¹ 3გ/ად-115-კ-01 30 ოქტომბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: მიწის ნაკვეთის მიკუთვნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 22 მაისს კასატორმა ნ. ბ-ძემ სარჩელი აღძრა გორის რაიონულ სასამართლოში და მოითხოვა სახლის მახლობლად მდებარე 0,03 ჰა მიწის ნაკვეთის დაბრუნება, რომელიც მის ოჯახს 1987 წელს გადაეცა, მაგრამ მოგვიანებით მათ მიწის მართვის სამმართველომ ჩამოართვა და იქ მოწყობილი დამხმარე ნაგებობები დაუნგრია. მოსარჩელე ასევე მიუთითებდა, რომ 1993 წლის 29 ივნისს მეზობლებისა და სოფლის საკრებულოს დეპუტატის თანდასწრებით მის კომლს ცალკე გამოეყო ვაჟის _ ზ. ბ-ძის კომლი, რომელსაც იმავე წელს, როგორც ახლადშექმნილ კომლს, ე.წ. «...-ზე” მიეცა მეორე კატეგორიის კომლის მიწის ნორმა 0,30ჰა, რომელიც მიმდინარე წელს ჩამოერთვა, როგორც უკანონოდ მიტაცებული და გადაეცა მოპასუხე ა. და თ. ბ-ძეებს. მოსარჩელე აგრეთვე ითხოვდა მისი შვილის ზ. ბ-ძისათვის აღნიშნული 0,30ჰა მიწის ნაკვეთის დაბრუნებას და ნაკვეთის მის სახელზე დარეგისტრირებას.

თავდაპირველმა მოპასუხეებმა ... თემის მიწის მართვის სამმართველომ, ა. და თ. ბ-ძეებმა სარჩელი არ ცნეს უსაფუძვლობის გამო, რადგან ნ. ბ-ძის კომლს, როგორც პირველი კატეგორიის, ეკუთვნოდა 0,40ჰა მიწის ნაკვეთი, მაგრამ, ფაქტობრივად, ფლობდა 0,48ჰა ნაკვეთს, რის გამოც ზედმეტად დაკავებული ფართობი ჩამოერთვა. გაყრილობის განაჩენი კი სამმართველოსათვის 1998 წელს გახდა ცნობილი, მიწის კოდექსის 72-ე მუხლის თანახმად, კომლის გაყრილობა არ იყო რეგისტრირებული საკოლმეურნეო დავთარში, ამიტომ ზ. ბ-ძის ცალკე კომლად მიჩნევა და მიწით დაკმაყოფილება უკანონოა. გორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ. და ზ. ბ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ნ. ბ-ძეს ქურთის თემის საკრებულოსაგან, მიწის მართვის სამმართველოსგან დაუბრუნდა ცხინვალი-ჯავის საავტომობილო გზასთან გამოყოფილი 0,03ჰა მიწის ფართობი, ხოლო მის ვაჟს ზ. ბ-ძეს გადაეცა და მის სახელზე აღირიცხა ე.წ. «...-ზე” მდებარე 0,30ჰა მიწის ნაკვეთი, რაც სააპელაციო წესით გასაჩივრდა მოპასუხეთა ... თემის მიწის მართვის სამმართველოს, ა. და თ. ბ-ძეების მიერ მიერ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2001 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა სააპელაციო საჩივარი, გააუქმა გორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და უსაფუძვლობის მოტივით მოსარჩელე ნ. და ზ. ბ-ძეებს უარი უთხრა სარჩელის დაკამყოფილებაზე შემდეგი საფუძვლით:

1. რაიონული სასამართლს მიერ საქმის განხილვა-გადაწყვეტისას დარღვეულ იქნა საპროცესო სამართლის ნორმები, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, როელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სასამართლომ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2, 186-ე მუხლები და ნ. ბ-ძის სარჩელი ისე განიხილა, რომ ზ. ბ-ძის (ვაჟის) სარჩელზე საქმის წარმოების უფლებამოსილება არ გააჩნდა, ასევე იგნორირებულია საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-14, მე-16 მუხლები და სარჩელი განხილულია გორის რაიონის სოფ. ... მიწის საპრივატიზაციო კომისიისა და სოფ. ... თემის გამგეობის მონაწილეობის გარეშე; მოპასუხედ დასახელებული იყო ... თემის მიწის მართვის სამმართველოს უფროსი გ. ნ-შვილი, რითაც დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლი, ვინაიდან მოპასუხედ ჩაბმული უნდა ყოფილიყო არა ფიზიკური პირი გ. ნ-შვილი, არამედ ... თემის მიწის მართვის სამმართველო;

2. სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია გორის რაიონული სასამრთლოს გადაწყვეტილება ზ. ბ-ძისათვის 0,30ჰა მიწის ნაკვეთის დაბრუნების ნაწილში. პალატის აზრით, ზ. ბ-ძის ოჯახი ცალკე კომლად რეგისტრირებულადაც რომ ჩაითვალოს, სადავო მიწის ნაკვეთის დაბრუნებაზე მისი მოთხოვნა მაინც უსაფუძვლოა, ვინაიდან საქმეში არ არის წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48 დადგენილების შესაბამისად ზ. ბ-ძის მიერ მიწის ნაკვეთის გამოყოფის თაობაზე, მიწის რეფორმის კომისიისათვის წერილობითი განცახდებით მიმართვის ფაქტს. მიწის რეფორმის კომისია განცხადების საფუძვლიანობის შემოწმების შემდეგ ზ. ბ-ძეს შეიყვანდა მიწის განაწილების სიაში, რაც დამტკიცდებოდა სოფლის ყრილობაზე.

3. სასამართლო პალატამ არ გაიზიარა ზ. ბ-ძის წარმომადგენლის მტკიცება, რომ მოსარჩელეზე მიწის სარეგისტრაციო მოწმობის გაცემა უნდა მოხდეს საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მაისის ¹327 ბრძანებულების მე-4 მუხლის «გ” პუნქტის საფუძველზე (თუ არ არსებობს მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი ან მიწების განაწილების სია, გამოიყენება ადგილობრივი თვითმმართველობის _ მმართველობის ორგანოების მიერ დამტკიცებული სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის სარგებლობისათვის მოქმედი საგადასახადო სია), ვინაიდან აღნიშნულ საგადასახადო სიაში ზ. ბ-ძე არ იყო დაფიქსირებული მიწის სარგებლობის გადასახადის გადამხდელად. ამასთან, სადავო მიწას იგი 1993 წლიდან ფლობდა და მიწის გადასახადის გადახდის დამადასტურებელი ერთადერთი ქვითარი წარმოდგენილია 1995 წლისათვის, რაც სადავო მიწაზე გადასახადის გადამხდელად ზ. ბ-ძის ცნობისათვის პალატამ საკმარის მტკიცებულებად არ მიიჩნია;

4. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ძალაშია და სადავოდ არავის გაუხდია სოფლის საპრივატიზაციო კომისიის მიერ 2000 წლის 20 მარტის მიღებული აქტი სადავო მიწის ნაკვეთის მოპასუხე ა. და თ. ბ-ძეებზე გაცემის შესახებ;

5. ნ. ბ-ძის მოთხოვნა 0,03 ჰა ნაკვეთის დაბრუნების თაობაზე სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის ¹128 დადგენილების მე-3 პუნქტიდან გამომდინარე, ვინაიდან უტყუარად დადასტურდა, რომ ნ. ბ-ძე ფლობდა 0,47ჰა მიწის ნაკვეთს, ხოლო მიწის სიმცირის გამო სოფ. ... I კატეგორიის ოჯახებს საკარმიდამო ნაკვეთის ზღვრულ ნორმად განესაზღრა 0,40, ამიტომ მიწის ზედმეტი ფართის ჩამორთმევა მიწის სარეფორმო კომისიის მიერ და ჩარიცხვა სარეზერვო ფინდში განხორციელდა კანონიერად.

თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საკასაციო წესით ასაჩივრებენ კასატორები ნ. და ზ. ბ-ძეები, რომლებიც მოითხოვენ გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას შემდეგი მოტივით:

1. სააპელაციო პალატამ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, გადაწყვეტილება არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ამიტომ უნდა გაუქმდეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 და 394-ე მუხლის «ე” პუნქტის საფუძველზე;

2. უკანონოა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად ცნობილი გარემოება, რომ გამგეობაში არ მომხდარა 1993 წლის კომლის გაყრილობის განაჩენის რეგისტრაცია და კომლის გაყრილობის შესახებ მიწის მართვის სამმართველოსათვის ცნობილი გახდა 5 წლის შემდეგ, 1998 წელს;

3. უკანონოა პალატის მითითება, თითქოს გორის რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის დარღვევით, რადგან სოფ. ... მიწის საპრივატიზებო კომისიას არც აქტი გამოუცია და არც მონაწილეობა მიუღია სადავო მიწის ნაკვეთის ჩამორთმევაში; საპრივატიზებო კომისიის ამჟამინდელი წევრები არიან ახლები, ძველი კომისია კი მიწების გადაცემას დოკუმენტალურად საერთოდ არ აფორმებდა, ვინაიდან ... თემი მიეკუთვნებოდა ოსურ-ქართული კონფლიქტის ზონას;

4. უმართებულოა სასამართლოს არგუმენტი, რომ ზ. ბ-ძე საქართველოდან იყო წასული და მიწის ნაკვეთის გამოყოფაზე წერილობით ვერ მიმართავდა საპრივატიზებო კომისიას. ზ. ბ-ძე არის საქართველოს მოქალაქე, 1993 წლიდან მუდმივად ცხოვრობდა სოფ. ... და აღირიცხებოდა ცალკე კომლად, რაც დადასტურდა 1995, 1997 წლების სამედიცინო ცნობებით;

5. საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მაისის ¹327 ბრძანებულების მე-4 მუხლის «ბ” ქვეპუნქტის საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ ზ. ბ-ძე არ ჩათვალა მიწის მართლზომიერ მოსარგებლედ და სარეგისტრაციო მოწმობის გაცემის საკმარის მტკიცებულებად არ მიაჩნია მიწის გადასახადის ქვითარი, ვინაიდან მიწის გადასახადის გადახდა ზ. ბ-ძის მიერ მოხდა ერთხელ, 1995 წელს, რაც უსწორია, ვინაიდან 1995 წლის ერთადერთი ქვითარი ზ. ბ-ძეს შემთხვევით ჰქონდა შემორჩენილი, ხოლო საგადასახადო კოდექსის 158-ე მუხლის მე-6 პუნქტის ცვლილებებით, 1997 წლიდან ... თემის საკრებულოში შემავალი სოფლები გათავისუფლდნენ მიწის გადასახადისაგან;

6. სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია სოფ. ... გასაცემი მიწების ზღვრულ ნორმად 0,40ჰა, ასევე უკანონოა პალატის მოსაზრება, რომ ნ. ბ-ძეს არ უნდა დაუბრუნდეს 1987 წელს გამოყოფილი 0,30 ჰა მიწის ფართობი. კასატორის აზრით, თუ ნ. ბ-ძეს ზედმეტად ჰქოდა მიწის ნაკვეთი გამოყოფილი, უნდა ჩამორთმეოდა არა 1987 წელს დაკანონებული, არამედ 1992 წელს მიწის რეფორმის შედეგად გადაცემული ნაკვეთი.

მოწინააღმდეგე მხარეთა, ... თემის საკრებულოს მიწის მართვის სამმართველოს, ა. და თ. ბ-ძის, ასევე მესამე პირების _ სოფ. ... მიწის საპრივატიზებო კომისიისა და ... თემის საკრებულოს წარმომადგენლემა საკასაციო საჩივარი არ ცნეს, უსაფუძვლობის მოტივით ითხოვენ მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმასა და თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტლების უცვლელად დატოვებას. მათი განმარტებით, ზ. ბ-ძეს მიწის რეფორმის შესახებ აქტების შესაბამისად, არასდროს მიუმართავს მათთვის სარეფორმო მიწის ნაკვეთის გამოყოფაზე იმის გამო, რომ იგი ათ წელზე მეტია არ ცხოვრობს სოფ. ..., საერთოდ წასულია საქართველოდან, თანასოფლელებები ვერც კი ცნობენ და არც მიწის გადასახადს იხდიდა. ამიტომ ზ. ბ-ძისათვის მიწის ნაკვეთი არავის გამოუყვია «...-ზე”. სადავო ნაკვეთი, როგორც სოფლის სარეზერვო ფართობი, დადგენილი წესით განაწილდა თ. და ა. ბ-ძეებზე, შესაბამისად 0,18ჰა და 0,16ჰა ოდენობით.

მოწინააღმდეგე მხარეები და მესამე პირები საკასაციო საჩივარს ასევე არ ცნობენ ნ. ბ-ძისათვის 0,03ჰა ნაკვეთის ჩამორთმევის ნაწილშიც, რადგან აღნიშნული ნაკვეთი მდებარეობს ცხინვალი-ჯავის საავტომობილო გზასთან, მასზე აგებულია მაღალი ძაბვის ელექტროგადაცემის ჯიხური, ნაკვეთზე გადის მაღალი ძაბვის ელექტროსადენები, რომლებიც მომეტებული საფრთხის წყაროა, სოფლისათვის მნიშვნელოვანი ობიექტია და მიწის ნაკვეთის ჩამორთმევაც კანონიერად მოხდა სოფლის საჭიროებიდან გამომდინარე.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. და ზ. ბ-ძეების საკასაციო საჩიავრი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 4 მაისი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო პალატა უსაფუძვლობის გამო ვერ გაიზიარებს საკასაციო საჩივარს სააპელაციო პალატის მიერ გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობითა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 და 394-ე მუხლის «ე” პუნქტის დარღვევით გამოტანის თაობაზე, ვინაიდან მითითებულ პროცესუალურ დარღვევებს ადგილი არ ჰქონია, სასამართლომ მიწის რეფორმასთან დაკავშირებული კანონმდებლობა (საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48 დადგენილება და საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მაისის ¹327 ბრძანებულება) მართებულად გამოიყენა და სწორადაც განმარტა იგი. შესაბამისად, გადაწყვეტილება, საკასაციო პალატის აზრით, სამართლებრივად დასაბუთებულია;

2. საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაზიარებს საკასაციო საჩივრის მეორე არგუმენტს, რომლის მიხედვითაც უკანონოა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოება, თითქოს ზ. და ნ. ბ-ძეების კომლის გაყრილობის განაჩენის რეგისტრაცია 1993 წელს არ მომხდარა გამგეობაში. სააპელაციო პალატამ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველად აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებაზე კი არ მიუთითა და მასზე კი არ დაამყარა გადაწყვეტილება, არამედ ზ. ბ-ძის სარჩელს უარი უთხრა სამართლებრივი საფუძვლით. კერძოდ, სააპელაციო პალატამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ზ. ბ-ძის ოჯახი ცალკე კომლად რეგისტრირებულიც რომ ყოფილიყო 1993 წლის 16 ივლისიდან, მისი მოთხოვნა მიწის ნაკვეთის დაკანონებაზე მაინც არ დაკმაყოფილდებოდა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის ¹128 დადგენილების მე-2 პუნქტისა და 18 იანვრის ¹48 დადგენილების საფუძველზე, ვინაიდან მოსარჩელეთა მიერ სასამართლოში ვერ იქნა წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა სარეფორმო მიწის ნაკვეთის გამოყოფის თაობაზე მიწის რეფორმის კომისიისათვის ზ. ბ-ძის განცხადებით მიმართვის ფაქტს. ვინაიდან ზ. ბ-ძეს დადგენილი წესით არ მიუმართავს სოფ. ... თემის მიწის სარეფორმო კომისიისათვის მიწის ნაკვეთის გამოყოფის თაობაზე, ბუნებრივია, ვერც კომისია იმსჯელებდა ზ. ბ-ძისათვის სარეფორმო ნაკვეთის მიცემაზე, ვერც სოფლის ყრილობაზე დამტკიცებულ მიწის განაწილების სიაში იქნებოდა იგი შეყვანილი და ვერც მიწის რეალურად გამოყოფა მოხდებოდა მისთვის, ამიტომ საქმის მასალებზე დაყრდნობითა და საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის ¹48; ¹128 დადგენილებების შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მართებულად უთხრა უარი ზ. ბ-ძეს ე.წ. «...-ზე” ვითომ გამოყოფილი 0,30 ჰა მიწის ნაკვეთის დაბრუნებაზე და მისი სახელზე დარეგისტრირებაზე, რასაც საკასაციო სასამართლოც ეთანხმება;

3. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ზ. ბ-ძისათვის სარეგისტრაციო მოწმობის გაცემის ნაწილშიც სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა და განმარტა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მაისის ¹327 ბრძანებულების მე-4 მუხლის «გ” ქვეპუნქტი, ვინაიდან ზ. ბ-ძე მიწის სარგებლობისათვის საგადასახადო სიაში არ იყო დაფიქსირებული მიწის გადასახადის გადამხდელად, საქმეში ერთადერთ მტკიცებულებად წარმოდგენილი მიწის სარგებლობის გადასახადის 1995 წლისათვის გადახდის ქვითარი, საკმარის მტკიცებულებად არ ჩაითვლება, რასაც საკასაციო პალატაც იზიარებს;

4. ნ. ბ-ძისათვის 0,3 ჰა მიწის ნაკვეთის დაბრუნების ნაწილშიც საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია საკასაციო საჩივარი, ვინაიდან ნ. ბ-ძის წარმომადგენელმა ც. ბ-ძემ საკასაციო სასამართლოში დაადასტურა, რომ ნ. ბ-ძეს, როგორც I კატეგორიის კომლს გამოყოფილი და შევსებული ჰქონდა საკარმიდამო ნაკვეთის ზღვრული ნორმა 0,40ჰა. სადავო 0,03ჰა ნაკვეთზე, რადგან განლაგებულია მაღალი ძაბვის ელექტროგადამცემი და მასზე გადის მაღალი ძაბვის ელექტროსადენები, იგი მომეტებული საფრთხის წყაროა, სოფლისათვის მნიშვნელოვანი ტერიტორიაა, ამიტომ მიწის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-6 პუნქტიდან გამომდინარე, 1987 წელს გამოყოფილ მიწაზე ნ. ბ-ძისათვის მიწათსარგებლობის უფლების შეწყვეტა მართებულად მოხდა საზოგადოებრივი საჭიროებიდან გამომდინარე, ამიტომ საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც კანონიერია, უცვლელად უნდა დარჩეს და საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას.

ამდენად, საკასაციო პალატის აზრით, საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის გამო არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისატრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილება, ვინაიდან იგი გამოტანილია საკასაციო საჩივარში მითითებული საპროცესო დარღვევის გარეშე, სასამართლომ სწორად გამოიყენა და განმარტა კანონი და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. და ზ. ბ-ძეების საკასციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილება.

3. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.