3გ-ად-192-კ-02 1 ნოემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: ბინის ფართზე საკუთრების უფლების მოპოვება, ბინის პრივატიზაციის გაუქმება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1998წ. 7 ივლისს თ. ა.-მა დის _ მ. ა.-ის მიმართ სასარჩელო განცხადებით თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს მიმართა და ქ. თბილისში, ...-ის გამზ. 11ა-ში მდებარე ¹1 ბინის საცხოვრებელ ფართზე უფლებამოპოვებულად ცნობა და აღნიშნული ბინის ორ ოთახზე 1995წ. სექტემბერში განხორციელებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების გაუქმება მოითხოვა. მოსარჩელემ სასარჩელო განცხადებაში მიუთითა, რომ მოპასუხე მ. ა.-ი მისი დაა, ხოლო დ. ა.-ი _ მისი შვილი. იგი ქ. თბილისში, ...-ის გამზ. 11^ა მდებარე, ¹1 სამოთახიან ბინაში, რომელიც მისი დედის _ ნ. ა.-ის სახელზე ირიცხებოდა, ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა. 1969 წელს იგი მეუღლე ბ. ბ.-ს გაეყარა. მეუღლეს და მის შვილს _ დავითს, სადავო სამოთახიან ბინაში 1 ოთახი სასამართლოს გადაწყვეტილებით გამოეყოთ. 1972 წელს მოსარჩელემ თემქაზე მიღებული ერთოთახიანი ბინა გოთუას ქუჩაზე ¹16-ში მდებარე ერთოთახიან ბინაში გადაცვალა. ყოფილ მეუღლეს დროებით დაუთმო გოთუას ქუჩაზე ¹16-ში მდებარე ბინა და თავად ქ. გაგრაში გადავიდა სამუშაოდ. 1982 წელს მან ყოფილი მეუღლის თავისი კუთვნილი ბინიდან გამოსახლება მოითხოვა, მაგრამ სასამართლოს გადაწყვეტილებით იგი უფლებადაკარგულ პირად იქნა ცნობილი გოთუას ქუჩაზე მდებარე ბინაზე, ხოლო მისი ყოფილი მეუღლე აღნიშნული ბინის მესაკუთრე გახდა.

დედის გარდაცვალების შემდეგ 1995 წელს მოპასუხეებმა, მ. და დ. ა.-ებმა ბინის პრივატიზაცია მოახდინეს, რის შედეგადაც ერთი ოთახი დავით ა.-ის, ხოლო 2 ოთახი მ. ა.-ის სახელზე აღირიცხა. მოსარჩელის მითითებით, მას თბილისში მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი არ აქვს და ამიტომ ითხოვს სადავო მამისეული ბინის ორი ოთახიდან თავის წილს. სასამართლო პროცესზე მოსარჩელემ დააზუსტა თავისი სასარჩელო მოთხოვნა და მამის კუთვნილი ქონებიდან სამკვიდრო წილის გამოყოფა და ექვსთვიანი გაშვებული ვადის საპატიოდ ჩათვლა მოითხოვა. მან თავისი მოთხოვნა უზენაესი სასამართლოს 1992წ. 29 აპრილის პლენუმის ¹15 დადგენილების მე-4 პუნქტზე დააფუძნა, რომლის თანახმად «ბინაში მცხოვრებ სრულწლოვან წევრთა შორის იგულისხმება ის პირიც, რომელიც პრივატიზაციის პერიოდში ოჯახში არ ცხოვრობს, მაგრამ მოცემულ ბინაზე უფლებადაკარგულად ცნობილი არ არის,» ასევე, ამავე დადგენილების მე-5 პუნქტის თანახმად _ «ბინა, რომელიც სასამართლოს დავის საგანს წარმოადგენს, არ შეიძლება იყოს პრივატიზაციის ობიექტი ამ დავის გადაწყვეტამდე”. თ. ა.-ის მითითებით, მხარეებმა პრივატიზაციის დროს იცოდნენ, რომ ბინა სადავო იყო.

მ. ა.-მა სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ დედის გარდაცვალების შემდეგ ბინა მამის სურვილით თავის სახელზე გადაიფორმა. 1995წ. სექტემბერში განხორციელებული პრივატიზაცია კანონიერია, რადგან იმდროისათვის ბინაში ჩაწერილები მხოლოდ მ. და დ. ა.-ები და მ. ა.-ის მეუღლე და შვილები იყვნენ. მოპასუხის მითითებით მოსარჩელე იმდროისათვის მათ ბინაში არ ცხოვრობდა და იმჟამინდელი საქართველოს საბინაო კოდექსის 69-ე მუხლის თანახმად: «დამქირავებლის ან მისი ოჯახის წევრთა დროებით სხვაგან ყოფნის შემთხვევაში მათ ენახებათ საცხოვრებელი სადგომი ექვსი თვის მანძილზე.»

ქ. თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 30 ივლისის გადაწყვეტილებით თ. ა.-ის სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა.მას 1997წ. აგვისტოში გარდაცვლილი მამის დანაშთ საცხოვრებელ ფართზე სამკვიდროს წილის მისაღებად დადგენილი ექვსთვიანი ვადის გადაცილება საპატიოდ ჩაეთვალა და სამკვიდროს მიღების ვადა გაუგრძელდა. სადავო ბინის ორ ოთახზე თ. ა.-ს 1/2 იდეალური წილი საკუთრების უფლებით გამოეყო.

აღნიშნული გადაწყვეტილება მ. ა.-მა ზეწესით გაასაჩივრა და აღნიშნა, რომ სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო მთელი რიგი გარემოებები, კერძოდ, თ. ა.-ი უკვე 25 წელზე მეტია სადავო ბინაში არ ცხოვრობდა, მან რამდენიმე მეუღლე გამოიცვალა. ასევე, სასამართლოს არსებითად არ გაურკვევია თუ საკუთრების რა ნაწილით სარგებლობდა სადავო ბინაში მამა _ დ. ა.-ი, როცა თ. ა.-ს მემკვიდრეობით ფართის 1/2½ იდეალური წილი მიეკუთვნა. სასამართლომ საერთოდ არ მიაქცია ყურადღება იმ ფაქტს, რომ დ. ა.-მა ანდერძი დატოვა და თავის ერთადერთ მემკვიდრედ მოპასუხის, მ. ა.-ის ვაჟი, შვილიშვილი ა. ხ.-ე აღიარა. მ. ა.-მ ვაკე-საბურთალოს 1998წ. 30 ივლისის გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს პრეზიდიუმის 1999წ. 18 მარტის დადგენილებით, თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 30 ივლისის გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე რაიონის სასამართლოს დაუბრუნდა.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოში თ. ა.-მა ახალი სარჩელი წარადგინა, ბინის პრივატიზაციის ბათილად ცნობა, სადავო საცხოვრებლი ფართიდან წილის გამოყოფა და ბინაში შესახლება მოითხოვა. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ვერ ახერხებს თავის კუთვნილ ბინაში შესვლას, რადგან არ იცის რეალურად რომელი ოთახი ეკუთვნის.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 1999წ. 24 აგვისტოს გადაწყვეტილებით თ. ა.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. მოსარჩელეს ქ. თბილისში ...-ის გამზირი 11^ა-ში მდებარე ¹1 ბინიდან საკუთრების უფლებით ფართის გამოყოფაზე და 1995წ. 13 აგვისტოს ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე უარი ეთქვა, რაც თ. ა.-მა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას თ. ა.-ის წარმომადგენელმა სარჩელის საგანი დააზუსტა, კერძოდ 1995წ. 13 აგვისტოს ვაკის რაიონის ადგილობრივი მმართველობის ¹73 საბინაო-საექსპლუატაციო უბნის წარმომადგენელსა და მ. ა.-ს შორის დადებული ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, 1997წ. 16 ივლისს მამის _ დ. ა.-ის მიერ გაფორმებული ანდერძის ბათილად ცნობა და ...-ის გამზირზე 11^ა-ში მდებარე ¹1 ბინის ორი ოთახიდან ½1/2 იდეალური წილის გამოყოფა და მასში შესახლება მოითხოვა. სასამართლომ თ. ა.-ის მოთხოვნა დავის საგნის გაზრდის _ ანდერძის ბათილად ცნობის _ თაობაზე არ დააკმაყოფილა. თ. ა.-ის შუამდგომლობის საფუძველზე მოპასუხე მხარედ, ჩაბმულ იქნა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობა, ხოლო მესამე პირად _ ¹15 სანოტარო კანტორა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 3 მაისის გადაწყვეტილებით თ. ა.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. პალატამ დადგენილად ცნო ის გარემოება, რომ თ. ა.-ი სადავო ფართის პრივატიზაციის დროს ბინაში არ ცხოვრობდა და არც ჩაწერილი იყო, რის გამოც თ. ა.-ის სასარჩელო მოთხოვნას უარი ეთქვა.

თ. ა.-მა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 3 მაისის გადაწყვეტილება იმავე საფუძვლებით საკასაციო წესით გაასაჩივრა. კასატორის აზრით, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატამ საქმე ზერელედ განიხილა, იგნორირება გაუკეთა მთელ რიგ ფაქტობრივ გარემოებებს და უხეშად დაარღვია კანონის მოთხოვნები. კერძოდ, სათანადოდ არ შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ თ. ა.-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 3 მაისის გადაწყვეტილება ქ. თბილისში, ...-ის გამზ. 11^ა-ში მდებარე ¹1 ბინის სადავო ფართზე (ორ ოთახზე) მ. ა.-ის სახელზე 1995წ. 13 აგვისტოს განხორციელებული პრივატიზაციის ხელშეკრულებისა და დ. ა.-ის (მამის) ანდერძის ბათილად ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში უნდა დარჩეს უცვლელად. ხოლო აღნიშნული გადაწყვეტილება თ. ა.-ისათვის მამის დ. ა.-ის კუთვნილი ქონებიდან (საცხოვრებლი ფართიდან) სავალდებულო წილის მიღებაზე უარის თქმის ნაწილში უნდა გაუქმდეს და საქმე ამ ნაწილში ხელახლა განსახილველად უნდა გადაეცეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალებზე დაყრდნობით დადგენილად მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე დავის საგანს ქ. თბილისში, ...-ის გამზ, 11^ა-ში მდებარე ¹1 ბინის ორი ოთახი წარმოადგენს, რომელიც 1995წ. 13 აგვისტოს მოსარჩელის დაზე, მოპასუხე მ. ა.-ზე იქნა პრივატიზებული. ამასთან, მოსარჩელე არ ედავება თავის შვილს _ დ. ა.-ს ამავე ბინაში მდებარე ერთ ოთახზე, რომლის პრივატიზაციაც შვილზე _ დ. ა.-ზე განხორციელდა.

საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ აღნიშნული ბინა პრივატიზაციამდე კომუნალურ ფონდში ირიცხებოდა და სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა. ამასთან, პრივატიზაციამდე სადავო ორ ოთახში ჩაწერილი იყვნენ და ცხოვრობდნენ თ. ა.-ის მამა _ დ. ა.-ი, და _ მ. ა.-ი, მარინას მეუღლე _ ნ. ხ.-ე და შვილები _ ნ. და ა. ხ.-ეები. ბინის სადავო ორი ოთახის პრივატიზაცია კანონით გათვალისწინებული სრულწლოვანი წევრების თანხმობის საფუძველზე მ. ა.-ზე განხორციელდა. რაც შეეხება ბინის ერთ ოთახს, იგი სასამართლოს გადაწყვეტილებით თ. ა.-ის შვილზე _ დ. ა.-ზე იყო სარგებლობის უფლებით გამოყოფილი და შესაბამისად პრივატიზაციაც მასზე განხორციელდა.

საკასაციო სასამართლო სავალდებულოდ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო ნორმების დაცვით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, კერძოდ იმ ფაქტს, რომ თ. ა.-ი სადავო ფართში (ორ ოთახში) პრივატიზაციამდე ჩაწერილი არ ყოფილა და არც ცხოვრობდა. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 1 თებერვლის ¹107 დადგენილება მასზე ვერ გავრცელდებოდა, რადგან თ. ა.-ი ვერ აკმაყოფილებდა ამ დადგენილების მე-5 პუნქტის მოთხოვნებს: არ იყო სადავო ორი ოთახის დამქირავებელი, ასევე, დამქირავებლის ოჯახის წევრი. საგულისხმოა ის გარემოება, რომ იმ დროს მოქმედი საქართველოს რესპუბლიკის საბინაო კოდექსის 62-ე მუხლის თანახმად, დამქირავებლის ოჯახის წევრებს განეკუთვნებოდნენ მასთან მუდმივად მცხოვრები დამქირავებლის მეუღლე, მათი შვილები და მშობლები, რასაც თ. ა.-ი არ წარმოადგენდა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად უთხრა თ. ა.-ს უარი სადავო ორ ოთახზე მ. ა.-ის სახელზე განხორციელებული ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე და სწორად განმარტა და გამოიყენა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 1 თებერვლის ¹107 დადგენილება.

საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას თ. ა.-ის მიერ დავის საგნის გაზრდაზე _ დ. ა.-ის (მამის) ანდერძის ბათილობის მოთხოვნაზე _ უარის თქმის ნაწილში და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა და განმარტა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, ჯერ ერთი, მოწინააღმდეგე მხარე არ იყო თანახმა დავის საგნის გაზრდაზე, მეორეც, სარჩელი 1997 წლიდან იხილებოდა და 2002 წელში სააპელაციო სასამართლოში დავის საგნის გაზრდა სასამართლომ სწორად მიიჩნია მიზანშეუწონლად. მითუმეტეს, რომ მამის ანდერძის შესახებ ინფორმაცია მოსარჩელეს ადრეც ჰქონდა.

საკასაციო სასამართლო ამასთან, ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ თ. ა.-ს არ გააჩნია სავალდებულო წილის მიღების უფლება მამის _ დ. ა.-ის დანაშთი ქონებიდან, მოცემულ შემთხვევაში, მისი წილი საცხოვრებელი ფართიდან. სკ-ს 1371-ე მუხლის თანახმად, მამკვიდრებლის შვილებს, ანდერძის შინაარსის მიუხედავად, ეკუთვნით სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა იყოს იმ წილის ნახევარი, რაც თითოეულ მათგანს კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდა. საკასაციო სასამართლო მოკლებულია სავალდებულო წილის მოცულობის განსაზღვრის შესაძლებლობას და თვლის, რომ ამ ნაწილში საქმე განსჯადობით განსახილველად თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატას უნდა გადაეგზავნოს, რადგან ამ ნაწილში დავა სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარეობს და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის 1-ლი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის შესაბამისად, საქმე სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით უნდა იქნეს განხილული. საქმის განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს, თუ სადავო ორი ოთახის პრივატიზაციისას რა წილის ფართის მესაკუთრე გახდა მოსარჩელის მამა _ დ. ა.-ი და შესაბამისად რა ოდენობის ფართის სავალდებულო წილის მიღების უფლება გააჩნია თ. ა.-ს მამის კუთვნილი ქონებიდან (საცხოვრებელი ფართიდან). სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის განხილვისას უნდა გამოიყენოს სკ-ს 1373-1382 მუხლები, უნდა განსაზღვროს სავალდებულო წილის მოცულობა და უნდა დაასაბუთოს, რატომ არ ეკუთვნის თ. ა.-ს სადავო ორი ოთახის ნახევარი, (ერთი ოთახი) და რატომ ეკუთვნის მხოლოდ მამის კუთვნილი ქონების (საცხოვრებელი ფართის) სავალდებულო წილი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რიომ თ. ა.-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410- და 411-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ. ა.-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ

2. თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 3 მაისის გადაწყვეტილება თბილისში, ...-ის გამზ. 11^ა-ში მდებარე ¹1 ბინის სადავო ფართზე (ორ ოთახზე) მ. ა.-ის სახელზე 1995წ. 13 აგვისტოს განხორციელებული პრივატიზაციის ხელშეკრულებისა და დ. ა.-ის (მამის) ანდერძის ბათილად ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში დარჩეს უცვლელად.

3. თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 3 მაისის გადაწყვეტილება თ. ა.-ისათვის მამის კუთვნილი ქონებიდან (საცხოვრებელი ფართიდან) სავალდებულო წილის მიღებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმდეს და განსახილველად გადაეცეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატას.

4. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.