გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ/ად-209-კ-01 1 მარტი, 2002 წ., ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა, შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: სახელმწიფო საგადასახადო დეპარტამენტისაგან თანხების ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1999 წლის 19 ივლისს რ. ა-შვილმა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღძრა და მოითხოვა, რომ საქართველოს სახელმწიფო საგადასახადო დეპარტამენტისათვის დაეკისრებინათ მის მიერ სამსახურისათვის შეძენილი ავტომანქანის გაზ-24-ის ღირებულების ნაწილი – 788 ლარი, მატერიალური წახალისების (პრემიის) სახით მიუღებელი 11356,6 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი და იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელსაც საგადასახადო დეპარტამენტისაგან ძირითადი დავალიანების (11356,6 აშშ დოლარი) ანაზღაურების შემთხვევაში მითითებული თანხის საკრედიტო დაწესებულებაში შეტანის შედეგად მასზე 36%-იანი დარიცხვის შედეგად მიიღებდა, სულ 4549,6 აშშ დოლარი. ამასთან, მოსარჩელემ ადვოკატისათვის 200 ლარის ოდენობით გადახდილი თანხის ანაზღაურებაც მოითხოვა.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ 1995-99 წლებში თეთრიწყაროს საგადასახადო ინსპექციაში მუშაობისას მის მიერ სამსახურისათვის შეძენილ იქნა ავტომანქანა, რომლის ღირებულების ნაწილი – 788 ლარი, საგადასახადო დეპარტამენტს არ აუნაზღაურებია მისთვის. მოსარჩელე აქვე მოითხოვდა მანქანის ავტოსაბურავების შესაძენად საკუთარი სახსრებით გადახდილი 109 ლარის ანაზღაურებას. ამასთან, ა-შვილი მიუთითებდა, რომ 1998 წლის მაისიდან იმავე წლის ოქტომბრის ჩათვლით თეთრიწყაროს საგადასახადო ინსპექციის მიერ საგადასახადო დავალება მთლიანად შესრულებული იყო და მატერიალური წახალისების ფონდმა 147092 ლარი შეადგინა. მთლიანად რაიონის საგადასახადო ინსპექციის ხელფასის ფონდი 435 ლარს, ხოლო მოსარჩელის ხელფასი 47 ლარს (ე.ი. მთელი თანხის 10,8%) შეადგენდა და პრემიის 10,8%, შესაბამისად, მას ეკუთვნოდა. მოსარჩელე აღნიშნულის გარდა მოითხოვდა იმ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებას, რასაც მის მიერ წახალისების სახით მიღებული თანხის საკრედიტო დაწესებულებაში შეტანის შედეგად მასზე 36%-იანი დარიცხვის შედეგად მიიღებდა, სულ 4549,6 აშშ დოლარი.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე რ. ა-შვილის მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, საქართველოს საგადასახადო დეპარტამენტს რ. ა-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა 11,356 აშშ დოლარისა და 788 ლარის გადახდა; იმავე გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს მიუღებელი შემოსავლის სახით – 4,549 აშშ დოლარის, 109 და 200 ლარის ანაზღაურებაზე უარი ეთქვა.

ზემომითითებული გადაწყვეტილება ა-შვილმა ნაწილობრივ გაასაჩივრა და კვლავ მოითხოვა საბურავებისათვის გადახდილი 109 ლარის და 4549 აშშ დოლარის ანაზღაურება საგადასახადო დეპარტამენტისაგან. ამასან, აპელანტმა მიუთითა, რომ 2000 წ. 1 იანვრის მდგომარეობით 4549 აშშ დოლარი მის მიერ მიუღებელ შემოსავალს წარმოადგენდა და რადგან მას შემდეგ 7 თვე იყო გასული, იგი დამატებით ყოველთვიურად თანხის 3%-ს ითხოვდა, რასაც იგი საკრედიტო დაწესებულებაში თანხის შეტანის შემთხვევაში მიიღებდა.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით საქართველოს საგადასახადო დეპარტამენტმაც გაასაჩივრა და ზემომითითებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა. აპელანტმა მიუთითა, რომ ა-შვილის მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, რადგან საგადასახადო კოდექსის 270-ე მუხლის თანახმად, საპრემიო თანხები ფაქტობრივი შემოსავლებისა და ჩარიცხული თანხების შესაბამისად იქმნებოდა; თეთრიწყაროს საგადასახადო დეპარტამენტს კი საგადასახადო დავალებები სრულად შესრულებული ჰქონდა მხოლოდ ივნისსა და სექტემბერში. ამასთან, კოდექსის მიხედვით, მოსარჩელეს პრემია შეიძლებოდა გადასცემოდა მხოლოდ მატერიალური წახალისების ფონდიდან და მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ თანხა ჩარიცხული იქნებოდა ხაზინაში საგადასახადო ორგანოსათვის გახსნილ სპეციალურ ანგარიშზე. აღნიშნულ შემთხვევაში მითითებული მოთხოვნა არ იყო დაცული. ამდენად, ა-შვილის მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო. ამას გარდა, საგადასახადო დეპარტამენტი უსაფუძვლოდ მიიჩნევდა მოსარჩელისათვის ავტომანქანის თანხის ნაწილის ანაზღაურების საკითხს და აღნიშნავდა, რომ თუმცა 1999 წლის 24 ივნისის წერილის თანახმად, საგადასახადო დეპარტამენტი კისრულობდა, გამონაკლისის სახით, მოსარჩელისათვის აენაზღაურებინა ა-შვილის მიერ მითითებული თანხა, გარიგების შემთხვევაში, მაგრამ სასამართლომ არ გაიზიარა საგადასახადო დეპარტამენტის ის წერილი, რომელიც იგი თანხის ანაზღაურების საკითხს სადავოდ ხდიდა. ამასთან, ა-შვილმა მანქანა სამსახურიდან გათავისუფლების შემდეგ «განკომპლექტებული» დააბრუნა, რამაც ზიანი მიაყენა რაიონის საგადასახადო ინსპექციის ბიუჯეტს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება გაუქმდა, საქართველოს საგადასახადო დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, ა-შვილის სარჩელს უარი ეთქვა და საქმეზე გამოტანილ იქნა ახალი გადაწყვეტილება.

ზემო მითითებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ. ა-შვილმა. საჩივარში კასატორმა მიუთითა, რომ საგადასახადო დეპარტამენტსა და მას შორის წარმოშობილი დავა შრომით ურთიერთობიდან გამომდინარეობდა და წარმოდგენილი საქმის არა სამოქალაქო, არამედ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვა, გამოტანილი გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენდა. ამას გარდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელი იყო, რადგან სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებისას არ დაეყრდნო საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, არ მოახდინა მათი შეფასება. ა-შვილი აღნიშნავდა, რომ საგადასახადო დეპარტამენტის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ მან შეძენილი ა/მანქანა საგადასახადო ინსპექციას განკომპლექტებული ჩააბარა, რომლის დაკომპლექტება 1300 ლარი დაჯდა, უსაფუძვლო იყო, რადგან აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ იდო.

ამასთან, კასატორი მისთვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრებას უსაფუძვლოდ მიიჩნევდა და მიუთითებდა, რომ მისი მოთხოვნა სოციალურ საკითხს წარმოადგენდა და აღნიშნულზე ფიზიკური პირისათვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრება დაუშვებელი იყო. ამდენად, რ. ა-შვილმა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 18 ივლისის, როგორც შედარებით კანონიერი გადაწყვეტილების, ძალაში დატოვება მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და მიიჩნევს, რომ რ. ა-შვილის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 27 სექტემბრის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ მისი დავის საგანი შრომის სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილია და მისი განხილვა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით გამოტანილი გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია და მიუთითებს, რომ «საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის» მე-2 მუხლის შესაბამისად, სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეს შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე. ა-შვილის სარჩელი მიმართული იყო საგადასახადო დეპარტამენტის მიმართ გარკვეული ფულადი თანხის ანაზღაურებაზე, რაც თავისი იურიდიული შინაარსიდან გამომდინარე, მითითებული მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციული სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეს წარმოადგენს. საკასაციო სასამართლო აქვე ვერ გაიზიარებს ა-შვილის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ მისი მოთხოვნა აღმასრულებელი ორგანოს მიერ კასატორის კუთვნილი თანხის გადახდაზე სოციალური დაცვის საკითხებთან დაკავშირებული დავაა და მისთვის სახელმწიფო ბაჟი არ უნდა დაეკისრებინათ და განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანისაგან წახალისების სახით მიუღებელი თანხის ანაზღაურების მოთხოვნა სოციალური დაცვის სფეროს არ წარმოადგენს და მასზე საქართველოს ადმინისტრაციული კოდექსის მე-9 მუხლის «1» ნაწილის მოთხოვნები არ ვრცელდება.

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს და ეთანხმება საოლქო სასამართლოს მოსაზებას იმის თაობაზე, რომ ა-შვილის მიერ საგადასახადო დეპარტამენტიდან 11 356,6 აშშ დოლარის მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო და განმარტავს, რომ თეთრიწყაროს რაიონის საგადასახადო ინსპექციას 1998 წლის საბიუჯეტო დავალებები შესრულებული ჰქონდა ჩათვლების მექანიზმის გამოყენებით. საგადასახადო კოდექსი კი «ჩათვლის» მიხედვით სტიმულირების ფონდის შექმნას არ ითვალისწინებდა. აქვე აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ თეთრიწყაროს საგადასახადო ინპექციას საგადასახადო დავალება შესრულებული რეალურად მხოლოდ ორ თვეს _ 1998 წლის ივნისსა და სექტემბერში ჰქონდა. საკასაციო სასამართლო აქვე დაამატებს, რომ საოლქო სასამართლომ მართებულად განმარტა შემდეგი: შესრულებული დავალების 30%-ით მიღებული თანხა საგადასახადო კოდექსის თანახმად, მატერიალური უზრუნველყოფისა და მატერიალური წახალისების ფონდებად უნდა განაწილებულიყო პროპორციულად, მოსარჩელე კი პრემიას მიიღებდა მხოლოდ მატერიალური წახალისების ფონდიდან იმ შემთხვევაში, თუ ფინანსთა სამინისტროს მიერ თანხა ჩარიცხული იქნებოდა ხაზინაში საგადასახადო ორგანოებისათვის სპეციალურ გახსნილ ანგარიშზე. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 270-ე მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოთა მატერიალური წახალისებისა და მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისათვის სახსრების ხარჯვის წესს ადგენს საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების მინისტრი. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქმის განხილვის დროისათვის ზემოაღნიშნულ მუხლში განსაზღვრული ხარჯვის წესი დადგენილი არ ყოფილა. ამდენად, ა-შვილის მიერ ხსენებული მუხლის თანახმად საგადასახადო დეპარტამენტისაგან თანხის ანაზღაურების მოთხოვნა უსაფუძვლოა და საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 270-ე მუხლიდან არ გამომდინარეობს. საკასაციო სასამართლო იზიარებს საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას და აღნიშნავს, რომ რ. ა-შვილის მოთხოვნა მიუღებელი პრემიის სახით 11356,6 აშშ დოლარის მიღების თაობაზე უსაფუძვლოა. საკასაციო სასამართლო აქვე დაამატებს, რომ რადგან ა-შვილის ზემომითითებული მოთხოვნა საგადასახადო დეპარტამენტისათვის თანხის დაკისრების თაობაზე უსაფუძვლოა, ასევე საფუძველს მოკლებულია კასატორის მოთხოვნა საგადასახადო დეპარტამენტისათვის მისი კუთვნილი თანხების საკრედიტო დაწესებულებაში შეტანის შედეგად მასზე დარიცხული პროცენტების სახით მიუღებელი სარგებლის დაკისრების თაობაზეც.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს შემდეგს: თეთრიწყაროს საგადასახადო ინსპექციის თანამშრომელთა 1996 წლის 9 სექტემბრის და 4 ნოემბრის კრების ოქმების მიხედვით საოლქო სასამართლოს მიერ დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ შეძენილი ავტომანქანისათვის გადახდილი 5400 აშშ დოლარიდან 4252 ინსპექციის მიერ იქნა გადახდილი, დარჩენილი 1248 აშშ დოლარი კი საგადასახადო ინსპექციის თანამშრომლის – ნ. ბ-შვილის მიერ დაიფარა. აქვე ბ-შვილსა და თეთიწყაროს საგადასახადო ინსპექციას შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლითაც ინსპექცია, პირველადი შესაძლებლობისთანავე, ბ-შვილისათვის თანხის დაბრუნებას კისრულობდა, მაშინ, როცა მითითებულ საკითხთან დაკავშირებით საგადასახადო ინსპექციასა და რ. ა-შვილს შორის ხელშეკრულება არ დადებულა. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ა-შვილის მიერ 788 ლარის გადახდა საქმის მასალებიდან არ დასტურდება და, მთითებული თანხის ანაზღაურების მოთხოვნაც უსაფუძვლოა.

საკასაციო სასამართლო გასაზიარებლად მიიჩნევს საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ რადგან ა-შვილის მიერ სასამართლოში არ წარდგენილა რაიმე დოკუმენტი დასტურად იმისა, რომ მოსარჩელეს ადვოკატისათვის 200 ლარი ჰქონდა გადახდილი, ამდენად, კასატორის მოთხოვნა საგადასახადო დეპარამენტისათვის ადვოკატის ხარჯების სახით 200 ლარის დაკისრების თაობაზე უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე, 399-ე და 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. რ. ა-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

3. სახელმწიფო ბაჟი 40 ლარის ოდენობით გადახდეს რ. ა-შვილს.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და გასაჩივრებას არ ექვემდებარება.