3გ/ად-214-კ-01 27 მარტი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: ხელშეკრულების აღდგენა, ზიანის ანაზღაურების სახით მოპასუხისათვის თანხის დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

თბილისის საბურთალოს რაიონის გამგეობის 1993 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით, კომერციულ ფირმა «პ.-ს» ნება დაერთო ...-ს ქ. ¹38 მდებარე მშენებარე ობიექტის ტერიტორიაზე მოეწყო მანქანების შემკეთებელი საამქრო, რომელიც აღებული იქნებოდა გამგეობის პირველი მოთხოვნისთანავე. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის ¹363 განკარგულებით, ...-ს ქ. ¹34-(38) მდებარე ობიექტი გადაეცა საგარეო საქმეთა სამინისტროს ...-ის სამმართველო «დ.-ს». 1995 წლის 1 თებერვალს სამმართველო «დ.-სა» და ფირმა «პ.-ს» შორის დაიდო ხელშეკრულება სადავო ობიექტის ოჯარის გადაცემის თაობაზე, რომლის მოქმედების ვადა განისაზღვრა ობიექტზე მშენებლობის დაწყებამდე. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1995 წლის ¹19.03.801 დადგენილებით სამმართველო «დ.-ი» გადაეცა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტს და ეწოდა ...-ის სამმართველო «დი.-ი». «დი.-ის» 1995 წლის 25 ოქტომბრის ¹113/დ წერილის საფუძველზე, ფირმა «პ.-თან» 1995 წლის 21 დეკემბერს ხელახლა დაიდო ხელშეკრულება სადავო ფართის იჯარის თაობაზე. საქმეში წარმოდგენილია აღნიშნული საიჯარო ხელშეკრულების ორი ვარიანტი. «პ.-ის» მიერ წარმოდგენილი ვარიანტის მიხედვით, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრებოდა ...-ს ქ. ¹34-(38) მდებარე ტერიტორიაზე მშენებლობის დაწყებამდე, ხოლო «დი.-ის” მიერ წარმოდგენილი ვარიანტის მიხედვით, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრებოდა 1996 წლის 1 იანვრიდან 1997 წლის 1 იანვრამდე. იმის გასარკვევად, თუ რომელი ხელშეკრულება იყო ნამდვილი, ჩატარდა ექსპერტიზა, რომელმაც დასკვნაში მიუთითა, რომ ხელშეკრულებების ტექსტები შესრულებული იყო ერთი და იმავე კომპიუტერის ლაზერულ პრინტერზე.

1997 წლის 6 აგვისტოს შპს «პ.-მა» სარჩელი აღძრა საბურთალოს რაიონულ სასამართლოში «დი.-ისა» და ი. ნ-ძის მიმართ. სარჩელში მან მოითხოვა “დი.-სა” და ი. ნ-ძეს შორის 1997 წლის 1 ივლისს დადებული იჯარის ხელშეკრულების გაუქმება და 1995 წლის 21 დეკემბერს “დი.-თან” გაფორმებული ხელშეკრულების ძალაში დატოვება, ასევე მოპასუხისათვის მატერიალური ზარალის სახით 500 ლარის დაკისრება. სასამართლოში საქმის განხილვის დროს «დი.-სა» და შპს «პ.-ს» შორის მოხდა მორიგება,Mრის გამოც საბურთალოს რაიონულმა სასამართლომ 1997 წლის 5 სექტემბრის განჩინებით შეწყვიტა საქმის წარმოება.

საქმის წარმოების შეწყვეტის შემდეგ 1997 წლის 15 ოქტომბერს «დი.-სა» და შპს «პ.-ს» შორის სადავო ობიექტზე დაიდო ახალი ხელშეკრულება, მაგრამ «დი.-ის» მიერ ხელშეკრულების შეუსრულებლობის მოტივით თ. პ-ძემ ხელმეორედ აღძრა სარჩელი, მიუთითა, რომ 1997 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულება მასთან დაიდო მოტყუებით, რის გამოც მოითხოვა აღნიშნული ხელშეკრულების გაუქმება და 1995 წლის 21 დეკემბრის ხელშეკრულების აღდგენა. მოსარჩელემ დამატებით სასარჩელო განცხადებაში ასევე მოითხოვა მორალური და მატერიალური ზიანის სახით 9000 ლარის ანაზღაურება. თ. პ-ძის განმარტებით, 1995 წლის 21 დეკემბრის ხელშეკრულებით ობიექტი მას იჯარით გადაეცემოდა მშენებლობის დაწყებამდე. რადგან ობიექტის მშენებლობა ჯერ არ დაწყებულა, ამიტომ იურიდიულად ობიექტი ისევ მას ეკუთვნის. რაც შეეხება საქმის წარმოებით შეწყვეტაზე თანხმობას, იგი გამოწვეული იყო მოპასუხის მიერ მისი მოტყუებით.

მოპასუხემ _ «დი.-მა» არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ აღნიშნულ საკითხზე სასამართლომ საქმის წარმოება უკვე შეწყვიტა, რის გამოც აღნიშნული საკითხის ხელმეორედ განხილვა დაუშვებელია.

დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულმა სასამართლომ 2000 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით უარი უთხრა შპს «პ.-ს» მატერიალური და მორალური ზიანის სახით 9000 ლარის «დი.-ისათვის» დაკისრების თაობაზე, ხოლო სასარჩელო მოთხოვნაზე, მხარეთა შორის 1995 წლის 21 დეკემბრის ხელშეკრულების ძალაში დატოვების შესახებ, შეწყვიტა საქმის წარმოება.

თ. პ-ძემ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის საოლქო სასამართლოში. სააპელაციო სასამართლომ შპს «პ.-ის» სააპელაციო საჩივარი დააკმაყოფილა ნაწილობრივ, გააუქმა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილება და გამოიტანა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს «პ.-ის» სარჩელი არ დააკმაყოფილდა, შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. რადგან დავის საგანია საჯარო სამართლის იურიდიული პირისაგან _ «დი.-ისაგან» ზიანის ანაზღაურება, ასევე მასთან დადებული საიჯარო ხელშეკრულების ანუ ადმინისტრაციული გარიგების აღდგენა, ამიტომ რაიონულ სასამართლოს ეს დავა უნდა განეხილა როგორც ადმინისტრაციული დავა;

2. რაიონულმა სასამართლომ არასწორად შეწყვიტა საქმის წარმოება, რადგან თ. პ-ძის მიერ შეტანილი სარჩელები სხვადასხვა სარჩელებია; პირველ შემთხვევაში მოპასუხეებად მითითებული არიან «დი.-ი», ი. ნ-ძე და დავის საგანია 1995 წლის 21 დეკემბრის ხელშეკრულების ძალაში დატოვება, ხოლო მეორე შემთხვევაში მოპასუხეა მხოლოდ «დი.-ი” და დავის საგანია იგივე 1995 წლის 21 დეკემბრის ხელშეკრულების აღდგენა;

3. საოლქო სასამართლო დაეყრდნო ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის 2001 წლის 20 აგვისტოს წერილს, რომლითაც დადგენილია, რომ სამმართველო «დი.-ს» დაევალა მშენებარე ობიექტის მიმდებარე ტერიტორიის მოწესრიგება და დროებითი შენობა-ნაგებობისაგან გათავისუფლება. საოლქო სასამართლოს განმარტებით, საქმის მასალებში მითითებულია, რომ სამშენებლო პასპორტის მიღებისათვის მითითებულ მისამართზე მდებარე მიწის ნაკვეთზე ჩატარებული გეოდეზიური, გეოლოგიური, ტოპოგადაღებების, პროექტირებისა და სხვა კვლევითი სამუშაოების ჩატარების მიზნით, საბურთალოს ქ. ¹38 მდებარე მიწის ნაკვეთი გათავისუფლებულია დროებითი შენობა-ნაგებობისაგან.

საოლქო სასამართლომ იხელმძღვანელა «იჯარის შესახებ» საქართველოს 1994 წლის კანონის მე-12 მუხლის მე-4 პუნქტით, რომლის თანახმადაც საიჯარო ხელშეკრულება წყდება, თუ საიჯარო ქონება განადგურდა და ვინაიდან საიჯარო ქონება განადგურებულია, ამიტომ 1995 წლის 21 დეკემბრის ხელშეკრულება შეწყვეტილია, მიუხედავად იმისა, განუსაზღვრული ვადით იყო დადებული თუ განსაზღვრული ვადით;

4. საოლქო სასამართლოს აზრით, 1997 წლის 6 აგვისტოს სარჩელით შპს «პ.-ი» ითხოვდა 1995 წლის 21 დეკემბრის საიჯარო ხელშეკრულების ძალაში დატოვებას, ე.ი. იმ დროისათვის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გასული არ იყო, ხოლო 1998 წლის 6 ოქტომბრის სარჩელით იგი ითხოვს ამ ხელშეკრულების აღდგენას ანუ მისი მოთხოვნიდან დასტურდება, რომ ხელშეკრულების მოქმედების ვადა უკვე გასულია;

5. საოლქო სასამართლო ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნევს მოსარჩელის მოთხოვნას «დი.-ისათვის» მატერიალური და მორალური ზიანის სახით 9000 ლარის დაკისრების თაობაზე, რადგან საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება შპს «პ.-ისათვის» ზიანის მიყენების შესახებ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. პ-ძემ, ითხოვს მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი 1995 წლის 21 დეკემბრის ხელშეკრულების საქმიდან ამოღებას და საქმის წარმართვას მის მიერ წარმოდგენილი ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლითაც ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრებოდა მშენებლობის დაწყებამდე. კასატორი არ ეთანხმება საოლქო სასამართლოს, თითქოს გამგეობის დავალებით «დი.-მ» სადავო ობიექტი გაათავისუფლა შენობა-ნაგებობისაგან. კასატორის განმარტებით, დი.-მა დაანგრია სადავო ობიექტი შპს «პ.-სთან» შეთანხმების გარეშე, სხვა ნაგებობები კი დატოვა ხელუხლებლად, რაც ეწინააღმდეგება «იჯარის შესახებ” 1994 წელს მოქმედ კანონს. სააპელაციო პალატას არ დაუდგენია, როდის მოხდა საიჯარო ქონების დანგრევა-განადგურება, სააპელაციო საჩივრის შეტანამდე თუ მას შემდეგ.

კასატორი არ ეთანხმება საოლქო სასამართლოს, თითქოს იგი ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდეს საიჯარო ქონების განადგურების მოტივით, არამედ სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის შესაბამისად ითხოვს მორალური ზიანის ანაზღაურებას პატივისა და ღირსების შელახვისათვის, ხოლო რაც შეეხება მატერიალურ ზიანს, მისი გამოანგარიშება უნდა მოხდეს 1995 წლის 21 დეკემბრიდან, ე.ი. ამ თვეების განმავლობაში მიუღებელი შემოსავლის სახით, რაც შეადგენს 9600 ლარს და რასაც უნდა დაემატოს ობიექტის მოწყობის მიზნით მის მიერ გაწეული ხარჯები. თ. პ-ძეს ხელშეკრულების მოქმედების ვადა არ მიაჩნია გასულად, რადგან მშენებლობის დაწყება ჯერ არ მომხდარა.

ამდენად, თ. პ-ძე ითხოვს გაუქმდეს საოლქო სასამართლოს 2002 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილების მე-3-4 პუნქტი, კანონიერად იქნეს ცნობილი 1995 წლის 21 დეკემბრის ხელშეკრულების ის ვარიანტი, რომლის მიხედვითაც ხელშეკრულების საგანია დროებითი შენობა-ნაგებობები და მისი მოქმედების ვადა განსაზღვრულია მშენებლობის დაწყებამდე. კასატორი ითხოვს სამართლებრივი შეფასება მიეცეს სამმართველო «დი.-ის» უფროსის ვ. გ-შვილის ქმედებას; მოპასუხეს მატერიალური და მორალური ზიანის სახით დაეკისროს 9600 ლარის ანაზღაურება და დისციპლინურ პასუხისგებაში იქნეს მიცემული დიდუბე-ჩუღურეთის სასამართლოს მოსამართლე მ. გაბუნია.

მოპასუხე «დი.-მ» საკასაციო პალატაში წარმოადგინა შესაგებელი, სადაც აღნიშნა, რომ 1995 წლის 21 დეკემბრის ხელშეკრულება ითვალისწინებდა კონკრეტულ ვადას და არ იყო დადებული მშენებლობის განახლებამდე. «სახელმწიფო ქონების იჯარით გაცემის წესის თაობაზე დებულების დამტკიცების შესახებ» 1994 წლის 20 სექტემბრის პარლამენტის დადგენილების მიხედვით (მუხლი 1, პუნქტი მე-5), სახელმწიფო ქონების არა უმეტეს 10 წლით იჯარის ხელშეკრულების დადებაზე გადაწყვეტილებას იღებდა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო, ხოლო მთლიანი კომპლექსის შემადგენელი ნაწილის იჯარით გაცემა შეიძლებოდა არა უმეტეს 5 წლისა. ამასთან, 1997 წლის ნოემბრიდან სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ბრძანების თანახმად, საიჯარო ხელშეკრულება 10 წელზე მეტი ვადით შეიძლება დადებულიყო მხოლოდ კონკურსის ფორმით და მხოლოდ ქონების მართვის სამინისტროს ტერიტორიული ორგანოს გადაწყვეტილებით, რაც არ მომხდარა.

მოპასუხის აზრით, «იჯარის შესახებ» იმ დროს მოქმედი კანონის თანახმად, საიჯარო ხელშეკრულება ისედაც შეწყვეტილად ითვლება, თუ საიჯარო ქონება განადგურდა. დღეისათვის ავსტრიული საინვესტიციო სამშენებლო კომპანია «შ.-ისა» და გეოლოგების მოთხოვნით, რასაც დაემატა ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის თხოვნა, წინამოსამზადებელი სამშენებლო სამუშაოების ჩატარების მიზნით, ტერიტორია გათავისუფლებულია დროებით ნაგებობებისაგან – ბარაკებისაგან.

ამდენად, მოწინააღმდეგე მხარემ საკასაციო საჩივარი არ ცნო, უსაფუძვლობის მოტივით ითხოვს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას და სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს «პ.-ის» საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლობის მოტივით არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 28 სექტემბრის განჩინება შპს «პ.-ისათვის» სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო პალატისათვის სავალდებულოა საოლქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. ვინაიდან შპს «პ.-ს» აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, არ წამოუყენებია არც დამატებითი და არც დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, უზენაესი სასამართლოსათვის სავალდებულოა სააპელაციო პალატის მიერ საქმის მასალებიდან უტყუარად დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ შპს «პ.-ისათვის» სადავო საიჯარო ხელშეკრულებით გადაცემული ტერიტორია დროებითი შენობა-ნაგებობებისაგან გათავისუფლდა ავსტრიულ საამშენებლო კომპანია «შ.-ის» მიერ დიპლომატიური ქალაქის მშენებლობასთან დაკავშირებით გეოდეზიური, გეოლოგიური, ტოპოგადაღებების, პროექტირებისა და სხვა კვლევითი სამუშაოების ჩატარების მიზნით. იმჟამად მოქმედი «იჯარის შესახებ» 1994 წლის კანონის მე-12 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, საიჯარო ხელშეკრულება წყდებოდა საიჯარო ქონების განადგურებით. ამიტომ, საკასაციო პალატა თვლის, რომ შპს «პ.-ის» საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის მოტივით, ვინაიდან სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას სწორად გამოიყენა და განმარტა «იჯარის შესახებ» კანონი და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა წარმოდგენილ მტკიცებულებებს.

2. უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით, ასევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს საკასაციო საჩივარი ზიანის ანაზღაურების ნაწილშიც, რადგან შპს «პ.-მა» ვერ წარმოადგინა მოპასუხე «დი.-ის» უკანონო, არამართლზომიერი მოქმედების შედეგად უშუალოდ და პირდაპირ მისთვის მატერიალური ზიანის მიყენების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება. ამასთან, თავდაპირველად შპს «პ.-ი» ითხოვდა ზიანის ანაზღაურების სახით 9000 ლარს, ხოლო საკასაციო საჩივარში ზიანის ოდენობა გაზარდა 9600 ლარამდე, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 406-ე მუხლის თანახმად დაუშვებელია.

ამდენად, საკასაციო პალატა უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით უარს ამბობს შპს «პ.-ის» საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე, ვინაიდან საქმის მასალების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური გამოკვლევით, «იჯარის შესახებ» კანონის მართებული გამოყენებითა და განმარტებით სააპელაციო პალატამ სწორი შეფასება მისცა საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს და გამოიტანა კანონიერი გადაწყვეტილება, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, უცვლელი უნდა დარჩეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 48-ე, 390-ე, 399-ე, 407-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს «პ.-ის» საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელი დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

3. შპს «პ.-ს» გაუნახევრდეს სახელმწიფო ბაჟი და საკასაციო საჩივარზე დაეკისროს 192 ლარის გადახდა.

4. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.