გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ/ად-225-კ 22 თებერვალი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001 წლის 16 მარტს გ. უ-ძემ სარჩელით მიმართა ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოს და მიუთითა, რომ მახარაძის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1988 წლის 22 ივნისის ¹195 გადაწყვეტილებით საყოფაცხოვრებო მომსახურების სამმართველოს ბაზაზე შექმნილ გაზქურების, ელექტროდანადგარებისა და ოჯახური ხელსაწყოების შეკეთების კოოპერატივ «ც. A.», შენობის ასაშენებლად, მახარაძის ავტოსადგურის ტერიტორიაზე გამოეყო 48 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი შემდეგ საზღვრებში: აღმოსავლეთით- საქვაბე, დასავლეთით – საზოგადოებრივი ტუალეტი, ჩრდილოეთით-უსინათლოთა საზოგადოება, სამხრეთით – ავტოსადგური. შედგა შენობის პროექტი, მაგრამ ავტოსადგურის ხელმძღვანელობასთან შეთანხმებით, შენობა აშენდა არა ავტოსადგურის ტერიტორიაზე, არამედ ავტოსადგურის შემომსაზღვრელი კაპიტალური ღობის საძირკველზე. 1992-1993 წლებში ავტოსადგური გადატანილ იქნა ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში, ხოლო ავტოსადგურის ტერიტორიაზე გაიხსნა საკოლმეურნეო ბაზარი, რის გამოც კოოპერატივმა შეცვალა მომსახურების სფერო და გადაკეთდა სასაუზმედ. 1995 წელს ავტოსადგურის ტერიტორიაზე შეწყდა ბაზრის ფუნცქიონირება, რის გამოც კოოპერატივმაც შეაჩერა საქმიანობა. 1995 წელს შპს-მ «მ.–....» (დირექტორი გ. უ-ძე) შეისყიდა აღნიშნული შენობა კოოპერატივ «ც. A.» (დირექტორი გ. კ-ძე), ჩაატარა შენობის კაპიტალური რემონტი და დაიწყო მუშაობა საზკვების სახით, რასაც ხელი შეუწყო იმ გარემოებამ, რომ აღდგა ავტოსადგურის ფუნქციონირება და სს «ო. შ. A.» დაიწყო მუშაობა. თავდაპირველად სს-ის ხელმძღვანელობას პრეტენზიები არ გააჩნდა, მაგრამ მას შემდეგ, რაც ავტოსადგურის შენობაშივე გაიხსნა სასადილო, მათ შპს-ის «მ.-....» ხელმძღვანელობას აუკრძალეს გარკვეული მენიუს მომზადება და რეალიზაცია. ამასთან, სს-ის წარმომადგენელთა აზრით, მიწის ნაკვეთი, რაზეც შპს-ის «მ.-....» შენობაა განთავსებული, სს-ის საკუთრებაა. მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა ოზურგეთის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს – დაეკანონებინა მისთვის კანონით დადგენილი წესით გამოყოფილი 48 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, რომელზეც მისი კუთვნილი შენობა იყო განლაგებული. ოზურგეთის რაიონის მიწის მართვის სამმართველომ უარი უთხრა მოსარჩელეს აღნიშნული მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციაზე იმ საფუძვლით, რომ სს «ო. შ. ა.» წარდგენილი სიტუაციური გეგმის მიხედვით «ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ» საქართველოს კანონის შესაბამისად მოახდინა სამგზავრო ავტოსადგურის სარგებლობაში არსებული მიწის ფართის საკუთრების უფლებით რეგისტრაცია ოზურგეთის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოში.

მოსარჩელემ მოითხოვა: 1988 წელს შენობის ასაშენებლად გამოყოფილი 48 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ამორიცხვა სს «ო. შ. ა.» საკუთრებიდან და ამ მიწის ნაკვეთზე მისი საკუთრების უფლების აღიარება.

მოპასუხე – ოზურგეთის რაიონის მიწის მართვის სამმართველომ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სს «ო. შ. ა.» ტექაღრიცხვის ბიუროს მიერ გაცემული სიტუაციური გეგმის საფუძველზე, «ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ» საქართველოს კანონის შესაბამისად, საკუთრების უფლებით გადაეცა მათ მიერ შესყიდული ავტოსადგურის სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთი, მათ შორის სადავო მიწის ნაკვეთი, ვინაიდან სამმართველოსათვის ცნობილი არ იყო ის ფაქტი, რომ მაღაზიის შენობა ეკუთვნოდა შპს-ს «მ.-....» და ამ შენობის ასაშენებლად გამოყოფილი იყო მიწის ნაკვეთი.

სარჩელი არ ცნო არც სს «ო. შ. ა.»,M რომელიც სავალდებულო მესამე პირად იქნა ჩაბმული სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციულ პროცესში და განმარტა, რომ სს-მ კანონით დადგენილი წესით შეიძინა ოზურგეთის ავტოსადგური და მოიპოვა საკუთრების უფლება ავტოსადგურის მიერ სარგებლობის უფლებით დაკავებულ ტერიტორიაზე, მათ შორის სადავო 48 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე. აღნიშნული მიწის ნაკვეთი სს-ის საკუთრებას წარმოადგენს, იგი არასოდეს არ ეკუთვნოდა შპს-ს «მ.-....», რომელიც არ არის კოოპერატივ «ც. ა.» სამართალმემკვიდრე და ამდენად, სარჩელი არასათანადო პირის მიერ არის შეტანილი და უსაფუძვლოა.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2001 წილს 17 მაისის გადაწყვეტილებით შპს-ის «მ.-...» დირექტორის გ. უ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხე – ოზურგეთის რაიონის მიწის მართვის რაიონულ სამმართველოს დაევალა მესამე პირის – სს «ო. შ. ა.» საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთიდან შპს-ის «მ.-...» კუთვნილი შენობის მიერ დაკავებული სადავო 48 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ამორიცხვა. ამასთან, სასამართლომ გადაწყვიტა, რომ მოსარჩელის მიერ სათანადო დოკუმენტების წარდგენის შემდეგ, მიწის მართვის სამმართველომ კანონით დადგენილი წესით უნდა გადასცეს საკუთრებაში შპს-ს «მ.–....» სადავო მიწის ნაკვეთი და მოახდინოს მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია. შესაბამისად, ცვლილებები უნდა შევიდეს სს «ო. შ. ა.» მიწის საკუთრების საჯარო რეესტრში.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ოზურგეთის რაიონის მიწის მართვის სამმართველომ და სს «ო. ს. ა.».

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ. უ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლომ არ გაიზიარა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ კოოპერატივ «ც. ა.» გამოყოფილ მიწის ნაკვეთზე აგებული შენობა ავტოსადგურის ტერიტორიის გარეთ მდებარეობს და დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე განლაგებული შენობა ავტოსადგურის ტერიტორიაზეა მოთავსებული. საოლქო სასამართლოს მტკიცებით, 1998 წლის 31 დეკემბერს სს-ს საკუთრებაში გადაეცა 14 180 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, რომელშიც სადავო 48 კვ. მ. მიწის ფართიც შედის.

საოლქო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს «მ.-....» არ წარმოადგენს კოოპერატივ «ც. ა.» სამართალმემკვიდრეს და უფრო მეტიც, შპს «მ.-....» არ არსებობს სამართლებრივად. ისევე, როგორც არ არსებობს სამართლებრივად კოოპერატივი «ც. ა.», რის გამოც არასათანადო მოსარჩელის შეცვლა სათანადო მოსარჩელით შეუძლებელია. საოლქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი შეიტანა ფიზიკურმა პირმა გ. უ-ძემ და არა შპს-ის «მ.–...» დირექტორმა გ. უ-ძემ.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. უ-ძემ.

კასატორი თვლის, რომ საოლქო სასამართლომ არასწორად შეაფასა მტკიცებულებები და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებია. კასატორის განმარტებით, შპს «მ.-...» წარმოადგენს კოოპერატივის «მ.-....» სამართალმემკვიდრეს, რომელმაც მისი დირექტორის გ. უ-ძის სახით კოოპერატივ «ც. ა.» დირექტორის გ. კ-ძისაგან შეიძინა სადავო მიწის ნაკვეთზე განლაგებული შენობა, შპს-ის «მ.-....» დამფუძნებლებთან ერთად გაარემონტა იგი და ეს შენობა წლების მანძილზე წარმოადგენდა შპს-ის «მ.-....» ქონებას. აღნიშნული საზოგადოება დღეისათვის შპს «ქ. კ. გ.» არის შესული და ეს ქონება მისი საკუთრებაა. შესაბამისად, მისი საკუთრებაა ამ შენობის ქვეშ მდებარე მიწის ნაკვეთიც, რადგან მიწა და მასზე მდგომი შენობა განუყოფელია.

კასატორის მოსაზრებით, კოოპერატივ «ც. ა.» გამოყოფილი სადავო 48 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი 1988 წლიდან აღარ წარმოადგენდა ავტოსადგურის სარგებლობაში მყოფ ტერიტორიას, რადგან მახარაძის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1988 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილებით იგი სარგებლობის უფლებით შენობის ასაშენებლად გამოეყო კოოპერატივ «ც. ა.» და შესაბამისად ამოირიცხა ავტოსადგურის სარგებლობიდან.

კასატორმა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და მისი სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ გ. უ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართოლს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხალახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას საოლქო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. ამასთან, გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. საოლქო სასამართლოს, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის შესაბამისად, შეეძლო თავად მოეპოვებინა მტკიცებულებები, სრულყოფილად გამოეკვლია და საპროცესო ნორმების დაცვით შეეფასებინა ისინი. კასატორის მიერ საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილ იქნა დედნები იმ დოკუმენტებისა, რომლებიც ადასტურებენ, რომ შპს «მეგობრობა-2» ოზურგეთის ადგილობრივი მმართველობის რაიონული გამგეობის 1995 წლის 28 თებერვლის ¹17-3 გადაწყვეტილებით რეგისტრაციაში გატარდა «სამეწარმეო საქმიანობის საფუძვლების შესახებ» საქართველოს კანონის შესაბამისად, დამტკიცებულ იქნა საზოგადოების წესდება და სადამფუძნებლო ხელშეკრულება. აღნიშნული დოკუმენტების ასლები საქმეშიც მოიპოვება. საქმეშია ასევე კოოპერატივ «ც. ა.» დირექტორ გ. კ-ძესა და კოოპერატივის «მ.-....» დირექტორ გ. უ-ძის ხელწერილი, რომლითაც შეძენილ იქნა სადავო 48 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე მდებარე შენობა, რომელიც შემდგომ ურთიერთშეთანხმებული ხელწერილის საფუძველზე შპს-ის «მ.-....» დამფუძნებლების მიერ გაუმჯობესდა და გარემონტდა. ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმის ხელმეორედ განხილვისას, საოლქო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და დაადგინოს სადავო 48 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე მდებარე შენობა წარმოადგენდა თუ არა შპს-ის «მ.-....» ქონებას, ჩადებული იყო თუ არა ამ საზოგადოების საწესდებო კაპიტალში ან იმყოფებოდა თუ არა მის ბალანსზე. სასამართლომ ასევე უნდა იმსჯელოს იმ გარემოებაზე, რომ საზოგადოების ლიკვიდაციის შემდეგ საზოგადოების ქონება «მეწარმეთა შესახებ» საქართველოს კანონის მე-14.3 მუხლის შესაბამისად ნაწილდება პარტნიორებს შორის მათ მიერ გაღებული თანხებისა და მათ წილებთან დაკავშირებული უფლებების შესაბამისად. აქედან გამომდინარე, საოლქო სასამართლომ პირველ რიგში შენობის კუთვნილების საკითხი უნდა დაადგინოს. ამასთან, საოლქო სასამართლომ უნდა დააზუსტოს მოსარჩელე ფიზიკური პირი გ. უ-ძეა, თუ იურიდიული პირი შპს «მ.-...», რომლის დირექტორი და წარმომადგენლობით უფლებამოსილი პირია გ. უ-ძე. მითუმეტეს, რომ რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი იურიდიულმა პირმა შეიტანა.

შენობის კუთვნილების საკითხის დადგენის შემდგომ სადავო მიწის ნაკვეთის კუთვნილების საკითხის გადაწყვეტისას საოლქო სასამართლომ უნდა გამოიყენოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც ნივთის შემადგენელი ნაწილი, რომლის გამოცალკევებაც შეუძლებელია მთლიანი ნივთის ან ამ ნაწილის განადგურების ანდა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე (ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი) ცალკე უფლების ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება შენობა-ნაგებობანი და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან. არსებითი შემადგენელი ნაწილის იურიდიული ბედი მთლიანადაა დაკავშირებული ნივთთან და როგორც წესი, იგი არ შეიძლება იყოს ცალკე უფლების ობიექტი. შეუძლებელია შემადგენელი ნაწილის დამოუკიდებელი განკარგვა. ამდენად, შეუძლებელია შენობას და მიწას სხვადასხვა მესაკუთრე ჰყავდეთ, თუ ეს კანონით არ არის გათვალისწინებული.

სადავო 48 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის კუთვნილების საკითხის გადაწყვეტისას საოლქო სასამართლომ ასევე უნდა გამოიყენოს «ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არებული არასასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ» მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის «ბ» ქვეპუნქტი, მე-3 და მე-4 მუხლები, «მიწის რეგისტრაციის შესახებ» საქართველოს კანონის მე-14 და მე-17 მუხლები.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ 1988 წლიდან სადავო 48 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი კანონით დადგენილი წესით უფლებამოსილი ორგანოს მიერ სარგებლობის უფლებით გამოეყო კოოპერატივ «ც. ა.», რაც იმას ნიშნავს, რომ იგი მესაკუთრის (სახელმწიფოს) მიერ ამოირიცხა ოზურგეთის ატოსადგურის სარგებლობაში არსებული ტერიტორიიდან და სარგებლობის უფლებით გადაეცა კოოპერატივ «ც. ა.» შენობის ასაშენებლად. ამდენად, აღმასკომის აღნიშნული გადაწყვეტილებით კოოპერატივ «ც. ა.» სარგებლობის უფლება წარმოეშვა სადავო 48 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ უნდა გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, რომელმაც მხოლოდ ზემოაღნიშნული გარემოებების კანონით დადგენილი წესით გამოკვლევისა და შეფასების, ასევე დასახელებული სპეციალური კანონებისა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის გამოყენების შემდეგ შეიძლება მიიღოს გადაწყვეტილება (განჩინება).

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. უ-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტლიება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. სახელმწიფო ბაჟის საკითხი გადაწყდეს საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.