გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ/ად-229-კ-01 22 თებერვალი 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: მოსარჩელის რეალურად დაკავებულ საცხოვრებელ ფართზე მესაკუთრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1999 წლის 13 ოქტომბერს ლ. თ-ძემ განცხადებით მიმართა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს და თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელ სახლში განთავსებულ 24 კვ.მ. საცხოვრებელ ფართსა და 53,5 კვ.მ. დამხმარე ფართზე უდავო წარმოების წესით მესაკუთრედ ცნობა და, შესაბამისად, აღნიშნულ ქონებაზე მისი საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მოითხოვა.

თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 19 ნოემბრის განჩინებით ლ. თ-ძის მიერ წარდგენილი განცხადება განუხილველად იქნა დატოვებული. შემდგომ თ-ძემ იმავე სასამართლოში შეიტანა სარჩელი სადავო ბინაზე მესაკუთრედ ცნობისა და აღნიშნული ფაქტის რეგისტრაციის ან სადავო ქონების საბაზრო ღირებულების მისთვის ანაზღაურების მოთხოვნით. ლ. თ-ძემ მოპასუხეებად თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობა და ქ. თბილისის მერია დაასახელა. Mმოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ 1982 წლიდან მისი ოჯახი, ბინების გაცვლის საფუძველზე, სადავო ბინაში ცხოვრობდა. 1990 წლიდან მითითებული სახლი მიჩნეულ იქნა ავარიულად და აღნიშნულ მისამართზე მაცხოვრებლების ბინებით დასაკმაყოფილებლად თბილისის მერიის მიერ თანხები იქნა გამოყოფილი. 1995-1997 წლებში მთლიანი სახლი შეფასდა და მობინადრეთა ავარიული ბინებიდან ნაწილ-ნაწილ გაყვანა განხორციელდა. Mმოსარჩელის თქმით, მისი ბინა, ბინაზე გამოწერილ ორდერში მითითებული 24 კვ.მ. ფართის საფუძველზე, 10 000 აშშ დოლარად შეფასდა, მაშინ როცა მოსარჩელის ოჯახი რეალურად სახლის მეორე სართულზე 77,5 კვ.მ. ფართს ფლობდა. Mმოსარჩელე აქვე დაამატებს, რომ აღნიშნული სხვაობა გამოწვეული იყო იმ მოტივით, რომ თ-ძის ოჯახს მათ მიერ რეალურად დაკავებული, მეზობლად გამოთავისუფლებული, 36 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართის მათ სახელზე აღრიცხვაზე რაიონის აღმასკომის მიერ ეთქვა უარი, რადგან მითითებული ფართი საცხოვრებლად უვარგისი იყო და იგი რაიონის აღმასკომის მიერ მხოლოდ დამხმარე ფართის სახით იქნა მოსარჩელის ოჯახისათვის გადაცემული. თუმცა, თ-ძის თქმით, არქივის განადგურების გამო, სასამართლოსათვის მითითებული ფაქტის დამადასტურებელი ცნობის წარდგენა შეუძლებელი იყო. Aყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, ლ. თ-ძემ მოითხოვა მისი ბინა შეფასებული ყოფილიყო რეალუად დაკავებული 24 კვ.მ. საცხოვრებელი და 53,5 კვ.მ. დამხმარე ფართის გათვალისწინებით, იგი ცნობილი ყოფილიყო მთლიანი ფართის მესაკუთრედ და სახელმწიფოს მისთვის მითითებული ფართის შეფასებით მიღებული მთლიანი თანხა აენაზღაურებინა.

მოპასუხე თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობამ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ აღმასკომის მიერ გაცემულ ორდერში ლ. თ-ძის ოჯახზე აღრიცხული იყო 24 კვ.მ. ფართი, რასაც კომისია შეფასების დროს ვერ გასცდებოდა, ამასთან, მოსარჩელემ და მისმა დამ წერილობითი თანხმობა განაცხადეს შეფასებული თანხის მიღებაზე და აღნიშნული თანხა მიიღეს კიდეც. ამდენად, მოპასუხის თქმით, ლ. თ-ძის მოთხოვნა უსაფუძვლოა

თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილებით ლ. თ-ძის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. Aაღნიშნული გადაწყვეტილება იმავე საფუძვლით სააპელაციო წესით ლ. თ-ძემ გაასაჩივრა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 23 ოქტომბრის განჩინებით აპელანტის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თ-ძეების ოჯახზე ორდერის შესაბამისად აღრიცხული იყო მხოლოდ 24კვ.მ საცხოვრებელი ფართი. ამასთან, ლ. თ-ძე და მისი და ერთ ოჯახად იყვნენ რეგისტრირებულნი. ამდენად, საკომპენსაციო Yთანხის ორ ოჯახზე გაცემის მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო. სააპელაციო პალატა აქვე განმარტავს, რომ ნივთის მარტოოდენ ფლობა საკუთრების უფლების წარმოშობის საკმარის საფუძველს არ წარმოადგენდა და უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების შეძენისათვის სამოქალაქო კოდექსი სპეციალურ წესს ითვალისწინებდა. თუმცა მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია დოკუმენტი, რომელიც სადავო ფართის ფლობის არა სამართლებრივ, არამედ თუნდაც ფაქტობრივი საფუძვლის არსებობას დაადასტურებდა. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ფართი წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას და მასზე მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო.

საოლქო სასამართლოს 2001 წლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. თ-ძემ და მიუთითა, რომ გასაჩივრებული განჩინება მიღებულ იქნა კანონის ნორმათა დარღვევით, კერძოდ, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა იგი. ამასთან, საოლქო სასამართლოს მიერ გამოტანილი განჩინება დაუსაბუთებელი და იმდენად არასრული იყო, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელი იყო, რაც სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენდა. კასატორი მიუთითებდა, რომ 1984 წელს მათი ბინის მომიჯნავედ გამოთავისუფლდა ბინა, რომელიც თბილისის ჩუღურეთის რაიონის აღმასკომის შეთავაზებით შეიერთა თ-ძეების ოჯახმა. აღნიშნული ფართი ბინის ყოფილ მესაკუთრეებს ორდერში ჰქონდათ აღრიცხული როგორც საცხოვრებელი ფართი, მაშინ როცა რაიონის აღმასკომის მიერ შემოერთებული ფართის ორდერში აღრიცხვაზე თ-ძეებს უარი ეთქვათ და განემარტათ, რომ იგი მათ დამხმარე ფართად გადაეცათ. თუმცა აღნიშნული გარემოების მტკიცებულება არ მოეპოვებათ, რადგან იგი არქივთან ერთად განადგურდა. ამდენად, კასატორმა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 23 ოქტომბრის გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 23 ოქტომბრის განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო იზიარებს საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ლ. თ-ძე ვერ იქნებოდა მიჩნეული სადავო 53,5 კვ.მ. ფართის მესაკუთრედ, რადგან საქმეში არ მოიპოვება არანაირი მტკიცებულება ლ. თ-ძის მიერ მითითებული ფართის არათუ სამართლებრივი, არამედ თუნდაც ფაქტობრივი ფლობის დასტურად. ამასთან, თ-ძეების სახელზე რაიონის აღმასკომის მიერ აღრიცხულია 24 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი, რომელიც და-ძმა თ-ძეების საკუთრებას წარმოადგენდა. რაც შეეხება, სადავო 53,5 კვ.მ. ფართს, მასზე მოსარჩელე თ-ძეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლით გათვალისწინებული წესით საკუთრების უფლება არ შეუძენია, კერძოდ, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების შესაძენად საჭიროა სანოტარო წესით დადასტურებული საბუთი და მესაკუთრის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. მოსარჩელემ საქმის მსვლელობისას ვერ შეძლო სასამართლოსათვის წარმოედგინა დოკუმენტი სადავო ფართის არა სამართლებრივი ფლობის დასადასტურებლად, ასევე, მოსარჩელემ ვერ შეძლო წარმოედგინა მათ მიერ სადავო ფართზე გადასახადების გადახდის ან მითითებული ფართის მათ სახელზე აღრიცხვის მოთხოვნით სახელმწიფო ორგანოსათვის მიმართვის დამადასტურებელი დოკუმენტები. აქვე აღსანიშნავია, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება თბილისის ჩუღურეთის რაიონის აღმასკომის მიერ ლ. თ-ძისთვის სადავო ფართის უსასყიდლოდ მუდმივ სარგებლობაში გადაცემის ფაქტი და, შესაბამისად, არც უსასყიდლო პრივატიზაციის საფუძველი წარმოშობილა. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ყოველივე ზემოთქმული აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას გამორიცხავს.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ლ. თ-ძემ სადავო 53,5 კვ.მ. ფართზე (უძრავ ქონებაზე) საკუთრება შეიძინა ხანდაზმულობით, რაც გათვალისწინებულია სამოქალაქო კოდექსის 167-ე მუხლით და მიიჩნევს, რომ ლ. თ-ძეს საკუთრების უფლება ხანდაზმულობით არ შეუძენია, ვინაიდან იგი ამ ნორმის თანახმად, არ ყოფილა შეტანილი საჯარო რეესტრში სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად «სამოქალაქო კოდექსის 165-168-ე მუხლებით გათვალისწინებული ხანდაზმულობით საკუთრების შეძენის ვადა აითვლება 1993 წლის 23 ივლისიდან _ «საკუთრების უფლების შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის ამოქმედებიდან.» საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას და მიუთითებს, რომ თბილისში, ... მდებარე, თ-ძეების სახელზე რიცხული საცხოვრებელი სახლი მერიის მიერ შეფასებული იქნა რაიონის აღმასკომის მიერ გაცემული ორდერის საფუძველზე 24 კვ.მ. გათვალისწინებით, დანარჩენი 53,5 კვ.მ. კი სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა და მისი ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება თ-ძეს არ ჰქონდა. საკასაციო სასამართლო იზიარებს საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზეც, რომ ლ. თ-ძის მოთხოვნა მისი დისათვის მისგან დამოუკიდებლად მიეცათ ბინის ღირებულების კომპენსაცია, უსაფუძვლოა, რადგან საქმეში არსებული დოკუმენტებით არ დასტურდება და-ძმა თ-ძეების ცალ-ცალკე ოჯახად ცხოვრების ფაქტი, ისინი ერთ ოჯახად არიან აღრიცხულნი. ამას გარდა, საკასაციო სასამართლოს გასათვალისწინებელ გარემოებად მიაჩნია ის ფაქტიც, რომ კასატორს ორდერში აღრიცხული 24 კვ.მ. ფართის კომპენსაცია 13 000 ლარის ოდენობით გამგეობისაგან უკვე მიღებული ჰქონდა და 1997 წლის ხელწერილით თანხის მიღებიდან ერთი თვის ვადაში კისრულობდა ბინის გამოთავისუფლებას. მიღებული თანხის ოდენობაზე თ-ძეებს პრეტენზია ამ ხნის განმავლობაში არ გამოუთქვამთ.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად უნდა დარჩეს საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 23 ოქტომბრის განჩინება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე და 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ. თ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 23 ოქტომბრის განჩინება.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.