გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ/ად-175-კ 3 მაისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. სიხრტლაძე,

ნ. კლარჯეიშვილი

აღწერილობითი ნაწილი:

შ. ზ-ძემ სარჩელით მიმართა თერჯოლის რაიონულ სასამართლოს, რომელშიც აღნიშნავდა, რომ ცხოვრობს თერჯოლის რაიონის სოფ. ..., არის მარტოხელა მოხუცი, წლების განმავლობაში იყო კოლმეურნეობის წევრი. სასოფლო სამეურნეო მიწის რეფორმის დაწყებასთან დაკავშირებით მიწის რეფორმის კომისიამ, შ. ზ-ძე, როგორც კოლმეურნეობის წევრი, პირველი კატეგორიის კომლს განაკუთვნა. ამავე კომისიის მიერ დადგენილი იყო, რომ პირველი კატეგორიის კომლისათვის უნდა გამოეყოთ ერთი ჰექტარი მიწის ნაკვეთი. მიწის რეფორმის საუბნო კომისიამ შ. ზ-ძეს გამოუყო სადავო ნაკვეთი, რის შემდეგ კომისიამ შეცვალა გადაწყვეტილება და სადავო ნაკვეთი გადასცა სადავო მიწის ნაკვეთისაგან დაშორებით მცხოვრებ ზ. ზ-ძეს, რომელიც იმჟამად სოფლად არ იყო დასაქმებული. შ. ზ-ძემ საბოლოოდ მოითხოვა სოფ. ... მიწის რეფორმის კომისიის 15.03.95 წ. მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების ¹ 14 აქტის ბათილად ცნობა, რომლითაც სადავო მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში გადაეცა ზ. ზ-ძეს და სადავო ნაკვეთის მისთვის გადაცემა.

თერჯოლის რაიონული სასამართლოს 12.08.99 წ. გადაწყვეტილებით შ. ზ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. დავის სააპელაციო (11.11.99 წ.) და საკასაციო (12.05.2000 წ.) ინსტანციებში განხილვის შემდეგ, ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 04.09.2000 წ. გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა შ. ზ-ძის სააპელაციო საჩივარი, გაუქმდა თერჯოლის რაიონული სასამართლოს 12.08.99 წ. გადაწყვეტილება, ბათილად იქნა ცნობილი 15.03.95 წ. მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების ¹ 14 აქტი, რომლითაც სადავო მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში გადაეცა ზ. ზ-ძეს, მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში გადაეცა შ. ზ-ძეს.

საოლქო სასამართლომ მოწმეების ს. ღ-ძის და ბ. ზ-ძის განმარტებების, სოფ. ... გამგებლის ფ. ბ-ძის მიერ 27.04.95 წ. გაცემული ¹ 300 ცნობის საფუძველზე დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ზ. ზ-ძე სადავო მიწის ნაკვეთს არასოდეს არ ფლობდა, სადავო მიწის ნაკვეთი, მიწის რეფორმის დაწყებამდე გაპიროვნებული იყო შ. ზ-ძეზე, იგი ფლობდა და ამუშავებდა სადავო მიწის ნაკვეთს. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მიწის ნაკვეთი ზ. ზ-ძეს მიეცა სამოსახლოდ მაშინ როდესაც ნაკვეთი არ იყო გათვალისწინებული სარეზევრო – სამოსახლო მიწის ფონდად, ამდენად იგი არ უნდა გაცემულიყო ამ მიზნით. მიწის რეფორმის დაწყებისათვის ზ. ზ-ძე მუშაობდა თერჯოლის ავტოსატრანსპორტო საწარმოში, ამდენად ზ. ზ-ძის კომლი მეორე კატეგორიის, ხოლო შ. ზ-ძის - პირველი კატეგორიის კომლს წარმოადგენდა. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 18.01.92 წ. ¹ 48, 08.02.92 წ. ¹ 125 და 10.03.92 წ. ¹ 290 დადგენილებების საფუძველზე პალატამ მიიჩნია, რომ პირველ რიგში უნდა დაკმაყოფილებულიყო შ. ზ-ძე, ხოლო შემდეგ ზ. ზ-ძე, რომლისთვისაც ნაკვეთი არ არის მიმდებარე. სასამართლომ მიუთითა, რომ 4772 კვ.მ. ფართობის მიწის ნაკვეთი, რაც ზღვრულ ნორმამდე შესავსებად მიეზომა შ. ზ-ძეს და რომელსაც იგი კატეგორიულად არ ღებულობს, მართალია სადავო მიწის ნაკვეთის გაგრძელებაა და ერთ სივრცეში მდებარეობს, მაგრამ ამ მიწის ნაკვეთის გადაცემა შესაძლებელია ზ. ზ-ძისათვის, რადგან მასზე პრეტენზიას არავინ არ აცხადებს, მიწის ამ ნაკვეთთან ორივე მხრიდან არის სოფლის მთავარი გზიდან მისასვლელი გზა და იგი ბევრად უფრო მეტი რაოდენობისაა, ვიდრე მიზომილი სადავო ნაკვეთი.

25.12.94 წ. შედგენილი აქტების საფუძველზე სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია სადავო ნაკვეთის 1991 წელს შ. ზ-ძისათვის გამოყოფის ფაქტი. სასამართლომ დაუდასტურებლად ჩათვალაა თერჯოლის გაზის კანტორის მიერ სადავო ნაკვეთის იჯარით ფლობა და მიუთითა, რომ მიწის ნაკვეთის აზომვებს უბნებში საუბნო კომისიები ახდენდნენ. სადავო მიწის ნაკვეთი საუბნო კომისიამ, რომელიც სოფლის მიწის რეფორმის კომისიის შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენდა, დადგენილი წესის დაცვით მიუზომა შ. ზ-ძეს.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 04.09.2000 წ. გადაწყვეტილება გასაჩივრდა საკასაციო წესით ზ. ზ-ძის მიერ. კასატორი აღნიშნავს, რომ მინისტრთა კაბინეტის 18.01.92 წ. ¹ 48, 06.02.92 წ. ¹ 128 და 10.03.92 წ. ¹ 290 დადგენილებების თანახმად, ნაკვეთის გაპიროვნება არავითარ უპირატესობას არ ანიჭებდა შ. ზ-ძეს და არ წარმოადგენდა სადავო ნაკვეთის მისთვის მინიჭების საფუძველს. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოდავე მხარეებისათვის ნაკვეთების მიზომვა მოხდა ერთდროულად. კომისიის მიერ დაცული იქნა მიწის მიზომვის რიგითობა და მიმდებარეობა. სასამართლოს მიერ მტკიცებულებად გამოყენებულ 25.12.94 წ. აქტებს, ბეჭდით ადასტურებს სოფ. ... გამგებელი ფ. ბ-ძე, რომელმაც ხელი მოაწერა აგრეთვე საპირისპირო აქტს, კერძოდ, ზ. ზ-ძის სახელზე გაცემულ 15.03.95 წ. მიღება-ჩაბარების ¹ 14 აქტს. ამასთანავე, 25.12.94 წ. აქტები სოფ. ... მოსახლეობის წარმომადგენელთა კრების მიერ მიღებული არ ყოფილა: სასამართლოს არ გაურკვევია მოიცავდა თუ არა შ. ზ-ძის სახელზე 13.04.92 წ. გაცემული მიწის მიზომვის შუალედური აქტი სადავო ნაკვეთს და იყო თუ არა აღნიშნული აქტი ზ. ზ-ძის სახელზე 18.04.92 წ. გაცემული აქტის საწინააღმდეგო. კასატორის აზრით, სასამართლომ არ შეაფასა რიგი მოწმეების ახსნა-განმარტება არ გაიზიარა მოსახლეობის საერთო კრების (06.04.92 წ. ¹ 1 ოქმი) და მიწის რეფორმის რაიონული კომისიის (26.07.96 წ. ¹ 12 ოქმი) გადაწყვეტილებები მიწის ნაკვეთის ორივე მოდავე მხარეზე გადანაწილების შესახებ, არ შეაფასა საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის პასუხი, რომელმაც მხარი დაუჭირა რაიონის მიწის რეფორმის კომისიის გადაწყვეტილებებს. სასამართლომ არ მიიღო აგრეთვე მხედველობაში ის, რომ სადავო მიწის ნაკვეთს ბოლო წლებში ამუშავებდა გაზის კანტორა. სასამართლოს არ უმსჯელია აგრეთვე მიწის ნაკვეთის გადაცემის შემდეგ მოპასუხის მიერ გაწეულ სამუშაოებზე, რაც გარკვეულ ხარჯებთან იყო დაკავშირებული. კასატორი თვლის, რომ გადაწყვეტილება არ არის იურიდიულად საკმაოდ დასაბუთებული, რის გამო ითხოვს მის გაუქმებას.

საკასაციო საჩივარს მხარი დაუჭირა რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს წარმომადგენელმა. მოწინააღმდეგე მხარე შ. ზ-ძემ საკასაციო საჩივარი არ ცნო და მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს 04.09.2000 წ. გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების, საკასაციო საჩივრის მოტივების შესწავლისა და მხარეთა ზეპირი ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა არ ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ არ ყოფილა დარღვეული მიწის გამოყოფის რიგითობა, რადგან შ. ზ-ძისათვის და ზ. ზ-ძისათვის ნაკვეთების მიზომვა მოხდა ერთდროულად და დაცულ იქნა მიმდებარეობის პრინციპი. დადგენილია და დავას არ იწვევს, ის გარემოება, რომ მიწის რეფორმის დაწყების დროისათვის შ. ზ-ძის კომლი პირველი კატეგორიის კომლს განეკუთვნებოდა, ვინაიდან შ. ზ-ძე იყო სოფლად მუდმივად მცხოვრები და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული პირი. ზ. ზ-ძე განეკუთვნებოდა სოფლად მუდმივად მცხოვრებ იმ მუშა-მოსამსახურეთა კატეგორიას, რომლებიც არ არიან დასაქმებული სოფლის მეურნეობაში. ამდენად, შ. ზ-ძის და ზ. ზ-ძის კომლები სხვადასხვა კატეგორიის კომლებს განეკუთვნებოდნენ, კომლების კატეგორიებად დაყოფა, მათი გრადაცია გულისხმობდა მიწის ნაკვეთით თავდაპირველად პირველი კატეგორიის კომლის დაკმაყოფილებას. შესაბამისად, სოფლის მიწის რეფორმის საუბნო კომისიის მიერ მიწის ნაკვეთის აზომვის შუალედური აქტი თავდაპირველად შედგა ჯერ შ. ზ-ძის (13.IV.92 წ.), ხოლო შემდეგ ზ. ზ-ძის კომლის მიმართ. ის, რომ სადავო ნაკვეთი თავდაპირველად შ. ზ-ძეს გამოეყო დასტურდება საქმის მასალებით (25.12.94 წ. აქტებით, სოფ. ... საკრებულოს გამგებლის 27.04.95 წ. ¹ 300 ცნობით, მოწმეთა ჩვენებებით) და დადგენილად არის მიჩნეული სააპელაციო სასამართლოს მიერ. ამდენად, უმართებულოა კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ არ გარკვეულა შ. ზ-ძეზე გაცემული მიწის მიზომვის შუალედური აქტი მოიცავდა თუ არა სადავო ნაკვეთს, იყო თუ არა შ. ზ-ძეზე და ზ. ზ-ძეზე გაცემული აქტები ურთიერთსაწინააღმდეგო. ვინაიდან შ. ზ-ძის და ზ. ზ-ძის კომლები სხვადასხვა კატეგორიის კომლებს განეკუთვნებოდნენ, მათთვის მიწის ნაკვეთის ერთდროულად გამოყოფის შემთხვევაშიც კი, მიწის ნაკვეთით კომლების დაკმაყოფილების რიგითობა მაინც ირღვეოდა. ამასთანავე, შ. ზ-ძისათვის საკარმიდამო ზღვრული ნორმის 1 ჰექტარამდე შევსება შეესაბამებოდა ნაკვეთის მიზომვის დროისათვის მოქმედ კანონმდებლობას, კერძოდ, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 10.03.92 წ. დადგენილების მე-6 პუნქტის მიხედვით საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადასაცემი საკარმიდამო მიწის ზღვრული ნორმა სოფლად მუდმივად მცხოვრები და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული მოქალაქისათვის 1 ჰექტრამდე შეადგენდა. დადგენილია აგრეთვე, რომ ზ. ზ-ძე სადავო მიწის ნაკვეთისაგან ცხოვრობს მოშორებით, მისთვის ნაკვეთი არ არის მიმდებარე, ხოლო შ. ზ-ძისათვის სადავო ნაკვეთი წარმოადგენს მიმდებარე მიწის ნაკვეთს, რაც რაციონალური მიწათმოწყობის და კომპაქტური მიწათსარგებლობის მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს. ამდენად, უმართებულოა კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სადავო მიწის ნაკვეთის მიზომვისას დაცულ იქნა რიგითობის და მიმდებარეობის პრინციპი.

საოლქო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია აგრეთვე სადავო მიწის ნაკვეთის შ. ზ-ძის მიერ მიწის რეფორმის დაწყებამდე დამუშავების ფაქტი. დადასტურებულად იქნა მიჩნეული აგრეთვე ის გარემოება, რომ ზ. ზ-ძე სადავო მიწის ნაკვეთს არასოდეს არ ფლობდა. მართალია, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 18.01.92 წ. ¹ 48, 06.02.92 წ. ¹ 128 და 10.03.92 წ. ¹ 290 დადგენილებებით გაპიროვნება, როგორც ასეთი, არ იძლევა უპირატესობას და არ წარმოადგენდა შ. ზ-ძისათვის სადავო მიწის ნაკვეთის მიზომვის აუცილებელ პირობას, მაგრამ გაპიროვნება, მიწის ნაკვეთის წლების განმავლობაში დამუშავება, საქმის სხვა გარემოებებთან ერთად, უდავოდ წარმოდგენს მნიშვნელოვან და გასათვალისწინებელ ფაქტორს მიწის ნაკვეთის სამართლიანი განაწილებისათვის.

პალატა კასატორის ყურადღებას ამახვილებს აგრეთვე იმაზე, რომ საქმის განხილვის განმავლობაში ზ. ზ-ძეს არ წარუდგენია შეგებებული სარჩელი, რის გამო სასამართლო ვერ იქონიებდა მსჯელობას იმ ხარჯების თაობაზე, რომელიც გაწეულ იქნა მოპასუხის მიერ ნაკვეთის მისთვის გადაცემის შემდეგ. ამასთანავე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 406-ე მუხლის მიხედვით, დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება, შეგებებული სარჩელის შეტანა და ხარჯების განსაზღვრა საკასაციო სასამართლოზე დაუშვებელია.

უსაფუძვლოა აგრეთვე კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სოფ. ... მოსახლეობის წარმომადგენელთა კრების (ყრილობის) 16.02.95 წ. ¹ 2 ოქმი გამორიცხავს 25.12.94 წ. აქტების კანონიერებას, ვინაიდან აღნიშნული კრების ოქმი არ უარყოფს მათ და მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 22.07.97 წ. ¹ 15-942 წერილის მსგავსად, უთითებს დავის სასამართლოში გადაწყვეტის საჭიროებაზე. ამდენად ის, რომ სადავო ნაკვეთი არ განეკუთვნებოდა სარეზერვო-სამოსახლო მიწის ფონდს და შესაბამისად უმართებულო იყო ამ მიზნით ნაკვეთის გაცემა ზ. ზ-ძისათვის, დასტურდება სოფ. ... საკრებულოს გამგებლის 29.07.94 წ. ¹ 940 ცნობით, რომლის თანახმად სოფ. ... მოსახლეობის საერთო კრების (06.04.92 წ. ¹ 1 ოქმი) გადაწყვეტილებით მოქ. შ. ზ-ძის საცხოვრებელი სახლის სამხრეთ-დასავლეთ მხარეზე მდებარე ფართობი არ არის გამოყოფილი სარეზერვო-სამოსახლო მიწის ფონდში. საკრებულოს გამგებლის ფ. ბ-ძის მიერ ურთიერთსაწინააღმდეგო აქტებზე ხელმოწერის, მოწმეების ახსნა-განმარტებების შეფასების, სადავო მიწის ნაკვეთის სარეზერვო-სამოსახლო მიწის ფონდში ჩარიცხვის შესახებ საკასაციო საჩივარში მოყვანილ მოსაზრებებთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის. საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს საკასაციო საჩივრის წინამძღვრები, სამართლის და არა ფაქტის საკითხები. სსკ-ის 393-ე მუხლის თანახმად საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი. ამასთანავე, საკასაციო საჩივრის შემტანს შეეძლო ახალი მტკიცებულებების (წერილობითი ახსნა-განმარტებების და რაიონის საკრებულოს გადაწყვეტილების ტექსტების) წარმოდგენა იმ შემთხვევაში თუ საკასაციო საჩივარში მოიყვანდა მათი ქვედა სასამართლო ინსტანციებში წარდგენის შეუძლებლობის დასაბუთებას. ამდენად, კასატორის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს 04.09.2000 წ. გადაწყვეტილება, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი სადავო მიწის ნაკვეთის ზ. ზ-ძისათვის საკუთრებაში გადაცემის ნაწილში თერჯოლის რაიონის სოფ. ... მიწის რეფორმის კომისიის 15.03.95 წ. მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების ¹ 14 აქტი, ხოლო სადავო მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში გადაეცა შ. ზ-ძეს, საკმაოდ დასაბუთებულია, საოლქო სასამართლოს 04.09.2000 წ. გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ზ. ზ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 04.09.2000 წ. გადაწყვეტილება.

2. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.