩელემ წიაღით სარგებლობის გადასახადი გამოიანგარიშა არასწორი მეთოდით.

შპს «ბ-ის» განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 194-ე მუხლის «გ» პუნქტისა და საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს 1998 წლის 25 მარტის ¹21 ბრძანების თანახმად, შპს «ბ-მა» მიმართა ეკონომიკისა და გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროებს, რომლებმაც ურთიერთშეთანხმებით, წერილობითი სახით, შპს «ბ-ის» მაგალითზე შეიმუშავეს წიაღით სარგებლობის გადასახადით დაბეგვრის წესი და დასაბეგრი ბაზის მექანიზმი, რომლის საფუძველზეც აღმოჩნდა, რომ 1998 წლის 1 იანვრიდან 2000 წლის თებერვლის ბოლომდე შპს «ბ-ს» უნდა დარიცხვოდა წიაღით სარგებლობის გადასახადი 17576,27 ლარი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ბორჯომის რაიონის საგადასახადო სახელმწიფო ინსპექციამ შპს «ბ-ს» ზედმეტად დაარიცხა 184550 ლარი. 1998 წლიდან შეგებებული სარჩელის შეტანამდე შპს «ბ-ს» სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილი ჰქონდა წიაღით სარგებლობის გადასახადი 142220 ლარი, ანუ ზედმეტად გადაიხადა 124643,73 ლარი.

შპს «ბ-მა» შეგებებულ სარჩელში ითხოვა მის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილი წიაღით სარგებლობის გადასახადის ჩათვლა და, შესაბამისად, ბორჯომის რაიონის საგადასახადო სახელმწიფო ინსპექციის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა წიაღით სარგებლობის გადასახადის შპს «ბ-ისათვის» დაკისრების ნაწილში.

ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით ბორჯომის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ხოლო შპს «ბ-ის» შეგებებულ სარჩელს უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს «ბ-მა».

სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას საოქმო განჩინებით თავდაპირველი მოსარჩელე ბორჯომის რაიონის საგადასახადო სახელმწიფო ინსპექცია შეიცვალა სათანადო მოსარჩელით: ახალციხის საოლქო საგადასახადო ინსპექციით.

სააპელაციო სასამართლოს 2001 წლის 30 მაისის განჩინებით მოცემულ საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტრო, საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო და საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2001 წლის 19 ივლისს განიხილა შპს «ბ-ის» სააპელაციო საჩივარი და მოცემულ საქმეზე გამოიტანა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გაუქმდა ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება; არ დაკმაყოფილდა ახალციხის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის სარჩელი; დაკმაყოფილდა შპს «ბ-ის» შეგებებული სარჩელი, კერძოდ, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი წესით შპს «ბ-ს» მომავალი გადასახადის გადახდის ანგარიშში ჩაეთვალა მის მიერ ზედმეტად გადახდილი 148964 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში წიაღით სარგებლობის გადასახადების გამოანგარიშება განსაზღვრა ფორმულით: წიაღით სარგებლობის გადასახადი უდრის სასაქონლო პროდუქციის ღირებულებას გამოკლებული ტარისა და დამხმარე მასალების ღირებულება, ე.ი. მათი თვითღირებულება და მოგების შინაგანი ნორმა და მიღებული ციფრი გამრავლებული ლიცენზიით განსაზღვრულ 6%-ზე.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით ცალ-ცალკე გაასაჩივრეს ახალციხის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ და საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა.

საკასაციო საჩივრებში აღნიშნულია, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 193-ე მუხლის «ა» ქვეპუნქტის თანახმად, გადასახადით დაბეგვრის ობიექტია გარემოდან ამოღებული სასარგებლო წიაღისეულის მოცულობა, ხოლო «ბ» ქვეპუნქტით გადასახადის კონკრეტული ოდენობა განისაზღვრება პროცენტებში სასარგებლო წიაღისეულის ფასის მიმართ. საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს 1998 წლის 25 მარტის ¹21 ბრძანებით მინერალური და მიწისქვეშა მტკნარი წყლის ფასი განისაზღვრება უშუალოდ წყალზე, ტარისა და დამხმარე მასალების ღირებულების გარეშე.

კასატორთა განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 77-ე და 81-ე მუხლების თანახმად, ღირებულების განსაზღვრისას ხარჯების შემადგენლობაში არსად ფიგურირებს ე.წ. «მოგების შინაგანი ნორმა», რომელიც შპს «ბ-მა» გამოიყენა მის მიერ წარმოდგენილ გაანგარიშებაში და გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ.

საკასაციო საჩივრებში მითითებულია, რომ სასაქონლო პროდუქციის (მოცემულ შემთხვევაში ჩამოსასხმელი წყლის) ფასიდან უნდა გამორიცხულიყო (ზოგადად) ხელფასის ფონდი და მასთან დაკავშირებული ანარიცხები. სააპელაციო სასამართლომ წიაღით სარგებლობის გადასახადის საკუთარ ფორმულაში თუმცა არ ჩართო ხელფასის ფონდი და მასთან დაკავშირებული ანარიცხები, მაგრამ გაუგებარი მიზეზების გამო უცვლელად დატოვა თანხა, ე.ი. შპს «ბ-ს» სადავო თანხა მთლიანად ჩაუთვალა საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევით ზედმეტად გადახდილად.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორები თვლიან, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რის გამოც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «გ» პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება გამოიტანა სამართლის ნორმების დარღვევით, რაც გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს.

კასატორებმა საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე დააზუსტეს თავიანთი მოთხოვნები და ითხოვეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოში.

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოუსმინა მხარეთა განმარტებას და მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლები და თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რის გამოც გადაწყვეტილება გამოიტანა სამართლის ნორმების დარღვევით, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «გ» პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორთა განმარტებას, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 77-ე და 81-ე მუხლების თანახმად, წარმოებული ან შეძენილი საქონლის (მატერიალური აქტივების) ღირებულების განსაზღვრისას ხარჯების შემადგენლობაში არ არის მითითებული ე.წ. «მოგების შინაგანი ნორმა», რომელიც წიაღით სარგებლობის გადასახადების დაანგარიშების ფორმულაში გამოიყენა სააპელაციო სასამართლომ.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წიაღით სარგებლობის გადასახადების დაანგარიშებისას სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილებაში მითითებული ფორმულა: «წიაღით სარგებლობის გადასახადი უდრის სასაქონლო პროდუქციის ღირებულებას გამოკლებული ტარისა და დამხმარე მასალების ღირებულება, ე.ი. მათი თვითღირებულება და მოგების შინაგანი ნორმა და მიღებული ციფრი გამრავლებული ლიცენზიით განსაზღვრული 6%-ზე», იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ე» პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან არ ჩანს, თუ რა იგულისხმება «მოგების შინაგან ნორმაში», მოგება, რომელიც ჩადებულია ტარისა და დამხმარე მასალების წარმოებაში თუ _ საბოლოო მზა პროდუქციის ღირებულებაში შემავალი მოგება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს განსახილველი დავის არსი, რაც საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევასთან არის დაკავშირებული. ამის შემდეგ შესაძლებელი გახდება მოცემულ საქმეზე სწორი გადაწყვეტილების გამოტანა. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმის გარემოებებიდან

გამომდინარე, მოცემულ საქმეზე საკასაციო ინსტანციაში ახალი გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია, ამიტომ საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ახალციხის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივარი და საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.