გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ/ად-58-კ-01 13 ივლისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: ბინის პრივატიზების ხელშეკრულების ბათილობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

სახალხო დეპუტატთა თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომმა 1988 წლის 16 ივლისს მოწინააღმდეგე მხარის ვ. დ-ოვის სახელზე გასცა ბინის ორდერი ¹ 004031 თბილისში, ... მდებარე სადავო ბინაზე, საფუძველი _ 1988 წლის 4 მაისის სასამართლოს გადაწყვეტილებით ქ. სურგუტში მცხოვრებ ვ. დ-ოვსა და სადავო ბინის მობინადრე პ. მ-ინს შორის განხორციელებულ ბინების გაცვლა. 1993 წლის 14 სექტემბერს ვ. დ-ოვმა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹ 107 დადგენილების «საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ» შესაბამისად, მოახდინა ... ბინა პრივატიზება სამგორის რაიონის ¹ 103 საბინაო-საექსპლუატაციო უბანთან და 1993 წლის 15 სექტემბერს ბინის პრივატიზების ხელშეკრულება რეგისტრაციაში გაატარა თბილისის მერიის ტექინვენტარიზაციის ბიუროში. ბინის პრივატიზების შემდეგ ვ. დ-ოვი ოჯახის წევრებთან ერთად გადასახლდა რუსეთში.

... მდებარე საცხოვრებელი სახლი, არის გარდაბნის რაიკოოპკავშირის საუწყებო ბინა, რაიკოოპკავშირის კომისიის მიერ წლების მანძილზე რამდენჯერმე ჩატარდა შემოწმება და დაფიქსირდა, რომ ვ. დ-ოვი და მისი ოჯახის წევრები უკანასკნელ წლებში აღარ ცხოვრობდნენ აღნიშნულ ბინაში და რომ გადაუხდელი ჰქონდათ ბინის ქირა. გარდაბნის რაიკოოპკავშირმა სამგორის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი 1997 წლის 30 იანვარს აღძრა ვ. დ-ოვის ფართზე უფლებადაკარგულად ცნობის შესახებ, ვინაიდან საუწყებო ბინა რაიკოოპკავშირს ესაჭიროებოდა თანამშრომელთა დასაკმაყოფილებლად. 1997 წლის 3 თებერვალს სამგორის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებით ცეკავშირის გარდაბნის რაიკოოპკავშირის გამგეობის სარჩელი დაკმაყოფილდა და ვ. დ-ოვი ცნობილ იქნა სადავო ფართზე უფლებადაკარგულად.

1998 წლის 5 ოქტომბერს გარდაბნის რაიკოოპკავშირის გამგეობამ კვლავ აღძრა სარჩელი მოქალაქე ვ. დ-ოვისა და თბილისის ¹ 27 სახელმწიფო სანოტარო კანტორის მიმართ, 1993 წლის 14 სექტემბრის ბინის პრივატიზების ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ იმ მოტივით, რომ ბინის პრივატიზება მათი უწყების გარეშე განხორციელდა, რომ რაიკოოპკავშირის მეპაიეთა ქონება უსასყიდლოდ პრივატიზებას არ ექვემდებარება, ამასთან ვ. დ-ოვს გადასახდელი ჰქონდა უკანასკნელი 2 წლის ქირა. თბილისის სამგორის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილებით გარდაბნის რაიკოოპკავშირის გამგეობის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ... მდებარე სადავო ბინაზე გაუქმდა ვ. დ-ოვსა და თბილისის ¹ 103 საბინაო-საექსპლუატაციო უბანს შორის 1993 წლის 14 სექტემბერს დადებული პრივატიზების ხელშეკრულება და ბინა აღირიცხა ცეკავშირის გარდაბნის რაიკოოპკავშირის სახელზე.

1999 წლის 1 დეკემბერს ვ. დ-ოვმა განცხადება შეიტანა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოში სამგორის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობაზე, რაც ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 7 დეკემბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის საფუძველზე, გაუქმდა სამგორის რაიონის სასამართლოს 1999 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება.

გარდაბნის რაიკოოპკავშირის გამგეობამ ისევ მოითხოვა ვ. დ-ოვის მიერ განხორციელებული ბინის პრივატიზების გაუქმება იმ მოტივით, რომ პრივატიზება მომხდარია მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ, ბინა ცეკავშირისაა, მის ბალანსზე ირიცხება, მის პრივატიზებაზე რაიკოოპკავშირის გამგეობას თანხმობა არ გაუცია. ამასთან, ვ. დ-ოვმა მოახდინა ბინის უსასყიდლო პრივატიზება, ხოლო ცეკავშირის გამგეობის 1991 წლის ¹ 203 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების თანახმად, ცეკავშირის სახსრებით აშენებული ბინების პრივატიზება უნდა მომხდარიყო არა უსასყიდლოდ, არამედ შეღავათიან ფასებში. გ. დ-ოვს, აგრეთვე, გადასახდელი ჰქონდა 2 წლის ბინის ქირა. გარდაბნის რაიკოოპკავშირის გამგეობის სარჩელს მხარი დაუჭირა საქმეში მესამე პირად ჩაბმულმა ლ. ჯ-შვილმა, ვისზედაც გარდაბნის რაიკოოპკავშირის 1997 წლის 4 თებერვლის დადგენილებით (სხდომის ოქმი ¹ 2) გაცემულია სადავო ბინა, ხოლო მოპასუხე ვ. დ-ოვმა სარჩელი არ ცნო, ვინაიდან მიიჩნია, რომ ბინის პრივატიზება განახორციელა კანონით დადგენილი წესით, სათანადო თანხმობებით, მათ შორის რაიკოოპკავშირის თანხმობით.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გარდაბნის რაიკოოპკავშირის სარჩელი 1993 წლის 14 სექტემბერის ბინის პრივატიზების ბათილობის თაობაზე უსაფუძვლობის გამო არ დაკმაყოფილდა და ბინის მესაკუთრედ დარჩა ვ. დ-ოვი რაიონულმა სასამართლომ მოწმეთა _ ¹ 103 საბინაო საექსპლულატაციო უბნის ყოფილ წარმომადგენელთა ე. ბ-უზისა და ა. ი-შვილის განმარტების საფუძველზე დადგენილად ცნო, რომ სადავო ბინის პრივატიზება ვ. დ-ოვის მიერ განხორციელებულია გარდაბნის რაიკოოპკავშირის წერილობითი თანხმობის საფუძველზე, თუმცა ასეთი წერილობითი თანხმობა ფაქტობრივად ვერ იქნა მოძიებული. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვ. დ-ოვისათვის ამგვარი თანხმობის მიღება სირთულეს არ წარმოადგენდა და თანხმობა რომ არ არსებულიყო, სახლმმართველობა და სანოტარო კანტორა ბინის პრივატიზებას არ მოახდენდა. სასამართლომ, ასევე, დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის მოტივი ბინის ქირის გადაუხდელობის შესახებ, ვინაიდან წარმოდგენილია ვ. დ-ოვის მიერ ბინის ქირის გადახდის ქვითრები 96 და 48 მანეთზე. რაიონულმა სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის (1997 წლის) 183-ე მუხლის თანახმად, ვ. დ-ოვი უძრავი ნივთის სადავო ბინის მესაკუთრედ ცნო.

ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გარდაბნის რაიკოოპკავშირმა და მოითხოვა მისი გაუქმება. თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 8 თებერვლის განჩინებით გარდაბნის რაიკოოპკავშირის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ გარდაბნის რაიონის სამომხმარებლო კოოპერატივების კავშირის მიერ წარმოდგენილი ცნობით დაადგინა, რომ სადავო ბინა არ იყო სამსახურებრივი დანიშნულების, არამედ წარმოადგენდა საუწყებო ბინას და მისი პრივატიზება საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹ 107 დადგენილების მე-4, მე-5, მე-7 პუნქტების შესაბამისად განხორციელდა 1993 წლის სექტემბერში, ხოლო გარდაბნის რაიკოოპკავშირმა პრივატიზების გაუქმებაზე სარჩელი აღძრა 1998 წლის 10 ოქტომბერს, 1964 წლის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე და მე-80 მუხლებით გათვალისწინებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 8 თებერვლის განჩინებას საკასაციო წესით ასაჩივრებს გარდაბნის რაიკოოპკავშირი, რომელიც განჩინების გაუქმებასა და არსებითად განსახილველად საქმის სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნებას ითხოვს შემდეგი მოტივით:

1. სადავო ბინა არის რაიკოოპკავშირის მეპაიეთა ქონება და მისი პრივატიზება ¹ 103 საბინაო-საექსპლუატაციო უბანთან რაიკოოპკავშირის თანხმობის გარეშე უკანონოა. ვ. დ-ოვს ბინის პრივატიზება უნდა განეხორციელებინა ცეკავშირის გამგეობის 1991 წლის 4 ოქტომბრის ¹ 203 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების «სამომხმარებლო კოოპერატივის სისტემაში ქონების პრივატიზების შესახებ» შესაბამისად;

2. ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით სარჩელის შეტანაზე სააპელაციო პალატის მითითება უსწოროა, რადგან ცეკავშირისათვის ბინის პრივატიზების შესახებ ცნობილი გახდა ვ. დ-ოვის ნათესავის ზ. დ-ოვის სიტყვიერი განმარტებით, რის შემდეგაც სადავო პრივატიზების საფუძვლის გამოსარკვევად 1997 წ. 25 მაისს ¹ 35 წერილით მიმართეს სამგორის რაიონის ნოტარიუს ა. შ-შვილს, სარჩელი კი შემდგომ აღძრეს, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მე-80 მუხლებით დადგენილ ვადაში;

3. რაიონულმა სასამართლომ უსწოროდ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე 183-ე მუხლები, რაც სააპელაციო პალატის მიერ არ იქნა შეფასებული.

მოწინააღმდეგე მხარის ვ. დ-ოვის წარმომადგენელმა საკასაციო საჩივარი არ ცნო, ითხოვს უსაფუძვლობის გამო საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას და სააპელაციო სასამართლოს განჩინების უცვლელად დატოვებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და სააპელაციო სასამართლოს განჩინების დასაბუთება-კანონიერების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გარდაბნის რაიკოოპკავშირის გამგეობის საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია, უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 8 თებერვლის განჩინება და საქმე არსებითად განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით გარდაბნის რაიკოოპკავშირის მიერ სარჩელის შეტანაზე სააპელაციო პალატის მოსაზრებას საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს და თვლის, რომ განჩინება ამ ნაწილში დაუსაბუთებელია, ვინაიდან ხანდაზმულობის საკითხი სააპელაციო სასამართლოს მიერ არასათანადოდაა გამოკვლეული და პალატის სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის მასალებიდან. კერძოდ, ბინის სადავო პრივატიზება მოწინააღმდეგე მხარის ვ. დ-ოვის მიერ განხორციელებულია 1993 წლის 14 სექტემბერს, გარდაბნის რაიკოოპკავშირის გამგეობის სარჩელი ვ. დ-ოვის მიმართ პრივატიზების ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე სამგორის რაიონული სასამართლოს მიერ წარმოებაში მიღებულია 1998 წლის 5 ნოემბერს, თავად სარჩელის აღძვრის თარიღი კი გაურკვეველია. საკასაციო სასამართლოს აზრით, სააპელაციო პალატამ სასარჩელო ხანდაზმულობის საკითხზე მსჯელობისას მართებულად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 75-ე მუხლი, საერთო სასარჩელო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის შესახებ, მაგრამ კოდექსის მე-80 მუხლთან, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის ათვლასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატის დასკვნას არ იზიარებს, რადგან ამ მუხლის თანახმად სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა იწყება სარჩელის უფლების წარმოშობის დღიდან, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. კასატორის განმარტებით ვ. დ-ოვის მიერ ბინის სადავო პრივატიზების შესახებ სიტყვიერად ცნობილი გახდა მისი ნათესავის ზ. დ-ოვისაგან, სათანადო ინფორმაციის მოსაპოვებლად ბინის ადგილმდებარეობის მიხედვით 1997 წლის 27 მაისს ¹ 35 წერილით მიმართეს თბილისის სამგორის რაიონის სანოტარო კანტორის უფროსს ა. შ-შვილს, ხოლო ნოტარიუს ა. შ-შვილის 1999 წლის 27 ნოემბერის ¹ 13 ცნობის მიხედვით, 1997 წლის 10 ივლისს ლ. ჯ-შვილს (საქმეში მესამე პირად ჩართული) ხელზე პირადად წაუღია სადავო ბინის პრივატიზების საბუთები, რის შემდეგაც გარდაბნის რაიკოოპკავშირმა სარჩელით მიმართა სამგორის რაიონის სასამართლოს საქმეში არსებული ამ ერთადერთი მტკიცებულებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ გარდაბნის რაიკოოპკავშირისათვის სარჩელის უფლების წარმოშობის დღე, როდესაც მისთვის ცნობილი გახდა დარღვეული უფლებისა და სადავო პრივატიზების შესახებ, არის 1997 წლის 10 ივლისი, სარჩელი კი სამგორის რაიონის სასამართლოს მიერ წარმოებაში მიღებულია 1998 წლის 5 ნოემბერს, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 75-ე მუხლით გათვალისწინებულ სამწლიან ვადაში, ამიტომ სააპელაციო პალატის მითითება სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით სარჩელის შეტანაზე დაუსაბუთებელი და მცდარია, არ გამომდინარეობს საქმის მასალებიდან და ამ საკითხის დამატებით გამოსაკვლევად საქმე უნდა დაურუნდეს იგივე პალატას;

2. სააპელაციო პალატა იზიარებს ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს მოსაზრებას ბინის სადავო პრივატიზების კანონიერებისა და საქართველოს სსრ მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹ 107 დადგენილების მე-4, მე-5, მე-7 პუნქტებთან მისი შესაბამისობის თაობაზე, რასაც საკასაციო პალატა არ ეთანხმება, რადგან «საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ» დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, ამ დადგენილებით «პრივატიზაციის ობიექტი შეიძლება ყოფილიყო სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ფონდის საცხოვრებელი სახლი (ბინა)». სააპელაციო პალატის მიერ უტყუარად დადგენილია, რომ სადავო ბინა არის გარდაბნის რაიონის სამომხმარებლო კოოპერატივების კავშირის (გარდაბნის რაიკოოპკავშირის) ბალანსზე რიცხული ქონება, რაიკოოპკავშირის საკუთრება და არ წარმოადგენს სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი ფონდის საცხოვრებელ სახლს. სადავო პრივატიზების ჟამს მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-8 მე-9 თავები განასხვავებდა სახელმწიფო საკუთრებას და კოლმეურნეობების, სხვა კოოპერატიული ორგანიზაციებისა და მათ გაერთიანებათა საკუთრებას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო პალატას საჭიროდ მიაჩნია სააპელაციო პალატამ იმსჯელოს გარდაბნის რაიკოოპკავშირის ბალანსზე რიცხული ბინის საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის ¹ 107 დადგენილებით უსასყიდლოდ პრივატიზების მართებულობა-კანონიერებაზე;

3. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 97-ე მუხლის მიხედვით კოოპერატიული ორგანიზაციები და მათი გაერთიანებები თვიანთი წესდების შესაბამისად ფლობდნენ, სარგებლობდნენ და განკარგავდნენ ბინებს, რომელიც მათ საკუთრების უფლებით ჰქონდათ. ამავე კოდექსის 89-ე მუხლი იმპერატიულად ადგენდა, რომ ქონდების განკარგვის უფლება, კანონით დადგენილ ფარგლებში, ჰქონდა მხოლოდ მესაკუთრეს. ვინაიდან უდავოდ დადგენილია, რომ ვ. დ-ოვის მიერ პრივატიზებული სადავო ბინა წარმოადგენდა გარდაბნის რაიკოოპკავშირის საკუთრებას, რასაც ვ. დ-ოვის წარმომადგენელიც ადასტურებს, საკასაციო პალატას მიზანშეწონილად მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ ხელახლა იმსჯელოს გარდაბნის რაიკოოპკავშირის საკუთრებაში არსებული ბინის ¹ 103 საბინაო-საექსპლუატაციო უბნის მიერ პრივატიზების კანონიერებაზე;

4. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს დასკვნას საქართველოს სსრ მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის ¹ 107 დადგენილების შესაბამისად ვ. დ-ოვის მიერ სადავო ბინის პრივატიზების თაობაზე. რაიონულმა სასამართლომ მოწმეთა ¹ 103 საბინაო საექსპლუატაციო უბნის ყოფილ წარმომადგენელთა ე. ბ-უზისა და ა. ი-შვილის სიტყვიერი განმარტების საფუძველზე დადგენილად ცნო, რომ სადავო ბინის პრივატიზება განხორციელდა კასატორის – გარდაბნის რაიკოოპკავშირის წერილობითი თანხმობის საფუძველზე, რისი დამადასტურებელი წერილობითი მტკიცებულებაც საქმეში არ მოიპოვება. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ ბინის პრივატიზებაზე რაიკოოპკავშირის თანხმობის არსებობის დადგენისას უნდა იხელმძღვანელოს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, რომლის თანახმადაც: «საქმის გარემოებები, რომლებიც გარკვეული სახის მტკიცებულებებით უნდა დადასტურდეს, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით».

ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საჭიროა გარდაბნის რაიკოოპკავშირის გამგეობის სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხისა და რიგი მნიშვნელოვანი გარემოებების დამატებითი გამოკვლევა-დადგენა, სააპელაციო პალატის განჩინება არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ამიტომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ზემოაღნიშნული მითითებით ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო ოდექსის 26¹ მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 394-ე მუხლის «ე» მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გარდაბნის რაიკოოპკავშირის გამგეობის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 8 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.