გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ/ად-15-კ 3 ივლისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი და ფიზიკური პირის მ. შ-ძის შეგებებული საკასაციო საჩივარი თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 10 მაისს ფიზიკურმა პირმა მ. შ-ძემ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას და მოპასუხე _ საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსაგან ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის _ 450000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის, ბეს ორმაგად _ 16000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და სანოტარო ხარჯების _ 1200 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდევინება მოითხოვა. სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელემ შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა: 1998 წლის 27 თებერვალს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიერ გაზეთ «მესაკუთრეში” გამოქვეყნდა განცხადება ქ. თბილისში, .... ქ. ¹ 1^ა-ში მდებარე საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტროს «საქსაშენმასალების” ავტოსატრანსპორტო საწარმოს იჯარა-გამოსყიდვის ფორმით კომერციული კონკურსის წესით პრივატიზაციის შესახებ. 1998 წლის 23 მარტს მ. შ-ძემ კონკურსში მონაწილეობის თაობაზე განაცხადი შეიტანა სამინისტროში და მოპასუხის ანგარიშზე ბეს სახით გადაიხადა 8000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი 10680 ლარი. საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 1998 წლის 13 აპრილის ¹ 1-3/244 ბრძანებით დამტკიცდა საკონკურსო კომისიის სხდომის ოქმი (¹ 17, 31.03.98 წ.) და გამარჯვებულად გამოცხადდა მ. შ-ძე. მოსარჩელის განმარტებით, მასსა და მოპასუხეს შორის 1998 წლის 27 აპრილს გაფორმდა საიჯარო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მან 1998 წლის 30 აპრილს ხელშეკრულება გააფორმა ფირმა «პანგოლინ ედვაიზორ ლიმიტედთან”. ხელშეკრულების თანახმად, ფირმა «პანგოლინ ედვაიზორ ლიმიტედს” ქ თბილისში, .... ქ. ¹ 1^ა-ში მდებარე იჯარით აღებულ ობიექტზე ტაქსოპარკის მოსაწყობად ორი თვის განმავლობაში მ. შ-ძისათვის უნდა გამოეგზავნა «ფორდ-სიერას” მარკის 50 ცალი ავტომანქანა, სამიდან ექვს წლამდე ექსპლოატაციაში მყოფი, თითოეული ავტომანქანის ღირებულება შეადგენდა 3000 აშშ დოლარს. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის შესაბამისად თითოეული ავტომანქანის სარგებლობიდან მოსარჩელეს უნდა მიეღო ყოველდღიურად 20 აშშ დოლარი, საიდანაც 10 აშშ დოლარით უნდა დაფარულიყო ხარჯები, ხოლო დანარჩენი 10 აშშ დოლარი წარმოადგენდა მხარეთა მყარ მოგებას, საიდანაც 5 აშშ დოლარი უნდა გადაერიცხა ფირმისთვის. ამავე ხელშეკრულების მე-5 პუნქტის თანახმად ავტომანქანები მოსარჩელის საკუთრებაში უნდა გადასულიყო 1 წლის შემდეგ, ხოლო მომავალი 2 წლის განმავლობაში მხარეთა შორის მოგების განაწილება ძალაში რჩებოდა. ამ ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობისათვის ბრალეულ მხარეს მეორე მხარისათვის უნდა გადაეხადა ის შემოსავლები, რაც მას უნდა მიეღო 3 წლის განმავლობაში.

თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი კონკურსის შედეგები და სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ბრძანება მ. შ-ძის კონკურში გამარჯვებულად გამოცხადების თაობაზე, რის შედეგადაც, მოსარჩელის განმარტებით, შეუძლებელი გახდა ფირმა «პ. ე. ლ.” გაფორმებული ხელშეკრულების შესრულება, რაც საფუძველი გახდა მოსარჩელის მისამართით ფირმის პრეტენზიებისა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნისა. მოსარჩელემ მიიღო ზიანი და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად მოპასუხისაგან ერთი წლის მიუღებელი შემოსავლისათვის ზიანის ანაზღაურება 450000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდევინება მოითხოვა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 423-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად მოსარჩელემ ბეს ორმაგად უკან დაბრუნება და სანოტარო ხარჯების ანაზღაურებაც მოითხოვა.

მოპასუხემ _ საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელე მ. შ-ძეს 1998 წლის მაისის თვეში ქ. თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოში საქმის განხილვისას არ უცნობებია სასამართლოსათვის ფირმა «ჰ. ე. ლ.” გაფორმებული ხელშეკრულების თაობაზე. ასეთი ხელშეკრულების არსებობის შესახებ მოსარჩელემ მხოლოდ ორი წლის შემდეგ განაცხადა და სარჩელით მიმართა სასამართლოს. მაშინ, როცა როგორც საქმეში მონაწილე მესამე პირს, სრული უფლება ჰქონდა დამოუკიდებელი სარჩელით მიემართა სასამართლოსათვის ჯერ კიდევ 1998 წლის მაისში, როდესაც კონკურსის შედეგების კანონიერება იხილებოდა.

საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ სადავოდ გახადა, ასევე მ. შ-ძესთან 1998 წლის 27 აპრილს გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრულების გაფორმების ფაქტი, ქონების მართვის მინისტრის მოადგილის ხელმოწერა და განმარტა, რომ აღნიშნული ხელშეკრულების ერთი პირი არ ინახებოდა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროში და არც მ. შ-ძეს უხსენებია იგი 1998 წლის მაისში ქ. თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოში საქმის განხილვისას.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მ. შ-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფლდა და საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მის სასარგებლოდ 75000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი თანხის ეროვნულ ვალუტაში _ ლარებში გადახდა დაეკისრა. მ. შ-ძეს სარჩელის დანარჩენ ნაწილში დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა.

სასამართლო კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 1998 წლის 13 აპრილის ¹ 1-3/244 ბრძანებით დამტკიცდა საკონკურსო კომისიის სხდომის ოქმი (¹ 17, 31.03.98 წ.) და ურბანიზაციისა დაMმშენებლობის სამინისტროს «საქსაშენმასალების” ავტოსატრანსპორტო საწარმოს ქონების იჯარა-გამოსყიდვის ფორმით, პრივატიზების მიზნით ჩატარებულ კომერციულ კონკურსში გამარჯვებულად გამოცხადდა ფიზიკური პირი მ. შ-ძე. ამასთან, თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილებით, ბათილად ოქნა ცნობილი საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს საკონკურსო კომისიის 1998 წლის 31 მარტის ¹ 17 ოქმი და საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 1998 წლის 13 აპრილის ¹ 1-3/144 ბრძანება ამ ოქმის დამტკიცების თაობაზე. ამასთან, სასამართლომ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს დაავალა დაებრუნებინა მ. შ-ძისათვის მის მიერ გადახდილი ბე _ 10 680 ლარის ოდენობით.

სასამართლო კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია, ასევე, ის ფაქტი, რომ მ. შ-ძემ და ფირმა «პ. ე. ლ.” 1998 წლის 30 აპრილს გააფორმეს ხელშეკრულება «ფორდ-სიერას” მარკის 50 ცალი ავტომანქანის მიწოდებაზე ტაქსოპარკის მოსაწყობად. სასამართლომ არ გაიზიარა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მოსაზრება, რომ მ. შ-ძეს აღარ ჰქონდა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება, რადგან თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოში საქმის განხილვისას და შემდგომ ორი წლის განმავლობაში მას ასეთი მოთხოვნა არ დაუყენებია. სასამართლოს აზრით, სასარჩელო მოთხოვნა იმ პერიოდში მ. შ-ძეს არ შეიძლება ჰქონოდა, რადგან მას ქონებრივი ზიანი იმ დროისათვის არ გააჩნდა. ქონებრივი ზიანი მ. შ-ძეს მას შემდეგ წარმოეშვა, რაც ძალაში შევიდა ვაკის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილება (1998 წლის 24 ივლისს).

სასამართლომ მიუთითა, რომ ზიანის ანაზღაურება უნდა მოხდეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, რომლის თანახმადაც ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. ამასთან, სასამართლომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სასარჩელო ხანდაზმულობის თაობაზე გამოიყენა «საქართველოს სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-3 ნაწილი. სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა მ. შ-ძის მოთხოვნა მის მიერ გადახდილი ბეს ორმაგად დაბრუნების ნაწილში და მიუთითა, რომ სარჩელს ბეს თაობაზე სასამართლო ვერ განიხილავდა, რადგან ბეს დაბრუნებაზე უკვე არსებობდა თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება.

საბოლოოდ, სასამართლო კოლეგიამ მ. შ-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დააკმაყოფილა, მიიჩნია, რომ მოსარჩელის შესაძლო ზიანი 75 000 აშშ დოლარს შეადგენდა და აღნიშნული თანხის შესაბამისი ლარის გადახდა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს დააკისრა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ, რაზედაც შეტანილ იქნა მ. შ-ძის შეგებებული საკასაციო საჩივარი, კასატორები გასაჩირებული გადაწყვეტილების გაუქმებას მოითხოვენ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრისა და შეგებებული საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი და მ. შ-ძის შეგებებული საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილელად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. სასამართლომ არ გამოიკვლია, თუ რამდენად საფუძვლიანი იყო მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე. საქმეში არ მოიპოვება არანაირი დოკუმენტი, თუ რა საწარმოს წარმოადგენდა ფირმა «პ. ე. ლ.” და იყო თუ არა რეგისტრირებული კანონით დადგენილი წესით. არ არის, ასევე გამოკვლეული, რეალურად იქნა თუ არა ასეთი ხელშეკრულება მხარეებს შორის დადებული. მით უმეტეს, რომ ორი წლის განმავლობაში ამ ხელშეკრულების თაობაზე მოსარჩელე მ. შ-ძეს არ განუცხადებია. უფრო მეტიც, ხელშეკრულება დაიდო მაშინ, როცა კონკურსის შედეგები უკვე სადავოდ იყო გამხდარი.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სასამართლომ ზიანის ანაზღაურების შესახებ მ. შ-ძის სარჩელის განხილვისას არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი და არასწორად განმარტა ამავე კოდექსის 411-ე მუხლი, რომლის მიხედვით მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. სასამართლოს ყურადღება უნდა მიექცია იმ გარემოებისადმი, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. საკასაციო პალატა სასამართლო კოლეგიის ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოვალისათვის სავარაუდო ზიანი _ ეს ისეთი ზიანია, რომელიც სავარაუდო იქნებოდა ნებისმერი გონივრული ადამიანისათვის, კიდევ უფრო ზუსტად, ბრუნვის საშუალო მონაწილისათვის. მოვალეს არ შეიძლება დაეკისროს იმის ანაზღაურება, რის გათვალისწინებაც მას არ შეეძლო, ზიანი მისთვის გონივრულად უნდა იყოს სავარაუდო. ამდენად, ანაზღაურებას ექვემდებარება პირდაპირი ზიანი და არაპირდაპირი ზიანი, რომელიც ზემოაღნიშნული გონივრული ვარაუდის ცნებიდან გამომდინარე, ვერ იქნებოდა სავარაუდო საერთოდ მოვალისათვის.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის _ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მოსაზრებას და თვლის, რომ სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ 1998 წლის 13 აპრილისათვის ვაკის რაიონის სასამართლოს მიერ შეჩერებულ იქნა საკონკურო კომისიის სხდომის ოქმის დამტკიცება და სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო არ იყო უფლებამოსილი სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებამდე გაეფორმებინა მ. შ-ძესთან საიჯარო ხელშეკრულება, საყურადღებოა ისიც, რომ აღნიშნული ხელშეკრულება არ არის რეგისტრირებული სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროში. ეჭვს იწვევს ის გარემოებაც, თუ რას ელოდებოდა მოსარჩელე ორი წლის განმავლობაში და რატომ არ ითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას, თუ შპს «პ. ე. ლ.” ჯერ კიდევ 1998 წლის 30 აპრილს ჰქონდა გაფორმებული ხელშეკრულება.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სასამართლო კოლეგიამ მხოლოდ ზემოაღნიშნული გარემოებების სრულად გამოკვლევის შემდეგ შეიძლება იმსჯელოს მიუღებელი შემოსავლისათვის ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობაზე და მხოლოდ მხარეთა მონაწილეობით განსაზღვროს ზიანის ოდენობა.

საკასაციო პალატა იზიარებს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მოსაზრებას და თვლის, რომ სასამართლომ 2000 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედებულ საქართველოს ზოგად ადმინისტრაციულ კოდექსს მიანიჭა უკუქცევითი ძალა და გამოიყენა 1998 წელს წარმოშობილ ურთიერთობებზე, რითაც სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.

საკასაციო პალატა ეთანხმება შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორს მ. შ-ძეს და მიიჩნევს, რომ თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილებით არ უმსჯელია მ. შ-ძის მიერ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად შეტანილ ბეს ორმაგად დაბრუნებაზე, რადგან ასეთი მოთხოვნა სასამართლოს არ განუხილავს, საქმის განხილვისას სასამართლომ უნდა იმსჯელოს ბეს ორმაგად დაბრუნების მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე, ეკუთვნის მას ბეს ორმაგად დაბრუნება თუ არა.

ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და უნდა დაუბრუნდეს ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე, 390-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი და მ. შ-ძის შეგებებული საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.