გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

¹ 3^გ/ად-213-კ 8 თებერვალი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა, შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: უკანონო მფლობელობიდან მიწის ნაკვეთის გამოთხოვა, მიწის საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

შპს «ბ.» დირექტორმა ნ. ჟ-ძემ ახალციხის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოსა და გ. ა-შვილის მიმართ სარჩელი აღძრა ახალციხის რაიონულ სასამართლოში და მიუთითა, რომ 1995 წლის 25 ივლისს საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ახალციხის რაიონის სახელმწიფო ქონების მართვის განყოფილებასა და გ. ა-შვილს შორის დაიდო ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება ახალციხის საკოლმეურნეო ბაზრის ტერიტორიაზე მდებარე სავაჭრო ჯიხურზე, რაც დამოწმდა სანოტარო წესით. იმავე დღეს გაიცა საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა, რომლის თანახმად გ. ა-შვილი ცნობილ იქნა შესყიდული ქონების მესაკუთრედ. 1999 წლის 23 აპრილს ახალციხის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს მიერ გ. ა-შვილზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იქნა ჯიხურის ქვეშ მდებარე 5 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და გაიცა მიწის საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობა.

მოსარჩელე შპს «ბაზრის» დირექტორმა ნ. ჟ-ძემ გ. ა-შვილის უკანონო მფლობელობიდან 5 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის გამოთხოვა და მასზე გაცემული მიწის საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის ბათილად ცნობა მოითხოვა. საფუძვლად იმ გარემოებაზე მიუთითა, რომ შპს «ბ.» საკოლმეურნეო ბაზრის სამართალმემკვიდრეა, რომელმაც 1998 წლის 12 დეკემბერს შეისყიდა ბაზრის ტერიტორია 215 კვ.მ. მიწის ფართით, რომელშიც გ. ა-შვილის ჯიხურის ქვეშ მდებარე მიწაც შევიდა. როგორც ცნობილი გახდა, 1999 წლის 23 აპრილს, მათი ნებართვის გარეშე, ცვლილება შევიდა მიწის საჯარო რეესტრში და 5 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი გ. ა-შვილს მიეკუთვნა.

მოპასუხეებმა: გ. ა-შვილმა და მიწის მართვის სამმართველოს უფროსმა ე. პ-შვილმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ 1995 წლის 25 ივლისს გ. ა-შვილმა, კანონით დადგენილი წესით, ახალციხის რაიონის ქონების მართვის სამმართველოსაგან, ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების საფუძველზე, შეისყიდა სავაჭრო ჯიხური, მდებარე საკოლმეურნეო ბაზრის ტერიტორიაზე. აღნიშნული ხელშეკრულების კანონიერებაზე მოსარჩელე არ დავობს. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისად, სავაჭრო ჯიხურის ქვეშ მდებარე მიწის ნაკვეთიც საკუთრების უფლებით მას ეკუთვნის და სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოა.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილებით შპს «ბ.» სასარჩელო მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი გ. ა-შვილზე გაცემული მიწის საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობა 1 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაწილში, ხოლო დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ მიუთითა, რომ ვინაიდან მოსარჩელე მხარე სადავოდ არ ხდის სავაჭრო ჯიხურის ყიდვა-გაყიდვის კანონიერებას, საკუთრების უფლების კანონიერების პრეზუმფციიდან გამომდინარე, ითვლება, რომ გ. ა-შვილი კანონიერი მყიდველია. მას მიღება-ჩაბარების აქტით მიმაგრებული აქვს სავაჭრო ჯიხურის ქვეშ მდებარე 4 კვ.მ. მიწის ფართობი. სავაჭრო ჯიხური 1995 წლის 25 ივლისის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების, მიღება-ჩაბარების აქტის და საპრივატიზაციო კომისიის დასკვნის თანახმად, წარმოადგენდა პასიურ ნაწილს და ითვლებოდა ცალკე მდგომ ობიექტად. ხელშეკრულება დამოწმებულია სანოტარო წესით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის შესაბამისად, შენობა-ნაგებობები და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და არაა გამიზნული დროებითი სარგებლობისათვის, მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება. ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი ცალკე უფლების ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში. ამავე კოდექსის 171-ე მუხლის თანახმად კი, ნივთზე საკუთრების უფლება ამ ნივთის არსებით შემადგენელ ნაწილზეც ვრცელდება.

სასამართლომ, «ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-4 მუხლი გამოიყენა.

რაიონული სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს «ბ.» დირექტორმა ნ. ჟ-ძემ. თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს «ბ.» სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას «ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-5, მე-6 და 36-ე მუხლები გამოიყენა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. ა-შვილმა. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. ამასთან, გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. სააპელაციო სასამართლოს «ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი მის სასარგებლოდ უნდა გამოეყენებინა, რადგან აღნიშნული ნორმა სწორედ მას _ ფიზიკურ პირს აძლევდა უფლებას, ნაგებობის ქვეშ მდებარე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება მოეპოვებინა.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 150-ე და 171-ე მუხლები, რომელთა საფუძველზე სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება მას ჯერ კიდევ ამ კოდექსის ძალაში შესვლიდან, 1994 წლის ნოემბრიდან წარმოეშვა, როდესაც შპს «ბ.», როგორც კერძო სამართლის იურიდიული პირი, არ არსებობდა.

კასატორმა, გ. ა-შვილმა, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქარველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ გ. ა-შვილის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 150-ე და 171-ე მუხლები. დადგენილია, რომ კასატორმა გ. ა-შვილმა, ჯერ კიდევ 1995 წლის 25 ივლისს, საკოლმეურნეო ბაზრის ტერიტორიაზე მდებარე სავაჭრო ჯიხურზე ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება გააფორმა ახალციხის რაიონის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსთან და მისგან ქონების პასიური ნაწილი შეიძინა. საქმეში წარმოდგენილი მიღება-ჩაბარების აქტის თანახმად, გ. ა-შვილს საკუთრების უფლებით გადაეცა 4 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე მდებარე სავაჭრო ჯიხური. ხელშეკრულება გაფორმდა სანოტარო წესით და აღირიცხა ტექაღრიცხვის ბიუროში. აღნიშნული ხელშეკრულება სადავოდ არ გაუხდია შპს «ბ.», რის გამოც, უდავოა, რომ სავაჭრო ჯიხური გ. ა-შვილის საკუთრებაა და განლაგებულია 4 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე. 1997 წლის 25 ნოემბრიდან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებასთან ერთად, მოქმედება დაიწყო ამ კოდექსის 150-ე მუხლმა, რომლის თანახმადაც შენობა-ნაგებობები და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და არაა გამიზნული დროებითი სარგებლობისათვის, მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენს. მიწა ან შენობა ცალკე უფლების ობიექტად არ შეიძლება იყოს გამოყენებული თუ კანონით არ არის გათვალისწინებული. ამავე კოდექსის 171-ე მუხლის თანახმად კი, ნივთზე საკუთრების უფლება ვრცელდება, ასევე, ამ ნივთის არსებით შემადგენელ ნაწილზეც. ამდენად, არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთსა და მასთან დაკავშირებულ უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების ცალკე ობიექტად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი აღარ არსებობდა. აღნიშნულის გამო, არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთის საკუთრება და ამ ნაკვეთთან დაკავშირებული უძრავი ნივთის საკუთრება არ შეიძლება წარმოადგენდეს სხვადასხვა პირების უფლებას. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის აღნიშნულმა ნორმებმა ასახვა ჰპოვა «ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ» საქართველოს 1998 წლის 28 ოქტომბრის კანონში (მუხლი მე-2, პუნქტი მე-2; მუხლი მე-4, პუნქტი მე-3), რა დროსაც შპს «ბ.» სადავო მიწის ნაკვეთი არ ჰქონდა გამოსყიდული და შესაბამისად, არც მის საკუთრებას წარმოადგენდა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორ გ. ა-შვილის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა ზემოაღნიშნული კანონის მე-4 და მე-6 მუხლები, ვინაიდან საქმეში არსებული მასალების თანახმად, კასატორ გ. ა-შვილს უფრო ადრე წარმოეშვა საკუთრების უფლება სადავო 4 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე, ვიდრე შპს «ბ.», რის გამოც, «მიწის რეგისტრაციის შესახებ» საქართველოს კანონის 36-ე მუხლის შესაბამისად, ახალციხის რაიონის მიწის მართვის სამმართველო უფლებამოსილი იყო საკოლმეურნეო ბაზრის სარგებლობაში არსებული სადავო 4 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის საფუძველზე, გ. ა-შვილის საკუთრებად აღერიცხა.

საკასაციო სასამართლო, ამასთან მიიჩნევს, რომ ვინაიდან გ. ა-შვილს 1 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის შპს «ბ.» გადაცემის ნაწილში რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით არ გაუსაჩივრებია, ამ ნაწილში ახალციხის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კასატორ გ. ა-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

3. შპს «ბ.» სარჩელი სადავო 4 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვისა და საჯარო რეესტრში გ. ა-შვილზე განხორციელებული 4 კვ.მ. მიწის საკუთრების უფლების შესახებ ჩანაწერის ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

4. სახელმწიფო ბაჟი 40 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდეს შპს «ბ.».

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.