3გ/ად-70-კ-01 16 ოქტომბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),
ბ. კობერიძე,
ნ. კლარჯეიშვილი
სარჩელის საგანი: რეკვიზირებული შენობის სანაცვლო თანხის ანაზღაურება; ზიანის ანაზღაურება.
აღწერილობითი ნაწილი:
საქართველოს რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის 1993 წლის 16 მარტის ¹189 განკარგულებით საზღვარგარეთის ქვეყნების საელჩოების, საკონსულოებისა და წარმომადგენლობების განთავსების მიზნით, საქართველოს რესპუბლიკის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 144-ე მუხლის თანახმად რეკვიზირებულ იქნა ქ. თბილისში, ...-ის ¹35 მდებარე შენობა, რომელშიც განთავსებული იყო საქართველოს ...-ის საზოგადოება. ამავე განკარგულებით დადგინდა, რომ რეკვიზირებული შენობის სანაცვლოდ საქართველოს ...-ის საზოგადოებას უნდა გადასცემოდა ქ. თბილისში, ...-ს ¹76ბ მდებარე ... ოლქის, ყოფილი ...-ის შენობის ნაწილი (1800 კვ.მ.).
აღსანიშნავია, რომ საქართველოს რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის 1992 წლის 23 ივნისის ¹409გ განკარგულებით ზემოთ მითითებული შენობა მიმდებარე ტერიტორიით ბალანსიდან ბალანსზე უკვე გადაცემული ჰქონდა თბილისის ... აკადემიას, ...-ის კათედრის ბაზაზე თბილისის ...-ის ინსტიტუტსა და საქართველოს ... ფედერაციას _ ... ცენტრის შესაქმნელად.
საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 31 დეკემბრის ¹667 განკარგულების 1-ლი პუნქტის «ა» ქვეპუნქტით თბილისში თურქეთის საელჩოს განსათავსებლად საქართველოს ...-ის საზოგადოების ...-ის შენობის რეკვიზირების მოწერიგების, მასში მონაწილე იურიდიული პირების ინტერესთა შესაძლოდ სრულად დაკმაყოფილებისა და მასთან დაკავშირებული საკითხების გადაწყვეტის მიზნით თბილისის მერიას სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსთან ერთად დაევალა უმოკლეს ვადაში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად განეხილა და გადაეწყვიტა ქ. თბილისში, ...-ს ქ. ¹59 მდებარე ყოფილი აბრეშუმის საწარმოო გაერთიანების შენობის ნაწილის (5986 კვ.მ.) საქართველოს ...-ის საზოგადოების განთავსებისათვის ამ საზოგადოებისათვის სარგებლობის უფლებით გადაცემის საკითხი. ამავე განკარგულების მე-2 ნაწილით, საქართველოს რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის 1993 წლის 16 მარტის ¹189 განკარგულებიდან ამოღებულ იქნა წინადადება: «რეკვიზირებული შენობის სანაცვლოდ საქართველოს ...-ის საზოგადოებას გადაეცეს თბილისში, ...-ს 76\ბ-ში მდებარე ... ოლქის ყოფილი ...-ის შენობის ნაწილი (1800 კვ.მ.)».
საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 31 დეკემბრის ¹667 განკარგულების შესაბამისად ქ. თბილისის მერიამ განიხილა ქ. თბილისში, მ. ...-ს ქ. ¹59 მდებარე ყოფილი აბრეშუმის საწარმოო გაერთიანების შენობის ნაწილის (5986 კვ.მ.) საქართველოს ...-ის საზოგადოებისათვის გადაცემის შესაძლებლობა და 1998 წლის 29 აპრილის ¹60 განკარგულებით ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1995 წლის 7 დეკემბრის ¹26.22.1417 დადგენილება ...-ს ქ. ¹59 მდებარე ყოფილი აბრეშუმის საწარმოო გაერთიანების გამოთავისუფლებული შენობა-ნაგებობების მუნიციპალურ საკურებაში გადაცემისა და მასში საქართველოს ...-ის საზოგადოების განთავსების შესახებ.
ქ. თბილისის მერიის ამავე გაკარგულებით ქ. თბილისში ...-ს ქ. ¹59 მდებარე შენობაზე აღდგენილ იქნა თბილისის ... აკადემიის უფლებები საქართველოს მინისტრთა საბჭოს 1990 წლის 15 იანვრის ¹389 განკარგულების შესაბამისად.
საქართველოს ...-ის საზოგადოებამ 1998 წლის 5 მაისს სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების: საქართველოს პრეზიდენტის, ქ. თბილისის მერიის მიმართ და ითხოვა ქ. თბილისის მერიის 1998 წლის 29 აპრილის ¹60 განკარგულების, აგრეთვე, საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 31 დეკემბრის ¹667 განკარგულების 1-ლი პუნქტის «ა» ქვეპუნქტის ნაწილობრივ და მე-2 პუნქტის 1-ლი აბზაცის ბათილად ცნობა.
საქმე არაერთხელ განიხილა სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლომ და ბოლოს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს პრეზიდიუმის 1999 წლის 18 მარტის დადგენილებით მოსარჩელე საქართველოს ...-ის საზოგადოებას უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.
აღნიშნული დადგენილება შევიდა კანონიერ ძალაში. მანამდე, 1997 წლის 2 სექტემბერს, საქართველოს ...-ის საზოგადოებამ სარჩელი აღძრა საქართველოს უზენაეს საარბიტრაჟო სასამართლოში მოპასუხე საქართველოს პრეზიდენტის, მესამე პირის, საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიმართ.
მოსარჩელე სარჩელში აღნიშნავდა, რომ უხეშად დაირღვა მისი უფლებები, რაც გამოიხატა რეკვიზირებული შენობის ღირებულების გადაუხდელობასა და არატოლფასი ღირებულების სხვა შენობით მოსარჩელის დაუკმაყოფილებლობაში.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ ითხოვა მოპასუხისათვის რეკვიზირებული შენობის ღირებულების _ 2169702 აშშ დოლარის ანაზღაურება ან მოპასუხის დავალდებულება, გამოეყო მოსარჩელისათვის რეკვიზირებული შენობის ღირებულების ტოლფასი სხვა შენობა.
საქართველოს უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 1997 წლის 25 სექტემბრის განჩნებით მოცემულ საქმეში თანამოპასუხედ ჩაერთო საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, როგორც საქართველოს ხაზინის ინტერესების გამომხატველი.
უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს უფლებამოსილების შეწყვეტასთან დაკავშირებით, 1997 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით საქმის წარმოება შეჩერდა და საქმის მასალები გადაეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, რომელმაც საქმე არსებითად განსახილველად გადასცა მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს.
მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 10 ივნისის განჩინებით მოცემულ საქმეზე დაინიშნა საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზა.
საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასამართლო ექსპერტიზის კვლევითი ცენტრის 1998 წლის 29 ივნისის დასკვნით ...-ის გამზ. ¹35 მდებარე სადავო შენობის სამშენებლო სამუშაოთა ღირებულება რეკვიზირების პერიოდისათვის შენობის ტექნიკური მდგომარეობის გათვალისწინებით, ადგილმდებარეობის პრიორიტეტული პირობების კოეფიციენტის გათვალისწინების გარეშე შეადგენდა 2030364 აშშ დოლარს. ...-ის შენობის რეკონსტრუქციის ღირებულება კი შენობის რეკვიზირების პერიოდისათვის შეადგენდა 350735 აშშ დოლარს.
მანამდე, 1997 წლის ნოემბერში, საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტროს სახაზინო საწარმო «მშენაღდგენამ» შეაფასა სადავო შენობა 1994 წლის 1 მარტის მდგომარეობით მოქმედი ფასების მიხედვით და მისი ღირებულება განსაზღვრა 2765380 აშშ დოლარით ადგილმდებარეობის პრიორიტეტული პირობების კოეფიციენტის გათვალისწინების გარეშე.
მთაწმინდის რაიონის სასამართლომ 1998 წლის 30 სექტემბერს განიხილა აღნიშნული საქმე და გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლითაც ...-ის საზოგადოების სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2891238 ლარი ან დაევალა ქ. თბილისში ტოლფასი ღირებულების შენობის გამოყოფა. მოსარჩელეს უარი ეთქვა ...-ის რეკვიზაციის დროს განადგურებული ექსპონატების აღდგენის ღირებულების თანხის მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე.
აღნიშნული გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში.
1998 წლის 29 დეკემბერს მთაწმინდის რაიონის სასამართლომ რეგისტრაციაში გაატარა ...-ის კავშირი «ბ.-ი», რომელიც გახდა საქართველოს ...-ის საზოგადოების სამართალმემკვიდრე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ 1999 წლის 25 აგვისტოს განიხილა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს საზედამხედველო საჩივარი და გამოიტანა განჩინება, რომლითაც მოცემულ საქმეზე გაუქმდა თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 30 სექტემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად გადაეცა თბილისის საოლქო სასამართლოს.
თბილისის საოლქო სასამართლოში საქმის განხილვისას ჩატარდა განმეორებითი საინჟინრო-ტექნიკური კომისიური ექსპერტიზა, რომლის 1999 წლის 30 ნოემბრის დასკვნით დადგინდა, რომ საქმეში არსებული მასალების კამერალურად დამუშავებით სადავო შენობის ღირებულება რეკვიზირებამდე შეადგენდა 2030364 აშშ დოლარს, ხოლო ...-ის ღირებულება 350735 აშშ დოლარს. ექსპერტებმა შენობის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულების განსაზღვრისას არ გამოიყენეს ზონალური კოეფიციენტი.
2000 წლის 7 დეკემბერს ...-ის კავშირმა «ბ.-მა» დაზუსტებული სარჩელი შეიტანა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიაში.
სარჩელში აღნიშნული იყო, რომ ...-ის კავშირ «ბ.-ს» საქართველოს რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის 1993 წლის 16 მარტის ¹189გ განკარგულებით რეკვიზირებული სადავო შენობის სანაცვლო შენობა არ მიუღია. აგრეთვე, არ მომხდარა რეკვიზირებული შენობის ღირებულების ანაზღაურება იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 144-ე მუხლის შესაბამისად.
მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ შენობის საბოლოო ღირებულება უნდა განსაზღვრულიყო ზონალური კოეფიციენტის (3.2) გამოყენებით, რომელიც მოქმედებდა სადავო შენობის რეკვიზიციის მომენტისათვის, რადგანაც რეკვიზირებამდე შენობის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება კომისიურმა ექსპერტიზამ ზონალური კოეფიციენტის გარეშე განსაზღვრა 2030364 აშშ დოლარით, ხოლო ...-ისა 350735 აშშ დოლარით.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ ითხოვა მოპასუხეს დაკისრებოდა რეკვიზირებული შენობის ღირებულების _ 6091092 აშშ დოლარისა და ...-ის ღირებულების _ 350735 აშშ დოლარის ანაზღაურება.
თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ 2001 წლის 1 მარტს განიხილა მოცემული საქმე და გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ ქ. თბილისში, ...-ის გამზ. ¹35 მდებარე შენობის ღირებულების ერთი მესამედის _ 676788 აშშ დოლარისა და ...-ის ღირებულების _ 350735 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.
თბილისის საოლქო სასამართლოს კოლეგიამ დადგენილად ცნო შემდეგი გარემოებები:
სრულიად საქართველოს ნებაყოფლობითი საზოგადოება «ტ.-ი» დაარსდა 1948 წელს.
ქ. თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1952 წლის 13 დეკემბრის ¹2105 გადაწყვეტილებით საზოგადოება «ტ.-ს» (სამართალმემკვიდრე: საქართველოს ...-ის საზოგადოება) ქ. თბილისში სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ტერიტორიიდან, სტუდქალაქის მიმდებარედ, გამოეყო მიწის ნაკვეთი ოთხსართულიანი შენობის ასაშენებლად.
საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1953 წლის 18 თებერვლის ¹294 დადგენილებით დამტკიცდა საქართველოს ნებაყოფლობითი საზოგადოება «ტ.-ის» მიერ წარდგენილი საპროექტო დავალება 11400მ3 მოცულობის შენობის მშენებლობაზე და მისი საერთო ღირებულება სახარჯთაღრიცხვო-საფინანსო გაანგარიშებით განისაზღვრა 1986100 საბჭოთა მანეთით.
საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1956 წლის 27 ოქტომბრის ¹1430 განკარგულებით მშენებარე შენობა გადაეცა სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტს და მასვე დაევალა საზოგადოება «ტ.-ისათვის» აენაზღაურებინა მშენებლობაზე გაწეული ხარჯები.
საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭომ 1959 წლის 12 დეკემბრის ¹1404გ განკარგულებით გადაწყვიტა: სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ახლად აგებული შენობა, მდებარე ქ. თბილისში, ...-ის გამზ. ¹37, მის მიერ დახარჯული საბალანსო ღირებულებით, რაც შეადგენდა 1852000 საბჭოთა მანეთს, ბალანსიდან ბალანსზე გადაეცა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს სახელმწიფო სამეცნიერო ტექნიკური კომიტეტისათვის. საქართველოს სსრ ...-ის საზოგადოებას (ყოფილი საქართველოს ნებაყოფლობითი საზოგადოება «ტ.-ი») დარჩენოდა აღნიშნული შენობის ნაწილი მის მიერ ამ შენობის მშენებლობაზე დახარჯული თანხის (815000 საბჭოთა მანეთის) ხვედრითი წილის მიხედვით.
სასამართლო კოლეგიამ დადასტურებულად ჩათვალა, რომ ...-ის საზოგადოების მიერ სადავო შენობის ასაშენებლად დაიხარჯა 815000 საბჭოთა მანეთი.
სასამართლო კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია, რომ აღნიშნული საზოგადოება ფინანსდებოდა საკუთარი სახსრებით (საწევრო შენატანები, საჯარო ლექციებითა და მოხსენებებით მიღებული შემოსავლები) და საკუთრებაში ჰქონდა ქონებაც, რასაც ადასტურებს საქართველოს ნებაყოფლობითი საზოგადოება «ტ.-ის» წესდების 22-ე, 26-ე მუხლები.
საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1989 წლის 21 თებერვლის ¹117გ განკარგულებით ...-ის საზოგადოებას მთლიანად გადაეცა ქ. თბილისში, ი. ...-ის გამზ. ¹35 მდებარე სადავო შენობა, მაგრამ სასამართლო კოლეგიამ ჩათვალა, რომ მთლიანი შენობის ...-ის საზოგადოების ბალანსზე აღრიცხვა არ ნიშნავდა იმას, რომ მთელი შენობა წარმოადგენდა აღნიშნული საზოგადოების საკუთრებას.
სასამართლო კოლეგიამ მიზანშეწონილად ჩათვალა, სადავო შენობის ღირებულებად მიჩნეულიყო იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის კომისიური ექსპერტიზის 1999 წლის 30 ნოემბრის დასკვნით დადგენილი ფასი 2030364 აშშ დოლარის ოდენობით, საიდანაც ...-ის კავშირი «ბ.-ის» კუთვნილი წილის ღირებულება იქნებოდა 676788 აშშ დოლარი.
სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ სადავო შენობის ღირებულების განსაზღვრისას არ უნდა ყოფილიყო გამოყენებული ზონალური კოეფიციენტი (3,2), რადგანაც ქ. თბილისის მერიის საქალაქო კოლეგიის 1993 წლის 27 მარტის ¹01.03.03 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული «ქ. თბილისში მუნიციპალური საკუთრების შენობა-ნაგებობებში არასაცხოვრებელი ფართობის იჯარით და იჯარის უფლების აუქციონის (კონკურსის) წესით გადაცემის შესახებ» დებულებით განსაზღვრული ზონალური კოეფიციენტი (3,2) გამოიყენებოდა არასაცხოვრებელი ფართის იჯარით, აუქციონის (კონკურსის) წესით გადაცემისას. აღნიშნული შენობა კი არც იჯარით და არც აუქციონის (კონკურსის) წესით არ გადაცემულა სხვა პირზე.
საქართველოს რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის 1993 წლის 16 მარტის ¹189გ განკარგულების შესასრულებლად საქართველოს რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრმა 1993 წლის 16 აპრილს მიიღო განკარგულება ¹282გ, რომლითაც საქართველოს რესპუბლიკის კულუტრის სამინისტროს გარემოს დაცვის სამინისტროსთან და ...-ის საზოგადოებასთან ერთად დაევალა ორი თვის ვადაში ...-ის ექსპონატების აღწერა, დემონტაჟი და ქ. თბილისში, ...-ს ¹76ბ მდებარე, თბილისის ... აკადემიის ...-ის კათედრის ბაზაზე არსებული თბილისის ...-ის ინსტიტუტისა და საქართველოს ... ფედერაციის შენობაში მონტაჟი.
ამავე განკარგულებით თბილისის მერიას დაევალა ავეჯისა და ინვენტარის ხუთი დღის ვადაში გადატანა სადავო შენობის დანარჩენი სათავსებიდან, ხოლო ფინანსთა სამინისტროს დაევალა ...-ის დემონტაჟის, მონტაჟის, ავეჯისა და ინვენტარის გადატანის, აგრეთვე, სარემონტო-სარეკონსტრუქციო სამუშაოების ღირებულების დაფინანსება.
სასამართლო კოლეგიამ საქმის მასალებიდან გამომდინარე, დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის 1993 წლის 16 აპრილის ¹282გ განკარგულებით დაკისრებული ვალდებულება არც ფინანსთა სამინისტროს და არც ქ. თბილისის მერიას არ შეუსრულებიათ.
იმის გამო, რომ ...-ის საზოგადოებისათვის საქართველოს რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის 1993 წლის 16 მარტის ¹189გ განკარგულებით გამოყოფილი შენობის ნაწილი უფრო ადრე, ... ცენტრის შესაქმნელად, გადაეცა საქართველოს ... ფედერაციას, ...-ის საზოგადოების ...-ს ექსპონატების განსათავსებლად თავისუფალი ფართი არ გამოეყო, რის გამოც ...-ის საზოგადოება რეკვიზირებულ შენობას არ ათავისუფლებდა. სასამართლო კოლეგიამ დადგენილად ჩათვალა ის ფაქტი, რომ 1993 წლის 30 მარტს პოლიციელებმა იძულებით გაათავისუფლეს სადავო შენობა და იქ არსებული ექსპონატები, ავეჯი და ტექნიკა გადაიტანეს ... ოლქის ყოფილი ...-ის ეზოში და დატოვეს ღია ცის ქვეშ. ფართის უქონლობის გამო ...-ის საზოგადოებამ ვერ შეძლო ექსპონატების მოვლა, რის გამოც ისინი განადგურდნენ.
სასამართლო კოლეგია დაეყრდნო კომისიური ექსპერტიზის დასკვნას და ჩათვალა, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს უნდა აუნაზღაუროს ...-ის ღირებულება 350735 დოლარის ოდენობით.
აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა, როგორც ...-ის კავშირმა «ბ.-მა», ისე საქართველოს პრეზიდენტის წარმომადგენლებმა.
...-ის კავშირმა «ბ.-მ» საკასაციო საჩივარში აღნიშნა, რომ რეკვიზირებული შენობა მთლიანად აშენებული იყო ნებაყოფლობითი საზოგადოება «ტ.-ის» მიერ, რომლის სამართალმემკვიდრეც მოსარჩელეა.
კასატორის განმარტებით, აღნიშნულზე მიუთითებს ისიც, რომ საქართველოს რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის 1993 წლის 16 მარტის ¹189-ე განკარგულებით მოხდა მთელი შენობისა და არა მისი ნაწილის რეკვიზიცია. შენობის 1\3 ნაწილი რომ ყოფილიყო ...-ის საზოგადოების საკუთრება, მაშინ მოხდებოდა 1\3 ნაწილის და არა მთელი შენობის რეკვიზიცია.
საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ სადავო, რეკვიზირებული შენობა მთლიანად აღრიცხული იყო ქ. თბილისის მერიის ტექინვენტარიზაციის ბიუროში ...-ის საზოგადოების სახელზე სახლთმფლობელობის ტექაღრიცხვის ბარათის თანახმად. კასატორის განმარტებით, საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ სადავო შენობა არასოდეს ყოფილა აღრიცხული სხვა რომელიმე ორგანიზაციის ან დაწესებულების სახელზე.
კასატორი საკასაციო საჩივარში არ ეთანხმება სასამართლო კოლეგიის გადაწყვეტილებას იმ ნაწილში, რომ შენობის ღირებულების განსაზღვრისას არ უნდა ყოფილიყო გამოყენებული ადგილმდებარეობის პრიორიტეტული ზონალური კოეფიციენტი (3.2). კასატორის განმარტებით, ზონალური კოეფიციენტის (3.2) გამოყენება იყო ქონების შეფასების ერთ-ერთი მეთოდი. ექსპერტს აღნიშნული კოეფიციენტი არ გამოუყენებია, რადგან ჩატარდა მხოლოდ საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზა. ექსპერტიზა ადგენს შენობის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულებას მასზე დახარჯული თანხების მიხედვით და არა მის გასაყიდ საბაზრო ღირებულებას. კასატორს მიაჩნია, რომ პრივატიზაცია არის სახელმწიფო ქონების გასხვისება, რომელიც ნაკლებია, მაგრამ ახლოს დგას ქონების საბაზრო ფასთან. ამდენად, ადგილმდებარეობის პრიორიტეტულობის ზონალური კოეფიციენტი (3.2) აუცილებლად უნდა გამოყენებულიყო ქონების საბაზრო ფასის განსაზღვრისას.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა საკასაციო საჩივარში ითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილების შეცვლა ახალი გადაწყვეტილების გამოტანით იმგვარად, რომ მოპასუხეს დაკისრებოდა რეკვიზირებული შენობის ღირებულების ანაზღაურება 6091092 აშშ დოლარის ოდენობით.
მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორები: საქართველოს აღმასრულებელი ხელისუფლებისა და საქართველოს პრეზიდენტის წარმომადგენლები თავიანთ საკასაციო საჩივარში აღნიშნავენ, რომ სასამართლო კოლეგიამ არასწორად მიიჩნია დადგენილად ის ფაქტი, რომ სადავო შენობის აშენებისათვის დახარჯული 1852000 მანეთიდან 1948 წელს დაარსებულ საქართველოს ნებაყოფლობით საზოგადოება «ტ.-ს» დახარჯული ჰქონდა 815000 მანეთი. სასამართლო კოლეგიამ არასწორად ჩათვალა დადგენილად, რომ საზოგადოება «ტ.-ს» ჰქონდა საკუთარი სახსრები, კერძოდ, არასწორად განმარტა საზოგადოების წესდების 26-ე მუხლი, როცა მიუთითა, რომ საზოგადოებას შესაძლებელი იყო ჰქონოდა ქონება საკუთრების უფლებით. კასატორების განმარტებით, საზოგადოების წესდებაში, რომელიც მიიღეს 1948 წელს, არ არის აღნიშნული, რომ საზოგადოებას საკუთრების უფლებით გააჩნდა რაიმე ქონების ფლობის უფლება. წესდების 26-ე მუხლის თანახმად, საზოგადოების ლიკვიდაციის შემთხვევაში, დარჩენილი ქონების განკარგვა უნდა მომხდარიყო მთავრობის მითითებით. საზოგადოების წესდებით მთავრობისათვის ასეთი უფლების დაკანონება უნდა შეფასდეს, როგორც კანონიერი მესაკუთრის უფლება, საზოგადოების ლიკვიდაციის შემდგომ საკუთარი შეხედულებისამებრ განკარგოს დარჩენილი ქონება.
კასატორებს მიაჩნიათ, რომ თუნდაც საზოგადოების სახსრებით ყოფილიყო შეძენილი ქონება, მისი განკარგვა შესაძლებელი იყო მხოლოდ სახელმწიფოს მითითების შესაბამისად, ხოლო საზოგადოება ქონებას ფლობდა მხოლოდ სარგებლობის უფლებით.
კასატორთა განმარტებით, 1948 წელს, როდესაც შეიქმნა საზოგადოება და შემდგომ 1959 წელს, როდესაც აშენდა სადავო შენობა, მოქმედებდა საქართველოს სსრ 1937 წლის კონსტიტუცია, რომლის მე-5 მუხლიც განსაზღვრავდა საკუთრების ფორმებს იმ პერიოდისათვის. კერძოდ, სოციალისტურ საკუთრებას საქართველოში ჰქონდა ან სახელმწიფო საკუთრების (საყოველთაო-სახალხო კუთვნილება) ფორმა, ან კოოპერაციულ-საკოლმეურნეო საკუთრების ფორმა. მიუხედავად იმისა, რომ იმავე კონსტიტუციის 139-ე მუხლი ითვალისწინებდა საზოგადოებრივი ორგანიზაციების არსებობას, რომელთაც შესაძლებელი იყო ჰქონოდათ ქონება საკუთრებაში, კასატორთა აზრით, მათ ქონება მიეკუთვნებოდათ მხოლოდ სახელმწიფო ან კოოპერაციულ-საკოლმეურნეო საკუთრების უფლების საფუძველზე.
გარდა ამისა, კასატორები თვლიან, რომ სასამართლო კოლეგიის გადაწყვეტილებით მოპასუხეს _ საქართველოს პრეზიდენტს არასწორად დაეკისრა ...-ის ღირებულების _ 350735 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა მოსარჩელეს სასარგებლოდ.
სასამართლო კოლეგიამ დადგენილად, მიიჩნია, რომ საქართველოს კულტურის, გარემოს დაცვის, ფინანსთა სამინისტროებმა და ქ. თბილისის მერიამ არ შეასრულეს მათზე საქართველოს პრემიერ-მინისტრის 1993 წლის 16 აპრილის ¹282გ განკარგულებით დაკისრებული ვალდებულებები, რის შედეგადაც 1993 წლის 30 მარტს პოლიციის მუშაკებმა მოსარჩელე ორგანიზაციას იძულებით გაათავისუფლებინეს სადავო შენობა და იქ არსებული ...-ის ექსპონატები, ავეჯი და ტექნიკა დატოვეს ღია ცის ქვეშ, სადაც ისინი განადგურდნენ.
კასატორთა განმარტებით, თუ მოსარჩელემ ზარალი განიცადა იმის გამო, რომ კონკრეტულმა სახელმწიფო თუ ადგილობრივმა მმართველობის ორგანოებმა არ შეასრულეს მათზე დაკისრებული ვალდებულებანი, ხოლო პოლიციის ქმედება გასცდა კანონიერების ფარგლებს, დელიქტური ვალდებულებებიდან გამომდინარე, სასამართლო კოლეგიას მხარეებად უნდა მიეწვია კონკრეტული სამინისტროების, ქ. თბილისის მერიისა და პოლიციის წარმომადგენლები და უნდა განესაზღვრა მათ მიერ განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის ბრალეული მიზეზობრივი კავშირის არსებობა.
კასატორები საკასაციო საჩივარში აღნიშნავდნენ, რომ საქმეში არ არსებობს და ვერც მხარემ ვერ წარადგინა სამართლებრივი დოკუმენტი, რომელიც უტყუარად დაადასტურებდა, რომ «ბ.-ი» ან საქართველოს ...-ის საზოგადოება, ნებაყოფლობითი საზოგადოება «ტ.-ის» ან საქართველოს სსრ «...-ის» საზოგადოების სამართალმემკვიდრეები არიან. სასამართლო კოლეგიამ კი არასწორად განმარტა და არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა ...-ის კავშირი «ბ.-ის» სამართალმემკვიდრეობის საკითხს, რადგანაც აურია ერთმანეთში ორი სხვადასხვა საზოგადოებრივი ორგანიზაცია.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორები ითხოვენ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას იმავე სასამართლოში.
საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოუსმინა მხარეთა განმარტებებს და მივიდა დასკვნამდე, რომ საქართველოს ...-ის კავშირი «ბ.-ის» საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, ხოლო საქართველოს აღმასრულებელი ხელისუფლებისა და საქართველოს პრეზიდენტის წარმომადგენლების საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს სრულად.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის _ საქართველოს ...-ის კავშირ «ბ.-ის» განმარტებას, რომ სადავო შენობის საბაზრო ფასის განსაზღვრისას გამოყენებული უნდა ყოფილიყო ადგილმდებარეობის პრიორიტეტულობის ზონალური კოეფიციენტი (3.2)
«ქ. თბილისში მუნიციპალური საკუთრების შენობა-ნაგებობებში არასაცხოვრებელი ფართობის იჯარით და იჯარის უფლების აუქციონის (კონკურსის) წესით გადაცემის შესახებ» ქ. თბილისის მერიის საქალაქო კოლეგიის მიერ 1993 წლის 27 მარტის ¹01.03.03 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული დებულების თანახმად, ადგილმდებარეობის პრიორიტეტულობის ზონალური კოეფიციენტი გამოიყენებოდა არასაცხოვრებელი ფართის იჯარით, აუქციონის, კონკურსის წესით გადაცემისას.
ვინაიდან, სადავო შენობის გადაცემა არ მომხდარა ზემოთ აღნიშნული არც ერთი ფორმით, არამედ მოხდა მისი რეკვიზიცია, შენობაში თურქეთის საელჩოს განთავსების მიზნით, ამიტომ საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ქ. თბილისის მერიის საქალაქო კოლეგიის 1993 წლის 27 მარტის ¹01.03.03 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული დებულებით გათვალისწინებული ადგილმდებარეობის პრიორიტეტულობის ზონალური კოეფიციენტის (3.2) გამოყენება შენობის რეკვიზიციის შემთხვევაში, სადავო შენობის შეფასებისას, კანონსაწინააღმდეგოა.
საკასაციო სასამართლო, აგრეთვე, ვერ გაიზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ, ვინაიდან რეკვიზირებული შენობა ქ. თბილისის მერიის ტექინვენტარიზაციის ბიუროში მთლიანად აღრიცხული იყო ...-ის საზოგადოების სახელზე, ამიტომ იგი უნდა ჩათვლილიყო მთლიანი შენობის მესაკუთრედ.
საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ სადავო შენობა ...-ის საზოგადოების სახელზე ირიცხებოდა ყოველგვარი საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე და ამდენად, ტექინვენტარიზაციის ბიუროს მონაცემები კონკრეტულ შემთხვევაში არ ადასტურებს «ბ.-ის» საკუთრებას მთელ შენობაზე.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმის მასალებიდან გამომდინარე, აგრეთვე, არ დასტურდება, რომ სადავო შენობა მთლიანად აშენდა ნებაყოფლობითი საზოგადოება «ტ.-ის» მიერ, რომლის სამართალმემკვიდრეც არის ...-ის კავშირი «ბ.-ი».
ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის, ...-ის კავშირი «ბ.-ის» თხოვნა რეკვიზირებული შენობის ღირებულების _ 6091092 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე, საფუძველს მოკლებულია და იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
რაც შეეხება მეორე საკასაციო საჩივარს, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ იგი უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ ...-ის საზოგადოების სარჩელში მოპასუხე იყო საქართველოს პრეზიდენტი, ხოლო მესამე პირად მითითებული იყვნენ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო.
თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიაში მოცემული საქმის განხილვისას, 2000 წლის 20 ოქტომბრის მოსამზადებელ სხდომაზე დაკმაყოფილდა მოსარჩელე საქართველოს ...-ის საზოგადოების შუამდგომლობა და საოქმო განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო საქმის განხილვაში ჩაბმულ იქნა მოპასუხედ.
ამის შემდგომ, 2000 წლის 7 დეკემბერს, ...-ის კავშირმა «ბ.-მა» სასამართლო კოლეგიაში შეიტანა დაზუსტებული სარჩელი, რომელშიც მოპასუხედ მიუთითა საქართველოს პრეზიდენტი, ხოლო ფინანსთა სამინისტრო კვლავ მიუთითა მესამე პირად. სასამართლო კოლეგიის 2000 წლის 11 დეკემბრის განჩინებით სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო მოცემულ საქმეში დარჩა მესამე პირად.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მოპასუხედ ჩართვის შესახებ საოქმო განჩინება არ გაუქმებულა, იგი კანონიერ ძალაში იყო და სასამართლო კოლეგია თუ გადაწყვეტდა, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ გარკვეული თანხა უნდა დაკისრებოდა, ეს მოპასუხე ფინანსთა სამინისტრო უნდა ყოფილიყო.
გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ განადგურებული ...-ის ექსპონატების, ავეჯისა და ტექნიკის ღირებულების _ 350735 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება არ არის დასაბუთებული. თუ მოსარჩელემ განიცადა ზარალი იმის გამო, რომ კონკრეტულმა სახელმწიფო თუ ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებმა არ შეასრულეს მათზე დაკისრებული ვალდებულებანი, ხოლო პოლიციის მუშაკთა ქმედება გასცდა კანონიერების ფარგლებს, დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე, სასამართლო კოლეგიას საქმის განხილვაში სათანადო მოპასუხეებად უნდა ჩაება კონკრეტული სახელმწიფო უწყებები და ადგილობრივი მმართველობის ორგანოები, რაც არ გაუკეთებია.
ყოველივე ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო კოლეგიამ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის მოთხოვნა.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია, ამიტომ იგი ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლო კოლეგიას.
სარეზოლუციო ნაწილი:
სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მეორე ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
...-ის კავშირი «ბ.-ის» საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.
საქართველოს აღმასრულებელი ხელისუფლებისა და საქართველოს პრეზიდენტის წარმომადგენლების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.
გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
სახელმწიფო ბაჟის მხარეთათვის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანისას.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
