გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹3გ-ად-174-კ 12 თებერვალი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე ბ. მეტრეველი

მოსამართლეები: ნ. კლარჯეიშვილი,

ნ. სხირტლაძე

განიხილა საქართველოს ინვალიდთა, ქვრივ-ობოლთა და მრავალშვილიანთა დახმარების ასოციაცია «ე-ის” დირექტორის დ. კ-ის საკასაციო საჩივარი საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტისა და თბილისის რეგიონალური საბაჟოს მიმართ, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 24 აგვისტოს გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების თაობაზე.

საკასაციო პალატამ მოსამართლე ნ. კლარჯეიშვილის მოხსენებისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

კასატორმა, საქართველოს ინვალიდთა, ქვრივ-ობოლთა და მრავალშვილიანთა დახმარების ასოციაცია «ე-ამ” (ამჟამად ფონდი «ე-ა”) 1999 წლის 22 ივნისს სარჩელი აღძრა ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოში თბილისის რეგიონალური საბაჟოს მიმართ და მოითხოვა უკანონოდ გაზრდილ საბაჟო ღირებულებიდან ზედმეტად გადახდილი თანხის 15952,66 აშშ დოლარის ექვივალენტის (¹22749 დეკლარაციით 907,592 ტონაზე _ 17392,51 ლარისა და ¹23301 დეკლარაციით 251842 ტონაზე 4924 ლარის) დაბრუნება «საბაჟო გადასახადისა და ტარიფების შესახებ” საქართველოს 1998 წლის 20 მარტის კანონის მე-10 მუხლის საფუძველზე, რომლის თანახმადაც, საქონლის საბაჟო ღირებულებას წარმოადგენს მისი შეძენისას გადახდილი ფასი. კასატორი სარჩელში მიუთითებდა, რომ ბრიტანულ კომპანია «ო-სთან” 1998 წლის 29 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, 29 ოქტომბერსა და 4 ნოემბერს ფონდმა აზერბაიჯანიდან შემოიტანა ავტობენზინი ა-92, 907,592 ტ. და 251,842 ტ. ხელშეკრულებისა და ინვოისის მიხედვით, 1 მეტრული ტონა ავტობენზინის სახელშეკრულებო ღირებულება შეადგენდა 125 აშშ დოლარს. საბაჟო დეკლარაციებში ¹22749 და ¹23301 აღნიშნული ტვირთის საბაჟო ღირებულებად განისაზღვრა 1 მეტრულ ტონაზე 140 აშშ დოლარი და შესაბამისად, იმპორტიორის დაბეგვრა მოხდა გაზრდილი საბაჟო ღირებულებიდან. მოსარჩელემ _ ფონდმა «ე-ამ”, ასევე მოითხოვა მისი ინტერესების დამცველისათვის ხელშეკრულებით გადასახდელი თანხის 1595 აშშ დოლარის (სადავო თანხის 10%) ექვივალენტის, ადვოკატის ხარჯებზე სოციალური გადასახადის 494,5 აშშ დოლარისა და წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის დაბრუნება.

მოპასუხე თბილისის რეგიონალურმა საბაჟომ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ აზერბაიჯანიდან შემოტანილი საავტომობილო ბენზინის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრისას ანგარიშ-ფაქტურაში მითითებულ ფასთან ერთად საბაჟომ მართებულად გაითვალისწინა მსოფლიო ბაზარზე იმჟამად ბენზინზე ჩამოყალიბებული კონიუქტურა, თანახმად «საბაჟო ტარიფებისა და გადასახადების შესახებ” საქართველოს 1998 წლის კანონის მე-10 მუხლის მე-3 პუნქტისა.

ასოციაცია «ე-ის” სარჩელი ასევე არ ცნო მესამე პირმა სახელმწიფო საბაჟო დეპარტამენტმა და დამატებით მიუთითა «საბაჟო ტარიფებისა და გადასახადების შესახებ” კანონის მე-7 მუხლზე, რომლის მიხედვითაც ავტობენზინზე შესაძლებელია დაწესდეს ანტიდემპინგური საბაჟო გადასახადიც.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილებით ფონდი «ე-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა სრულად, რაც გასაჩივრდა სააპელაციო სასამართლოში მოპასუხის _ თბილისის რეგიონალური საბაჟოსა და მესამე პირის _ საბაჟოს დეპარტამენტის მიერ. აღნიშნული საქმე ორგზის იქნა განხილული და დაბრუნებული საკასაციო და სააპელაციო სასამართლოების მიერ. ბოლოს, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახაო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 24 აგვისტოს გადაწყვეტილებით გაუქმდა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილება და მოსარჩელეს _ ასოციაცია «ე-ას” მთლიანად ეთქვა უარი სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე შემდგი საფუძვლით:

1. სააპელაციო პალატა დაეყრდნო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატრეგორიის საქმეთა პალატის 2000 წლის 9 ივლისის განჩინებას და მესანე პირის _ საქართველოს საბაჟოOდეპარტამენტის სააპელაციო საჩივარი დასაშვებად ცნო, თანახმად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 და მე-16 მუხლის მე-5 ნაწილისა.

2. სასამართლოში წარმოდგენილი დოკუმენტები შეიცავენ ურთიერთსაწინააღმდეგო მონაცემებს განსაზღვრული ტვირთის (ავტობენზინის) ხარისხისა და სპეციფიკაციის შესახებ, ასოციაცია «ე-ამ” ვერ წარმოადგინა ბრიტანულ ფირმასთან 1998 წლის 29 ოქტომბერს გაფორმებული ხელშეკრულების, უნაკლო (ხელმოწერილი) დედანი ან სხვა წერილობითი მტკიცებულება, რომლითაც უტყუარად დადასტურდება განსაბაჟებელი ბენზინის 1 მეტრული ტონის 125 აშშ დოლარად შესყიდვის ფაქტი. ამიტომ სასამართლომ ვერ გამოიყენა «საბაჟოOტარიფისა და გადასახადის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-20 მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულება უნდა განსაზღვრული მისი საკონტრაქტო ღირებულების მიხედვით.

3. ვინაიდან ფონდ «ე-ის” მიერ თბილისის რეგიონალური საბაჟოსადმი ვერ იქნა წარდგენილი იმპორტირებული ავტობენზინის საკონტრაქტო ღირებულების 1 ტონაზე 125 აშშ დოლარის გადახდის დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულება, თბილისის რეგიონალურ საბაჟოსთან შეთანხმებით, შპს საბროკერო ფირმა «დ-მა” შეავსო სატვირთო საბაჟო დეკლარაციები ¹22749 და ¹23301, სადაც, “საბაჟო ტარიფებისა და გადასახადების შესახებ” კანონის მე-10 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულების გაანგარიშებისას გათვალისწინებულ იქნა საერთაშორისო საბაჟო პრაქტიკაში აღიარებული პრინციპები და მეთოდები და ასოციაცია «ე-ის” მიერ იმპორტირებული ავტობენზინის საბაჟო ღირებულებად მიეთითა 1 მეტრულ ტონაზე 140 აშშ დოლარი, რაც შეესაბამებოდა მსოფლიოს იმჟამინდელ ფასებს;

4. ფონდ «ე-ას” ზემდგომ საბაჟო ორგანოებში არ გაუსაჩივრება თბილისის რეგიონალური საბაჟოს მიერ გამოყენებული საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის მეთოდიკა;

5. ვინაიდან სასამართლომ უსაფუძვლობის გამო არ დააკმაყოფილა ასოციაცია «ე-ის” ძირითადი სასარჩელო მოთხოვნა ზედმეტად გადახდილი საბაჟო გადასახადის დაბრუნების თაობაზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ასევე უარი უნდა ეთქვას საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯების ანაზღაურებისა და გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის დაბრუნებაზე;

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 24 აგვისტოს გადაწყვეტილებას საკასაციო წესით ასაჩივრებს ასოციაცია «ე-ა”, რომელიც ითხოვს მის გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას შემდეგი მოტივით:

1. უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს მითითება განსაბაჟებელი ავტობენზინის ხარისხსა და სპეციფიკაციაზე ურთიერთგამომრიცხავი დოკუმენტების წარმოდგენის შესახებ, ვინაიდან საქონლის ხარისხი და სპეციფიკაცია მხარეთა მიერ სადავოდ არ გამხდარა, არამედ სადავოა საქონლის საკონტრაქტო ღირებულება, რომელზეც შეთანხმდნენ მხარეები და რაც, ფაქტობრივად გადაიხადა «ე-ამ”. უმართებულოა, ასევე, სასამართლოს მოსაზრება 1998 წლის 29 ოქტომბრის ხელშეკრულების იურიდიული ძალის არმქონე დოკუმენტად ჩათვლის შესახებ იმ მოტივით, თითქოს იგი არ არის დამოწმებული მყიდველის _ ასოციაცია «ე-ის,” მიერ, რასაც ადასტურებს დამატებით წარმოდგენილი ხელშეკრულებისა და სპეციფიკაციის დედანი, რომელიც ხელმოწერილია «ე-ის” მიერ;

2. უსწოროა სასამართლოს მოსაზრება, რომ «ე-ას” არ გაუსაჩივრებია თბილისის რეგიონალური საბაჟოს მიერ გამოყენებული საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის მეთოდიკა. პირიქით, ფონდი განბაჟებისას ითხოვდა საკონტრაქტო ფასებში, 125 აშშ დოლარის ანგარიშში, მაგრამ წინააღმდეგობის გაწევის შემთხვევაში, ტვირთი დაყოვნდებოდა და უფრო მეტ ზარალს გამოიწვევდა, ამიტომ ფონდი იძულებული გახადა განბაჟება მოეხდინა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მითითებულ ფასში 1 ტ _ 140 აშშ დოლარი და შემდეგ გაესაჩივრებინა საბაჟოს მოქმედება;

3. სასამართლომ სწორად მიუთითა «საბაჟო ტარიფებისა და გადასახადების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-20 მუხლზე, მაგრამ დავის გადაწყვეტის დროს არ გამოიყენა იგი და იხელმძღვანელა ამავე კანონის მე-10 მუხლის მე-3 ნაწილით, რაც არასწორია, რადგან ამ წესით ტვირთის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრა უნდა დარეგულირდეს შესაბამისი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით, რაც «ე-ის” მიერ ტვირთის იმპორტის დროს მიღებული არ ყოფილა;

4. «საბაჟო ტარიფებისა და გადასახადების შესახებ” კანონის მე-6-7 მუხლების (სეზონური საბაჟო გადასახადი და ანტიდემპინგური გადასახადი) გამოყენების უფლება სასამართლოს არ ჰქონდა, რადგან არავითარი სეზონური საბაჟო გადასახადი იმხანად ბენზინზე დადგენილად არ ყოფილა. ამასთან, «ე-ას” ზიანი არ მიუყენებია ადგილობრივი მწარმოებლებისათვის და არც ხელი შეუშლია ადგილობრივი წარმოების გაფართოებისათვის;

5. სადავო ურთიერთობის მიმართ არ შეიძლება საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 5 დეკემბრის ¹843 დადგენილებით დამტკიცებული «საქართველოს ტერიტორიაზე შემოტანილი საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის წესის შესახებ” ინსტრუქციის გამოყენება, რადგან საქართველოს საგადასახდო კოდექსის ამოქმედებასთან დაკავშირებით, ინსტრუქციაც ავტომატურად ძალადაკარგულია, თანახმად საგადასახადო კოდექსის 272-ე მუხლის მე-5-6 ნაწილისა და «ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის 50-ე მუხლის მე-5 პუქნტისა;

6. რეგიონალურმა საბაჟომ იმპორტირებული ავტობენზინის ღირებულებად კანონსაწინააღმდეგოდ მიიღო 140 აშშ დოლარი 1 მეტრულ ტონაზე, რის შედეგადაც კასატორს ზედმეტად გადაახდევინა 15952,66 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარებში, საბაჟო კოდექსის 170-ე მუხლის თანახმად საბაჟო ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი, ხოლო 75-ე მუხლის შესაბამისად, ზედმეტად გადახდილი საბაჟო გადასახადის თანხა ბრუნდება საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული პროცენტის (საურავი) გათვალისწინებით, რაზეც კასატორი უარს ამბობს და ითხოვს მხოლოდ საბაჟოსათვის ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნებასა და გაღებული სასამართლო ხარჯების ანაზღაურებას.

მოწინააღმდეგე მხარისა და მესამე პირის წარმომადგენელმა კასატორის საკასაციო საჩივარი არ ცნო უსაფუძვლობის მოტივით, ითხოვს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას და სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებას.

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლის, დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო საჩივრის გაცნობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. «საბაჟო ტარიფებისა და გადასახადების შესახებ” საქარველოს კანონის მე-6-7 მუხლებისა და საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის ¹843 დადგენილებით დამტკიცებული «საქართველოს ტერიტორიაზე შემოტანილი საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის წესის შესახებ” ინსტრუქციის სააპელაციო პალატის მიერ უსწოროდ გამოყენებაზე კასატორის მოტივს საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს, ვინაიდან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დროს ამ ნორმატიული აქტებით სააპელაციო პალატას არ უხელმძღვანელებია, კანონის მითითებულ დარღვევას ადგილი არ ჰქონია და ამდენად, კასატორის ეს მოტივი უსაფუძვლოა.

2. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის არგუმენტს «საბაჟო ტარიფებისა და გადასახადების შესახებ” კანონის მე-10 მუხლის მე-3 პუნქტის უმართებულოდ გამოყენების თაობაზე. აღნიშნული პუნქტის მიხედვით, საბაჟო ორგანოს საქონლის საბაჟო ღირებულების გადაანგარიშება შეეძლო საერთაშორისო საბაჟო პრაქტიკაში აღიარებული პრინციპებისა და მეთოდების გამოყენებით, რაც უნდა მოწესრიგებული უნდა ყოფილიყო შესაბამისი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით.

კასატორის _ ასოციაცია «ე-ის” მიერ სადავო იმპორტის განხორციელების დროს 1998 წლის 29 ოქტომბრისა და 4 ნოემბრისათვის კანონით გათვალისწინებული მარეგულირებელი ნორმატიული აქტი საქართველოში არ მოქმედებდა, «საქართველოს ტერიტორიაზე შემოტანილი საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის წესის შესახებ” საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის ¹843 დადგენილებით დამტკიცებული ინსტრუქცია ძალადაკარგული იყო საქართველოს საგადასახდო კოდექსის ამოქმედებასთან დაკავშირებით, თანახმად კოდექსის 272-ე მუხლის მე-5-6 ნაწილებისა და «ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის 50-ე მუხლის მე-5 პუნქტისა, ხოლო ამჟამად მოქმედი «საქართველოში იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის წესი” ჯერ მიღებული არ იყო (დამტკიცდა საქართველოს საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 1999 წლის 4 ოქტომბრის ¹ 186 ბრძანებით და ამოქმედდა 1999 წლის 1 ნოემბრიდან). ამიტომ «საბაჟო ტარიფებისა და გადასახადების შესახებ” კანონის მე-10 მუხლის მე-3 პუნქტი სადავო იმპორტის განხორციელების დროს არ მოქმედებდა და მე-20 მუხლის პირველი ნაწილის თანხმად, შესაბამისი ნორმატიული აქტის მიღებამდე საქონლის საბაჟო ღირებულება განისაზღვრებოდა მისი საკონტაქტო ღირებულების მიხედვით, რის შესახებაც სააპელაციო პალატამ სწორად მიუთითა, მაგრამ გადაწყვეტილების მიღებისას ვერ გამოიყენა სათანადო მტკიცებულების უქონლობოს გამო;

3. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასციო პრეტენზია. საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორის მიერ წამოყენებულია სწორედ დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. კერძოდ, აზერბაიჯანიდან იმპორტირებულ ავტობენზინზე საკონტრაქტო ღირებულების 1 მეტრ ტონაზე _ 125 აშშ დოლარის გადახდის დასადასტურებლად კასატორმა დამატებით წარმოადგინა ბრიტანულ ფირმა «ო-ისთან” 1998 წლის 29 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულების უნაკლო დედანი სპეციფიკაციასთან ერთად, ხელმოწერილი და დადასტურებული მხარეების მიერ და «ო-ის” 2001 წლის 8 თებერვლის წერილი. კასატორი, ასევე, ითხოვდა ვადას «ო-სა” და «ე-ას” შორის ანგარიშსწორების, იმპორტირებული სადავო ავტობენზინის ღირებულების გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის აზერბაიჯანიდან ჩამოსატანად. ვინაიდან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო მხოლოდ ამოწმებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას კანონიერების თვალსაზრისით და პროცესუალურად არაუფლებამოსილია დაადგინოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, ამიტომ საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად საქმე ხელახლა განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო პალატას, რომელმაც სადავო იმპორტირებული ავტობენზინის საკონტრაქტო ღირებულება უნდა გაარკვიოს კასატორის მიერ დამატებით წარმოდგენილი მტკიცებულების საფუძველზე შპს «ო-ის” პრეზიდენტის მ. მ-ის 2000 წლის 17 თებერვლის ¹0178/-02 წერილის გათვალისწინებით და ამის შემდეგ უნდა გადაწყვიტოს ფონდ «ე-ის” დაბეგვრის სისწორე და მისი შესაბამისობა საქართველოს მოქმედ საბაჟო კანონმდებლობასთან (კოდექსთან) და საერთაშორისო ხელშეკრულება _ შეთანხმებებთან.

ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ «ე-ის” საკასაციო საჩივარი ამ ნაწილში საფუძვლიანია, უნდა დაკმაყოფილდეს და გაუქმდეს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, მაგრამ საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა დასადგენად საჭიროა წარმოდგენილი მტკიცებულებების დამატებითი გამოკვლევა, ამ ეტაპზე გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო პალატას.

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ინვალიდთა, ქვრივ-ობოლთა და მრავალშვილიანთა დახმარების ასოციაცია «ე-ის” დირექტორის _ დ. კ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 24 აგვისტოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანის დროს;

4. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.