გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ/ად-193-კ-01 12 მარტი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთის დაბრუნების შესახებ.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001 წლის 2 აპრილს მოსარჩელე ი. გ-ძემ სარჩელი აღძრა ხარაგაულის რაიონულ სასამართლოში და მოპასუხეებად დაასახელა ო. მ-ძე, ხარაგაულის რაიონის სოფ. ... საკრებულო და ხარაგაულის რაიონის მიწის მართვის სამმართველო. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1997 წლის 25 სექტემბერს ე. მ-ძისაგან სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულების საფუძველზე გენერალური მინდობილობით გაიფორმა საცხოვრებელი სახლი, მდებარე ხარაგაულის რაიონის სოფ. ..., 0, 25 ჰა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთით, რაც 1997 წლის 29 სექტემბერს გადასცა მეუღლეს გ. მ-ძეს. მოსარჩელის განმარტებით, ე. მ-ძე მიეკუთვნებოდა სოფლად მუდმივად მცხოვრებ მეორე კატეგორიის კომლს, რომელსაც ეწერა 0, 25 ჰა მიწის ნაკვეთი. აღნიშნული ნაკვეთიდან 0, 10 ჰა მიწა მიტაცებული ჰქონდა მეზობლად მცხოვრებ ო. მ-ძეს. დავის მოსაწესრიგებლად მიმართეს ხარაგაულის რაიონის სოფ. ... საკრებულოს და ხარაგაულის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს. 1999 წლის 20 ნოემბერს სოფ. ... საკრებულომ მას მიაკუთვნა სადავო მიწის ნაკვეთი, მაგრამ 0, 10 ჰა მიწის მიღება-ჩაბარების აქტს ხელი არ მოაწერა ხარაგაულის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს უფროსმა ო. შ-ძემ. თავად ო. მ-ძეს მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი გაფორმებული აქვს საზღვრების გაყალბებით, რასაც ხელს არ აწერს სოფ. ... საკრებულოს თავმჯდომარე და რაც უკანონოა. ამასთან, 1997 წლიდან ის და მისი მეუღლე გ. მ-ძე იხდიან სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთის გადასახადს, ხოლო ო. მ-ძე არ აძლევთ მისი დამუშავების საშუალებას.

მოსარჩელემ უკანონოდ მიტაცებული სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთის დაბრუნება და მიყენებული ზიანის (მიუღებელი შემოსავლის) – 1000 ლარის ანაზღაურება მოითხოვა.

მოპასუხე ო. მ-ძემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მისი ოჯახი მიეკუთვნება სოფლად მუდმივად მცხოვრებ პირველი კატეგორიის კომლს, წლების განმავლობაში იყო კოლმეურნეობის თავმჯდომარე. 1953 წლიდან, ბებიის გარდაცვალების შემდეგ, მისი ოჯახი ფლობდა 0, 75 ჰა მიწის ნაკვეთს, ამჟამად აწერია 0, 80 ჰა მიწის ნაკვეთი, რაც პირველი კატეგორიის კომლისათვისაა დადგენილი. სადავო 0, 10 მიწის ნაკვეთი შესულია მისი მიწის მიღება-ჩაბარების აქტში და ფლობს კანონიერად. რაც შეხება ელენე მაღრაძის სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთს, იგი კანონიერად ფლობდა 0, 15 ჰა მიწას, ხოლო 0, 10 ჰა მიწა კოლმეურნეობის საკუთრებას წარმოადგენდა და ო. მ-ძეს გადაეცა.

მოპასუხე – ხარაგაულის რაიონის სოფ. ... საკრებულომ სარჩელი ცნო და მიუთითა, რომ სადავო 0, 10 მიწის ნაკვეთი თავდაპირველად ე. მ-ძეს ჰქონდა მიზომილი, როგორც საკოლმეურნეო მიწის ნაკვეთი. ი. გ-ძის მიერ ე. მ-ძისაგან საცხოვრებელი სახლის შეძენისას მის სარგებლობაში გადავიდა სადავო მიწის ნაკვეთიც, რის გამოც სარჩელი საფუძვლიანია. რაც შეეხება ო. მ-ძისათვის სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთის გადაცემას, ხარაგაულის რაიონის სოფ. ... საკრებულოს იგი ო. მ-ძისათვის არ გადაუცია.

მოპასუხე – ხარაგაულის რაიონის მიწის მართვის სამმართველომ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთი კანონიერად იქნა გადაცემული ო. მ-ძეზე, აღნიშნული ნაკვეთი არასოდეს წარმოადგენდა ე. მ-ძის საკარმიდამო მიწას და ამდენად, სარჩელი უსაფუძვლოა.

ხარაგაულის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით ი. გ-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ო. მ-ძის მიწის მიღება-ჩაბარების 1996 წლის 25 ივნისის ¹26-ე აქტი, როგორც კანონშეუსაბამო და ხარაგაულის რაიონის სოფ. ... საკრებულოსა და მიწის მართვის სამმართველოს დაევალა სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთის მიწათსარგებლობისა და კუთვნილების საკითხის გადაწყვეტა კანონით დადგენილი წესით. მათვე დაევალა ი. გ-ძისა და ო. მ-ძის მიმართ მიწის მიღება-ჩაბარების სახელმწიფო აქტების კანონის შესაბამისად შედგენა და რეგისტრაცია. მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე მოსარჩელეს უარი ეთქვა.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთზე ი. გ-ძის მიწის მიღება-ჩაბარების აქტს, რომელიც შედგენილია 1999 წლის 20 ნოემბერს, ხელს არ აწერს ხარაგაულის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს უფროსი და არ ახდენს მის რეგისტრაციას. ასევე, სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთზე ო. მ-ძის მიწის მიღება-ჩაბარების აქტს, რომელიც შედგენილია 1996 წლის 25 ივნისს, ხელს არ აწერს სოფ. ... საკრებულოსა და მიწის სარეფორმო კომისიის თავმჯდომარე, თუმცა რეგისტრირებულია ხარაგაულის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოში. აქედან გამომდინარე, რაიონულმა სასამართლომ არცერთი მიღება-ჩაბარების აქტი არ ჩათვალა იურიდიული ძალის მქონედ და დადგენლად მიიჩნია, რომ სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთის კუთვნილების საკითხი დღემდე არ არის გადაწყვეტილი, რადგან იგი არც ო. მ-ძეს და არც ი. გ-ძეს კანონით დადგენილი წესით არ გადაცემია.

რაიონულმა სასამართლომ ამასთან მიუთითა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1995 წლის 12 ივლისის ¹413 დადგენილების შესაბამისად, მიწის მიღება-ჩაბარების სახელმწიფიო აქტების დადგენილი წესით შედგენა და მასზე კონტროლი მმართველობის ადგილობრივ ორგანოებს და მიწის რეფორმის კომისიებს ეკისრებათ, ხოლო საქართველოს კანონით «ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ» მიწათსარგებლობის საკითხების გადაწყვეტა საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით სოფლის საკრებულოს კომპეტენციას განეკუთვნება.

ამდენად, რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთის მიწათსარგებლობისა და საკუთრების საკითხის გადაწყვეტა კანონით დადგენილი წესით ხარაგაულის რაიონის სოფ. ... საკრებულოსა და ხარაგაულის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს დაევალა. მათვე დაევალა ო. მ-ძისა და ი. გ-ძის მიმართ მიწის მიღება-ჩაბარების სახელმწიფო აქტების კანონის შესაბამისად შედგენა და რეგისტრაცია. შესაბამისად, უარი ეთქვა მოსარჩელეს მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ო. მ-ძეს არ გაუსაჩივრებია. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელე ი. გ-ძემ, რომელმაც სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთის კუთვნილების საკითხის გადაწყვეტა უშუალოდ სასამართლოსაგან მოითხოვა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 30 აგვისტოს განჩინებით არ დაკმაყოფილდა ი. გ-ძის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, რაც იმავე საფუძვლებით საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი. გ-ძემ.

კასატორი ითხოვს გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება, მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება და მისი მოთხოვნები სრულად დაკმაყოფილდეს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ ი. გ-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად უნდა დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახდო საქმეთა პალატის 2001 წლის 30 აგვისტოს განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ ხარაგაულის რაიონის სოფ. ... მდებარე სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთზე ო. მ-ძის მიწის მიღება-ჩაბარების 1996 წლის 25 ივნისის ¹26-ე სახელმწიფო აქტი არ არის გაცემული და რეგისტრირებული კანონით დადგენილი წესით. აღნიშნულ აქტს ხელს არ აწერს და არ ადასტურებს სოფ. ... საკრებულოს გამგებელი, მაშინ როცა, იმ დროს მოქმედი საქართველოს მეთაურის 1995 წლის 16 სექტემბრის ¹362-ე ბრძანებულებით დამტკიცებული «საქართველოს რესპუბლიკის მმართველობის ადგილობრივი ორგანოების შესახებ» დროებითი დებულების მე-14 მუხლის თანახმად, სოფლის, დაბის, თემის, რაიონული დაქვემდებარების ქალაქის გამგეობა ახორციელებდა მიწის რეფორმას და მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად წყვეტდა მიწათსარგებლობასთან დაკავშირებულ საკითხებს. დებულების მე-17 მუხლის შესაბამისად კი სოფლის, დაბის, თემის, რაიონული დაქვემდებარების ქალაქის გამგეობის თავმჯდომარე ხელს უწყობდა პრივატიზაციის პროცესის ჩატარებას, აკონტროლებდა მიწის რეფორმის მიმდინარეობას, ორგანიზაციას უწევდა მიწათმოწყობის სამუშაოებს. დებულების მესამე თავი (22-ე მუხლი) განსაზღვრავდა რაიონის გამგეობის უფლებამოსილებას, სადაც არაფერი იყო ნათქვამი მიწათსარგებლობის საკითხებზე. საყურადღებოა ისიც, რომ მიწის რეფორმის შესახებ პირველივე საკანონმდებლო აქტში ხაზგასმით ჩაიწერა: «მიწების გაცემას ახდენს სოფლის, დაბის, თემის მმართველობის ადგილობრივი ორგანო, შემდგომ ამტკიცებს რაიონის (ქალაქის) მმართველობის ორგანო საქართველოს რესპუბლიკის მიწის რესურსებისა და მიწის რეფორმის სახელმწიფო კომიტეტის სახელმწიფო აქტით» (საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48-ე დადგენილების მე-11 პუნქტი).

საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს მოსაზრებას, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1995 წლის 12 ივლისის ¹413-ე დადგენილების შესაბამისად, მიწის მიღება-ჩაბარების სახელმწიფო აქტების დადგენილი წესით შედგენა და მასზე კონტროლი მმართველობის ადგილობრივ ორგანოებს და მიწის რეფორმის კომისიებს ეკისრებათ, ხოლო «ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ» საქართველოს 1997 წლის 16 ოქტომბრის ორგანული კანონის თანახმად «სოფლის, თემის, დაბის, ქალაქის და იმ ქალაქის, რომელიც არ შედის რაიონის შემადგენლობაში, საკრებულოს უფლებამოსილებას განეკუთვნება: გ) საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ადგილობრივი თვითმმართველობის ქონების ფლობის, სარგებლობისა და განკარგვის წესების დადგენა» (მე-13 მუხლი, 1-ლი პუნქტი, «გ» ქვეპუნქტი), «საკრებულოს აღმასრულებელი ორგანოს გამგეობის (გამგებლის) უფლებამოსილებას კი განეკუთვნება: ე) საკრებულოს მიერ დადგენილი წესის შესაბამისად ადგილობრივ ორგანოებს დაქვემდებარებული ქონებით სარგებლობა და განკარგვა» (23-ე მუხლი, 1-ლი პუნქტი «ე» ქვეპუნქტი).

ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ბათილია 1996 წლის 25 ივნისს ო. მ-ძესა და ადმინისტრაციულ ორგანოს შორის დადებული გარიგება (ადმინისტრაციული გარიგება) სადავო 0, 10 ჰა მიწის მიღება-ჩაბარების შესახებ, რადგან იგი არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი). შესაბამისად, იურიდიული ძალის არმქონეა სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთზე ი. გ-ძის მიწის მიღება-ჩაბარების 1999 წლის 20 ნოემბრის სახელმწიფო აქტი, რადგან ო. მ-ძისათვის სასამართლოს მიერ სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების ჩამორთმევამდე, ადმინისტრაციულ ორგანოს არ შეეძლო აღნიშნული მიწის ნაკვეთი ი. გ-ძისათვის გადაეცა. აღნიშნული აქტი არ არის დამოწმებული და რეგისტრირებული ხარაგაულის რაიონის სასამართლოს მიერ კანონით დადგენილი წესით.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ დღეისათვის, კომპეტენტური ორგანოების – სოფ. ... საკრებულოსა და ხარაგაულის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს მიერ სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთის მიწათსარგებლობისა და კუთვნილების საკითხი გადაწყვეტილი არ არის, რის გამოც მიზანშეწონილად მიიჩნევს, დავის ადგილზე გადაწყვეტას ადმინისტრაციული ორგანოების მონაწილეობით. ამასთან, სადავო 0,10 ჰა მიწის ნაკვეთის მიწათსარგებლობისა და კუთვნილების საკითხის გადაწყვეტისას ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა უნდა იხელმძღვანელონ ო. მ-ძესა და ი. გ-ძეს შორის დავის წარმოშობისას მოქმედი ზემოთდასახელებული კანონებითა და კანონქვემდებარე აქტებით. ასევე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სოფ. ... საკრებულოსა და ხარაგაულის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს მიერ სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთის მიწათსარგებლობისა და კუთვნილების საკითხის გადაწყვეტისას, გათვალისწინებული უნდა იქნეს სოფ. ... პირველი და მეორე კატეგორიის კომლთათვის დაწესებული ზღვრული ნორმები და დადგენილი უნდა იქნეს, ხომ არ ფლობენ მოდავე მხარეები ზღვრულ ნორმაზე მეტ მიწის ნაკვეთს.

საკასაციო სასამართლო, ამასთან, ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომელმაც ერთი მხრივ უცვლელად დატოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, მეორე მხრივ კი განჩინების სამოტივაციო ნაწილში აპელანტის – ი. გ-ძის საწინააღმდეგოდ, საუარესოდ შეაფასა რაიონული სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები, მაშინ როცა აღნიშნული გადაწყვეტილება მოწინააღმდეგე მხარეს – ო. მ-ძეს სადავოდ არ გაუხდია. საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ ე. მ-ძე თავისად არ მიიჩნევდა სადავო 0,10 ჰა მიწის ნაკვეთს, რადგან ი. გ-ძესა და ე. მ-ძეს შორის 1997 წლის 25 სექტემბერს დადებულ სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულებაში მითითებულია 0, 25 ჰა მიწის ნაკვეთი, რომელშიც სადავო 0, 10 ჰა მიწის ნაკვეთიც შედის. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვებით, სააპელაციო სასამართლომ უცვლელად დატოვა ამ სასამართლოს მიერ დადგენილი და დამტკიცებული ფაქტობრივი გარემოებები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ი. გ-ძის საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საქართველოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი. გ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 30 აგვისტოს განჩინება.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.