გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3/ად-204-კ 10 აპრილი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლო ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი _ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1999 წლის 17 ივნისს თ. შ-ძემ სარჩელით მიმართა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოს და მისი კუთვნილი 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთიდან მოპასუხე ხ. კ-ძეზე სოფ. ... კოლმეურნეობის მიერ იჯარით გაცემული 0,1 ჰა მიწის ნაკვეთის დაბრუნება მოითხოვა. სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელემ იმ გარემოებაზე მიუთითა, რომ მისი ოჯახი 1965 წელს ქედის რაიონიდან საცხოვრებლად ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. ... გადავიდა, სადაც სოფ. ... კოლმეურნეობის წევრთა საერთო კრების 1965 წლის 9 აგვისტოს დადგენილებით 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთი გამოეყო. მიწის ნაკვეთის მიზომვის დროს გაირკვა, რომ აღნიშნული ნაკვეთი სასოფლო გზის მიერ ორ ნაწილად იყო გაყოფილი, რომელთაგან ერთი 0,15 ჰა-ს შეადგენდა, მეორე კი _ 0,1 ჰა-ს. მოსარჩელის განმარტებით, მისი მძიმე ოჯახური მდგომარეობით (ავადმყოფობა, მეუღლის გარდაცვალება) ისარგებლა მოპასუხე ხ. კ-ძის ოჯახმა და სასოფლო გზის მეორე მხარეს მდებარე 0,1 ჰა მიწის ნაკვეთის დამუშავება დაიწყო, რომელზეც სოფ. ... კოლმეურნეობამ 1989 წელს ხ. კ-ძის ოჯახს იჯარის ხელშეკრულება გაუფორმა. 1990 წლიდან მოსარჩელე თ. შ-ძე დავა დაიწყო ზემდგომ ორგანოებში, რადგან მისი განმარტებით, ამ სახის დავების განხილვა სასამართლოს განსჯადი არ იყო.

მოპასუხე ხ. კ-ძემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სადავო მიწის ფართს 1973 წლიდან მისი ოჯახი ამუშავებდა და შემდგომ გაფორმდა კოლმეურნეობასთან იჯარის ხელშეკრულება. მოპასუხის აზრით, მოსარჩელის ოჯახის უფროსი იმ დროისათვის ქედის რაიონში აგრძელებდა ....ად მუშაობას და, ამდენად, მოსარჩელემ უფლება დაკარგა სადავო მიწის ნაკვეთზე. ამასთან, მოსარჩელეს გაშვებული აქვს სადავო ნაკვეთის მოთხოვნის სასარჩელი ხანდაზმულობის ვადა, მით უმეტეს, რომ აღნიშნული ფართობი არასოდეს ყოფილა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 25 აგვისტოს გადაწყვეტილებით თ. შ-ძე სარჩელი დაკმაყოფილდა. ხ. კ-ძეს ჩამოერთვა ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. ... მდებარე სადავო 0,1 ჰა მიწის ნაკვეთი. აღნიშნული მიწის ნაკვეთის დაბრუნება და მისი თავისუფალ მდგომარეობაში თ. შ-ძისათვის ჩაბარება დაევალა მოპასუხეებს: ... თემის საკრებულოს გამგებელს, სოფლის კოოპერაციული მეურნეობის თავმჯდომარეს და თავად ხ. კ-ძეს.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე ხ. კ-ძემ.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2000 წლის 28 ნოემბრის განჩინებით ხ. კ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მოსარჩელე თ. შ-ძეს და მის მეუღლეს ნ. შ-ძეს, ... კოლმეურნეობის საერთო კრების 1965 წლის 9 აგვისტოს ¹ 7 დადგენილებით, გამოეყოთ მიწის ნაკვეთი 0,25 ჰა ოდენობით. აღნიშნული მიწის ნაკვეთი გამოყოფილ იქნა თავისუფალი მიწის ხარჯზე და წარმოადგენდა ნ. და თ. შ-ძეების კომლის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთს. საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი მიზომილ იქნა ამავე უბანში საცხოვრებელი სახლის ქვემოთ 0,15 ჰა-ს ოდენობით, სასოფლო გზის ზემოთ კი 0,1 ჰა-ს ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი ნამდვილად წარმოადგენდა მოსარჩელის საკუთრებას, რადგანაც იგი დანარჩენ 0,15 ჰა მიწის ნაკვეთთან ერთად შეადგენდა თ. შ-ძის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთს, რომლის გადასახადსაც მოსარჩელე 1965 წლიდან იხდიდა.

სააპელაციო სასამართლომ, ამასთან, გაიზიარა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს აგრარულ, გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების საკითხთა კომისიის, აჭარიის ა/რ მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტისა და ხელვაჩაურის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს დასკვნები, რომლებიც ადასტურებენ, რომ სადავო 0,1 ჰა მიწის ნაკვეთი თ. შ-ძის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთს წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ხ. კ-ძის მოსაზრება და მიუთითა, რომ, რამდენადაც მოსარჩელის კომლი მუდმივად ცხოვრობდა სოფ. ..., ოჯახის წევრის ქედის რაიონში მუშაობა ვერ დაუკარგავდა კომლს საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე უფლებას. ასევე, მიუთითა, რომ თ. შ-ძე-დ-ძის სარჩელი არ არის ხანდაზმული, ვინაიდან მიწის დავები სასამართლოს განსჯადი არ იყო.

მოპასუხე ხ. კ-ძემ საკასაციო საჩივრით მომართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს და აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2000 წლის 28 ნოემბრის განჩინების გაუქმება მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძლიანობა და თვლის, რომ კასატორ ხ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2000 წლის 28 ნოემბრის განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად საკასაციო პალატა სავალდებულოდ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებს, რადგან წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. კერძოდ, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ სოფ. ... მდებარე სადავო 0,1 ჰა მიწის ფართობი წარმოადგენდა მოსარჩელე თ. შ-ძის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთს, რომელიც დანარჩენ 0,15 ჰა მიწის ფართობთან ერთად გადაეცა მის ოჯახს ურეხის კომლეურნეობის წევრთა საერთო კრების 1965 წლის 9 აგვისტოს ¹ 7 დადგენილებით.

ამდენად, საკასაციო პალატის აზრით, სადავო 0,1 ჰა მიწის ნაკვეთის მოსარჩელე თ. შ-ძის ოჯახისათვის (კომლისათვის) გადაცემა მოხდა საქართველოს სსრ მიწის კოდექსის 71-ე მუხლის შესაბამისად.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორ ხ. კ-ძის მოსაზრებას, რომ თ. შ-ძის მეუღლის _ ნ. შ-ძის ქედის რაიონში დროებით სამუშაოდ გადასვლასთან დაკავშირებით ოჯახმა დაკარგა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის უვადოდ სარგებლობის უფლება და განმარტავს, რომ საქართველოს სსრ მიწის კოდექსის 73-ე მუხლი ითვალისწინებდა მიწის ნაკვეთით სარგებლობის უფლების შენარჩუნებას, თუ კომლის ერთი-ერთი წევრი «...დროებით გადავიდოდა სამუშაოდ სხვა ადგილას”. წინააღმდეგ შემთხვევაში, კომლისათვის საკარმიდამო ნაკვეთის ჩამორთმევა ხდებოდა კოლმეურნეობის საერთო კრების გადაწყვეტილებით, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას და თვლის, რომ კოლმეურნეობას მოქმედი კანონმდებლობა უფლებას არ ანიჭებდა სხვა პირისათვის იჯარით გადაეცა თ. შ-ძის ოჯახის მუდმივ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთი, კერძოდ, საქართველოს სსრ მიწის კოდექსის 70-ე მუხლის თანახმად: «საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი ეძლევა საკოლმეურნეო კომლს საცხოვრებელი სახლის, სამეურნეო ნაგებობების ასაშენებლად და დამხმარე სოფლის მეურნეობის საჭიროებისათვის”, «საკარმიდამო ნაკვეთი არ შეიძლება სარგებლობისათვის გადაეცეს სხვა პირს და დამუშავებულ იქნეს დაქირავებული შრომის გამოყენებით”.

ამდენად, საკასაციო პალატის აზრით, კოლმეურნეობამ გააფორმა რა საიჯარო ხელშეკრულება ხ. კ-ძესთან თ. შ-ძის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე, გადაამეტა კანონით მისთვის მინიჭებულ უფლებამოსილებას, რის გამოც აღნიშნული საიჯარო ხელშეკრულება დადებისთანავე უკანონოა.

საკასაციო პალატა, ამასთან, მხარეთა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹ 48 დადგენილებით თ. შ-ძე გახდა 0,25 ჰა (მათ შორის სადავო 0,1 ჰა) მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე, რადგან ამ აქტის მე-5 პუნქტის შესაბამისად: «საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბაღე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადავიდა მათ კერძო საკუთრებაში”.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორ ხ. კ-ძის მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე თ. შ-ძეს არასაპატიოდ არ გაუშვია კანონით დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, ვინაიდან საქართველოს სსრ მიწის კოდექსის 138-ე, 142-ე, 145-ე და 147-ე მუხლების შესაბამისად მიწის დავებს მმართველობის ცენტრალური და ადგილობრივი ორგანოები იხილავდნენ, რომლებსაც გამუდმებით მიმართავდა მოსარჩელე თ. შ-ძე.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 390-ე და 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. კასატორ ხ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2000 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

3. სახელმწიფო ბაჟი 40 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდეს კასატორ ხ. კ-ძეს.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.