გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹3გ/ად-141-კ 10 ნოემბერი, 2000 წელი, ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე ი. ტაბუცაძე

მოსამართლეები: ნ. კლარჯეიშვილი,

ნ. სხირტლაძე

სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ბორჯომის სამმართველოს წარმომადგენლის მეორედ არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობის გამო, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მის გარეშე განიხილა ბაკურიანის საიჯარო საწარმო საერთაშორისო ტურისტული ცენტრის «ვ-ის” შრომითი კოლექტივის წარმომადგენლების: ა. ტ-ისა და ზ. კ-ის, ადვოკატ ვ. ვ-ის საკასაციო საჩივარი თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილების გაუქმების, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 12 ოქტომბრის ¹1250 განკარგულებისა და სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 5 ნოემბრის ¹1-3/795 ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე.

საკასაციო პალატამ მოსამართლე ნ. კ-ის მოხსენების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის გაცნობის შედეგად დადგენილად ცნო შემდეგი:

1989 წლის მდგომარეობით საქართველოში, ბორჯომის რაიონის დაბა ბაკურიანში ფუნქციონირებდა საერთაშორისო ტურისტული ცენტრი (სტც) «ვ-ი”, რომლის შრომითი კოლექტივი შედგებოდა 89 წევრისაგან. 1989 წლის 29 დეკემბერს სტც «ვ-ის” 67 თანამშრომელმა საერთო კრებაზე, ტურისტული ცენტრის მთლიანი ქონების იჯარით აღების მიზნით გადაწყვიტა საიჯარო საწარმოს შექმნა და 1990 წლის 29 მარტს სტც «ვ-ის” თანამშრომელთა საერთო კრებამ, რომელსაც 84 კაცი ესწრებოდა, დაამტკიცა ბაკურიანის საიჯარო საერთაშორისო ტურისტული ცენტრის «ვ-ი” წესდება, რაც შეთანხმდა სტც «ვ-ის” პროფკავშირის კომიტეტთან 1990 წლის 3 აპრილს და რეგისტრაციაში გატარდა ბორჯომის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის საფინანსო განყოფილებაში. 1990 წლის 3 იანვარს სსრ კავშირის საერთაშორისო ახალგაზრდულ ბიურო «ს-სა” და სტც «ვ-ის” შრომით კოლექტივს შორის გაფორმდა საიჯარო ხელშეკრულება, რომლითაც სტც «ვ-ის” შრომით კოლექტივს 10 წლის ვადით, იჯარით, გამოსყიდვის უფლების გარეშე, გადაეცა საერთაშორისო ტურისტული ცენტრის «ვ-ი” ბალანსზე რიცხული ქონება, 7002,5 ათასი მანეთის ღირებულების; 124-127), რაც 2000 წლის 10 ივლისის ¹220/01 წერილით (ფაქსი) დაადასტურა საერთაშორისო ახალგაზრდული ტურიზმის ბიურო «ს-ის” სამართალმემკვიდრემ, დახურულ სააქციო საზოგადოება «ს-ის” (რეგისტრირებულია მოსკოვის სარეგისტრაციო პალატაში 1993 წლის 2 აპრილს, ¹3830) დირექტორმა ე. რ-მა. 1991 წლის 5 ივლისს სსრკ საერთაშორისო ახალგაზრდულ ბიუ-რო «ს-სა” და საიჯარო საწარმო «ვ-ს” შორის გაფორმდა 1990 წლის 3 იანვრის ხელშეკრულების დამატება ¹1, რომლითაც მოიჯარეს მიეცა იჯარით აღებული ქონების გამოსყიდვის უფლება და ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 2001 წლის 1 იანვრამდე. საიჯარო სტც «ვ-ის” კო-ლექტივმა პირველად 1994 წლის 9 თებერვალს წერილით მიმართა საქართველოს ტურიზმისა და კურორტების სახელმწიფო დეპარტამენტს ცენტრის პრივატიზების თაობაზე. საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ბორჯომის რაიონულმა განყოფილებამ, 1994 წლის 23 მაისს ¹51 წერილით აცნობა საქართველოს რესპუბლიკის ტურიზმის დეპარტამენტს, რომლის სისტემაშიც შედიოდა სტც «ვ-ი”, ცენტრის სავალდებულო წესით ღია სააქციო საზოგადოებად გარდაქმნის შესახებ, რადგან მის ძირითად საშუალებათა ღირებულება აჭარბებდა 30 მლნ კუპონს, კერძოდ, შეადგენდა 112,9 მლნ კუპ. საიჯარო სტც «ვ-ის” თანამშრომელთა საერთო კრებამ, ესწრებოდა 20 წევრი, 1995 წლის 6 ივლისს გადაწყვეტილება მიიღო საიჯარო საწარმოს სააქციო საზოგადოებად გარდაქმნის შესახებ, რაც არ განუხორციელებია. 1995 წლის 7 დეკემბერს ექვსმა დამფუძნებელმა-პარტნიორმა გადაწყვიტა შპს «ვ-ის” შექმნა, საზოგადოება რეგისტრაციაში გატარდა 1995 წლის 30 დეკემბერს ბორჯომის რაიონულ სასამართლოში. 1996 წლის 25 მარტის სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ¹08.35.255 დადგენილებითა და 19 აპრილის ¹1-3/129 ბრძანებით დაბა ბაკურიანის გამაჯანსაღებელ-დასასვენებელი კომპლექსი «ვ-ი” შეტანილ იქნა საპრივატიზებო ობიექტთა ნუსხაში. 1996 წლის 14 ივნისს «ვ-ის” დირექტორმა ა. ტ-მა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ბორჯომის განყოფილებას წარუდგინა საპრივატიზებო ობიექტის «ვ-ის” ტექნიკურ-ეკონომიკური მონაცემი, ხოლო 1996 წლის 5 ივლისს შრომითმა კოლექტივმა თხოვნით მიმართა სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრს ქონების იჯარა-გამოსყიდვის წესით პრივატიზების ნებართვაზე. ტურისტული ცენტრი ამოღებულ იქნა საპრივატიზაციო ობიექტების ნუსხიდან საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 12 ოქტომბრის სადავო ¹1250 განკარგულებით და გადაეცა მესამე პირს _ საქართველოს ახალგაზრდობის საქმეთა სახელმწიფო დეპარტამენტს. შესაბამისად, საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრმა 1999 წლის 5 ნოემბერს გამოსცა მეორე სადავო აქტი _ ბრძანება ¹1-3/795 საქართველოს ახალგაზრდობის საქმეთა სახელმწიფო დეპარტამენტისათვის «ვ-ის” უზუფრუქტით გადაცემის შესახებ, რაც ფაქტობრივად განხორციელდა 2000 წლის 13 იანვარს.

მოსარჩელე ა. ტ-მა ბაკურიანის საიჯარო საწარმო საერთაშორისო ტურისტული ცენტრის «ვ-ი” შრომითი კოლექტივის სახელით 2000 წლის 17 აპრილს აღძრა სარჩელი და მოითხოვა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 12 ოქტომბრის ¹1250 განკარგულებისა და სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 5 ნოემბრის ¹1-3/795 ბრძანების ბათილად ცნობა იმ მოტივით, რომ სადავო აქტებმა პირდაპირი ზიანი მიაყენეს საიჯარო საწარმოს შრომით კოლექტივს და შეზღუდეს კანონით მათთვის მინიჭებული შეღავათი _ იჯარით აღებული ქონების გამოსყიდვის უპირატესი უფლება. ამასთან, უსასყიდლო უზუფრუქტით კომპლექსის სახელმწიფო დეპარტამენტისათვის გადაცემა, რომელსაც სამეურნეო საქმიანობის უფლება არა აქვს, ეწინააღმდეგება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 242-ე მუხლს. მოპასუხეებმა და მესამე პირმა _ საქართველოს ახალგაზრდობის საქმეთა სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენელმა სარჩელი არ ცნო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილებით საერთაშორისო ტურისტული ცენტრის შრომით კოლექტივს მთლიანად ეთქვა უარი სარჩელზე შემდეგი საფუძვლებით:

1. «სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების შემოღების წესის შესახებ” სსრ კავშირის უზენაესი საბჭოს 1989 წლის 23 ნოემბრის დადგენილების მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საიჯარო საწარმო რეგისტრაციაში უნდა გატარებულიყო სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასრულებელ კომიტეტში და არა საფინანსო განყოფილებაში. ამიტომ საერთაშორისო ტურისტული ცენტრის «ვ-ის” შრომით კოლექტივს საიჯარო საწარმოს სამართლებრივი სტატუსი არ შეუძენია;

2. 1991 წლის 9 აპრილს მიღებულ იქნა საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი, ასევე, ამოქმედდა «საქართველოს რეპუბლიკის გარდამავალი პერიოდის გამოცხადებისა” და «საქართველოს რესპუბლიკის ეკონომიკური სისტემის საფუძვლების შესახებ” კანონები და საქართველოს ტერიტორიაზე მდებარე საკავშირო დაქვემდებარების საწარმოები საქართველოს საკუთრებად გამოცხადდა. შესაბამისად, სსრკ საერთაშორისო ბიურო «ს-ს”, როგორც ქონების არამესაკუთრეს, უფლება აღარ ჰქონდა 1991 წლის 5 ივლისს სტ ცენტრის ქონებაზე გაეფორმებინა ახალი შეთანხმება. ამიტომ, «სახელმწიფო ქონების იჯარით გაცემის წესის თაობაზე დებულების დამტკიცების შესახებ” საქართველოს 1994 წლის 20 სექტემბრის დადგენილების მე-3 პუნქტის შესაბამისად, საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს ან მის ტერიტორიულ ორგანოს არ წარმოეშვა მოსარჩელესთან საიჯარო ხელშეკრულების გაფორმების ვალდებულება;

3. საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს 1991 წლის 15 სექტემბრის ¹661 დადგენილებით ყველაფერი გამოცხადდა საქართველოს საკუთრებად და 1992 წლის 9 ოქტომბრის ბიშკეკის საერთაშორისო ხელშეკრულება «უფლებათა ურთიერთაღიარებისა და საკუთრების უფლებათა მოწესრიგების” შესახებ, საქართველო-რუსეთს შორის ვალდებულებას ვერ წარმოშობს, რადგან 2000 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით ხელშეკრულება რუსეთისათვის, როგორც ხელშეკრულების მონაწილე მხარისათვის, ძალაში შესული არ არის;

4. მოსარჩელე შრომითი კოლექტივი ვერ ისარგებლებდა «საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო საწარმოთა პრივატიზების შესახებ 1991 წლის 9 აგვისტოს კანონითა და საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 24 მაისის ¹178 ბრძანებულების შეღავათით, რადგან იგი სახელმწიფო საწარმოს კი არ წარმოადგენდა, არამედ საზოგადოებრივ ორგანიზაცია _ ალკკ-ს საერთაშორისო ტურისტულ ცენტრს და მისი ქონება საზოგადოებრივი ორგანიზაციის საკუთრება იყო; ამასთან, სსრკ საერთაშორისო ახალგაზრდული ბიურო «ს-ის” უფლება-მონაცვლეს სს «ს-ს” დღემდე სადავო ქონებაზე პრეტენზია არ განუცხადებიათ;

5. ქონების პრივატიზება არ მოხდა ისევ ტურისტული ცენტრის შრომითი კოლექტივის დაუდევრობით, მათ პრივატიზებისათვის, ნაცვლად საქართველოს ქონების მართვის კომიტეტისა, მიმართეს არაუფლებამოსილ პირს _ საქართველოს ტურიზმის დეპარტამენტს. ტურისტული ცენტრის შრომითი კოლექტივი არც სააქციო საზოგადოებად გარდაქმნილა;

6. მოსარჩელეს არა აქვს სადავო ქონების პრივატიზებისადმი კანონიერი ინტერესი, სადავო აქტები არ შეიძლება მის უფლება-ინტერესს პირდაპირ ან უშუალო ზიანს აყენებდეს, ამიტომ საქართველოს ადმინისტარციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, სარჩელი არ არის დასაშვები და მის დაკმაყოფილებაზე მოსარჩელეს უარი უნდა ეთქვას;

7. სადავო აქტები გამოცემულია უფლებამოსილი პირების მიერ კომპეტენციის ფარგლებში. სადავო ქონების უზუფრუქტით საქართველოს ახალგაზრდობის საქმეთა სახელმწიფო დეპარტამეტისათვის გადაცემა არ არღვევს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 242-ე მუხლის მოთხოვნას, ვინაიდან უზუფრუქტი არის სხვისი საკუთრე-ბის შეზღუდული სარგებლობა და დეპარტამენტი ამ ქონებაზე არის არამესაკუთრე პირი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილებას საკასაციო წესით ასაჩივრებენ სტც «ვ-ის” წარმომადგენლები, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-394-ე მუხლების საფუძველზე: სასამართლო კოლეგიამ არასწორად განმარტა საქართველოს მთელი რიგი საკანონმდებლო აქტები, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული და დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. კერძოდ, კასატორები მიუთითებენ შემდეგ გარემოებებზე:

1. სასამართლომ არასწორად განმარტა «სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების შემოღების წესის შესახებ” 1989 წლის 23 ნოემბრის დადგენილების მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილი, რომელიც საიჯარო საწარმოს რეგისტრაციისა და იურიდიული პირის სტატუსის მინიჭებისათვის არ მოითხოვს ადგილობრივი საბჭოს აღმასკომის მიერ გადაწყვეტილების მიღებას, არამედ «სსრ კავშირის საარენდო ურთიერთობათა ეკონომიკური და ორ-განიზაციული საფუძვლების შესახებ” სსრკ მინისტრთა საბჭოს 1989 წლის 7 აპრილის ¹294 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების მე-4 მუხლის მიხედვით, საიჯარო (მეარენდეთა) ორგანიზაციები რეგისტრირდებოდა სსრ კავშირის ფინანსთა სამინისტროს ორგანოებში, ე.ი. აღმასკომის საფინანსო განყოფილებაში და საიჯარო საწარმო «ვ-ც” სწორედ კანონის შესაბამისადაა დარეგისტრირებული;

2. «მეწარმეთა შესახებ” კანონის ამოქმედების შემდეგ, საიჯარო საწარმო «ვ-ის” შრომითმა კოლექტივმა შეიცვალა ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა და გარდაიქმნა შპს «ვ-ად”, რაც სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა;

3. კოლეგიამ, ასევე, უსწოროდ განმარტა «საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აქტი”, «საქართველოს რესპუბლიკის ეკონომიკური სისტემის საფუძვლების შესახებ” და «საქართველოს რესპუბლიკის გარდამავალი პერიოდის გამოცხადების შესახებ” კანონები, რომლებიც იმას კი არ მიუთითებდნენ, რომ საქართველოს საკუთრებად ცხადდებოდა მის ტერიტორიაზე განლაგებული ყველა საწარმო, არამედ ადგენდნენ, რომ საქართველოში დასაშვები გახდა სხვა ქვეყნების ფიზიკურ და იურიდულ პირთა საკუთრების არსებობა, რომლის მართვა-სარგებლობა მოწესრიგდებოდა საქართველოს კანონმდებლობით, ანუ მასზე გავრცელდებოდა საქართველოს იურისდიქცია. «საქართველოს უზენაესი საბჭოს 1991 წლის 15 სექტემბრის ¹661 დადგენილება კი, რომლითაც ყველაფერი საქართველოს საკუთრებად გამოცხადდა, მიღებულია უფრო გვიან, ვიდრე საერთაშორისო ტურის-ტული ბიურო «ს-ი” გააფორმებდა საიჯარო საწარმო «ვ-თან” 1991 წლის 5 ივლისის ¹1 დამატებას იჯარით აღებული ქონების გამოსყიდვისა და ხელშეკრულების 2001 წლამდე გაგრძელების შესახებ.

4. მცდარია «საქართველოს სახელმწიფო პრივატიზების შესახებ” 1991 წლის კანონის სასამართლოსეული განმარტება, რადგან კანონით იჯარა-გმოსყიდვა არ იყო აღიარებული პრივატიზების ფორმად. თუ მოიჯარე დადგენილ ვადაში არ გამოისყიდდა ქონებას, ხელშეკრულება შეწყდებოდა და მხოლოდ მას შემდეგ შეიძლებოდა საიჯარო ტვირთისაგან გათავისუფლებული საწარმოს პრივატიზება. უმართებულოა სასამართლოს მითითება სახელმწიფო მეთაურის 1992 წლის ¹178 ბრძანებულებაზე, რომელიც პირდაპირი შესყიდვის უფლებას მარტოოდენ ანიჭებდა ვაჭრობისა და საყოფაცხოვრებო მომსახურების ობიექტებში დასაქმებულ შრომით კოლექტივს, «ვ-ი” კი იყო ტურისტული საიჯარო ცენტრი;

5. სტც «ვ-ი” ბოლო დრომდე ჯერ საქართველოს სპორტისა და ტურიზმის დეპარტამენტს, შემდეგ კი გამოცალკევებულ ტურიზმის დეპარტამენტს გადაეცა გამგებლობაში და სწორედ მათ, სახელმწიფო ქონების მართვის ორგანოსთან ერთად, განზრახ თუ დაუდევრობით არ შეასრულეს კანონის მოთხოვნა და შეზღუდეს შრომითი კოლექტივის უფლებები;

6. სასამართლო კოლეგიამ შეუფასებელი დატოვა თანამეგობრობის ქვეყნების ეკონომიკური სასამართლოს 1996 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება, რომლითაც სსრკ-ში განთავსებულ ალკკ ცენტრალური კომიტეტის ქონებაზე ვრცელდება «ბიშკეკის” შეთანხმება, რომლის რატიფიცირებაც მოახდინა საქართველომ და აღიარა თანამეგობრობის ქვეყნების წილობრივი თანამესაკუთრეობა მის ტერიტორიაზე;

7. უმართებულოა კოლეგიის დასკვნა, თითქოს სტც «ვ-ის” პრივატიზება არ მოხდა მოსარჩელეთა დაუდევრობით, რადგან შრომითი კოლექტივის სააქციო საზოგადოებად გარდაქმნას ახორციელებდა სახელმწიფო ქონების მართვის ორგანო, ვინაიდან სტ ცენტრის ქონების საბალანსო ღირებულება 1993 წლისათვის აღემატებოდა 100 მლნ მანეთს, იგი ექვემდებარებოდა სააქციო საზოგადოებად აუცილებელ გარდაქმნას, თანახმად საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1993 წლის 14 აპრილის ¹288 დადგენილებისა «სახელმწიფო საწარმოების, სახელმწიფო საწარმოთა გაერთიანების სააქციო საზოგადოებად გარდაქმნის ორგანიზაციულ ღონისძიებათა შესახებ”;

8. საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 5 მარტის ¹268 დადგენილებით, «პრივატიზაციის პროცესის უზრუნველყოფის ზოგიერთი ღონისძიებების შესახებ” სამინისტროებსა და უწყებებს დაევალათ სახელმწიფო მართვის კომიტეტში ერთი თვის ვადაში იმ საწარმოთა სრული ნუსხის წარმოდგენა, რომლებიც გაცემული იყო იჯარით ან სხვა ფორმით, რაც ტურიმზის დეპარტამენტს არ შეუსრულებია, თუმცა საიჯარო კოლექტივმა ჯერ კიდევ 1994 წლის 9 თებერვალს მიმართა საწარმოს პრივატიზების შესახებ;

9. უვადო უზუფრუქტით ქონების ახალგაზრდობის საქმეთა სახელმწიფო დეპარტამენტზე გადაცემა ეწინააღმდეგება საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობას, რადგან ამ გადაცემით ქონება სახელმწიფომ მაინც თავის საკუთრებაში დაიტოვა, სხვაზე არ გადაუცია, დეპარტამენტი კი სამთავრობო ორგანოა და სამეურნეო საქმიანობის უფლება არა აქვს;

10. სადავო აქტებით დაირღვა საიჯარო საწარმო «ვ-ის” შრომითი კოლექტივის კანონიერი ინტერესები, რასაც აღიარებს საქართველოს პარლამენტის იურიდიულ საკითხთა, კანონიერებისა და ადმინისტრაციული რეფორმების კომიტეტის 2000 წლის 17 მარტის წერილი.

მოწინააღმდეგე მხარემ საქართველოს პრეზიდენტის წარმომადგენელმა საკასაციო საჩივარი არ ცნო და ითხოვს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვებას, ვინაიდან სასამართლომ სწორად გამოიყენა და განმარტა კანონები (ნორმატიული აქტები) და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა სადავო აქტებს. პრეზიდენტის განკარგულებასა და სამინისტროს ბრძანებას, რომლებიც გამოცემულია უფლებამოსილი პირების მიერ, კომპეტენციის ფარგლებში, დადგენილი პროცედურის დაცვით და არ არსებობს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლით გათვალისწინებული სადავო ადმინისტრაციული აქტების ბათილობის საფუძვლები.

საქართველოს პრეზიდენტის წარმომადგენლის აზრს იზიარებენ, ასევე, საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროსა და ახალგაზრდობის საქმეთა სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენლები, ისინი არ ცნობენ საკასაციო საჩივარს და ითხოვენ თბილისის საოლქო სასამართლო კოლეგიის გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებას.

საკასაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 218-ე მუხლის მე-4 ნაწილისა და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის გათვალისწინებით მხარეებს შესთავაზა მორიგება. კასატორმა წარმოადგინა განცხადება მორიგების პირობებით, რაზეც მოწინააღმდეგე მხარეები და მესამე პირი ვერ შეთანხმდნენ, მხარეთა მორიგება არ შედგა და მათ მოითხოვეს სასამართლოს მიერ დავის არსებითად გადაწყვეტა.

საკასაციო პალატა მხარეთა მოსმენის, საქმის მასალების შესწავლის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების, ასევე, საკასაციო საჩივრის დასაბუთება-საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად თვლის, რომ კასატორებს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარი უნდა ეთქვათ უსაფუძვლობის მოტივით და ძალაში უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას საოლქო სა-სამართლოს მიერ «სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების შემოღების შესახებ” 1989 წლის 23 ნოემბრის დადგენილების მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის უსწორო განმარტების თაობაზე. მართალია, კასატორის მიერ მითითებულ «სსრ კავშირის საარენდო ურთიერთობათა ეკონომიკური და ორგანიზაციული საფუძვლების შესახებ” სსრ კავშირის მინისტრთა საბჭოს 1989 წლის 7 აპრილს დამტკიცებული დებულების მე-4 პუნქტით გათვალისწინებული იყო საარენდო საწარმოს რეგისტრაცია სსრ კავშირის ფინანსთა სამინისტროს ადგილობრივ ორგანოებში, რასაც იმჟამად წარმოადგენდა სახალხო დეპუტატთა რაისაბჭოს აღმასკომის საფინანსო განყოფილება, მაგრამ აღნიშნული დებულება მოქმედებდა 1990 წლის 1 იანვრამდე, ანუ «სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების” ამოქმედებამდე (მიღებულია 1989 წლის 23 ნოემბერს). «საფუძვლების” მე-16 მუხლის, «საიჯარო საწარმოს შექმნა”), მე-2 ნაწილი იმპერატიულად მიუთითებდა, რომ «საიჯარო საწარმო იურიდიული პირის უფლებამოსილებას იძენდა საიჯარო საწარმოს ადგილმდებარეობის მიხედვით სახალხო დეპუტატთა რაიონული.... საბჭოს აღმასრულებელ კომიტეტში მისი სახელმწიფო რეგისტრაციის დღიდან”. კასატორის _ ბაკურიანის საიჯარო საერთაშორისო ტურისტული ცენტრი «ვ-ის” წესდება შრომითმა კოლექტივმა კრებაზე დაამტკიცა 1990 წლის 29 მარტს, «სსრკ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების” ამოქმედების შემდეგ და დარეგისტრირდა ბორჯომის სახალხო დეპუტატთა რაისაბჭოს აღმასკომის საფინანსო განყოფილებაში, რითაც დაირღვა «საფუძვლების” სპეციალური ნორმა _ მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილი, რომელიც ხაზგასმით მიუთითებდა საიჯარო საწარმოს აღმასკომში სახელმწიფო რეგისტრაციის სავალდებულობაზე, ნაცვლად აღმასკომის ფინგანში რეგისტრაციისა, რომელიც მხოლოდ აკონტროლებდა საწარმოს ბიუჯეტ-თან ანგარიშსწორების სისწორეს, ანალოგიურად დღეს მოქმედი წესისა: საქართველოს საგადასახადო კოდექსის თანახმად გადამხდელი (ე. ი. საწარმო) ადგილმდებარეობის მიხედვით რეგისტრაციაში ტარდება შესაბამის საგადასახადო ინსპექციაში და საგადასახადო ორგანოს მიერ ენიჭება საიდენტიფიკაციო კოდი, მაგრამ ეს რეგისტრაცია არ ცვლის «მეწარმეთა შესახებ” კანონით გათვალისწინებულ სასამართლო რეგისტრაციას. ამდენად, საკასაციო პალატა ეთანხმება საოლქო სასამართლო კოლეგიას და თვლის, რომ საერთაშორისო ტურისტული ცენტრის «ვ-ი” შრომით კოლექტივის საიჯარო საწარმოს სამართლებრივი სტატუსი არ შეუძენია სახელმწიფო რეგისტრაციის იმხანად დადგენილი წესის დაუცველობის გამო;

2. საკასაციო პალატა, აგრეთვე, ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას «მეწარმეთა შესახებ” კანონის შესაბამისად, საერთაშორისო ტურისტულ ცენტრ «ვ-ის” შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებად გარდაქმნის შესახებ. 1995 წლის 30 დეკემბერს ბორჯომის რაიონის სასამართლოში რეგისტრი-რებული იურიდიული პირის _ შპს «ვ-ის” დამფუძნებელია 6 ფიზიკური პირი, რომელთაგან სტც «ვ-ის” 89-წევრიანი კოლექტივიდან მხოლოდ სამი: ა. ტ-ი, ზ. კ-ი და რ. რ-ი არიან ტურისტულ ცენტრ «ვ-ის” თანამშრომლები. ამასთან, განსხვავეულია შპს «ვ-ის” საწესდებო კაპიტალი, იგი შეადგენს 3182 აშშ დოლარს, რომელიც დამფუძნებლებს შევსებული აქვთ არა სტც «ვ-ის” ქონებით, არამედ ფულადი შენატანით. ამიტომ საოლქო სასამართლომ მართებულად აღარ შეაფასა მათ მიერ წარდგენილი შპს «ვ-ის” სადამფუძნებლო დოკუმენტები და შპს «ვ-ი” არ ჩათვალა საერთაშორისო ცენტრ «ვ-ის” სამართალმემკვიდრედ ან უფლებამონაცვლედ;

3. საკასაციო პალატა არ ეთანხმება საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მოსაზრებას, რომ 1991 წლის 5 ივლისს სსრ კავშირის საერთაშორისო ახალგაზრდულ ტურიზმის ბიურო «ს-სა” და ბაკურიანის ტურისტულ ცენტრ «ვ-ს” შორის გაფორმებული ფაქტობრივად ახალი ხელშეკრულება მხარეთათვის სამართლებრივი შედეგების მომტანი ვერ იქნება, ვინადიან უკვე მოქმედებდა «საქართველოს რესპუბლიკის ეკონომიკური სისტემის საფუძვლებისა” და «საქართველოს რესპუბლიკის გარდამავალი პერიოდის გამოცხადების შესახებ” კანონები, რომლითაც საკავშირო და საკავშირო რესპუბლიკური დაქვემდებარების საწარმოები საქართველოს საკუთრებად გამოცხადდა, ამიტომ სსრ კავშირის საერთაშორისო ბიურო «ს-ი” აღარ იყო ამ ქონების მესაკუთრე და განმკარგავი.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის პოზიციას, რომ დამოუკიდებელი საქართველოს ზემოაღნიშნული აქტებით დასაშვები იყო საქართველოში არარეზიდენტი იურიდიული და ფიზიკური პირების კუთვნილი საწარმოების არსებობაც, რომ-ლებიც საქართველოს რესპუბლიკის სამეურნეო კომპლექსში შევიდოდა, მაგრამ საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე განლაგებული საზღვარგარეთის ქვეყნების საწარმოებზე გავრცელდებოდა საქართველოს რესპუბლიკის იურისდიქცია. 1991 წლის 15 სექტემბერს კი საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესმა საბჭომ მიიღო დადგენილება ¹661 «საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე განლაგებული საკავშირო და საკავშირო-რესპუბლიკური დაქვემდებარების საწარმოების, დაწესებულებებისა და ორგანიზაციების სტატუსის შესახებ”, რომლის პირველი პუნქტითაც ზემოაღნიშნული დაწესებულება-საწარმოები გამოცხადდა საქართველოს რესპუბლიკის საკუთრებად. ამდენად, საკასაციო პალატა ეთანხმება კასატორს და თვლის, რომ 1991 წლის 5 ივლისს საერთაშორისო ტურისტული ცენტრ «ვ-ის” ქონება ჯერ კიდევ არ წარმოადგენდა საქართველოს რესპუბლიკის საკუთრებას და რომ 1991 წლის 15 სექტემბრამდე სსრ კავშირის საერთაშორისო ახალგაზრდული ტურიზმის ბიურო «ს-ს”, როგორც მესაკუთრეს, შეეძლო ტურისტულ ცენტრ «ვ-თან” გარიგების დადება. ამასთან, ზემოაღნიშნული ¹661 დადგენილების მე-3 პუნქტში გათვალისწინებული იყო, რომ საქართველოს რესპუბლიკის ასეთ საწარმოთა ხელშეკრულებები ძალაში რჩებოდა. «სახელმწიფო ქონების იჯარის გაცემის წესის თაობაზე დებულების დამტკიცების შესახებ” საქართველოს პარლამენტის 1994 წლის 20 სექტემბრის ¹555 დადგენილების მე-2 პუნქტის მიხედვითაც: «საქართველოს რესპუბლიკის იჯარის კანონის სამოქმედოდ შემოღებამდე გაფორმებული ქონების ყოველგვარი საიჯარო ხელშეკრულება ჩაითვლებოდა კანონიერად, თუ შეესაბამებოდა ..... სსრ კავშირის უზენაესი საბჭოს 1989 წლის 23 ნოემბრის დადგენილებას «სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების შესახებ”, რომელიც იმჟამად წარმოადგენდა საიჯარო ურთიერთობის მომწესრიგებელ სპეციალურ ნორმატიულ აქტს და მისი მე-10 მუხლი ადგენდა იჯარით აღებული ქონების გამოსყიდვის შემდეგ წესს:

1. «მოიჯარეს შეუძლია მთლიანად ან ნაწილობრივ გამოისყიდოს იჯარით აღებული ქონება. გამოსყიდვის პირობები, წესი და ვადები განისაზღვება იჯარის ხელშეკრულებით;

2. გამოსყიდვა ხორციელდება შემდეგი გზით: მოიჯარეს შეაქვს მეიჯარის სახელზე მისი კუთვნილი მთელი იჯარის ქირა სრული საამორტიზაციო ვადით ჩაბარებული ქონების ღირებულებიდან, აგრეთვე, აუნაზღაურებს მას საიჯარო გადასახდელებს იმ ქონების ნარჩენი ღირებულებიდან, რომლის იჯარა ხელშეკრულების თანახმად შეწყვეტილია საამორტიზაციო ვადის გასვლამდე. გამოსყიდვის წყაროები შეიძლება იყოს ნებისმიერი სახსრები, რომლებიც საიჯარო საწარმოს აქვს. კანონმდებლობის შესაბამისად სახელმწიფო საწარმოს ქონების გამოსყიდვით მიღებული სახსრები გადაირიცხება შესაბამის ბიუჯეტში”.

1990 წლის 3 იანვარს სსრკ ტურიზმის ბიურო «ს-სა” და სტც «ვ-ს“ შორის 10 წლის ვადით დადებული საიჯარო ხელშკერულება გაფორმებული იყო «საჯარო კანონმდებლობის საფუძვლების” მე-7-8 მუხლების შესაბამისად და ითვალისწინებდა საიჯარო ქირის ოდენობას, გადახდის ვადას, წესსა და მისი შეუსრულებლობის შედეგებს. ამიტომ იგი იურიდიული ძალის მქონე იყო და კონტრაჰენტების მიმართ გარკვეულ სამართლებრივ შედეგებს გა-მოიწვევდა. ამ ხელშეკრულების მე-3 მუხლის _ «სხვა პირობები” მე-7 პუნქტით დადგენილი იყო, რომ საიჯარო ქონების გამოსყიდვის საკითხი განიხილებოდა დამატებითი შეთანხმებით და 1991 წლის 5 ივლისს დაიდო კიდეც დამატებითი შეთანხმება ¹1, რომლითაც საიჯარო ხელშეკრულების პირველ პუნქტს «მეიჯარის ვალდებულებები” დაემატა მე-8 პუნქტი: მოიჯარეს _ სტც «ვ-ს” შეიძ-ლებოდა მისცემოდა ობიექტების გამოსყიდვის უპირატესი უფლება, ხოლო მე-7.5 მუხლით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ საიჯარო გადასახადი (სტც-ის შემოსავლის 7%) მიმართული იქნებოდა ტურისტული ცენტრის კაპიტალურ რემონტზე და ჩაითვლებოდა მეიჯარე «ს-ის” ინვესტიციად, მოიჯარე _ «ვ-ი” კი «კაპიტალური რემონტისათვის დამატებითი თანხების მოზიდვას განახორციელებდა დამოუკიდებლად. ეს სახსრები ჩაეთვლებოდა კოლექტივს საწარმოს ინვესტიციის ანგარიშში და გათვალისწინებული იქნებოდა მოიჯარის მიერ ობიექტის გამოსყიდვის შემთხვევაში. ამ დამატებით საიჯარო ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გრძელდებო-და 2001 წლის 1 იანვრამდე. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ე. წ. 1991 წლის 5 ივლისის ¹1 დამატება არ იყო გაფორმებული იმჟამად მოქმედი «სსრ კავშირსა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების” მოთხოვნათა დაცვით, მე-10 მუხლის შესაბამისად მასში არ იყო განსაზღვრული იჯარით აღებული ქონების გამოსყიდვის პირობები, წესი და ვადები. თავისი სამართლებრივი ბუნებით იგი საიჯარო ხელშეკრულება კი არა, უფრო საინვესტიციო ხელშეკრულება ან ინვესტიციით ერთობლივი საწარმოს შექმნის შესახებ შეთანხმება იყო. ამიტომ «სახელმწიფო ქონების იჯარით გაცემის წესის თაობაზე” საქართველოს პარლამენტის 1994 წლის ¹555 დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, 1991 წლის 5 ივ-ლისის ¹ 1 დამატებითი შეთანხმება კანონიერად ვერ ჩაითვლებოდა და არც სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ან მის ტერიტორიულ ორგანოს, რო-გორც მეიჯარე «ს-ის” უფლებამონაცვლეს, არ წარმოეშობოდა საიჯარო ხელშეკრულების გადაფორმების ვალდებულება. საყურადღებოა ის გარემოებაც, რომ თავად მოიჯარესაც არ შეუსრულებია არც ძირითადი და არც ¹1 დამატებით გათვალისწინებული იჯარის ხელშეკრულების პირობები, კერძოდ, არ წარმოუდგენია მტკიცებულებები საიჯარო ქირის ან ქონების გამოსასყიდი თანხის გადახდისა და დამატებითი შეთანხმების მე-7.5. მუხლში გათვალისწინებულ კაპიტალურ რემონტზე ინვესტიციის განხორციელების შესახებ. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ 1991 წლის 5 ივლისის ¹1 დამატებითი შეთანხმება იურიდიული ძალის არმქონეა, 1990 წლის 30 იანვარს დადებული ხელშეკრულება საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსთან გადაფორმებული არ ყოფილა და არც მოიჯარეს გადაუხდია იჯარის ქირა ქართული მხარისათვის. ამიტომ საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით გამაჯანსაღებელი ტურისტული ცენტრი «ვ-ის” ქონება სამართლებრივად დაუტვირთავი იყო და სახელმწიფოს, როგორც მესაკუთრეს, თავისუფლად და შეუზღუდავად შეეძლო მისი განკარგვა. საკასაციო პალატა კანონიერად მიიჩნევს სტც «ვ-ის” კომპლექსის საპრივატიზებო ობიექტთა ნუსხაში შეტანას და ასევე, კანონიერად თვლის ამ ნუსხიდან მის ამოღებას, რადგან «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების” შესახებ კანონის მე-3 მუხლის მე-3 პუნქტის «ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, საჭიროების შემთხვევაში დასაშვებია საპრივატიზებო ობიექტთა ნუსხაში ცვლილება-დამატებების შეტანა და ნუსხიდან რაიმე ობიექტის ამოღება. ამდენად, აღმასრულებელი ხელისუფ-ლების მეთაური საქართველოს პრეზიდენტი, რომელიც ამტკიცებს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიერ წარმოდგენილ საპრივატიზებო ობიექტთა ნუსხას, უფლებამოსილი იყო საპრივატიზებო ნუსხიდან ამოეღო სტც «ვ-ი” და უზუფრუქტით გადაეცა მესამე პირისათვის _ საქართველოს ახალგაზრდობის საქმეთა სახელმწიფო დეპარტამენტისათვის, რაც განხორციელდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 242-ე მუხლისა და «სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ფორმით მართვის (გადაცემის) წესის შესახებ” საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინის-ტროს 1999 წლის 27 მაისს დამტკიცებული დებულების მე-5 მუხლის შესაბამისად. სადავო აქტები _ საქართველოს პრეზიდენტის ¹1250 განკარგულება და საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს ¹1-3/795 ბრძანება დადგენილი პროცედურის დაცვით გამოცემულია კომპეტენტური პირების მიერ, თავიანთი უფლებამოსილების ფარგლებში და არ არსებობს მათი ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს მიერ არსებითად სწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი, ამიტომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და ძალაში უნდა დარჩეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 404-ე, 410-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ბაკურიანის საიჯარო საწარმო, საერთაშორისო ტურისტული ცენტრის «ვ-ი” შრომითი კოლექტივის წარმომადგენლების: ა. ტ-ისა და ზ. კ-ის, ადვოკატ ვ. ვ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. ძალაში დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილება;

3. ბაკურიანის საიჯარო საწარმო, საერთაშორისო ტურისტული ცენტრის «ვ-ის” შრომითი კოლექტივის წარმომადგენელთა მოთხოვნა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 12 ოქტომბრის ¹1250 განკარგულებისა და სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 5 ნოემბრის ¹1-3/795 ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.