გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
¹ 3გ-ად-143-კ 21 მარტი, 2001 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),
ნ. კლარჯეიშვილი,
მ. ვაჩაძე
დავის საგანი:
1. 1991 წლის 15 მარტს შპს «.. ..სა” და უნივერმაღ «თ-ს” შორის გაფორმებული რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;
2. ინდივიდუალური საწარმო « _ .. ..ის” გამოსახლება უნივერმაღ «თ-ის” ფართიდან;
3. ქ. თბილისის ქონების მართვის სამმართველოს მიერ 1995 წლის 15 თებევრალს შპს «.. ..ზე” გაცემული საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ¹თ-5-ი ბათილად ცნობა;
აღწერილობითი ნაწილი:
1991 წლის 12 და 15 მარტს მთავარ უნივერმაღ «თ-სა” და ასოციაცია «ი-ს” მრავალდარგოვან ფირმა «კ-ის” მცირე საწარმო «.. ..ს” (რეგისტრირებულია თბილისის საბურთალოს სახალხო დეპუტატთა რაისაბჭოს აღმასკომის 1990 წლის 14 ნოემბრის ¹ 23.11.973 გადაწყვეტილებით, ხოლო თბილისის მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 1992 წლის 11 ნოემბრის ¹ 4-08/2031 გადაწყვეტილებით დარეგისტრირდა შპს «.. ..ად” შორის 5 წლის ვადით დაიდო სამი ორ-ორგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულება, რომლითაც მ/ს «.. ..ს” სარგებლობისათვის გადაეცა უნივერმაღ «თ-ის” მარჯვენა ფლიგელის მე-2 სართულზე მდებარე 129 კვ.მ ფართის ღია აივანი, 65 კვ.მ ფართის კიბით, კიბის ქვეშ მდებარე 24,5 კვ.მ. ფართი, პირველ სართულზე ვიტრინებში სავაჭრო რიგის 151 კვ.მ; ხოლო უნივერმაღის მარცხენა ფლიგელის მეორე სართულზე გადაეცა 151 კვ.მ ღია აივანი, თავისი კიბით 60 კვ.მ და დებარკადერის თავზე მდებარე ქუდის 90 კვ.მ ღია ფართი, მ/ს «.. ..ს” ასევე გადაეცა უნივერმაღის სასაწყობო მეურნეობის გამოუყენებელი ავტოფარეხის შენობის 90 კვ.მ, 1400 კვ.მ ტერიტორიით მდებარე ლილოს დასახლებაში, სამივე ხელშეკრულების მე-2 მუხლის «ბ” პუნქტით «.. ..ი” ვალდებულებას კისრულობდა თავისი სახსრებით ჩაეტარებინა საიჯარო ფართის კაპიტალური შეკეთება და მთავარ არქიტექტორთან შეთანხმებით ვიტრაჟებით დაეხურა უნივერმაღის ღია აივანი, ხოლო ხელშეკრულების მე-3 მუხლი მ/ს «.. ..ს” უფლებას აძლევდა ამ ხელშეკრულების ვადის ამოწურვას 1996 წლის 12.15 მარტის შემდეგ, მოქმედი წესით გამოესყიდა საიჯარო ფართი. 1992 წლის 1 მაისს უნივერმაღ «თ-ის ეკონომიკური კოორდინაციის მუდმივმოქმედმა კომისიამ განიხილა მ/ს «.. ..თან” დადებული საიჯარო ხელშეკრულებისა და საწარმოს საქმიანობის საკითხი, გაითვალისწინა, რომ მოიჯარეს უკვე დაწყებული ჰქონდა საიჯარო ფართზე სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოები და ივლისში გააფორმა ხელშეკრულება ¹ 10-11, რომლითაც 1994 წლის 1 იანვრამდე შპს «.. ..ს” (მ/ს «.. ..ის” სამართალმემკვიდრე) იჯარით გადასცა უნივერმაღის შენობის მე-2 სართულზე მარცხენა ფლიგელში მდებარე 151 კვ.მ ფართი და პირველ სართულზე 9კვ.მ. სასაწყობო ფართობი. აღნიშნულის საიჯარო ხელშეკრულების განახლება მოხდა 1994 წლის 3 იანვარს და არც ერთი მათგანი არ ითვალისწინებდა «.. ..ის” მიერ საიჯარო ქონების გამოსყიდვის უფლებას.
საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 14 აპრილს ¹ 288 დადგენილებითა და თბილისის მერიის საქალაქო კოლეგიის 1993 წლის სექტემბრის ¹ 09.04.59 გადაწყვეტილების შესაბამისად, თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის დეპატამენტის კოლეგიის 1994 წლის 22 ივლისის ¹ 09.28.115 გადაწყვეტილებით დადგინდა თბილისის მერიის მუნიციპალური საწარმო უნივერმაღი «თ-ი” სააქციო საზოგადოებად სავალდებულო წესით გარდაიქმნა, რადგან მისი ძირითადი ფონდების საბალანსო ღირებულება შეადგენდა 203 399 ათას კუპონს. 1991 წლიდან მ/ს «.. ..ი” უნივერმაღში «თ-ს” უხდიდა საიჯარო ქირას.
თბილისის მერიის საქალაქო მმართველობის მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 1994 წლის 2 აგვისტოს ¹ 4-08/551 განკარგულებით დამტკიცდა თბილისის სახელმწიფო არქიტექტურულ-სამშენებლო კონტროლის ინსპექციის 01.08.94 წლის კომისიის აქტი რუსთაველის გამზ. ¹ 2/4-ში უნივერმაღი «თ-ის” შენობის ფასადის მხრიდან შპს «.. ..ის” მიერ არსებული ვერანდების შემინვისა და პირველ სართულზე ვიტრინების გაკეთების ექსპლუატაციაში მიღების შესახებ 310,5 კვ.მ საერთო ფართით და ტექნიკური დოკუმენტაცია გადაეგზავნა თბილისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროს აღრიცხვაზე ასაყვანად, ხოლო 1994 წლის 14, 20 26 ივლისს «.. ..მა” უნივერმაღ «თ-ის” საიჯარო ქირასთან ერთად იჯარით აღებული ქონების (ფართის) გამოსასყიდი თანხა: 300 მლნ. კუპ. _ საგადასახადო დავალიანება ¹ 31; 160 მლნ. კუპ. _ საგადასახადო დავალიანება ¹ 33; 370 მლნ. კუპ. _ საგადასახდო დავალიანება ¹ 36, რაც უნივერმაღ «თ-ის” მიერ ¹ 303 საგადასახადო დავალიენებით უკან იქნა დაბრუნებული, როგორც შეცდომით ჩარიცხული თანხა. შპს «.. ..მა” 4 და 11 აგვისტოს უნივერმაღის ¹ 38; 39 საგადასახადო დავალებით კვლავ გადაურიცხეს 400 მლნ. 906 ათასი კუპონი იჯარით აღებული ქონების გამოსასყიდი თანხა 1991 წლის 15 მარტს უნივერმაღ «თ-სა” და მცირე საწარმო «.. ..ს” შორის დადებული და სანოტარო წესით დამოწმებული 8-გვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის 1.9 მუხლის მიუთითებს, რომ წინამდებარე ხელშეკრულება წარმოადგენს მხარეთა შორის 1991 წლის 12 და 15 მარტს გაფორმებული ორგვერდიანი ხელშეკრულებების შემკრებ ხელშეკრულებას, რის შემდეგაც ეს უკანასკნელნი ძალას კარგავენ, ხოლო 1.10 მუხლით კი მეიჯარეს უფლება ეძლეოდა სახელშეკრულებო ვადაში ან მის გასვლამდე საიჯარო ქონების გამოსყიდვაზე. 1994 წლის აგვისტოში შპს «.. ..ის” მიერ გადარიცხული საიჯარო ქონების გამოსასყიდი თანხა სს უნივერმაღ «თ-ის” მიერ დაბრუნებულ იქნა 31 აგვისტოსა და 15 სექტემბერს ¹ 356 და ¹ 372 საგადასახადო დავალებებით. უკან დაბრუნებული თანხა 900 მლნ. კუპ. მოიჯარემ _ შპს «.. ..მა” 1994 წლის 25 ოქტომბერს ¹ 541 საგადასახადო დავალებით გადარიცხა სახელმწიფო ბიუჯეტში, ხოლო მანამდე 1994 წლის 24 აგვისტოს თხოვნით მიმართა თბილისის ქონების მართვის სამმართველოს იჯარით აღებული ფართის გამოსყიდვაზე, რასაც დაურთო 1991 წლის 15 მარტს რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულება და უნივერმაღ «თ-ის” თანამშრომლების თანხმობა.
1994 წლის 8 დეკემბერს უნივერმაღმა «თ-მა” შპს «.. ..ის” წინააღმდეგ სარჩელი აღძრა საქართველოს რესპუბლიკის უზენაეს საარბიტრაჟო სასამართლოში და მოითხოვა 1991 წლის 15 მარტს დადებული რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულების ბათილობა იმ საფუძვლით, რომ უნივერმაღის ადმინისტრაციისათვის დღემდე უცნობი იყო ამ ხელშკერულების არსებობა, ხელშეკრულება უნივერმაღის არცერთ განყოფილებაში არ ინახებოდა და საერთოდ ეჭვს იწვევდა მისი ნამდვილობა, უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 1994 წლის 21 დეკემბრის ¹ 14/182 გადაწყვეტილებით უნივერმაღ «თ-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის დეპარტამენტის კოლეგიამ 1994 წლის 29 დეკემბერს ¹ 20.35.291 გადაწყვეტილებით კანონერად ცნო შპს «.. ..ის” მიერ იჯარით აღებული ქონების გამოსყიდვა. შესაბამისად შპს «.. ..ზე” 1995 წლის 15 თებერვალს გაიცა საკუთრების დამადასტურებული მოწმობა ¹ თ-5-ი, რაც შემდგომ ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო ქონების მმართვის სამინისტროს კოლეგიის 1995 წლის 6 აპრილის ¹ 14, 19, 123 დადგენილებით.
1991 წლის 15 მარტს რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულების ნამდვილობა და შპს «.. ..ზე” გაცემული ¹ 01-5-I საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის კანონიერება, ასევე, «.. ..ის” სადავო ფართიდან გამოსახლება მრავალგზის იქნა განხილული საქართველოს რესპუბლიკის უზენაეს საარბიტრაჟო სასამართლოში, სადაც 1997 წელს შეწყვიტა საქმის წარმოება შპს «.. ..ის” ინდივიდუალურ საწარმო «ი. ა-ედ” გარდაქმნასთან დაკავშირებით, «საქართველოს რესპუბლიკაში სასამართლოს შესახებ” 1991 წლის კანონის მე-18, მე-19 მუხლების საფუძველზე. ამასთან, საქმეში არებული 1991 წლის 15 მარტის რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულების ნამდვილობის დასადგენად საპრივატიზაციო სასამართლოს მიერ არაერთხელ დაინიშნა სასამართლოს ექსპერტიზა: 1995 წლის 7 სექტემბერს, 1996 წლის 22 მაისს და 1996 წლის 26 ივნისს, რომელთა დასკვნების მიხედვითაც რვაგვერდიანი ხელშეკურლება გაყალბებულია (გვერდები სხვადასხვა მანქანაზეა დაბეჭდილი, ციფრი 2 გადაკეთებულია 8-ად, ბოლო გვერდზე ორგან ჩამატებეულია «5.1” ჩანაწერი). 1996 წლის 29 ნოემბერსა და 10 დეკემბერს დამატებითი ექსპერტიზა ჩაუტარდა შპს «.. ..ის” მიერ წარდგენილ რვაგვერდიან ხელშკულების სხვა ეგზემპლარს და დადასტურდა მისი ნამდვილობა. 1997 წლის 13 თებერვალს შპს «.. ..მა” შეიცვალა ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა და თბილისის მთაწმინდის რაიონდის სასამართლოს დადგენილებით დარეგისტრირდა ინდივიდუალური საწარმო «ი. ა-ედ”, რომელიც შპს «.. ..ის” სამართალმემკვიდრეა, რეგისტრაციის ¹ 4/1-531.
1997 წლის 7 ივლისს უნივერმაღმა «თ-მა” დავა განაახლა ინდივიდუალურ საწარმო «-.. ..ის” მიმართ და სარჩელი აღძრა მთაწმინდის რაიონის სასამართლოში იგივე მოთხოვნით. 1991 წლის 15 მარტის რვაგვედიანი საიჯარო ხელშეკრულებისა და შპს «.. ..ზე” გაცემული საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ¹ თ-5-I ბათილად ცნობა, დაკავებული ფართიდან მოპასუხის გამოსახლება.
თავის მხრივ, ინდივიდუალურმა მეწარმემ «ი. ა-ემ” სარჩელით მიმართა ვაკის რაიონის სასამართლოს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის დეპარტამენტის მიმართ, სამინისტროს კოლეგიის 1995 წლის 6 აპრილის ¹ 14.19.123 დადგენილების I პუნქტისა და დეპარტამენტის სათათბიროს 1998 წლის 27 მაისის ¹ 218/460 გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე, რაც დაკმაყოფილდა სასამართლოს მიერ იმ საფუძვლით, რომ შპს «.. ..ის” მიმართ დარღვეულ იქნა საქართველოს კონსტიტუციით 21-ე მუხლით აღიარებული საკუთების უფლება, «პრივატიზების შესახებ” კანონის 23-ე მუხლით საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ბათილად ცნობა მხოლოდ სასამართლოს პრეროგატივას წარმოადგენდა და სამინისტროს კოლეგიას შესაბამისი კომპეტენცია არ გააჩნდა.
1999 წლის 13 ოქტომბერს მოპასუხე ი/მ «ი. ა-ემ” შეგებებული სარჩელი აღძრა მოსარჩელის _ სს უნივერმაღი «თ-ისა” და საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა სს «თ-ის აქციათა პრივატიზების ბათილობა მის მიერ პრივატიზებული ქონების – 400 კვ.მ შენობის ნაწილისა და 215 კვ.მ დამხმარე ფართის ღირებულების აქციათა ნაწილში და ამ ფართზე უნივერმაღის არაკეთილსინდისიერ შემწედ ცნობა.
თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სრულად დაკმაყოფილდა სს უნივერმაღ «თ-ის” სარჩელი, ხოლო მოპასუხე ი/ს «-.. ..ს” უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე შემდეგი საფუძვლით:
1. 1991 წლის 12 და 15 მარტს მხარეთა შორის დადებული ორგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულებები არ წარმოშობენ იჯარიღ აღებული ქონების შესყიდვის უფლებას, რადგან ხელშეკრულება არ აკმაყოფილებს «სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების” 7.4 მუხლის მოთხოვნებს. კერძოდ, ხელშეკრულებაში არ არის მითითებული საიჯარო ქონების ღირებულება და ქირის ოდენობა;
2. 1991 წლის 12 და 15 მარტის ხელშეკრულებები არ შეესაბამება ასევე საქართევლოს პარლამენტის 1994 წლის 20 სექტემბრის ¹ 555 დადგენილების «სახელმწიფო ქონების იჯარით გაცემის წესის თაობაზე დებულების დამტკიცების შესახებ”;
3. 1991 წლის 15 მარტის რვაგვერდიანი ხელშეკრულება სამართლებრივად ვერ ასრულებს ე.წ. შემკრები ხელშეკრულების დანიშნულებას და იურიდიული ძალა არ გააჩნია, რადგან 1996 წლის 26 ივლისის ექსპერტის დასკვნის საფუძველზე დამტკიცებულია მისი გაყალბების ფაქტი, ამიტომ რვაგვერდიანი ხელშეკრულება ბათილია საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 48-ე მუხლის შესაბამისად;
4. «.. ..ის” მიერ სადავო ფართის შესყიდვა მოხდა კანონის დარღვევით, ფართი ასახული არ იყო საპრივატიზებო ნუსხაში, არამედ უკვე შესული იყო სს უნივერმაღ «თ-ის” საწესდებო კაპიტალის.
რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ი/ს «.. ..მა” და მოითხოვა მისი გაუქმება, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 26 ივლისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. 1991 წლის 15 მარტის სადავო რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშკერულების ბათილობაზე სს უნივერმაღმა «თ-მა” სარჩელი აღძრა იმჟამად მოქმედი საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლით, გათვალისწინებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ერთწლიან ვადაში;
2. კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება 1995 წლის 15 თებერვალს შპს «.. ..ის” სახელზე გაცემული ¹ თ-5-ი საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ბათილად ცნობის შესახებ არ ეწინააღმდეგება ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 26 ივლისის ¹ 2/339 გადაწყვეტილებას, რადგან ამ უკანასკნელით გაუქმდა არა საკუთრივ ¹ თ-5-ი მოწმობა, არამედ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს კოლეგიის 1995 წლის 6 აპრილის ¹ 14-19.123 დადგენილების პირველი პუნქტი და თბილისის ქონების მართვის დეპარტამენტის 1998 წლის 27 მაისის სასათათბიროს ¹ 2-18/460 გადაწყვეტილება ¹ თ-5-ი საკუთრების მოწმობის ბათილად ცნობის შესახებ;
3. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქართველოს რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალური სამმართველოს 1995 წლის 7 სექტემბრის ¹ 83ტ და 1996 წლის 26 ივნისის ¹ 15/02 ექსპერტის დასკვნები 1991 წლის 15 მარტის რვაგვერდიანი ხელშეკრულების გაყალბების შესახებ, ხოლო მოწმე პ-შვილის (უნივერმაღ «თ-ის იმჟამინდელი დირექტორი) ჩვენებას რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულების ნამდვილობი შესახებ, სააპელაციო პალატამ შეფასება არ მისცა ურითერთგამომრიცხავების გამო;
4. 1991 წლის 15 მარტს სადავო რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულება საქართველოს პარლამენტის 1994 წლის 20 სექტემბრის ¹ 555 დადგენილების მე-3 მუხლის შესაბამისად არ გაფორმებულა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსთან ან მის ტერიტორიულ ორგანოსთან;
5. ¹ 9-5-I საკუთრების მოწმობის შპს «.. ..ზე” გაცემის საკითხი თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის მთავარი სამმართველოს მიერ შეთანხმებული არ ყოფილა თბილისის მერიასთან, რაც საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს კოლეგიის 1994 წლის 22 სექტემბრის ¹ 16.05.186 დადგენილების დარღვევას წარმოადგენს;
6. აპელანტის შეგებეული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით აღძვრის გამო.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის განჩიენებას ი/ს «.. ..” საკასაციო წესით ასაჩივრებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «გ” და 394-ე მუხლის «ე” პუნქტებზე დაყრდნობით, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, ამასთან განჩინება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, ამიტომ ითხოვდა მის გაუქმებას. კერძოდ, კასატორი მიუთითებს:
1. სასამართლომ უწოროდ განმარტა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს კოლეგიის 22.09.94 წ. ¹ 16.05.186 დადგენილება თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსათვის საკუთრების მოწმობის გაცემის უფლების დელეგირების შესახებ.
2. პალატამ არასწორად გამოიყენა «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 ნაწილი, რადგან უნივერმაღ «თ-ის” პრივატიზება 1994 წლის 22 ივლისს არ მომხდარა და ამ პერიოდში მითითებული პრივატიზების კანონიც არ მოქმედებდა.
3. სააპელაციო პალატამ დაარღვია სამოქალაქო, საპროცესო კოედქსის 377-ე მუხლის მოთხოვნები და სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში არ შეამოწმა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, კერძოდ არ იმსჯელა იმ გარემოებებზე, თუ 1991 წლის ხელშეკრულებებზე როგორ უნდა გავრცელებულიყო 1994 წლის «იჯარის შესახებ” კანონი ან რაიონული სასამართლოს გადაწყვიტელიბაში რატომ არის მითითება ხელშეკრულების გაყალებბაზე, როცა არ არსებობს კანონით დადგენილი წესით ყალბად აღიარებული ხელშეკრულება.
4. სასამართლომ არ შეაფასა ის გარემოება, რომ ...ში მდებარე სასაწყობო მეურნეობა უნივერმაღ «თ-ს” საწესდებო კაპიტალში არ აქვს შეტანილი, მის საკუთრებას არ წარმოადგენს და არც მოთხოვნის უფლება აქვს.
5. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა «სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების” მე-15 მულის მე-4 პუნქტი.
6. სასამართლომ არ გამოიყენა საქარვთელოს რესპუბლიკი მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 14 აპრილის ¹ 288 დადგენილება, რომლის ძალითაც მოსარჩელე ვალდებული იყო პრივატიზების გეგმის მე-7 პუნქტში მიეთითებინა იჯარით გაცემული ქონების შესახებ ინფორმაცია, რაც უნივერმაღს შეგნებულად არ გაუკეთებია.
7. სასამართლომ უნივერმაღის სარჩელთან დაკავშირებით არ გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 75-ე მუხლი, იურიდიულ პირებს შორის სასარჩელო ხანდაზმულობის ერთწლიანი ვადის შესახებ.
8. სასამართლომ შეფასება არ მისცა მთავარი მოწმის პ-შვილის ჩვენებას, რასაც არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა. ასევე, შეუფასებელია ექსპერტების დასკვნებიც, რაც საპროცესო დარღვევას წარმოადგენს, რადგან გაურკვეველია თუ რომელ მტკიცებულებებსა და გარემოებებს ემყარება სააპელაციო სასამართლოს განჩინება.
საკასაციო სასამართლოში საქმის ზეპირი განხილვის დროს კასატორმა სააპელაციო პალატის შემდეგ დარღვევაზეც გაამახვილა ყურადღება
სააპელაციო პალატას უნდა შეეწყვიტა საქმის წარმოება, ვინაიდან აღნიშნული დავა წლების მანძილზე იხილებოდა საქართველოს უზენაეს საარბიტრაჟო სასამართლოში, რომელმაც 1997 წლის 4 ივნისის განჩინებით შეწყვიტა საქმე. უნივერმაღმა იმავე წლის 23 ივნისს ახალი სარჩელი აღძრა მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოში. რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 273-ე მუხლის მე-2 ნაწილის უხეშ დარღვევას წარმოადგენს. საბოლოოდ კასატორმა მოითხოვა სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
მოწინააღმდეგე მხარე – სს უნივერმაღი «თ-ი» არ ცნობს საკასაციო საჩივარს, ითხოვს უსაფუძვლობის მოტივით მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმასა და სააპელაციო სასამართლოს განჩინების უცვლელად დატოვებას მესამე პირი - ქონების მართვისა და პრივატიზების დეპარტამენტის წარმომადგენელი კი დაეთანხმა საკასაციო საჩივარს, იზიარებს მას სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს კოლეგიის 1994 წლის 22 სექტემბრის ¹ 16-05-186 დადგენილების უსწოროდ განმარტებასთან დაკავშირებით და მიაჩნია, რომ მუნიციპალურ ქონებაზე საკუთრების მოწმობის გაცემის უფლება სამინისტროდან დელეგირებული ჰქონდა თბილისის სამმართველოს და თბილისის მერიასთან შეთანხმების მოთხოვნა ეხებოდათ მხოლოდ სამინისტროში განხილვის სტადიაში მყოფ საპრივატიზებო ობიექტებს.
მეორე მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო მიუხედავად არაერთგზის წერილობითი გაფრთხილებისა საერთოდ არ გამოცხადებულა პროცესზე, რის გამოც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 261 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის განხილვა მოხდა მის გარეშე.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება-კანონიერების შემოწმების, პროცესის მონაწილეთა ზეპირი ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 26 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 273-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დარღვევისა და დავაზე საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ კასატორის არგუმენტს საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს უსწორობისა და უსაფუძვლობის მოტივით. ვინაიდან საქართველოს უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 1997 წლის 4 ივნისის განჩინებით შეწყდა 1994 წელს დაწყებული სამართალწარმოება საქართველოს სამოქალაქო სამართლის საპროცესო კოდექსის (1964 წ.) 226-ე მუხლის I ნაწილისა და «საქართველოს რესპუბლიკაში სასამართლოს შესახებ» 1991 წლის კანონის მე-18-19 მუხლების საფუძველზე, შპს «.. ..ის» ორგანიზაციულ სამართლებრივი ფორმის შეცვლასთან და ინდივიდუალურ საწარმო «.. ..ად» გარდაქმნასთან დაკავშირებით. იმავდროულად, საარბიტრაჟო სასამართლომ, სამოქალაქო სამართლის საპროცესო კოდექსის 227-ე მუხლის თანახმად, მხარეებს განუმარტა, რომ თავიანთი ინტერესების დასაცავად შეეძლოთ მიემართათ საერთო სასამართლოსთვის. საქართველოს უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს განჩინების შესაბამისად, სს უნივერმაღ «თ-მა» იმავე წლის 7 ივლისს იგივე მოთხოვნით, მაგრამ უკვე ინდივიდუალური საწარმოს წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა არა საქართველოს უზენაეს საარბიტრაჟო სასამართლოს, არამედ თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს, რომლის განსჯადიც გახდა საქმე და გააგრძელა დავა. ამიტომ, საკასაციო პალატის აზრით, უნივერმაღ «თ-ის» სარჩელი რაიონულ სასამართლოში მიღებულია საპროცესო ნორმებისა და განსჯადობის დაცვით, საქმის წარმოება. ამ თვალსაზრისით მიმდინარეობს საპროცესო ნორმების შესაბამისად და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (1999 წლის) 273-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დარღვევაზე მითითება უმართებულოა.
2. საკასაციო პალატა ეთანხმება საკასაციო საჩივარს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ე» პუნქტის დარღვევასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო პალატის განჩინება არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, რის გამოც მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. გასაჩივრებული განჩინება, მართალია, ზოგადად ვრცლად აღწერს დავის არსს, საქმისათვის მნიშვნელოვან ყველა გარემოება-მტკიცებულებებს, მაგრამ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილისა და 390-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ე» პუნქტის შესაბამისად, არ არის მითითებული სასამართლო რომელ ფაქტობრივ გარემოებას მიიჩნევს დადგენილად, არ არის შეფასებული მტკიცებულებები, გაურკვეველია თუ რომელი მათგანი გაიზიარა ან უარყო სასამართლომ და რატომ. ამასთან, გარდა სარეზოლუციო ნაწილისა, განჩინება არ შეიცავს სასამართლოს დასკვნებს, ამიტომ საკასაციო პალატა იზიარებს საკასაციო საჩივარს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების ნაწილში და საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს იმავე პალატას შემდეგი მითითებით:
დავის უმთავრესი საგნის – 1991 წლის 15 მარტის რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატის აზრით, საყურადღებოა შემდეგი გარემოებანი: საიჯარო ხელშეკრულების 5.13 პუნქტის მიხედვით ხელშეკრულება შედგენილია 2 ცალად და თითოეული უნდა მისცემოდათ მხარეებს. საქმეში წარმოდგენილია ნოტარიალურად დამოწმებული ხელშეკრულების ორი ეგზემპლარი, რომლებსაც ექსპერტიზა ჩაუტარდათ. 1995 წლის 7 სექტემბრის, 1996 წლის 22 მაისისა და 26 ივნისის სასამართლო ექსპერტიზის დასკვნების მიხედვით, საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებების გვერდები სხვადასხვა მანქანაზეა დაბეჭდილი, ციფრები გადაკეთებულია და ჩაბეჭდილი. 1996 წლის 29 ნოემბერსა და 10 დეკემბერს დამატებითი ექსპერტიზა ჩაუტარდა შპს «.. ..ის» მიერ წარდგენილ რვაგვერდიანი ხელშეკრულების სხვა ეგზემპლარს და ექსპერტმა დაადასტურა მისი ნამდვილობა. ნამდვილად აღიარებული ხელშეკრულების ეს ეგზემპლარი საქმეში ჩაკერებული არ არის და ინახება კასატორთან ამ ეგზემპლართან დაკავშირებით საგულისხმოა შემდეგი:
ა) მთაწმინდის რაიონის ¹ 1 სახანძრო დაცვის წარმომადგენელთა აქტის მიხედვით (შედგენილია 1992 წლის 13 იანვარს), 1991 წლის 25 დეკემბერს მომხდარი ხანძრის შედეგად დაიწვა უნივერმაღ «თ-ის» ინჟინრის სამუშაო ოთახი, იგივე მცირე საწარმო «.. ..ის» ოფისი, ინვენტარი და საბუთები, ხოლო იქვე საქმის 32-ე ფურცელზე წარმოდგენილია კასატორ ი. ა-ძის განცხადება თბილისის პროკურატურისადმი, რომელშიც მითითებულია, რომ საბუთებთან ერთად დაიწვა 1991 წლის 15 მარტის საიჯარო ხელშეკრულების მათი («.. ..ის») ეგზემპლარი;
ბ) უნივერმაღ «თ-ის» ეკონომიკური კოორდინაციის მუდმივმოქმედი კომისიის 1992 წლის 1 მაისის სხდომის ოქმის ¹ 6 მიხედვით, სხდომას კომისიის წევრი ი. ანდრიაძეც ესწრებოდა, კომისიამ განიხილა «.. ..თან» დადებული ორი საიჯარო ხელშეკრულება. და უნივერმაღის ინტერესებიდან გამომდინარე «.. ..ის» უნივერმაღის ტერიტორიაზე საქმიანობის საკითხი, რის შემდეგაც მოდავე მხარეებს შორის 1992 წლის ივლისში სადავო ფართზე დაიდო იჯარის ახალი ხელშეკრულება გამოსყიდვის გარეშე.
გ) საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა დასადგენად, ასევე, მნიშვნელოვანია ფურცლებზე წარმოდგენილი 2 წერილობითი მტკიცებულებაც: თბილისის ისნის რაიონის შინაგან საქმეთა სამმართველოს 1996 წლის 17 დეკემბრის ცნობა და გაზეთ «რეზონანსის» 1997 წლის 28 თებერვლის ინფორმაცია «.. ..ის» მნიშვნელოვანი საბუთების დაკარგვის შესახებ.
კასატორ ი. ა-ძის განმარტებით, საქმეში წარმოდგენილი რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულებები გაყალბებულია თვით უნივერმაღ «თ-ის» მიერ, ხოლო მის ხელთარსებული, ნოტარიალურად დამოწმებული ეგზემპლარი არის ნამდვილი, რასაც ადასტურებს თბილისის ¹ 23 სანოტარო კანტორის ნოტარიუსის ს. ბ-ძის ცნობა საიჯარო ხელშეკრულების 1991 წლის 25 დეკემბერს დამოწმების ნამდვილობის შესახებ, რეესტრის ჩანაწერით ¹ 5-5028, საქმეში წარმოდგენილ და ექსპერტიზაჩატარებულ საიჯარო ხელშეკრულებებს კი მიცემული აქვს რეესტრის ნომერი 5-5027. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორ ი. ა-ძის ხელთარსებული რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულების ნამდვილობის დასადგენად სააპელაციო პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 137-ე მუხლის მე-4 ნაწილისა და მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თბილისის ¹ 23 სანოტარო ბიუროდან უნდა გამოითხოვოს სანოტარო მოქმედებათა რეესტრი და მისი ჩანაწერებით შეამოწმოს რვაგვერდიანი ხელშეკრულების 1991 წლის 25 დეკემბერს დამოწმების ფაქტი, გამოარკვიოს რამდენგვერდიანი ხელშეკრულება იქნა დამოწმებული სანოტარო წესით, ასევე, დამოწმებულია თუ არა უნივერმაღის მაშინდელი დირექტორის პ-შვილის ხელმოწერა და გარდა 5-5028 ნომრით რეგისტრირებული ჩანაწერისა, რეესტრში არსებობს თუ არა ჩანაწერი 5-5027 ნომრით დამოწმებულ ხელშეკრულებაზეც.
საქმისათვის ამ უმნიშვნელოვანესი მტკიცებულების გამოკვლევის გარეშე, საკასაციო პალატას შეუძლებლად მიაჩნია დავის გადაწყვეტა და ვინაიდან მტკიცებულებების დამატებითი გამოკვლევა და საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა საკასაციო ინსტანციაში დაუშვებელია, ამიტომ მის გარკვევამდე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება მიზანშეუწონელია და საქმე ხელახლა არსებითად განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო პალატას.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, საქმის ყოველმხრივ, სრული და ობიექტური განხილვის მიზნით, საკასაციო პალატას, ასევე საყურადღებოდ მიაჩნია კასატორ ი. ა-ძის მიერ საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი 1991 წლის 12 მარტის საიჯარო ქონების შეფასების აქტის ორი ეგზემპლარის გამოკვლევა-შეფასებაც, რომელთაგან ერთში «.. ..ის» ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმად მითითებულია შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება, ხოლო მეორე ეგზემპლარში მცირე საწარმო, საქმეში წარმოდგენილი სადამფუძნებლო დოკუმენტების მიხედვით კი «.. ..» 1990 წლის 14 ნოემბრიდან რეგისტრირებული იყო მცირე საწარმოდ, ხოლო შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებად დარეგისტრირდა 1992 წლის 11 ნოემბერს.
საქმის ხელახლა განხილვის დროს, საკასაციო პალატის აზრით, დამატებით გამოთხოვილი უნდა იქნეს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1993 წლის 18 ოქტომბრის ¹ 01-0512119 ბრძანება, რაც საქმისათვის მნიშვნელოვან მტკიცებულებას უნდა წარმოადგენდეს, ვინაიდან შპს «.. ..ის» მიერ იჯარით აღებული ფართის გამოსყიდვა მის საფუძველზე ხდებოდა, კერძოდ ბანკში წარდგენილ საგადასახადო დავალებებში ¹ 33, 36, 38, 39 შპს «.. ..ი» თანხის გადარიცხვის სამართლებრივ საფუძვლად იჯარის ხელშეკრულების გარდა ყველგან მიუთითებდა აღნიშნულ ბრძანებაზე, თავად ბრძანება კი საქმეში წარმოდგენილი არ არის.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I მუხლით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 409-ე, 412-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ინდივიდუალური მეწარმე «.. ..ის» საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.
2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 26 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
3. სახელმწიფო ბაჟის საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღების დროს.
4. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
