ბს-1524-1503(კ-11) 1 თებერვალი, 2012 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ლევან მურუსიძე

საქმის განხილვის ფორმა – მხარეთა დასწრების გარეშე;

კასატორი – რ. ა-ე;

მოწინააღმდეგე მხარე –საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო;

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 1 აგვისტოს გადაწყვეტილება;

დავის საგანი – ხელშეკრულების დარღვევის გამო პირგასამტეხლოსა და ზიანის ანაზღაურება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2011 წლის 3 მაისს ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ მოპასუხის–რ. ა-ის მიმართ.

მოსარჩელე სარჩელით ითხოვდა მოპასუხეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაკისრებოდა: ჯარიმის სახით-19987,20 ლარის, ზიანის სახით- 8771,25 ლარის, პირგასამტეხლოს სახით-5996,16 ლარის ანაზღაურება.

ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე რ. ა-ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ჯარიმის - 19987,20 ლარისა და კვაბაზე დახარჯული თანხის - 179,25 ლარის ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2005 წლის 1 აგვისტოს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და რ. ა-ს შორის გაფორმდა ¹3494 ხელშეკრულება (კონტრაქტი) თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ქვედანაყოფში სამხედრო სამსახურის გავლის შესახებ (ს.ფ. 10-15) 4 წლის ვადით;

საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს 2008 წლის 23 მაისის ¹2598 ბრძანების საფუძველზე რ. ა-ე დათხოვნილ იქნა შეიარაღებული ძალების რიგებიდან კონტრაქტის პირობების დარღვევის გამო (ს.ფ. 16);

რ. ა-ის სამხედრო სამსახურში ფაქტობრივად ყოფნის ვადა შეადგენს 2 წელს 9 თვესა და 1 დღეს;

რ. ა-ს ერთი თვის დარიცხული ხელფასი მისი შეიარაღებული ძალების რიგებიდან დათხოვნისას შეადგენდა 832.80 ლარს; ჯარიმის თანხა – 19987.20 ლარს; პირგასამტეხლო – 5996.16 ლარს, კვებაზე დახარჯული თანხა – 179.25 ლარს; სულ ზიანის საკომპენსაციო თანხა – 8771.25 ლარს (ს.ფ. 21-21).

პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ რ. ა-ს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის საფუძველზე, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ჯარიმის სახით 19987.20 ლარისა და კვებაზე დახარჯული თანხის 179.25 ლარის გადახდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითებით, მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ჯარიმა, ფაქტობრივად, წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლით რეგლამენტირებულ პირგასამტეხლოს. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლზე და განმარტა, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირგასამტეხლო უნდა შემცირდეს, როგორც შეუსაბამოდ მაღალი და მოპასუხეს გადასახდელად უნდა დარჩეს მხოლოდ 19987.20 ლარი. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში ვალდებულების დარღვევისათვის დადგენილია უზრუნველყოფის საშუალება პირგასამტეხლოს (ჯარიმის) სახით 19987.20 ლარი და დამატებით 5996.16 ლარი, უკვე პირგასამტეხლოს აშკარა უსამართლობას ადასტურებს.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე, 412-ე, საქართველოს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლებით და განმარტა, რომ რ. ა-ისათვის შესრულებული სამუშაოს სანაცვლოდ გადახდილი თანხის ზიანის სახით უკან დაბრუნების მოთხოვნა ეწინააღმდეგება როგორც საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ შრომის სამართლიანი ანაზღაურების პრინციპს, ისე მოქმედ შრომის კანონმდებლობას. სასამართლომ ასევე მიუთითა ,,საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-11, 37-ე მუხლებზე, ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დაკლარაციის 23-ე მუხლის მე-2 პუნქტზე და აღნიშნა, რომ მითითებულ ნორმათა ანალიზი ცხადყოფს კანონმდებლობის საფუძველზე გაცემული ხელფასის უკან დაბრუნების მოთხოვნის უსაფუძვლობას.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ.

აპელანტი სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და მისი სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილებას.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 1 აგვისტოს გადაწყვეტილებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელზე (პირგასამტეხლოს მოთხოვნის თაობაზე) უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება-საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელი დაკმაყოფილდა-რ. ა-ს დაეკისრა თავდაცვის სამინისტროს სასარგებლოდ პირგასამტეხლო 5996,16 ლარი; დანარჩენ ნაწილში საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ რ. ა-ს სამხედრო სამსახურში ყოფნისას შრომის ანაზღაურების სახით მიღებული აქვს 8 592 ლარი, კვებაზე დახარჯული თანხა შეადგენს 179,25 ლარს (ს.ფ. 21).

სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა ,,საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-9, 37-ე მუხლები, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლი და განმარტა, რომ სარჩელი ზიანის სახით 8 592 ლარის დაკისრების ნაწილში მართებულად იქნა უარყოფილი პირველი ინსტანციის მიერ.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 26 ოქტომბრის ¹609 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,სამხედრო სამსახურის გავლის შესახებ” დებულების XVI თავის პირველი პუნქტის ,,ა” ქვეპუნქტით, მე-2 პუნქტის ,,ბ” ქვეპუნქტით, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და რ. ა-ს შორის გაფორმებული ¹3494 ხელშეკრულების 7.3 და 7.4 მუხლებით და განმარტა, რომ ვინაიდან სარჩელით საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო ითხოვს პირგასამტეხლოს საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 26 ოქტომბრის ¹609 ბრძანებულებით განსაზღვრული ოდენობით სააპელაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს პირგასამტეხლოს ანაზღაურების ნაწილში.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ. ა-მ.

კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ იგი არ ფლობდა ინფორმაციას დავის მომდინარეობის თაობაზე, მისთვის უცნობი იყო როგორც სარჩელის, ასვე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების შინაარსი, ვინაიდან აღნიშნული დოკუმენტები მას არ ჩაბარებია. ის ასევე არ მონაწილეობდა საქმის სააპელაციო წესით განხილვაში უწყების დაგვიანებით ჩაბარების გამო, შესაბამისად შეუძლებელია მისი მხრიდან რაიმე მოსაზრების გამოთქმა დავასთან მიმართებაში, რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლი ,,ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლიტური საფუძველია.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი საკასაციო საჩივრით ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ რ. ა-ის საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და ექვემდებარება დაკმაყოფილებას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორი მიუთითებს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველზე და თვლის, რომ სასამართლომ საქმე განიხილა მისი დასწრების გარეშე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ბ" პუნქტის საფუძველზე, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ სასამართლომ საქმე განიხილა ერთ-ერთი მხარის დაუსწრებლად, რომელსაც არ მიუღია შეტყობინება კანონით დადგენილი წესით.

იმის გათვალისწინებით, რომ მითითებული საპროცესო დარღვევა თვით კანონმდებლობის მიერ შეფასებულია ისეთი ტიპის დარღვევად, რომელიც უცილოდ იწვევს გადაწყვეტილების გაუქმებას და აღნიშნული დამოკიდებული არ არის სასამართლოს შეხედულებაზე, საკასაციო სასამართლო არსებითად მიიჩნევს ზემოაღნიშნული გარემოების არსებობისა და გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველის გამოკვლევა-დადგენას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 71-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო უწყება ადრესატს ბარდება მხარის მიერ მითითებული ძირითადი მისამართლის (ფაქტობრივი ადგილსამყოფელის), ალტერნატიული მისამართლის, სამუშაო ადგილის ან სასამართლოსათვის ცნობილი სხვა მისამართის მიხედვით.

ფოსტით ან კურიერის მეშვეობით მოქალაქისათვის გაგზავნილი სასამართლო უწყება მას უნდა ჩაჰბარდეს პირადად, თუ სასამართლო უწყების ჩამბარებელმა სასამართლოში გამოსაძახებელი პირი ვერ ნახა მხარის მიერ მითითებულ მისამართზე, იგი უწყებას აბარებს მასთან მცხოვრებ ოჯახის რომელიმე ქმედუნარიან წევრს, ადრესატის არყოფნის შემთხვევაში კი სასამართლო უწყების ჩამბარებელმა უწყების მეორე ეგზემპლარზე უნდა აღნიშნოს, სად არის წასული ადრესატი და როდის ვარაუდობენ მის დაბრუნებას. უწყების მიმტანი პირი მითითებული გარემოების შესახებ სათანადო აღნიშვნას აკეთებს უწყებაზე, რომელიც უნდა დაუბრუნდეს სასამართლოს.

ამდენად, მითითებული ნორმები ერთმნიშვნელოვნად განსაზღვრავენ ადრესატისათვის უწყების ჩაბარების წესს, თუმცა უწყების ჩაბარების განსხვავებული წესებია დადგენილი იმ შემთხვევაში, როდესაც უწყება გაგზავნილი არ არის მოპასუხის მიერ პასუხში (შესაგებელში) მითითებულ მისამართზე. კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 71-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული მოპასუხის მისამართი სწორია და მას უწყება ვერ ჩაჰბარდა ამ კოდექსის 73-ე მუხლის 1¹ ნაწილით გათვალისწინებულ მოთხოვნათა დაცვით, სასამართლო ხელმძღვანელობს ამ კოდექსის 78-ე მუხლის დებულებებით. თუ პირველად გაგზავნისას სასამართლო უწყების ადრესატისათვის ჩაბარება ვერ ხერხდება, ამ კოდექსის 73-ე მუხლის 1¹ ნაწილი ითვალისწინებს უწყების დასაბარებელი პირისათვის დამატებით ერთხელ მაინც გაგზავნას იმავე ან სასამართლოსათვის ცნობილ სხვა მისამართზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 78-ე მუხლი კი ითვალისწინებს საჯარო შეტყობინებას, თუ მხარის ადგილსამყოფელი უცნობია ან მისთვის სასამართლო უწყების ჩაბარება სხვაგვარად ვერ ხერხდება. სასამართლო ვალდებულია, ყველა შემთხვევაში შეამოწმოს, რამდენად სწორად და კანონის მოთხოვნათა დაცვითაა ცნობილი მხარეებისათვის სასამართლო სხდომის შესახებ და მხოლოდ ამის შემდეგაა უფლებამოსილი განიხილოს საქმე მხარის დაუსწრებლად.

საქმეში _ ს.ფ. 99-ზე წარმოდგენილია სასამართლო უწყება, რომლითაც დგინდება, რომ მითითებული უწყების ასლი მოპაუხე რ. ა-ს გაეგზავნა 2011 წლის 25 ივლისს მოსარჩელის მიერ მითითებულ მისამართზე ქ. ზუგდიდი, ...ის ქ. ¹22, მაგრამ საქმეში დაცული არ არის შესაბამისი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა განმცხადებლისათვის სასამართლო უწყების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70_78-ე მუხლების ზემოაღნიშნულ მოთხოვნათა დაცვით ჩაბარების ფაქტს, რაც ნიშნავს იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა რ. ა-ის დაუსწრებლად. ამდენად, დასაბუთებულია საკასაციო საჩივრის პრეტენზია უწყების დაგვიანებით ჩაბარების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მხედველობაში იღებს რა ადმინისტრაციული პროცესის თავისებურებას, რომელიც შეიცავს ინკვიზიციურობის გარკვეულ ელემენტებს, აღნიშნავს, რომ ამავე ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის საფუძველზე მკაცრადაა დაცული მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპი, რაც ნიშნავს იმას, რომ მოდავე მხარეები სარგებლობენ თანაბარი შესაძლებლობებით, განკარგონ პროცესუალური საშუალებები, მიუთითონ ფაქტებზე თავიანთი მოთხოვნის დასასაბუთებლად და წარმოადგინონ მტკიცებულებები ამ ფაქტების დადგენა-დადასტურების მიზნით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სწორედ მითითებული პრინციპის დაცვას ემსახურება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “გ" პუნქტი, რომლის დარღვევის ფაქტიც უდავოდ დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე და რომლის გათვალისწინებითაც საკასაციო სასამართლო ვალდებულია, გააუქმოს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 1 აგვისტოს გადაწყვეტილება და საქმე განსახილველად დაუბრუნოს იმავე სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მეორე ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რ. ა-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გააუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 1 აგვისტოს გადაწყვეტილება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.