გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ/ად-221-01 22 მარტი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის ზღვრულ ნორმამდე შევსება; საიჯარო მიწის ნაკვეთების გამოყოფა; მიწის მიღება-ჩაბარების აქტების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 16 მაისს მოსარჩელეებმა: მ., თ., ჟ., ჯ., მ. და რ. დ-ძეებმა სარჩელი აღძრეს ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოში და მათთვის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების ზღვრულ ნორმამდე შევსება, საიჯარო მიწის ნაკვეთების გამოყოფა, ასევე, ო., შ. და თ. ზ-ძეების მიწის მიღება-ჩაბარების აქტების ბათილად ცნობა მოითხოვეს. მოპასუხეებად დაასახელეს ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობა, ხელვაჩაურის რაიონის კოოპერაციული მეურნეობა (კოლმეურნეობა), ხელვაჩაურის რაიონის ... თემის საკრებულო, ო. შ. და თ. ზ-ძეები.

მოსარჩელეები თავიანთ მოთხოვნებს იმით ასაბუთებენ, რომ მათ საკარმიდამო ნაკვეთები შევსებული არა აქვთ ზღვრულ ნორმამდე – 0, 75 ჰექტრამდე და მათთვის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების მიზომვისას ... თემის საკრებულოს მიწის სარეფორმო კომისიის მიერ არ ყოფილა გათვალისწინებული ქარსაფარი, სასოფლო გზის და წყალდამწრეტი ტერიტორიები. ამასთან, მოსარჩელეები განმარტავენ, რომ მათზე გამოყოფილი საკარმიდამო მიწების მოსაზღვრედ მდებარე მათი მამაპაპისეული მიწები უკანონოდ გამოეყოთ საკარმიდამო ნაკვეთებად მოპასუხე თ., ო. და შ. ზ-ძეებს. მოსარჩელეები ასევე თვლიან, რომ ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობა უკანონოდ ეუბნებათ უარს იმ მიწის ნაკვეთებზე საიჯარო ხელშეკრულებების გაფორმებაზე, რომლებსაც მოსარჩელეები დღეისათვის ფლობენ.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ხელვაჩაურის რაიონის ... თემის საკრებულოს მ. დ-ძისათვის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის 0,35 ჰექტრამდე შევსება დაევალა. მ., ჯ., ჟ., თ., მ. და რ. დ-ძეებს წყალდამცავი, ქარსაფარი და სასოფლო გზის ზოლის გათვალისწინებით მიწის ნაკვეთების შევსებაზე უარი ეთქვათ უსაფუძვლობის გამო. მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ ო., თ. და შ. ზ-ძეების მიწის მიღება-ჩაბარების აქტებისა და მიწის სარეგისტრაციო მოწმობების ბათილად ცნობაზე. განუხილველი დარჩა მოსარჩელეების მოთხოვნა ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის მიერ მათთან მიწის საიჯარო ხელშეკრულებების დადების თაობაზე.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ., ჯ., ჟ., თ., მ. და რ. დ-ძეებმა.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ხელვაჩაურის რაიონის ... თემის საკრებულოს მ. დ-ძისათვის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის 0,35 ჰექტრამდე შევსება დაევალა. მ., ჯ., თ., მ. და რ. დ-ძეებს უარი ეთქვათ მიწის ნაკვეთების 0,75 ჰექტრამდე შევსებაზე. ჟ. დ-ძეს უარი ეთქვა საკარმიდამო მიწის გამოყოფაზე. მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ ო., თ. და შ. ზ-ძეების მიწის მიღება-ჩაბარების აქტებისა და მიწის სარეგისტრაციო მოწმობების ბათილად ცნობაზე. შეწყდა საქმის წარმოება ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის მიერ მოსარჩელეებთან საიჯარო ხელშეკრულების დადების მოთხოვნის ნაწილში.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ხელვაჩაურის რაიონის ... თემის საკრებულოში პირველი კატეგორიის კომლებისათვის დაწესებული საკარმიდამო მიწის ზღვრული ნორმა 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთს შეადგენდა. ამდენად, მოსარჩელეთა მოთხოვნა, მათი მიწის ნაკვეთების 0,75 ჰექტრამდე შევსების თაობაზე, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არ გამომდინარეობდა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48-ე და 6 თებერვლის ¹128-ე დადგენილებებიდან, რადგან ამ ნორმატიული აქტების მიხედვით, 0,75 ჰექტრამდე მიწის ნაკვეთების შევსება ადგილობრივი ბუნებრივი პირობებისა და შესაძლებლობების გათვალისწინებით უნდა მომხდარიყო, ხელვაჩაურის რაიონი კი მცირემიწიან რეგიონს მიეკუთვნებოდა. ამასთან, აჭარის ა/რ მიწის რეფორმა მოგვიანებით დაიწყო და დღემდე მიმდინარეობს, რის გამოც, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ჯ., რ., თ. და მ. დ-ძეებს ხელვაჩაურის რაიონის ... თემის საკრებულოს მიწის სარეფორმო კომისიისა და ხელვაჩაურის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს მიერ კანონით დადგენილი წესით უნდა გაუფორმდეთ მათთვის 0,25 ჰა ოდენობით გადაცემული მიწის ნაკვეთები.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ჟ. დ-ძე გათხოვილია სოფ. ..., მაგრამ ცხოვრობს დედასთან და ცალკე კომლს არ წარმოადგენს, რის გამოც, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მისი მოთხოვნა 0,75 ჰა მიწის ნაკვეთის მიკუთვნების შესახებ უსაფუძვლოა.

სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელეთა მოთხოვნა ო., თ. და შ. ზ-ძეების 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების სარეგისტრაციო მოწმობების ბათილად ცნობის თაობაზე, რადგან სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული მიღება-ჩაბარების აქტები კანონმდებლობის შესაბამისად არის გაცემული უფლებამოსილი ორგანოს მიერ, ხოლო რაც შეეხება მამაპაპისეული მიწების პირველ რიგში მოსარჩელეებისათვის გადაცემას, აღნიშნულს მოქმედი კანონები და კანონქვემდებარე აქტები არ ითვალისწინებენ.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩეელებს მათ მფლობელობაში არსებული სადავო მიწის ნაკვეთებზე საიჯარო ხელშეკრულებების გასაფორმებლად ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობასთან არსებული სასოფლო-სამეურნეო მიწების იჯარით გამცემი კომისიისათვის არ მიუმართავთ, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ ამ ნაწილში საქმის წარმოება შეწყვეტა, რადგან მიიჩნია, რომ აღნიშნული საკითხი თავდაპირველად უფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ორგანოს უნდა განეხილა.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით იმავე საფუძვლებით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ მ., თ., ჟ., ჯ., მ. და რ. დ-ძეების საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად უნდა დარჩეს აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და სწორად განმარტა იგი. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დაცვით გამოიკვლია და შეაფასა მტკიცებულებები, დადგენილად ცნო ფაქტობრივი გარემოებები, რაზედაც კასატორების მიერ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორების მოსაზრებას, რომ რადგან სადავო მიწის ნაკვეთები მათი მამაპაპისეული მიწებია, ეს მიწები მემკვიდრეობით ეკუთვნით მათ. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 29 ნოემბრის ¹815 დადგენილების მე-8 პუნქტით, საქართველოს რესპუბლიკის პარლამენტის მიერ მიწათსარგებლობის შესახებ კანონის მიღებამდე, შეჩერდა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48-ე დადგენილების მესამე პუნქტის პირველი წინადადება «მიწების ადრინდელ მესაკუთრეებს ან მათ მემკვიდრეებს მიწა საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში მიეცემათ საერთო საფუძველზე», ხოლო ამ პუნქტის მეორე წინადადება «ამასთან, შესაძლებლობის შემთხვევაში მათ პირველ რიგში გამოეყოფათ ყოფილი მიწებიდან ნაკვეთი ნორმის ფარგლებში», საერთოდ გაუქმდა მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 16 იანვრის ¹39-ე დადგენილებით. ამდენად, კასატორებისათვის სადავო მიწის ნაკვეთების მემკვიდრეობით მიკუთვნების სამართლებრივი საფუძვლები 1993 წლისათვის უკვე აღარ არსებობდა. ეს საფუძვლები არც დღეს მოქმედი «სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ» საქართველოს კანონითა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით არ არის გათვალისწინებული.

საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორების მოსაზრებას მათთვის გადაცემული 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთების 0,75 ჰა ზღვრულ ნორმამდე შევსების თაობაზე და მიიჩნევს, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48-ე და 6 თებერვლის ¹128-ე დადგენილებები იმპერატიულად არ მოითხოვენ მიწის ნაკვეთების 0,75 ჰექტრამდე შევსებას, არამედ განსაზღვრავენ, რომ «საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადასაცემი საკარმიდამო მიწის ზღვრული ნორმები ადგილობრივი ბუნებრივი პირობებისა და შესაძლებლობების გათვალისწინებით უნდა დაწესდეს». სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ხელვაჩაურის რაიონის თემის საკრებულოში საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადასაცემი საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების ზღვრული ნორმა სოფლად მუდმივად და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული მოქალაქეებისათვის დაწესებულია 0,25 ჰა-ს ოდენობით. კასატორ მ. დ-ძის ცალკე კომლად გამოყოფილი შვილები – კასატორები: ჯ., თ., მ. და რ. დ-ძეები დაკმაყოფილებულნი არიან საკარმიდამო მიწის ნაკვეთებით ... თემის საკრებულოში დაწესებული 0,25 ჰა მიწის ზღვრული ნორმის ფარგლებში, რის გამოც მათი მოთხოვნა უსაფუძვლოა. უსაფუძვლოა ასევე მ. დ-ძის ქალიშვილის – კასატორ ჟ. დ-ძის მოთხოვნა მიწის ნაკვეთის გამოყოფის შესახებ, რადგან მართალია ცხოვრობს დედასთან, მაგარმ გათხოვილია სოფ. ... და ცალკე კომლად გამოყოფილი არ არის, რის გამოც მიწის ნაკვეთი არ გადაეცემა (საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის ¹128-ე დადგენილების მე-2 პუნქტი).

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა «წყალდამცავი ზოლის შესახებ» დებულების მე-6 და მე-7 მუხლები და სწორად მიუთითა, რომ «მაგისტრალური და სხვა არხების გასხვისების ზოლის სიგანე აითვლება არხის ნაპირებიდან არანაკლებ 4 მეტრისა ორივე მხარეს და დგინდება თითოეული კონკრეტული არხისათვის საქართველოს სამშენებლო ნორმებისა და წესების მიხედვით». აღნიშნული დებულება დამტკიცებულია საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის 1998 წლის 7 მაისის ბრძანებით და შეთანხმებულია საქართველოს მიწის მართვის დეპარტამენტთან, საქართველოს მთავარ სახელმწიფო სანიტარულ ექიმთან, ასევე, საქართველოს მთავარ მეტყევესთან. ამდენად, კასატორების მოთხოვნა ათმეტრიანი წყალდამცავი ზოლის გამოყენების თაობაზე უსაფუძვლოა. მითუმეტეს, რომ კასატორებს კანონით დადგენილი წესით დღემდე მიწის მიღება-ჩაბარების აქტები ხელვაჩაურის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოსა და შარაბიძეების თემის საკრებულოს სარეფორმო კომისიის მიერ გაფორმებული და რეგისტრირებული არა აქვთ.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას და დადგენილად მიიჩნევს, რომ ო., თ. და შ. ზ-ძეებზე გაცემული სადავო 0,25 ჰა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების მიღება-ჩაბარების აქტები გაფორმებული და რეგისტრირებულია ზემოთდასახელებული კანონებისა და ნორმატიული აქტების შესაბამისად და მხოლოდ ის გარემოება, რომ ეს მიწები ადრე კასატორების წინაპრებს ეკუთვნოდათ, სადავო მიღება-ჩაბარების აქტების ბათილად ცნობის საფუძვლად ვერ გამოდგება.

საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ კასატორებმა მათ მფლობელობაში არსებულ სადავო მიწის ნაკვეთებზე საიჯარო ხელშეკრულებების დადების მოთხოვნით თავდაპირველად უფლებამოსილ ადმინისტრაციული ორგანოებს: ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობას, ხელვაჩაურის რაიონის კოოპერატიულ მეურნეობასა და ხელვაჩაურის რაიონის შარაბიძეების თემის საკრებულოს უნდა მიმართონ, რადგან საქმის მასალებში ამ ორგანოთა მიერ აღნიშნული საკითხის განხილვისა და უარის თქმის არანაირი მტკიცებულება არ მოიპოვება. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად შეწყვიტა ამ ნაწილში საქმის წარმოება და სწორად განუმარტა კასატორებს, რომ მათ მფლობელობაში არსებულ სადავო მიწის ნაკვეთებზე საიჯარო ხელშეკრულებების გასაფორმებლად თავდაპირველად უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის უნდა მიემართათ (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის «ა» ქვეპუნქტი).

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ., ჯ., ჟ., თ., მ. და რ. დ-ძეების საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.