გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3^{გ/ად-181-კ} 18 იანვარი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით: ნ. კლარჯეიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ბ. მეტრეველი

განიხილა შპს «ლ-ის» დირექტორის კ. გ-შვილის საკასაციო საჩივარი სიღნაღის რაიონის გამგეობის მიმართ, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 4 ოქტომბრის განჩინების გაუქმებისა და მიყენებული ზიანის - 64020 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ.

საკასაციო პალატამ მოსამართლე ნ. კლარჯეიშვილის მოხსენების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის გაცნობის შედეგად დადგენილად ცნო შემდეგი:

სიღნაღის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 28 თებერვლის რეგისტრაციაში გატარდა შპს «ლ-ი», რომლის საქმიანობის საგანია სამკურნალო დახმარება, კლინიკურ-დიაგნოსტიკური გამოკვლევები, სამედიცინო პროფილაქტიკა. საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995 წლის ¹ 269 ბრძანებულების შესაბამისად, შპს «ლ-ი» ასევე რეგისტრირებულია საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროში, რაზედაც 1996 წლის 11 აპრილს გაიცა დროებითი სარეგისტრაციო მოწმობა ¹ 4046 და 29 აპრილს - სამედიცინო საქმიანობის სუბიექტის აკრედიტივი ¹ 4046, ხოლო 1997 წლის 14 იანვრს «ლ-მა» მოიპოვა სპეციალური ლიცენზია ¹ 006, რომელთა საფუძველზეც საზოგადოება ახორციელებდა სამედიცინო საქმიანობას 1998 წლის 25 თებერვლამდე, სიღნაღის რაიონის გამგეობის ¹ 22 დადგენილების მიღებამდე. 1998 წლის 12-13 იანვარს სიღნაღის რაიონის მთავარი გინეკოლოგის მ. ხ-იასა და რაიონის მთავარი სახელმწიფო სანიტარული ექიმის თ. გ-შვილის მიერ შემოწმდა სამეანო-გინეკოლოგიური სტაციონარი «ლ-ი» და გამოვლენილ სერიოზულ ნაკლოვანებათა გამო, სიღნაღის რაიონის გამგეობამ მიიღო დადგენილება ¹ 22, ნაკლოვანებათა აღმოფხვრამდე შპს «ლ-ის» სტაციონარის საქმიანობის დროებით შეწყვეტის შესახებ.

1999 წლის 26 სექტემბერს შპს «ლ-ის» დირექტორმა სარჩელი აღძრა სიღნაღის რაიონულ სასამართლოში სიღნაღის რაიონული გამგეობის წინააღმდეგ და მოითხოვა გამგეობის 1998 წლის 25 თებერვლის ¹ 22 დადგენილების გაუქმება და გამოწვეული ზარალის ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლით:

1. საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 4 იანვრის ბრძანებულებისა და საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრის ბრძანების შესაბამისად, ჯანდაცვის ობიექტთა ლიცენზირების პროცესის დასრულებამდე, 1998 წლის 30 აპრილამდე, სტაციონარს უფლება ჰქონდა ეწარმოებინა სამედიცინო საქმიანობა 1996 წელს გაცემული დროებით სარეგისტრაციო მოწმობისა და აკრედიტივის საფუძველზე. ამიტომ სტაციონარის მუშაობის შეწყვეტა ლიცენზირების ვადის ამოწურვამდე უკანონოა;

2. სახელმწიფო ანტიმონოპოლიური სამსახურის 1998 წლის 24 ივლისის ¹ 7-4/15 წერილის მიხედვით სიღნაღის რაიონის გამგეობას არ ჰქონდა ფირმის მუშაობის შეჩერების უფლება და დადგენილება ¹ 22 ეწინააღმდეგება «მონოპოლიური საქმიანობისა და კონკურენციის შესახებ» კანონს.

3. ¹ 22 დადგენილებით გამგეობის მხრიან «ლ-ს» მიადგა 64020 აშშ დოლარის ზარალი. კერძოდ, საქმიანობის დროებით შეწყვეტის გამო საზოგადოებამ ვერ შეასრულა 1997 წლის 21 აგვისტოს სს «თBჩ - ბანკთან» დადებული ¹ 287-549 საკრედიტო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება სესხის ძირითადი თანხის - 35000 დოლარისა და სარგებლის (პროცენტის) ეტაპობრივად დაფარვის შესახებ, რის გამოც ბანკმა «ლ-იდან» წაიღო 64020 დოლარის ღირებულების სამედიცინო აპარატურა, რაც სიღნაღის გამგეობამ უნდა აანაზღაუროს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1005-ე და 922-ე მუხლების შესაბამისად.

მოპასუხე სიღნაღის რაიონულმა გამგეობამ სარჩელი არ ცნო. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დარღვევისა და უსაფუძვლობის გამო. სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილებით შპს «ლ-ის» სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგი მოტივებით:

1. სადავო აქტს, სიღნაღის რაიონის გამგეობის 1998 წლის 25 თებერვლის ¹ 22 დადგენილებას შპს «ლ-ის» დირექტორი კ. გ-შვილი გაეცნო იმავე წლის თებერვლის ბოლოს, მიიჩნია იგი უკანონოდ და 17 ივლისს მიმართა საქართველოს სახელმწიფო ანტიმონოპოლიურ სამსახურს, ხოლო სარჩელი ადმინისტრაციული აქტის გაუქმების შესახებ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 361-ე მუხლით გათვალისწინებული ერთთვიანი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით, აღძრა 1999 წლის 26 ნოემბერს, რის გამოც სარჩელი გამგეობის ¹ 22 დადგენილების გაუქმების შესახებ ხანდაზმულია და დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა;

2. საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე სასამართლომ გამოარკვია, რომ მოსარჩელეს სესხის დაფარვაზე ფინანსური სიძნელეები წარმოეშვა სადავო აქტის მიღებამდე, ჯერ კიდევ 1997 წლის ნოემბრიდან იგი ვერ ახერხებდა თანამშრომლებისათვის ხელფასის გაცემას, ამიტომ მიყენებული ზიანის – ჩამორთმეული სამედიცინო აპარატურის ღირებულების 64020 დოლარის ანაზღაურებაზე მოთხოვნა უსაფუძვლოა.

სიღნაღის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს «ლ-მა» მიყენებული ზიანის ანაზღაურების გამგეობისთვის დაკისრების ნაწილში. თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 4 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და უსაფუძვლობის გამო აპელანტს უარი ეთქვა ზიანის ანაზღაურებაზე სამოქალაქო კოდექსის 412-ე და 415-ე მუხლებიდან გამომდინარე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის განჩინებას საკასაციო წესით კვლავ ასაჩივრებს შპს «ლ-ის» დირექტორი კ. გ-შვილი და მის გაუქმებას ითხოვს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლებით. კერძოდ:

1. სასამართლომ არასწორად განმარტა და საქმის ვითარებას ვერ მიუსადაგა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი, რადგან შეუძლებელია სიღნაღის გამგეობას არ სცოდნობა, რომ შპს «ლ-ის» საქმიანობის აკრძალვას გარდაუვალად მოყვებოდა ზიანი. ამასთან, კოდექსის 992-ე მუხლიდან გამომდინარე, შესაძლოა გამგეობას ეს ქმედება (საქმიანობის აკრძალვა) განზრახი ბრალით არ ჩაუდენია, მაგრამ გაუფრთხილებლობა სახეზეა, მას შეეძლო და უნდა გაეთვალისწინებინა ეს ზარალი;

2. სასამართლომ უსწოროდ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლი, რადგან საქმის მასალებში არ არის არანაირი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ მიყენებული ზიანი გამოწვეულია თვით დაზარალებული მხარის - შპს «ლ-ის» მოქმედებით ან უმოქმედობით.

3. პალატამ არასრულყოფილად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლი, განჩინება არ არის საკმარისად დასაბუთებული, რის გამოც შეზღუდულია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმების შესაძლებლობა. შესაბამისად, განჩინება სიღნაღის რაიონული გამგეობის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში უკანონოა და უნდა გაუქმდეს.

საკასაციო საჩივრის ზეპირი განხილვის დროს, კასატორმა დამატებით სადავოდ გახადა რაიონული სასამართლოს მიერ პირველ სასარჩელო მოთხოვნაზე _ სიღნაღის რაიონული გამგეობის 1998 წლის 25 თებერვლის ¹ 22 დადგენილების გაუქმებაზე უარის თქმის შესახებ მითითებული საფუძველი _ სარჩელის აღძვრა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 361-ე მუხლში გათვალისწინებული ერთთვიანი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით, რასაც კასატორი არ ეთანხმება და აღნიშნავს, რომ ვადა არ გაუშვია, რადგან სადავო დადგენილების უკანონობის შესახებ მისთვის ცნობილი გახდა მოგვიანებით, ვინაიდან საქართველოს სახელმწიფო ანტიმონოპოლიური სამსახურის წერილი და კახეთის სამხარეო ანტიმონოპოლიური სამსახურის დასკვნა დროულად არ ჩაბარებია.

მოწინააღმდეგე მხარემ სიღნაღის რაიონული გამგეობის წარმომადგენელმა არ ცნო არც ძირითადი საკასაციო საჩივარი, არ გაიზიარა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გაშვებაზე კასატორის დამატებითი არგუმენტებიც და მოითხოვა უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, სააპელაციო სასამართლოს განჩინების უცვლელად დატოვება.

საკასაციო პალატას მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრისა და სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაცნობის შედეგად მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. კასატორის დამატებით პრეტენზიას ¹ 22 დადგენილების გაუქმების მოთხოვნით სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით შეტანაზე რაიონული სასამართლოს უსწორო მითითების (დასკვნის) შესახებ საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, ვინაიდან სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილება ამ აქტის გაუქმებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით არ გასაჩივრებულა. ამიტომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 264-ე მუხლის I ნაწილის «ბ» პუნქტის თანახმად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სადავო ¹ 22 დადგენილების გაუქმებაზე უარის თქმის ნაწილში ძალაშია და საკასაციო სასამართლო მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობიდან გამომდინარე არაუფლებამოსილია კვლავ იმსჯელოს სააპელაციო წესით გაუსაჩივრებელ და უკვე კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე. ამდენად სიღნაღის რაიონული გამგეობის 1999 წლის 25 თებერვლის ¹ 22 დადგენილების კანონიერების საკითხი საკასაციო სასამართლოზე დავის საგანი ვერ იქნება, საკასაციო პალატა განიხილავს მხოლოდ სააპელაციო-საკასაციო წესით გასაჩივრებულ მეორე სასარჩელო მოთხოვნას, გამგეობის მიერ შპს «ლ-ისათვის» მიყენებული ზიანის 64020 დოლარის დაკისრების შესახებ.

2. საკასაციო პალატა ასევე არ ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას, თითქოს სააპელაციო პალატამ უსწოროდ განმარტა და საქმის გარემოებებს მცდარად მიუსადაგა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი. კასატორის აზრით, შეუძლებელია სიღნაღის რაიონის გამგეობისათვის არ ყოფილიყო ცნობილი, რომ სადავო აქტით შპს «ლ-ისათვის» საქმიანობის შეწყვეტას აუცილებლად შედეგად მოყვებოდა მატერიალური (ფინანსური) ზიანი და სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის მიხედვით, თუ გამგეობას ეს ქმედება განზრახ არ ჩაუდენია, მაშინ სახეზეა გაუფრთხილებლობა, გამგეობას შეეძლო და უნდა გაეთვალისწინებინა ეს ზიანი. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის ამ არგუმენტებს მის მიერვე მითითებული 992-ე მუხლიდან გამომდინარე, რომლის თანახმადაც «პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი”. მითითებული ნორმის თანახმად, მხოლოდ განზრახ ან გაუფრთხილებლობით მართლსაწინააღმეგო (უკანონო) მოქმედებით (ადმინისტრაციული აქტით) მიყენებული ზიანი უნდა იქნეს ანაზღაურებული ანუ მარტოოდენ ზიანის არსებობა კი არ არის საკმარისი, არამედ კანონმდებლობით დაცულია და ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მიყენებული ზიანი. კონკრეტულ შემთხვევაში შპს «ლ-ი» ითხოვს 64020 დოლარის ზიანის ანაზღაურებას, რაც მას მიადგა სიღნაღის რაიონის გამგეობის სადავო ¹ 22 დადგენილებით, მაგრამ ვინაიდან ზემოაღნიშნულ მიზეზთა გამო სასამართლო ვერ დაადგენს დამდგარი ზიანი გამოწვეულია თუ არა გამგეგობის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ანუ პალატა ვერ იმსჯელებს ¹ 22 დადგენილების კანონიერება-უკანონობაზე, კასატორის მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ზიანის ანაზღაურებისათვის სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული ერთ-ერთი უმთავრესი პირობის – ადმინისტრაციული აქტის მართლსაწინააღმდეგობის (უკანონობის) არარსებობის გამო.

3. გარდა ამისა, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოტივს, თითქოს სააპელაციო პალატამ უსწოროდ მიუსადაგა საქმის გარემოებებს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი, რომლითაც დაწესებულია: «ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს». კასატორი ყურადღებას ამახვილებს ნორმის პირველ ნაწილზე, რომ სიღნაღის გამგეობისთვის წინასწარ უნდა ყოფილიყო ცნობილი სავარაუდო ზიანის შესახებ, მაგრამ ეს მუხლი ზიანის ასანაზღაურებლად ასევე ითვალისწინებს მეორე აუცილებელ პირობას - ზიანი უნდა წარმოადგენდეს ზიანის გამომწვევი მოქმედების (ადმინისტრაციული აქტის) უშუალო შედეგს. სიღნაღის რაიონულმა სასამართლომ პროცესზე მოწმეებად მოწვეული პირების - სტაციონარ «ლ-ის» ყოფილი თანამშრომლების განმარტებით გამოარკვია და სააპელაციო პალატამაც გაიზიარა, რომ შპს «ლ-ს» ფინანსური სიძნელეები ჰქონდა და თანამშრმლებს კუთვნილ ხელფასსაც ვერ ურიგებდა სადავო ¹ 22 დადგენილების მიღებამდეც. ასევე დადგენილია, რომ შპს «ლ-ს» პრობლემები ჰქონდა სესხის დაფარვაშიც, რასაც ადასტურებს კომერციულ ბანკ «...ის» გენერალური დირექტორის მოადგილის პ. ღ-ძის 1998 წლის 20 აგვისტოს ¹ 221/102-02 წერილი. «..თან» 1997 წლის 21 აგვისტოს დადებული ¹ 287-549 სესხის - ხელშეკრულების IV-V პუნქტების თანახმად, ბანკიდან აღებული სესხის 35000 დოლარისა და სარგებლის დაფარვა შპს «ლ-ს» უნდა მოეხდინა ეტაპობრივად, ¹ 1 დანართში მოცემული გრაფიკის მიხედვით. კერძოდ: 22 აგვისტოს გაცემულ სესხზე სარგებელი (პროცენტი) – 2135 დოლარი მსესხებელს უნდა დაეფარა 1997 წლის 22 ოქტომბერს, ხოლო 1997 წლის 21 ნოემბერს პროცენტი - 1050 დოლარი, სესხის ძირითადი თანხა - 770 დოლარი და ა.შ. ბანკის გენდირექტორის მოადგილის ზემოაღნიშნული წერილით ირკვევა, რომ სესხის გაცემიდან სამი თვის შემდეგ მსესხებელის მხრიდან დაირღვა სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სესხის ძირითადი თანხისა და დარიცხული პროცენტის გადახდის გრაფიკი, რისი მიზეზიც აღმოჩნდა «ლ-ის» საქმიანობის შეჩერება. კასატორის მიერვე წარმოდგენილი ამ მტკიცებულების მიხედვით, სესხის გაცემიდან 1997 წლის 22 აგვისტოდან სამი თვის შემდეგ - 1997 წლის 22 ნოემბერში (დეკემბერი) შპს «ლ-ს კრედიტის დაფარვაში უკვე წარმოეშვა ფინანსური, სიძნელეები სიღნაღის რაიონის გამგეობის სადავო ¹ 22 დადგენილება ნაკლოვანებათა აღმოფხვრამდე შპს «ლ-ისათვის» საქმიანობის შეწყვეტის შესახებ კი მიღებულია მოგვიანებით, 1998 წლის 25 თებერვალს და საკასაციო პალატა თვლის, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, შპს «ლ-ის» ზიანი 64020 დოლარი უშუალოდ არ არის გამოწვეული სიღნაღის რაიონის გამგეობის 1998 წლის დადგენილებითა და ამიტომ არ უნდა ანაზღაურდეს.

ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ შპს «ლ-ის» დირექტორის კ. გ-შვილის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა, რადგან საჩივარში მითითებულ დარღვევებს ადგილი არ ჰქონია, სააპელაციო პალატამ სწორად განმარტა და გამოიყენა კანონი, დავაც არსებითად სწორად გადაწყვიტა და მის განჩინებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა, ამიტომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის განჩინება.

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის I მუხლით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 397-ე, 399-ე, 410- ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს «ლ-ის» დირექტორის კ. გ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 4 ოქტომბრის განჩინება.

3. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.