3გ-ად-114-კ 5 ოქტომბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: საბაჟო გადასახადებისა და საურავების გადახდევინება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001 წლის 31 იანვარს აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტმა სარჩელით მიმართა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოს და მოპასუხე შპს «ხ.-ისაგან» მის მიერ 1998 წლის ივლის-სექტემბერში აზერბაიჯანის რესპუბლიკიდან ქ. ბათუმში იმპორტის რეჟიმით შემოტანილი 303, 5 ტ. თხევადი გაზის განბაჟების თანხების გადახდა მოითხოვა.

მოსარჩელე შემდეგ გარემოებებზე მიუთითებდა: 1. საქართველოს საბაჟო კოდექსის მე-12 მუხლის თანახმად, საქონლის თავისუფალ მიმოქცევაში გაშვება (იმპორტი) ითვალისწინებს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების გადახდას, რის გამოც მოპასუხემ საქონლის იმპორტის რეჟიმით შემოტანისათვის უნდა გადაიხადოს დამატებითი ღირებულების გადასახადი, - დღგ – 15 792 ლარის ოდენობით; 2) საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის თანახმად, დადგენილ ვადაში საბაჟო გადასახადის გადაუხდელობისათვის მოპასუხე ვალდებულია გადაიხადოს საურავი 26 151 ლარის ოდენობით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ თხევადი გაზი მის მიერ აზერბაიჯანის რესპუბლიკიდან შემოტანილ იქნა 1998 წლის ივლის-სექტემბერში, მაშინ, როცა მოქმედებდა საქართველოსა და აზერბაიჯანის მთავრობებს შორის თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ დადებული საერთაშორისო შეთანხმება, რომელიც ერთ-ერთი ქვეყნის ტერიტორიაზე წარმოებულ და მეორე ქვეყანაში შეტანილ საქონელზე საგადასახადო შეღავათებს ითვალისწინებდა.

აღნიშნული საერთაშორისო შეთანხმების თანახმად, მოპასუხის განმარტებით, იგი გათავისუფლებული იყო საბაჟო გადასახადებისაგან და დამატებითი ღირებულების გადასახადისაგან.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილებით აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

მოცემული გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით მოსარჩელემ სააპელაციო საჩივრით მიმართა აჭარის ა/რ უმაღლეს სასამართლოს.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს 2001 წლის 14 ივნისის განჩინებით აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ შპს «ხ.-ის» მიერ 1998 წლის ივლის-სექტემბერში აზერბაიჯანის რესპუბლიკიდან იმპორტის რეჟიმით თხევადი გაზის შემოტანისას საქართველოსა და აზერბაიჯანის მთავრობებს შორის თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ დადებული საერთაშორისო შეთანხმება იურიდიული ძალის მქონე საერთაშორისო დოკუმენტს წარმოადგენდა, ვინაიდან რატიფიცირებული იყო საქართველოს პარლამენტის 1997 წლის 16 აპრილის დადგენილებით და გამოქვეყნდა საქართველოს პარლამენტის უწყებებში.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან ამ საერთაშორისო ხელშეკრულების პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად შეთანხმების მონაწილე მხარეები გათავისუფლებულნი არიან საბაჟო გადასახადებისაგან, ამდენად, შპს «ხ.-მაც» არ უნდა გადაიხადოს საბაჟო გადასახადები, რომელიც დ.ღ.გ-საც მოიცავს.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტის მოსაზრება და დადგენილად ცნო ის ფაქტი, რომ აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტმა იმ პირობით კი არ გაუშვა შპს «ხ.-ის» კუთვნილი ტვირთი მიმოქცევაში, რომ შპს «ხ.-ი» პროდუქციის რეალიზაციის შემდეგ გადაიხდიდა დამატებითი ღირებულების გადასახადს, არამედ, სასამართლომ მიიჩნია, რომ აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტმა ამ საერთაშორისო შეთანხმების საფუძველზე თავიდანვე გაათავისუფლა მოწინაღმდეგე მხარე დღგ-ს გადახდისაგან, რადგან სხვა შემთხვევაში მას არ ჰქონდა კანონით მინიჭებული უფლება, გადახდის გარეშე გაეშვა ტვირთი მიმოქცევაში.

აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს 2001 წლის 14 ივნისის განჩინება.

კასატორის მოსაზრებით, საქართველოსა და აზერბაიჯანის მთავრობებს შორის თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ დადებული საერთაშორისო შეთანხმება არასწორად მიიჩნია სააპელაციო სასამართლომ იურიდიული ძალის მქონედ, ვინაიდან შესრულებული არ არის ყველა შიდასახელმწიფოებრივი ფორმალობა, კერძოდ, გაცვლილი არ არის სარატიფიკაციო სიგელები.

კასატორი თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა მტკიცებულებები, კერძოდ, არასწორად მიიჩნია, რომ აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტმა თავად გაანთავისუფლა მოწინააღმდეგე მხარე დამატებითი ღირებულების გადასახადისაგან, როცა თავისუფალ მიმოქცევაში გაუშვა ტვირთი. კასატორის აზრით, შპს «ხ.-მ» თვითნებურად განკარგა საქონელი და აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტს იგი დღგ-სა და საბაჟო მოსაკრებლის გადახდისაგან არ გაუთავისუფლებია, ვინაიდან აღნიშნული საერთაშორისო შეთანხმება მხოლოდ 12%-იანი საბაჟო გადასახადისაგან გათავისუფლებას შეეხებოდა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 14 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს უნდა დაუბრუნდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ საქართველოსა და აზერბაიჯანის მთავრობებს შორის 1996 წლის 8 მარტს დადებული საერთაშორისო შეთანხმება «თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ» იურიდიული ძალის მქონე არ არის და მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილში სააპელაციო პალატამ სწორად მიუთითა საქართველოს პარლამენტის 1997 წლის 16 აპრილის ¹633-11 დადგენილებაზე, რომლითაც მოხდა აღნიშნული შეთანხმების რატიფიკაცია, რაც შემდგომ საქართველოს პარლამენტის უწყებებში გამოქვეყნდა.

მოცემული საერთაშორისო შეთანხმების რატიფიკაციის დროს მოქმედებდა საქართველოს 1993 წლის კანონი «საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულების დადების, რატიფიკაციის, შესრულებისა და დენონსაციის შესახებ», რომლის მე-12 მუხლის თანახმადაც საერთაშორისო ხელშეკრულება (შეთანხმება), თუ იგი რატიფიკაციას საჭიროებს, იურიდიულ ძალას იძენს საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიკაციის შემდეგ.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოსა და აზერბაიჯანის მთავრობებს შორის დადებული საერთაშორისო შეთანხმების პირველი მუხლის პირველი პუნქტი «მონაწილე მხარეები არ იყენებენ საბაჟო გადასახადებსა და ექვივალენტური ქმედების მქონე ბეგარას საქონლის ექსპორტსა და იმპორტზე, რომელიც წარმოშობილია ერთ-ერთი მონაწილე მხარის საბაჟო ტერიტორიიდან და განკუთვნილია მეორე მონაწილე მხარის საბაჟო ტერიტორიისათვის». საკასაციო პალატა სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ დამატებითი ღირებულების გადასახადი არ არის საბაჟო გადასახადი ან მისი ექვივალენტური ქმედება. დამატებითი ღირებულების გადასახადის დეფინიცია მოცემულია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 90-ე მუხლში, რომლის თანახმადაც «დღგ, როგორც არაპირდაპირი გადასახადი, არის საქართველოს ტერიტორიაზე საქონლის, სამუშაოს, მომსახურების წარმოებისა და მიმოქცევის პროცესში შექმნილი ღირებულების ნაწილის, აგრეთვე საქართველოს ტერიტორიაზე შემოტანილი ყველა დასაბეგრი საქონლის ღირებულების ნაწილის ბიუჯეტში სავალდებულო შენატანი». ის ფაქტი, რომ ტვირთის განბაჟებისას საბაჟო სამსახური ახდენს გადამხდელისაგან დღგ-ს ამოღებას, ან ნიშნავს იმას, რომ აღნიშნული გადასახადი საბაჟო გადსახადს წარმოადგენს. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მიუხედავად საერთაშორისო შეთანხმების მოქმედებისა, შპს «ხ.-ი» ტვირთის იმპორტის რეჟიმით შემოტანისას არ იყო გათავისუფლებული დღგ-ს გადახდისაგან. საქმის ხელახლა განხილვისას, სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დაცვით უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს შპს «ხ.-ის» მიმართ სისხლის სამართლის საქმის არ აღძვრის მასალებში არსებული საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციები, რომლებიც ცხადყოფენ, რომ აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე გაფორმებულ საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციებში მითითებულია გადასახდელი დღგ 20% და საბაჟო მოსაკრებელი 0,3 %, ხოლო საქართველოს ტერიტორიაზე გაფორმებულ საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციებში გადასახდელი დღგ 20%, საბაჟო გადასახადი 12% და საბაჟო მოსაკრებელი 0,3%, რაც ეჭვის ქვეშ აყენებს იმ ფაქტს, აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტმა საერთოდ იცოდა კი ამ შეთანხმების შესახებ?

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ შპს «ხ.-ის» მიერ ტვირთის შემოტანისას მოქმედებდა საქართველოს ახალი საბაჟო კოდექსი, რომლის თანახმადაც საბაჟო გადასახდელების გადახდას საბაჟო ორგანო ახორციელებს საბაჟო გაფორმებამდე და ამ ნორმიდან გადახვევა დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში (მაგ. საბანკო გარანტიის დროს), რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. ამდენად, აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტს არ ჰქონდა უფლებამოსილება გადახდის გარეშე გაეშვა ტვირთი მიმოქცევაში. ამასთან, საკასაციო სასამართლო საქმეში არსებული მასალებით დადგენილად მიიჩნევს იმ ფაქტს, რომ დამატებითი ღირებულების გადასახადისა და საბაჟო მოსაკრებლის გადახდას შპს «ხ.-ი» პროდუქციის რეალიზაციის შემდეგ პირდებოდა აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ იმპორტის რეჟიმით შპს «ხ.-ის» მიერ 1998 წლის ივლის-სექტემბერში შემოტანილი საქონელი, დამატებითი ღირებულების გადასახადითა და საბაჟო მოსაკრებლით დაბეგვრას ექვემდებარებოდა.

საკასაციო სასამართლო, დღგ-სა და საბაჟო მოსაკრებელზე საურავების დარიცხვასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ ვინაიდან საბაჟო კოდექსი საბაჟო გადასახდელების გადახდას საბაჟო გაფორმებამდე ითვალისწინებს, მასში საურავების დარიცხვა არ არის გათვალისწინებული, ამდენად საბაჟო მოსაკრებელზე საურავი არ დაირიცხება. ხოლო რაც შეეხება დღგ-ზე საურავების დარიცხვას, ამ ნაწილში აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტი სათანადო მხარეს არ წარმოადგენს, რადგან დღგ-ზე საურავების დარიცხვა შეიძლება მოითხოვოს მხოლოდ საგადასახადო დეპარტამენტმა საქონლის მიწოდებიდან 90 დღის შემდეგ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 105-ე და 120-ე მუხლების შესაბამისად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. აჭარის ა/რ საბაჟო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს აჭარის ა/რ ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის უმაღლესი სასამართლოს 2001 წლის 14 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.