3^გ/ად-47-კ-01 10 აგვისტო, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაცილი და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. სხირტლაძე,

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 10.03.2000წ. აქტის ბათილად ცნობა იმ ნაწილში, რომლითაც «საქპატენტის» მიერ უცხოურ განცხადებებზე გაწეული მომსახურეობა მიკუთვნებულია დღგ-ით დასაბეგრ ოპერაციად და «საქპატენტს» დაეკისრა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 614 327 ლარის გადახდა;

_ საქართველოს საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარის პირველი მოადგილის ა.თ.-ის 06.06.2000წ. ¹04-2-6/163/1624/661 წერილის და მის საფუძველზე «საქპატენტისათვის» საურავის სახით 349479 ლარის დაკისრების ბათილად ცნობა;

_ 10.03.2000წ. აქტის საფუძველზე სს «ს.-სა» და «გ.-ის» მთაწმინდის ფილიალში წარდგენილი ¹430, ¹431, ¹558, ¹559, ¹589 და უნომრო საინკასო დავალებების ბათილად ცნობა;

_ 18.08.2000წ. ¹558 და ¹559 საინკასო დავალებების საფუძველზე 66 307,87 აშშ დოლარის და 303,29 ლარის გადარიცხული თანხის «საქპატენტისათვის» დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიერ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის «საქპატენტის» საქმიანობის შემოწმების საფუძველზე შედგა 10.03.2000 წ. აქტი, რომლის თანახმადაც დადგენილია, რომ 1997 წ. სექტემბრიდან «საქპატენტი» უცხოეთის ფიზიკური და იურიდიული პირების განაცხადებზე არ ახდენდა დამატებითი ღირებულების გადასახადის დარიცხვას, რის გამო «საქპატენტს» დღგ-ს სახით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა 614 327 ლარი.

შემოწმებამდე «საქპატენტი» ხელმძღვანელობდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 1997 წლის ¹1-06/62/1051, ¹07-1-07/226-2926 წერილებით, რომლებშიც განმარტებულია, რომ პატენტი და ლიცენზია წარმოადგენს არამატერიალურ ქონებას, «საქპატენტის» მიერ არამატერიალური აქტივების ექსპორტი საგადასახადო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად იბეგრება დღგ-ის ნულოვანი განაკვეთით.

10.03.2000წ. აქტი გასაჩივრდა საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტში, რომელმაც 06.06.2000წ. ¹04-2-6/163/1624/661 წერილით შემოწმების აქტი ჩათვალა საფუძვლიანად. მიჩნეულ იქნა, რომ «საქპატენტის» მიერ უცხო ქვეყნის იურიდიული და ფიზიკური პირებისათვის პატენტის გაცემა არ შეიძლება ჩაითვალოს საქონლის ექსპორტად და იურიდიულ მომსახურებად, შესაბამისად მასზე არ უნდა გავრცელდეს საგადასახადო კოდექსის 102-ე მუხლის და 107-ე მუხლის I ნაწილის «ე» ქვეპუნქტის დებულებები. ამასთანავე, ვინაიდან შემომწმებლის მიერ დარიცხულ თანხაზე არ იყო გამოყენებული ფინანსური სანქციები საურავის სახით, საჭიროდ იქნა მიჩნეული მისი დარიცხვა ძირითადი გადასახადის თანხაზე, რის საფუძველზე საურავის სახით «საქპატენტს» დაეკისრა 349 479 ლარი.

«საქპატენტმა» 16.06.2000წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა საგადასახადო კოდექსის 107-ე მუხლის «ე» ქვეპუნქტის და 96-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე «საქპატენტის» მიერ უცხოურ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე გაწეული საქმიანობის საქართველოს ფარგლებს გარეთ გაწეულ მომსახურებად მიჩნევა, მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 10.03.2000წ. აქტის დღგ-ს ნაწილში, საქართველოს საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარის პირველი მოადგილის 06.06.2000წ. ¹04-2-6/163/1624/661 წერილის (გადაწყვეტილების), 10.03.2000წ. აქტის საფუძველზე სს «ს.-სა» და «გ.-ის» მთაწმინდის ფილიალში წარდგენილი ¹430, ¹431 საინკასო დავალებების ბათილად ცნობა. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 29.3 მუხლის საფუძველზე მოსარჩელემ ითხოვა აგრეთვე საქმეზე გამოტანილი გადაწყვეტილების ძალაში შესვლამდე ¹430 და ¹431 საინკასო დავალებების მოქმედების შეჩერება. საოლქო სასამართლოს 16.06.2000წ. განჩინებით საინკასო დავალებების მოქმედება შეჩერდა. 22.08.2000წ. «საქპატენტმა» კვლავ მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს და მოითხოვა 18.08.2000წ. ¹558, ¹559 საინკასო დავალებების ბათილად ცნობა, მანამდე კი მათი მოქმედების შეჩერება. სასამართლოს 22.08.2000წ. განჩინებით საინკასო დავალებების მოქმედება შეჩერდა. განჩინების ასლების «საქპატენტის» მომსახურე ბანკებში ჩაბარებამდე განხორციელდა მის ანგარიშზე იმ დროისათვის რიცხული 66.307,86 აშშ დოლარის და 303,29 ლარის ჩამოწერა. იმავდროულად მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ 22.08.2000წ. წარადგინა ახალი ¹589 და უნომრო საინკასო დავალება. 23.08.2000წ. დამატებითი სასარჩელო განცხადებით ,,საქპატენტმა” მოითხოვა აღნიშნული საინკასო დავალებების ბათილად ცნობა, დავის არსებით გადაწყვეტამდე მათი შეჩერება, ,,საქპატენტის” ანგარიშიდან ჩამოწერილი თანხის დაბრუნება. თბილისის საოლქო სასამართლოს 23.08.2000წ. განჩინებით დაკმაყოფილდა «საქპატენტის» დამატებით სასარჩელო განცხადებაში ჩამოყალიბებული შუამდგომლობა სარჩელის უზრუნველყოფის სახით 22.08.2000წ. ¹589 და უნომრო საინკასო დავალებების მოქმედების შეჩერების და 10.03.2000წ. სადავო აქტის საფუძველზე მსხვილ გადამხდელთა ინპექციისათვის შემდგომში საინკასო დავალებების წარდგენის აკრძალვის თაობაზე. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 24.10.2000წ. განჩინებით არ დაკმაყოფილდა საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის კერძო საჩივარი, უცვლელად დარჩა თბილისის საოლქო სასამართლოს 22-23.08.2000წ. განჩინებები.

თბილისის საოლქო სასამრთლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 31.01.01წ. გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა «საქპატენტის» სარჩელი. სასამართლომ აღნიშნა, რომ «საქპატენტი» ინტელექტუალური საკუთრების დაცვის სფეროში ასრულებს სახელმწიფოსაგან კანონმდებლობის საფუძველზე დელეგირებულ საჯარო-სამართლებრივ უფლებამოსილებას, გამოსცემს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს, რის გამოც «საქპატენტის» მიერ უცხო ქვეყნის იურიდიული და ფიზიკური პირების უფლებების სამართლებრივი უზრუნველყოფა და ამ სფეროში განხორციელებული საქმიანობა არ შეიძლება განხილული იქნეს, როგორც საგადასახადო კოდექსის 107-ე მუხლის I ნაწილის «ე» ქვეპუნქტში მითითებული იურიდიული მომსახურება. სასამართლოს აზრით, «იურიდიული მომსახურება» შეიძლება არსებობდეს მხოლოდ თანასწორუფლებიანი სუბიექტების ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე და ემსახურებოდეს მხოლოდ თავად მომსახურების მიმღების ინტერესებს, მაშინ როდესაც «საქპატენტის» საქმიანობა გამოიხატება ხელისუფლებითი ფუნქციების განხორციელებაში და იგი უფლებამოსილია არ დააკმაყოფილოს პირის განაცხადი დამცავი დოკუმენტის გაცემის თაობაზე.

სასამართლომ მიუთითა აგრეთვე, რომ «საქპატენტის» საქმიანობა განხორციელებული უცხო ქვეყნის იურიდიული და ფიზიკური პირებისათვის ჩაითვლება საქართველოს ტერიტორიაზე განხორციელებულად, ვინაიდან მომსახურების მიმღები მუდმივი დაწესებულების ადგილსამყოფელი საქართველოში იმყოფება. ,,საქართველოს საპატენტო კანონის”, «სასაქონლო ნიშნების შესახებ» კანონის მიხედვით პირი, რომელსაც საქართველოს ტერიტორიაზე არ გააჩნია მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი ან უცხო ქვეყნის იურიდიული პირი ან მისი წარმომადგენელი «საქპატენტთან» ურთიერთობას წარმართავს მხოლოდ საქართველოში ატესტირებული და რეესტრში რეგისტრირებული პატენტრწმუნებულის მეშვეობით. საგადასახადო კანონმდებლობით (საგადასახადო კოდექსის 17.1 მუხ.) განსაზღვრული უცხოური ფიზიკური პირის ან უცხოური საწარმოს მუდმივი დაწესებულება საქართველოში პატენტრწმუნებულია და «საქპატენტის» მიერ რწმუნებულისათვის საქონლის მიწოდება, სასამართლოს აზრით, საქართველოს ტერიტორიაზე განხორციელებულად ჩაითვლება. «საქპატენტის» საქმიანობის «იურიდიულ მომსახურებად» აღიარების შემთხვევაშიც კი ასეთი საქმიანობა საქართველოს ტერიტორიაზე განხორციელებულად ჩაითვლება.

კოლეგიამ მიუთითა აგრეთვე, რომ საგადასახადო კანონმდებლობას შეესაბამება საქართველოს ეკონომიკის მინისტრის 27.07.99წ. ¹51 ბრძანება «სამრეწველო საკუთრების ობიექტებზე უფლებების დაცვის საფასურების დამტკიცების შესახებ», რომლის თანახმადაც სამრეწველო საკუთრების ობიექტებზე უფლებების დაცვის საფასურები განსაზღვრულია დღგ-ს გათვალისწინებით.

საოლქო სასამართლოს 31.01.01წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა «საქპატენტის» მიერ. კასატორი აღნიშნავს, რომ 2000 წლის მარტამდე «საქპატენტის» მიერ ბიუჯეტთან ანგარიშსწორება ოთხჯერ იქნა შემოწმებული საგადასახადო სამსახურებისა თუ კონტროლის პალატის მიერ, უცხოელი განმცხადებლებისათვის მომსახურების გაწევისას დღგ-ს გადახდევინება სადავოდ არ გამხდარა, შემოწმების აქტებში ფიქსირდებოდა, რომ მითითებული მომსახურებისათვის «საქპატენტი» გათავისუფლებული იყო დღგ-საგან ან იბეგრებოდა ნულოვანი განაკვეთით. კასატორი, «საქართველოს საპატენტო კანონის» მე-8, მე-11, 42-ე მუხლების, «სასაქონლო ნიშნების შესახებ» კანონის 22-ე მუხლის, საქართველოს პრეზიდენტის 28.06.98წ. ¹392 ბრძანებულებით დამტკიცებული «საქპატენტის» დებულების II თავის ნორმების საფუძველზე თვლის, რომ «საქპატენტის» საქმიანობის სფეროს წარმოადგენს ინტელექტუალური საკუთრების ობიექტებზე უფლებების წარმოშობის სამართლებრივი უზრუნველყოფა, რაც ხორციელდება კანონით დადგენილი პროცედურებით, რომლებიც ნორმატიული აქტებით კვალიფიცირდება «იურიდიულ ქმედებებად» და ამდენად წარმოადგენს სამართლებრივ (იურიდიულ) მომსახურებას. ის, რომ «საქპატენტის» საქმიანობა განეკუთვნება სამართლებრივი (იურიდიული) მომსახურების სფეროს დასტურდება აგრეთვე საქართველოს ეროვნული კლასიფიკატორით «პროდუქციის სტატისტიკური კლასიფიკაცია საქმიანობის სახეობათა მიხედვით», რომელიც შეესაბამება ევროპულ სტანდარტს ჩPA. ის ფაქტი, რომ ინტელექტუალური საკუთრების ობიექტებზე უფლებების წარმოშობასთან დაკავშირებული საქმიანობა, რომელსაც ახორციელებენ საპატენტო უწყებები, მიეკუთვნება სამართლებრივი მომსახურების სფეროს, ნათლად არის დადასტურებული ევროგაერთიანების კლასიფიკატორითაც (კლასი 74.11). სამართლებრივი მომსახურების სახეებს მიეკუთვნება აგრეთვე ოფიციალურად დანიშნული ექსპერტების საქმიანობაც, რომლებიც უშუალოდ ახორციელებენ საპატენტო უწყებაში შესული განაცხადების ექსპერტიზას.

კასატორი არ ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ იურიდიული მომსახურება შეიძლება წარმოიშვას მხოლოდ თანასწორუფლებიანი სუბიექტების ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე და ემსახურებოდეს მხოლოდ თავად მომსახურების მიმღების ინტერესებს. ის, რომ «საქპატენტი» უფლებამოსილია კანონმდებლობის საფუძველზე არ დააკმაყოფილოს პირის განაცხადი ინტელექტუალური საკუთრების ობიექტზე დამცავი დოკუმენტის გაცემის თაობაზე, ე.ი. არ მოახდინოს პირის ინტერესების სამართლებრივი უზრუნველყოფა, არ ადასტურებს მომსახურების არარსებობას. კასატორი უთითებს, რომ მომსახურების გაწევის დროს ყოველთვის არა აქვს ადგილი თანასწორუფლებიანი სუბიექტების ურთიერთობას, შესაბამისად მომსახურების მიმღები ყოველთვის ვერ იღებს მისთვის სასურველ შედეგს. ასეთი ხასიათის ურთიერთობებს ადგილი აქვს აუდიტის მიერ გაწეული მომსახურების, ავტომობილების ტექნიკური კონტროლის მომსახურების და სხვ. შემთხვევებში. მომსახურების სუბიექტების თანასწორუფლებიანობაზე მინიშნებას არ შეიცავს საგადასახადო კოდექსის 29-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-10 პუნქტი («მომსახურების გაწევა») და მე-7 მუხლის პირველი ნაწილი (,,ეკონომიკური საქმიანობა”), რაც ადასტურებს 31.01.01წ. გადაწყვეტილებით მომსახურების, კერძოდ კი იურიდიული მომსახურების არასწორ ინტერპრეტაციას, კოდექსის 29-ე და 7-ე მუხლების არასწორ გამოყენებას. საგადასახადო კოდექსის 107-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ე» ქვეპუნქტის პირველ აბზაცში მითითება პატენტების, ლიცენზიების, სავაჭრო მარკების და საავტორო უფლებების საკუთრებაში გადაცემის ან დათმობის შესახებ ასევე ადასტურებს «საქპატენტის» საქმიანობაზე კოდექსის 107-ე მუხლის «ე» ქვეპუნქტის გავრცელებას.

კასატორი უსაფუძვლოდ თვლის აგრეთვე მომსახურების მიმღების მუდმივი ადგილსამყოფელის დადგენისათვის კოდექსის მე-17 მუხლის გამოყენებას, ასეთ პირად პატენტრწმუნებულის მიჩნევას. პატენტრწმუნებულთა საქმიანობის მარეგულირებელი აქტების «საქართველოს საპატენტო კანონის», «სასაქონლო ნიშნების შესახებ» კანონის, მეცნიერებათა და ტექნიკის სამინისტროს 21.07.92წ. ¹25 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების «საქართველოს რესპუბლიკის პატენტრწმუნებულის შესახებ» მიხედვით, უცხოელი განმცხადებლის მიმართ პატენტრწმუნებულების საქმიანობა ატარებს დამხმარე ხასიათს, მას არ აქვს კავშირი განმცხადებლის ეკონომიკურ საქმიანობასთან. კასატორი უთითებს, რომ საზოგადოდ, უცხოელი განმცხადებლის საგანაცხადო მასალების მომზადება განმცხადებლის ენაზე ხდება მისივე ქვეყნის პატენტრწმუნებულის მეშვეობით, მაგრამ არც ერთი და არც მეორე პატენტრწმუნებული არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს პირად, რომლის მეშვეობით განმცხადებელი მთლიანად ან ნაწილობრივ ახორციელებს ეკონომიკურ საქმიანობას და წარმოადგენს მის მუდმივ დაწესებულებას, რადგან მათი ფუნქცია შემოიფარგლება მხოლოდ განმცხადებლისათვის დახმარების გაწევით უფლებების მოპოვებაში, ხოლო გაწეული მომსახურების შედეგად უფლებების მიმღები არის მხოლოდდამხოლოდ განმცხადებელი – პატენტისა და სასაქონლო ნიშნის მომავალი მფლობელი. ამასთანავე, სამრეწველო საკუთრებაში მოქმედი საერთაშორისო ხელშეკრულების ფარგლებში უფლებების მოპოვების პროცედურაში პატენტრწმუნებულის ფუნქცია ძალზედ შეზღუდული ან პრაქტიკულად გამორიცხულია. პატენტრწმუნებულის საქმიანობის შედეგად განმცხადებელი არ იღებს არც მოგებას, არც შემოსავალს და არც კომპენსაციას, ამდენად, ის არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს საგადასახადო კოდექსის მე-7 მუხლის მიხედვით ეკონომიკურ საქმიანობად და შესაბამისად არარეზიდენტის მუდმივ დაწესებულებად საქართველოში. საწინააღმდეგო მოსაზრებას მივყევართ აბსურდულ სიტუაციამდე, როდესაც არარეზიდენტი განმცხადებლები, რომლებმაც პატენტრწმუნებულის საშუალებით შეიტანეს განაცხადი «საქპატენტში», უნდა იბეგრებოდნენ საგადასახადო კოდექსის 36-ე მუხლის მიხედვით, თუმცა მათ არც შემოსავალი მიუღიათ და არც ეკონომიკური საქმიანობა განუხორციელებიათ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი თვლის, რომ პატენტრწმუნებელის საქმიანობა განეკუთვნება საგადასახადო კოდექსის მე-17 მუხლის მესამე ნაწილის «დ» ქვეპუნქტით განსაზღვრულ საქმიანობას. «საქპატენტის» საქმიანობის ცალკეული ელემენტები (კონსულტაციის გაწევა, რჩევის მიცემა, ინფორმაციული ძიება) მოცულია კოდექსის 107-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ე» ქვეპუნქტით, რაც დამატებითი არგუმენტია «საქპატენტის» საქმიანობაზე ზემოაღნიშნული პუნქტის გასავრცელებლად. რაც შეეხება საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს 27.07.99წ. ¹51 ბრძანებულებით დამტკიცებულ საფასურებში არსებულ ჩანაწერს იმის შესახებ, რომ საფასურები დადგენილია დღგ-ს გათვალისწინებით, აღნიშნული დოკუმენტი ადგენს, რომ მოცემული საფასურების სიდიდეები თავისთავში მოიცავენ დღგ-ს, მაგრამ არ უთითებს მის კონკრეტულ სიდიდეებს. ეკონომიკის სამინისტროს პოზიცია ამ საკითხისადმი განმარტებულია ეკონომიკის მინისტრის მოადგილის წერილში (¹5-01-03/16, 20.03.2000წ.) საგადასახადო ინსპექციისადმი, რომლის თანახმად უცხოელისათვის დამცავი დოკუმენტის გაცემა განიხილება არამატერიალური საქონლის ექსპორტად და კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად გათვალისწინებულია დღგ-ს ნულოვანი, ხოლო ადგილობრივი განმცხადებლისათვის 20 პროცენტიანი განაკვეთით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვს თბილისის საოლქო სასამართლოს 31.01.01წ. გადაწყვეტილების გაუქმებას, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით «საქპატენტის» სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას.

მოწინააღმდეგე მხარე _ საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა და მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ საკასაციო საჩივარი მიიჩნიეს უსაფუძვლოდ და მოითხოვეს თბილისის საოლქო სასამართლოს 31.01.01 წ. გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება. მოწინააღმდეგე მხარემ აღნიშნა, რომ სამართლებრივი უზრუნველყოფა კი შეიცავს იურიდიულ მომსახურებას, მაგრამ სამართლებრივი უზრუნველოყოფა საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ დამტკიცებული საქართველოს ეროვნული კლასიფიკატორისა და ევროგაერთიანებაში ეკონომიკური საქმიანობის სახეების სტატისტიკური კლასიფიკატორის მიხედვით, მომსახურება პატენტების და საავტორო უფლებების სფეროში და იურიდიული დოკუმენტების მომზადება ცალ-ცალკეა განხილული, კერძოდ, პატენტებისა და საავტორო უფლებების გაცემა და სხვა მომსახურება იურიდიული დოკუმენტების მომზადების სფეროში კი განიხილება ერთობლიობაში როგორც სამართლებრივი მომსახურება, მაგრამ ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად, ანუ პატენტების და საავტორო უფლებების გაცემა არ შეიცავს თავის თავში იურიდიულ მომსახურებას დოკუმენტების მომზადების სფეროში და პირიქით.

«საქპატენტი» არის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, ,,საქართველოს საპატენტო კანონის” მე-8, 11.1 მუხლებიდან გამომდინარე მისი საქმიანობა უთანაბრდება ეკონომიკურ საქმიანობას და შეიძლება განხილულ იქნეს არა როგორც კოდექსის 107-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის «ე» ქვეპუნქტით გაწეული მომსახურება, არამედ როგორც 107-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის «ვ» ქვეპუნქტით გაწეული მომსახურება. ვინაიდან არარეზიდენტი ან მისი წარმომადგენელი «საქპატენტთან» ურთიერთობას წარმართავს მხოლოდ საქართველოში ატესტირებული და რეესტრში რეგისტრირებული პატენტრწმუნებულის მეშვეობით, პატენტრწმუნებული ჩაითვლება არარეზიდენტის მუდმივ დაწესებულებად საქართველოში, ხოლო «საქპატენტის» მიერ საქონლის (სამუშაოს, მომსახურების) მიწოდება ჩაითვლება საქართველოს ტერიტორიაზე განხორციელებულად. მართალია პატენტის მიღებით არარეზიდენტი შემოსავალს, მოგებას ან კომპენსაციას არ იღებს, მაგრამ აღნიშნული უშუალოდ არის დაკავშირებული მის ეკონომიკურ საქმიანობასთან და გადამწყვეტ როლს ასრულებს ეკონომიკური საქმიანობის წარმატებით წარმართვაში, ვინაიდან მისი პროდუქცია დაცულია გაყალბებისაგან, რაც დადებითად აისახება მის მომავალ მოგებაზე.

კოდექსის 237-ე მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს შეუძლია დაარიცხოს და გადასინჯოს გადასახადის დარიცხული თანხის დარიცხვა და გადასინჯვა საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან 6 წლის განმავლობაში. ამდენად, არ არის მხედველობაში მისაღები აგრეთვე კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სადავო აქტის მიღებამდე ოთხჯერ ჩატარებული შემოწმების შედეგად განსახილველი საკითხი არც ერთხელ არ გამხდარა სადავოდ.

«საქპატენტის» მომსახურების ტარიფები ყველგან ითვალისწინებენ დღგ-ს, კასატორის პოზიციის გაზიარების შემთხვევაში «საქპატენტი» უნდა ახდენდეს არარეზიდენტისათვის ტარიფის შემცირებას დღგ-ს თანხით, რასაც იგი არ ახორციელებს. მცდარია ეკონომიკის მინისტრის წერილის (20.03.2000წ. ¹5-01-03/16) მითითება იმის შესახებ, რომ უცხოელებისათვის დამცავი დოკუმენტის გაცემა განიხილება არამატერიალური საქონლის ესქპორტად, ვინაიდან საქონლის ექსპორტს რომ ჰქონდეს ადგილი, საქონელი «საქპატენტს» უნდა ეკუთვნოდეს. პატენტი «საქპატენტის» საკუთრებას არ წარმოადგენს, მას უფლება არა აქვს თვითონ განაგოს პატენტი, შესაბამისად ვერც სხვა პირს ვერ გადასცემს საკუთრებაში. ამდენად, «საქპატენტის» მიერ პატენტრწმუნებულისათვის გაწეული მომსახურება წარმოადგენს არა კოდექსის მე-17 მუხლის მე-3 ნაწილის «დ» ქვეპუნქტით განსაზღვრულ მომსახურებას, არამედ მე-17 მუხლის 1-ლი ნაწილით განსაზღვრულ საქმიანობას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლის, საქმის განხილვის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის და საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრი «საქპატენტი», «საქართველოს საპატენტო კანონის» მე-8 მუხლის, ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ” კანონისა და ,,საქონლის ადგილწარმოშობის დასახელების და გეოგრაფიული აღნიშვნების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის ,,ა” ქვეპუნქტის, საქართველოს პრეზიდენტის 28.06.98წ. ¹392 ბრძანებულებით დამტკიცებული «საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროსთან არსებული ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის «საქპატენტის» დებულების|» I თავის თანახმად, არის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც ინტელექტუალური საკუთრების დაცვის სფეროში სამართლებრივად უზრუნველყოფს ფიზიკური და იურიდიული პირების უფლებებს. «საქპატენტის» საქმიანობა არ განეკუთვნება მეწარმეობას და არ არის მიმართული უპირატესად მოგების მისაღებად. «საქპატენტის» ფუქციონალური დატვირთვის საჯარო-სამართლებრივი ხასიათის მიუხედავად (ინტელექტუალური საკუთრების ობიექტებზე განცხადების ფორმალური მოთხოვნებისა და არსობრივი ექსპერტიზა, დამცავი დოკუმენტების გაცემა და ძალაში შენარჩუნება, რეესტრების წარმოება, მასალების გამოქვეყნება, ოფიციალური ბიულეტენის გამოცემა, სააპელაციო პალატის შექმნა, ფიზიკური და იურიდიული პირებისათვის შესრულებისათვის სავალდებულო გადაწყვეტილებების მიღება და სხვ.) სამრეწველო საკუთრების ობიექტებზე უფლებების დაცვის საფასურები და სხვა შემოსავლები, «საქართველოს საპატენტო კანონის» მე-11 მუხლის, «საქპატენტის» დებულების მე-5 თავის მიხედვით, ირიცხება «საქპატენტის» ანგარიშზე, რომლებსაც განკარგავს მხოლოდ «საქპატენტი». ამდენად, «საქპატენტის» ფინანსური წყაროები (ინტელექტუალური საკუთრების ობიექტებზე განაცხადების ფორმალური მოთხოვნებისა და არსობრივ ექსპერტიზასთან, დამცავი დოკუმენტების გაცემასთან, რეგისტრაციასთან და ძალაში შენარჩუნებასთან, აპელაციებთან და ძირითად საქმიანობასთან დაკავშირებული სხვა პროცედურების დადგენილი წესით განსაზღვრული საფასურები, აგრეთვე საინფორმაციო, საკონსულტაციო-კვლევითი და სხვა სახის მომსახურებით მიღებული შემოსავლები) თავისი ბუნებით არ წარმოადგენენ ქვეყანაში მოქმედი მოსაკრებლების სისტემის შემადგენელ ნაწილს. 05.02.99წ. კანონით «მოსაკრებლების სისტემის საფუძვლების შესახებ» 06.02.98წ. კანონის მე-5 მუხლში შეტანილი ცვლილებების და დამატებების თანახმად, მოსაკრებლის სახეებიდან ამორიცხულ იქნა საპატენტო მოსაკრებლები, ამასთანავე მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტით დადგინდა, რომ ამ მუხლის პირველ პუნქტში მითითებული სარეგისტრაციო და სახელმწიფო საექსპერტო მოსაკრებლები არ ვრცელდება სამრეწველო საკუთრების დავასთან დაკავშირებით «საქპატენტის» მიერ გაწეულ საქმიანობაზე. ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ «საქპატენტი» არის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, მისი საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლები უთანაბრდება ეკონომიკურ საქმიანობას, კერძოდ, არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას და მაშასადამე, ექვემდებარება დღგ-ით დაბეგვრას. ამასთანავე, დღგ წარმოადგენს ტერიტორიულ გადასახადს, დღგ-ით დასაბეგრ ოპერაციებს არ განეკუთვნება საქართველოს ფარგლებს გარეთ მომსახურების გაწევა. მომსახურების გაწევაში, დღგ-ის მიზნებისათვის იგულისხმება კომპენსაციის მიზნით გაწეული ნებისმიერი ეკონომიკური საქმიანობა, რომელიც არ წარმოადგენს საქონლის მიწოდებას ან სამუშაოს შესრულებას. დაბეგვრის ობიექტის წარმოშობის კვალიფიციურ ნიშანს წარმოადგენს ტერიტორიულობის პრინციპი, შესაბამისად ნებისმიერი პირის მიერ საქონლის მიწოდება, სამუშაოს შესრულება და მომსახურების გაწევა უცხოეთის სახელმწიფოს ტერიტორიაზე არ წარმოშობს საგადასახადო შედეგებს საქართველოში. ამრიგად, საგადასახადო ვალდებულების ძირითად მომენტს წარმოადგენს საქონლის (სამუშაოს, მომსახურების) მიწოდების ადგილის განსაზღვრა. საგადასახადო კოდექსის 96-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დასაბეგრ ოპერაციებს არ განეკუთვნება ამ კოდექსის 107-ე მუხლის მიხედვით საქართველოს ფარგლებს გარეთ მომსახურების გაწევა ან სამუშაოს შესრულება. საგადასახადო კოდექსის თანახმად, რიგი მომსახურების გაწევის ადგილად ითვლება მომსახურების მიმღები მუდმივი დაწესებულების ადგილსამყოფელი, რომლის სასარგებლოდაც ხორციელდება მომსახურება, მათ შორის საკონსულტაციო, იურიდიული, საბუღალტრო, საინჟინრო, სარეკლამო, აგრეთვე ინფორმაციის დამუშავებისა და სხვა ანალოგიური მომსახურება (107-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ე» ქვეპუნქტის მეორე აბზაცი). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში მოყვანილი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ «საქპატენტის» საქმიანობა არ წარმოადგენს იურიდიულ მომსახურებას არის წინააღმდეგობრივი და არ ითვალისწინებს კანონმდებლობის მოთხოვნებს. პატენტის გაცემის პროცედურის სამართლებრივი რეგლამენტაცია არ ადასტურებს მომსახურების არათანასწორუფლებიანობას, ვინაიდან ყოველგვარი მომსახურება ითვალისწინებს სამართლის ნორმის მოთხოვნათა შესრულების ვალდებულებას, ინტელექტუალური საკუთრების სფეროში სამართლებრივი ურთიერთობა ემყარება კანონის წინაშე სუბიექტთა თანასწორობის პრინციპს და წარმოშობს ურთიერთსანაცვლო უფლება-მოვალეობებს. ამასთანავე, საგადასახადო კოდექსში მოცემული მომსახურების გაწევის, ეკონომიკური საქმიანობის ცნება პირობითი საგადასახადო-სამართლებრივი კატეგორიაა და სწორედ ამ აზრით არის ,,საქპატენტის” საქმიანობა მიჩნეული მომსახურებად, არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობად, რაც სრულიადაც არ უარყოფს ამ საქმიანობის სუბსტანციურ-ფუნქციურ ბუნებას, მის საჯარო-სამართლებრივ ხასიათს, სახელმწიფოებრივი უფლებამოსილების განხორციელებას. საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მიერ მოყვანილი არგუმენტაცია («საქპატენტის» მიერ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის გამო გაწეული საქმიანობის იურიდიულ მომსახურებად მიჩნევის შეუძლებლობა, მომსახურების მხოლოდ თანასწორუფლებიანი სუბიექტების ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე წარმოშობა, მისი მხოლოდ მომსახურების მიმღების ინტერესებისადმი წარმართულობა, «საქპატენტის» მიერ ხელისუფლებითი ფუნქციების განხორციელება, მისი უფლება არ დააკმაყოფილოს პირის განაცხადი) უარყოფს «საქპატენტის» საქმიანობის არამხოლოდ «იურიდიული მომსახურების», არამედ საერთოდ ყოველგვარი მომსახურების ხასიათს. ამასთანავე, საგადასახადო კოდექსის თვალსაზრისით გადასახადით დაბეგვრის ობიექტს წარმოადგენს საქონლის (სამუშაოს, მომსახურების) მიწოდება. საოლქო სასამართლოს კოლეგია, ასაბუთებს რა «საქპატენტის» დღგ-ით დაბეგვრის საჭიროებას, უარყოფს უცხოელი პირების განაცხადებზე «საქპატენტის» მიერ მომსახურების გაწევას, რითაც კოლეგიის მიერ ფაქტობრივად უარყოფილ იქნა «საქპატენტის» დამატებული ღირებულების გადასახადით დაბეგვრა როგორც არარეზიდენტი ასევე რეზიდენტი ფიზიკური და იურიდიული პირების განაცხადის მიმართ. აღსანიშნავია, რომ «საქპატენტის» მიერ მომსახურების გაწევას ადასტურებს თვით მოწინააღმდეგე მხარე – საგადასახადო დეპარტამენტი და მსხვილ გადამხდელთა ინსპექცია. 10.03.2000წ. სადავო აქტში აღნიშნულია, რომ «საქპატენტი» ეწევა საგადასახადო კოდექსის 29-ე მუხლის მე-10 პუნქტით გათვალისწინებულ მომსახურებას. მხარე ადასტურებს აგრეთვე იმას, რომ «საქპატენტის» საქმიანობის მარეგლამენტირებელი საკანონმდებლო აქტებით განსაზღვრული «საქპატენტის» მიერ ინტელექტუალური საკუთრების დაცვის სფეროში ფიზიკური და იურიდიული პირების სამართლებრივი უზრუნველყოფა თავისთავად მოიცავს იურიდიულ მომსახურებას. ამასთანავე, საკასაციო პალატა არ იზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ვინაიდან საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ დამტკიცებული საქართველოს ეროვნული კლასიფიკატორისა და ევროგაერთიანებაში ეკონომიკური საქმიანობის სახეების სტატისტიკური კლასიფიკატორის მიხედვით მომსახურება პატენტებისა და საავტორო უფლებების სფეროში და იურიდიული დოკუმენტების მომზადება ცალ-ცალკეა განხილული, პატენტებისა და საავტორო უფლებების გაცემა არ შეიცავს იურიდიულ მომსახურებას დოკუმენტების მომზადების სფეროში და პირიქით. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამართლებრივი (იურიდიული) მომსახურების გრადაცია ქვედარგებად არ ადასტურებს პატენტების და საავტორო უფლებების სფეროს სამართლებრივი მომსახურების ცნების მიღმა არსებობას, ვინაიდან საქართველოს ეროვნული კლასიფიკატორი _ «პროდუქციის სტატისტიკური კლასიფიკაცია საქმიანობის სახეობათა მიხედვით» (ოფიციალური გამოცემა), ევროგაერთიანების ეკონომიკური საქმიანობის სახეობების სტატისტიკური კლასიფიკატორის მსგავსად, მომსახურებას პატენტებისა და საავტორო უფლებების სფეროში ითვალისწინებს სამართლებრივი მომსახურების თავში (კლასი 74.11), ამასთანავე, იგი არ არის მოცული კლასიფიკატორის რომელიმე სხვა კლასით. პალატა მხედველობაში იღებს იმას, რომ ეროვნული კლასიფიკატორი, რომელიც დამტკიცებულია საქსტანდარტის თავმჯდომარის 17.05.99წ. ¹75 ბრძანებით და რეგისტრირებულია იუსტიციის სამინისტროს ნორმატიული აქტების რეესტრში (რეგისტრაციის ¹ ...), წარმოადგენს სტანდარტიზაციის ნორმატიულ დოკუმენტს, «სტატისტიკის შესახებ» კანონის მე-15.4 მუხლის თანახმად, იგი სავალდებულოა გამოსაყენებლად იურიდიული და ფიზიკური პირების საქმიანობაში.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამრეწველო საკუთრების ობიექტებზე უფლების მოპოვების პროცედურა ატარებს კომპლექსურ ხასიათს, მის ელემენტებს განეკუთვნება ინფორმაციის დამუშავება (ინფორმაციული ძიება, შედეგების სისტემატიზაცია და ანალიზი), საინფორმაციო მასალების გამოქვეყნება და გავრცელება, საკონსულტაციო ხასიათის სამუშაოები, რაც ასევე მოცულია 107-ე მუხლის «ე» ქვეპუნქტის მეორე აბზაცით.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს მოპასუხის წარმომადგენლის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ «საქპატენტის» მიერ მომსახურების გაწევის ადგილის ადვილად დადგენის გამო, მისი საქმიანობა არ უნდა იქნეს მიჩნეული კოდექსის 107-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ე» ქვეპუნქტში მითითებულ მომსახურებათა რიცხვს, ვინაიდან ეს ნორმა ითვალისწინებს ისეთ მომსახურებას, რომლის გაწევის ადგილის განსაზღვრა პრაქტიკულად შეუძლებელია. ასეთი კრიტერიუმით იურიდიულ მომსახურებად არ უნდა იქნეს მიჩეეული მაგ., ადვოკატის მიერ სასამართლოში არარეზიდენტის ინტერესების დასაცავად წარმომადგენლობითი ფუნქციის შესრულება, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში მომსახურების გაწევის ადგილი სავსებით განსაზღვრულია. საგადასახადო კოდექსის 107-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ე» ქვეპუნქტის მეორე აბზაცი არ იძლევა საქმიანობის სახეების ამომწურავ ჩამონათვალს და საკონსულტაციო, იურიდიული, საბუღალტრო, საინჟინრო, სარეკლამო, ინფორმაციის დამუშავების მომსახურებასთან ერთად ითვალისწინებს სხვა ანალოგიურ მომსახურებასაც. კოდექსის 107-ე მუხლის «ე» ქვეპუნქტში მომსახურების სახეობების კონსოლიდაცია მომსახურების ისეთი ხასიათის მიხედვით, რომელიც იძლევა მისი შედეგების გამოყენების შესაძლებლობას მიუხედავად იმისა, თუ სად ხორციელდება უშუალოდ მომსახურე ორგანიზაციის საქმიანობა მეტყველებს იმაზე, რომ ინტელექტუალური საკუთრების ობიექტზე უფლებების წარმოშობასთან დაკავშირებული «საქპატენტის» მიერ გაწეული მომსახურება პირდაპირ რომც არ იყოს გათვალისწინებული კოდექსის 107-ე მუხლის «ე» ქვეპუნქტში, მასზე გავრცელდება მომსახურების მიმღები მუდმივი დაწესებულების ადგილსამყოფელის მიხედვით მომსახურების გაწევის ადგილის დადგენის წესი, როგორც 107-ე მუხლის «ე» ქვეპუნქტის მეორე აბზაცში გათვალისწინებული «სხვა ანალოგიური მომსახურება».

საგადასახადო კოდექსის 107-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის პირველი ნაწილის ერთზე მეტ პუნქტში აღწერილი სამუშაოების შესრულებისა თუ მომსახურების გაწევის ადგილი განისაზღვრება რიგით პირველი პუნქტის მიხედვით, რის გამო ავტომატურად გამოირიცხება მოპასუხის მოსაზრება «საქპატენტის» საქმიანობის მიმართ 107-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ვ» ქვეპუნქტით გათვალისწინებული რეჟიმის გავრცელების შესაძლებლობის შესახებ, ვინაიდან «საქპატენტის» მიერ გაწეული მომსახურება თავსდება «ე» ქვეპუნქტში მითითებულ მომსახურებაში.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს აგრეთვე საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ პატენტრწმუნებული წარმოადგენს კოდექსის მე-17 მუხლით გათვალისწინებულ არარეზიდენტის მუდმივმოქმედ დაწესებულებას. საგადასახადო კოდექსის მე-17 მუხლის თანახმად, უცხოელი ფიზიკური პირი ან უცხოური საწარმოს მუდმივ დაწესებულებად საქართველოში ითვლება დაწესებულება, რომლის მეშვეობითაც ის მთლიანად ან ნაწილობრივ ახორციელებს ეკონომიკურ საქმიანობას. პატენტრწმუნებულის საქმიანობა უკავშირდება სამრეწველო საკუთრების ობიექტზე უფლების მოპოვებასთან, დაცვასთან და მას განმცხადებლის ეკონომიკურ საქმიანობასთან არავითარი უშუალო კავშირი არ აქვს. პატენტრწმუნებულის საქმიანობის შედეგად უცხოელი განმცხადებელი უშუალოდ არ იღებს მოგებას, შემოსავალს ან კომპენსაციას, შესაბამისად, საგადასახადო კოდექსის მე-7 მუხლის თანახმად, იგი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ეკონომიკურ საქმიანობად. ინტელექტუალური საკუთრების სფეროში სამართლებრივად დამცავი დოკუმენტის მიღება, რაც ხელს უწყობს მომავალში არარეზიდენტის საქმიანობის წარმატებას, დადებითად აისახება მის შემდგომ საქმიანობაზე, არ შეიძლება მიჩეულ იქნეს კომპენსაციად და მაშასადამე ეკონომიკურ საქმიანობად, ვინაიდან აღნიშნულს არარეზიდენტისათვის არ მოსდევს უშუალო, პირდაპირი ეკონომიკური შედეგი, ხოლო რაც შეეხება არაპირდაპირ ეკონომიკურ ეფექტს, იგი შეიძლება არაეკონომიკურ საქმიანობასაც მოჰყვეს (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 25.01.2000წ. გადაწყვეტილება ლ.ი.-ის და ე.ჩ.-ის სარჩელზე). პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ კოდექსის 107-ე მუხლის «ე» ქვეპუნქტის მიხედვით დამატებული ღირებულების გადასახადის მიზნით მომსახურების გაწევის ადგილად ითვლება მომსახურების მიმღები მუდმივი დაწესებულების ადგილსამყოფელი, რომელთანაც ეს მომსახურება უფრო მეტადაა დაკავშირებული. ცხადია, რომ «საქპატენტის» მიერ მომსახურების გაწევა ხორციელდება არა პატენტრწმუნებულის, არამედ უცხოელი ფიზიკური და იურიდიული პირის მიმართ, მომსახურების შედეგად უფლებების მიმღები არის განმცხადებელი – პატენტის ან მოწმობის მომავალი მფლობელი და არა პატენტრწმუნებული, ამასთანავე, «საქპატენტის» მიერ გაწეული მომსახურების საფასურს იხდის განმცხადებელი და არა პატენტრწმუნებული, შესაბამისად, მომსახურების გაწევის ადგილს არარეზიდენტი პირების განაცხადების მიმართ არ წარმოადგენს საქართველოს ტერიტორია, რაც მოცემულ შემთხვევაში გამორიცხავს საქართველოში მუდმივი დაწესებულების არსებობას. მხედველობაშია მისაღები ისიც, რომ თავად საგადასახადო დეპარტამენტის წარმომადგენლების განცხადებით და მათ მიერ პროცესზე წარდგენილი მასალების თანახმად, პატენტრწმუნებულები არარეზიდენტი პირებისათვის გაწეული მომსახურების საფასურიდან არ იბეგრებიან დღგ-ით. ვინაიდან არარეზიდენტი პირის წარმომადგენელი «საქპატენტთან» _ პატენტრწმუნებული არ არის რეგისტრირებული დღგ-ის გადამხდელად, სახეზე არ არის გადასახადის გადამხდელის მუდმივი დაწესებულება. აღნიშნული დასტურდება აგრეთვე კოდექსის 111-ე მუხლის მეორე ნაწილით, რომლის თანახმად პატენტრწმუნებულის მიერ არარეზიდენტისათვის მომსახურების გაწევა არ განიხილება მარწმუნებლის ოპერაციად და ამდენად, პატენტრწმუნებული არ არის გადასახადის გადამხდელის მუდმივი დაწესებულება საქართველოში. დამცავი დოკუმენტის მიღების პროცედურასთან დაკავშირებით არარეზიდენტს არ შეიძლება ჰყავდეს პატენტწმუნებულის სახით მუდმივი დაწესებულება საქართველოში, უკანასკნელი გულისხმობს რეგულარულად სამუშაოების შესრულებასთან, მომსახურების გაწევასთან და საქონლის მიწოდებასთან დაკავშირებულ საქმიანობას.

პატენტრწმუნებული მოქმედებს უცხოური საწარმოს ინტერესებიდან გამომდინარე, მისი საქმიანობა დამხმარე ხასიათისაა და საგადასახადო კოდექსის მე-17 მუხლის მე-3 ნაწილის «დ» ქვეპუნქტის თანახმად არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს უცხოური საწარმოს მუდმივ დაწესებულებად. მიუხედავად იმისა, რომ «საქართველოს საპატენტო კანონის» 66-ე მუხლით გათვალისწინებული პატენტრწმუნებულის დებულება საქმის განხილვის დროისათვის არ შემუშავებულა, მოქმედი კანონმდებლობა («საქართველოს საპატენტო კანონი», «სასაქონლო ნიშნების შესახებ» კანონი, «საქპატენტის» დებულება და სხვ) იძლევა პატენტრწმუნებულის საქმიანობის ხასიათის დადგენის საკმაო საფუძველს. «საქართველოს საპატენტო კანონის» 23-ე მუხლის თანახმად გამოგონებაზე, სასარგებლო მოდელზე, სამრეწველო ნიმუშზე განაცხადი პატენტრწმუნებულის გარდა შეიძლება წარდგენილ იქნეს ავტორის, სამუშაოს მიმცემის მიერ. თვით ის, რომ კანონის 26-ე მუხლი ითვალისწინებს სახელმწიფო ენაზე მხოლოდ პატენტის მიღების თაობაზე განცხადების, ხოლო სხვა მასალის ნებისმიერ ენაზე წარდგენის შესაძლებლობას, მეტყველებს იმაზე, რომ «საქპატენტში» რეგისტრაციისათვის სავალდებულო მასალების შედგენა ხდება უცხოელი პირის მიერ. ამასთანავე, კანონის 33-ე მუხლის თანახმად, თუ გამოვლინდა, რომ წარდგენილ განაცხადს აკლია კანონით გათვალისწინებული რომელიმე საგანაცხადო მასალა, «საქპატენტი» აღნიშნული მასალების წარდგენას სთხოვს განმცხადებელს (ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს, რომელიც მოითხოვს პატენტის მიღებას) და არა პატენტრწმუნებულს. გარდა ამისა, სამრეწველო საკუთრების სფეროში მოქმედი საერთაშორისო ხელშეკრულების მიხედვით პატენტრწმუნებულების ფუნქცია შეზღუდულია ან პრაქტიკულად გამორიცხულია. ასე, მაგ., სასაქონლო ნიშნების საერთაშორისო რეგისტრაციის შესახებ მადრიდის შეთანხმებასთან დაკავშირებული ოქმის (მიღებულია მადრიდში 27.07.89წ., საქართველო ოქმს შეუერთდა საქართველოს პარლამენტის 13.05.98წ. დადგენილებით) მიხედვით საპატენტო უწყებასა და განმცხდებელს შორის საშუამავლო ფუნქციას ასრულებს ინტელექტუალური საკუთრების მსოფლიო ორგანიზაციის საერთაშორისო ბიურო. საერთაშორისო რეგისტრაციების შედეგად მიღებული წლიური შემოსავალი, ოქმის მე-8 მუხლის თანახმად, ნაწილდება საერთაშორისო ბიუროს მიერ მონაწილე-ქვეყნებს შორის თანაბარ ნაწილებად. სასაქონლო ნიშნებზე უცხოურ განაცხადთა დაახლოებით 80% სწორედ ამ ოქმის საშუალებით შედის «საქპატენტში» (2000 წელს მადრიდის ოქმით შეტანილი განაცხადების რაოდენობამ შეადგინა 4053, ხოლო პატენტრწმუნებულის საშუალებით შეტანილმა უცხოურმა განაცხადებმა _ 2268, სულ 1988-2000 წწ. შეტანილ იქნა 6321 განაცხადი, მადრიდის ოქმით შეტანილ იქნა 4053 განაცხადი, ხოლო პატენტრწმუნებულების საშუალებით 2268 უცხოური განაცხადი). ამასთან, აღნიშნული შეთანხმების საშუალებით წარმოშობილ განსაკუთრებულ უფლებებს ისეთივე იურიდიული ძალა აქვს, როგორც უფლებებს წარმოშობილს იმ პროცედურით, რომელშიც ადგილობრივი პატენტრწმუნებული მონაწილეობს.

«სამრეწველო საკუთრების ბიექტებზე უფლებების დაცვისა და მომსახურების საფასურების დამტკიცების შესახებ» საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.92წ. ¹664 დადგენილების თანახმად, უცხოეთის ფიზიკურ და იურიდიულ პირთათვის დადგენილი საფასური არ ითვალისწინებდა დამატებული ღირებულების გადასახადს. «სამრეწველო საკუთრების ობიექტებზე საფასურის გადახდის სისტემის მოწესრიგების შესახებ» საქართველოს პრეზიდენტის 24.10.99წ. ¹599 ბრძანებულებით საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.92წ. ¹664 დადგენილება ძალადაკარგულად ჩაითვალა 1999 წლის 1 ნოემბრიდან. ბრძანებულების მე-2 პუნქტის თანახმად, 1999 წლის 1 ნოემბრამდე «საქპატენტში» შესული გამოგონების, სასარგებლო მოდელის, სამრეწველო ნიმუშის და სასაქონლო ნიშნის განაცხადების განხილვის, პატენტის გაცემისა და სასაქონლო ნიშნის რეგისტრაციის საფასურის გადახდა 23.06.92წ. ¹664 დადგენილების მიხედვით უნდა მომხდარიყო. უცხოურ ფიზიკური და იურიდიული პირების მიმართ «საქპატენტის» მიერ გაწეული მომსახურების დღგ-ით დაბეგვრის ვალდებულება არ მომდინარეობს «სამრეწველო საკუთრების ობიექტებზე უფლებების დაცვის საკუთრების დამტკიცების შესახებ” საქართველოს ეკონომიკის მინისტრის 27.07.99წ. ¹51 ბრძანების ჩანაწერიდან იმის თაობაზე, რომ სამრეწველო საკუთრების ობიექტებზე უფლებების დაცვის საფასურები განსაზღვრულია დამატებული ღირებულების გადასახადის გათვალისწინებით. საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე მუხლის მიხედვით, მხოლოდ საქართველოს კანონით შეიძლება განისაზღვროს გადასახადის სახეები, სტრუქტურა, ოდენობა, მათი შემოღებისა და გადახდის წესი. კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით, მინისტრის ბრძანებით არ შეიძლება დადგინდეს ან შეიცვალოს გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო ვალდებულებები. საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-7 ნაწილის თანახმად აკრძალულია არასაგადასახადო კანონმდებლობით გადასახადის დაბეგვრასთან დაკავშირებული საკითხების დარეგულირება. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გადასახადით დაბეგვრისას ამ კოდექსის დებულებებსა და კანონმდებლობის სხვა სფეროს ნორმატიული აქტების დებულებებს შორის კოლიზიის წარმოქმნის დროს გამოიყენება ამ კოდექსის დებულებები. ამდენად, «საქპატენტის» საქმიანობა უცხო ქვეყნის ფიზიკური და იურიდიული პირების ინტელექტუალური საკუთრების დაცვის უზრუნველყოფის სფეროში არ უნდა იქნეს მიჩნეული საქართველოს ტერიტორიაზე განხორციელებული საქონლის (სამუშაოს, მომსახურების) მიწოდებად, დამატებული ღირებულების გადასახადით დასაბეგრ ობიექტად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I-ლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე, 399-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის «საქპატენტის» საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 31.01.01წ. გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

2. ბათილად იქნეს ცნობილი საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 10.03.2000წ. შემოწმების აქტი იმ ნაწილში, რომლითაც «საქპატენტის» მიერ უცხო ქვეყნის ფიზიკური და იურიდიული პირების განაცხადებზე გაწეული მომსახურება განკუთვნილია დღგ-ით დასაბეგრ ოპერაციად და «საქპატენტს» დაკისრებული აქვს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 614327 ლარის გადახდა.

3. ბათილად იქნეს ცნობილი საქართველოს საგადასახდო დეპარტამენტის 06.06.2000წ. ¹04-2-6/163/163/1624/66 წერილი (გადაწყვეტილება) და მის საფუძველზე «საქპატენტისათვის» საურავის სახით 349479 ლარის დაკისრება.

4. ბათილად იქნეს ცნობილი 10.03.2000წ. შემოწმების აქტის საფუძველზე ს.ს. «ს.-სა» და ს.ს. «გ.-ის» მთაწმინდის ფილიალში წარდგენილი ¹430, ¹431, ¹558, ¹559, ¹589 და უნომრო საინკასო დავალება.

5. 18.08.2000წ. ¹558 და ¹559 საინკასო დავალების საფუძველზე «საქპატენტის» ანგარიშიდან ჩამოწერილი 66.307,87 აშშ დოლარის ექვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში და 303,29 ლარი «საქპატენტს» ჩაეთვალოს მომავალი გადასახადების გადახდის ანგარიშში.

6. დაუბრუნდეს «საქპატენტს» სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 5000 ლარი.

7. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.