გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ/ად-187კ-01 25 მაისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. კლარჯეიშვილი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ ზეპირი მოსმენის განიხილა ზ. და ს. ჩ-შვილების საკასაციო საჩივარი აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2000 წლის 17 ოქტომბრის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

აღწერილობითი ნაწილი:

1999 წლის 26 ნოემბერს ზ. და ს. ჩ-შვილებმა სარჩელით მიმართეს ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოს და განმარტეს, რომ ზ. ჩ-შვილი და მისი ქალიშვილი ს. ჩ-შვილი დაბადებიდან ცხოვრობენ ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. ... მამასთან კ. ჩ-შვილთან ერთად. 1992 წლის აპრილის თვეში კ. ჩ-შვილი გარდაიცვალა და მისი ქონება – საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი სოფ. ... კოლმეურნეობის რწმუნებულთა კრების 1992 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილებით მთლიანად გადაფორმდა მოსარჩელე ზ. ჩ-შვილზე. აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით აჭარის ა/რ შესაბამის ორგანოებს საჩივრით მიმართა მოსარჩელის დამ, მოპასუხე ჟ. ჩ-შვილმა, რის გამოც 1994 წლის აგვისტოს თვეში სოფ. ... კოლმეურნეობის გამგეობაში პროტესტი შეიტანა ხელვაჩაურის რაიონის პროკურორმა და სოფ. ... კოლმეურნეობის რწმუნებულთა კრების 1992 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა იმ მოტივით, რომ მოსარჩელის მამის კ. ჩ-შვილის ოჯახი მართალია ცხოვრობდა სოფლად, მაგრამ წარმოადგენდა მუშა-მოსამსახურის ოჯახს და არა საკოლმეურნეო კომლს. ამდენად, მასზე საკოლმეურნეო კომლისათვის დადგენილი წესები ვერ გავრცელდებოდა. ამასთან, კოლმეურნეობის რწმუნებულთა კრებას არ ჰქონდა უფლებამოსილება ზ. ჩ-შვილი კომლის უფროსად ეცნო, რადგან აღნიშნული საკითხი სოფლის საკრებულოს კომპეტენციაში შედიოდა.

ზემოაღნიშნული გარემოებებისა და პროკურორის პროტესტის საფუძველზე გაუქმდა სოფ. ... კოლმეურნეობის რწმუნებულთა კრების 1992 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილება და მოქმედება დაიწყო კ. ჩ-შვილის 1989 წლის 12 აპრილის ანდერძმა, რომლითაც მთელი მისი ქონება, მისი სიკვდილის შემდეგ სამივე შვილს: რ., ზ. და ჟ-ს თანაბარწილად უნდა გადასცემოდა. 1994 წლის თებერვალში ანდერძში მოხსენიებულმა სამივე პიროვნებამ მიიღო შესაბამისი ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობა, მხარეებმა გაინაწილეს საცხოვრებელი სახლის ერთი მესამედი თითოეულზე, რის შემდეგ ძმამ რ. ჩ-შვილმა თავისი წილი ქონება აჩუქა ძმას ზ. ჩ-შვილს. ამასთან, ზ. ჩ-შვილმა უარი განაცხადა დისთვის ჟ. ჩ-შვილისათვის მამის კუთვნილი 1500 კვ.მ. მიწის ნავკეთიდან ერთი მესამედი წილის გადაცემაზე.

ამ ვითარებაში სოფ. ... კოოპერაციული მეურნეობისა და სოფ. ... თემის საკრებულოს გამგებლის მიერ მოწვეული იქნა საკრებულოში შემავალი სოფლების: ... მოსახლეობის ყრილობა, რომელმაც 1998 წლის 15 სექტემბრის საოქმო გადაწყვეტილებით მოპასუხე ჟ. ჩ-შვილს მამის კ. ჩ-შვილის კუთვნილი 0,15 ჰა მიწის ნაკვეთიდან ერთი მესამედი – 500 კვ.მ. გამოუყო, ხოლო 300 კვ.მ იქვე მდებარე თავისუფალი მიწის ნაკვეთიდან დაუმატა და სულ 800 კვ.მ. შეუვსო.

ზ. და ს. ჩ-შვილებმა აღნიშნული 1998 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და ს. ჩ-შვილისათვის მიწის ნაკვეთის გამოყოფა მოითხოვეს.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილებით ზ. და ს. ჩ-შვილების სასარჩელო მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ზ. და ს. ჩ-შვილებმა.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2000 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით ზ. და ს. ჩ-შვილების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება. აჭარის ა/რ უმაღლესმა სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ კ. ჩ-შვილის ოჯახი საკოლმეურნეო კომლს არ წარმოადგენდა და მუშა-მოსამსახურეთა კატეგორიას განეკუთვნებოდა, რის გამოც კ. ჩ-შვილის ქონება, ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის საფუძველზე, სამივე შვილს თანაბრად უნდა გადასცემოდა. უმაღლესმა სასამართლომ, ასევე არ გაიზიარა ზ. ჩ-შვილის მოსაზრება, რომ, ვინაიდან კ. ჩ-შვილმა ანდერძი 1989 წელს შეადგინა, მიწა კი ამ დროს კერძო საკუთრებას არ წარმოადგენდა, მისი მემკვიდრეობის წესით გაყოფა არ შეიძლებოდა და მიიჩნია, რომ სამემკვიდრეო კანონმდებლობის თანახმად, ანდერძისმიერი მემკვიდრეობა იხსნება მოანდერძის გარდაცვალების შემდეგ, ამიტომ კ. ჩ-შვილის ანდერძი ამოქმედდა 1992 წლის აპრილიდან და ამ დროისათვის, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹ 48 დადგენილების თანახმად საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი კ. ჩ-შვილის საკუთრებად ითვლებოდა, რის გამოც, უმაღლესი სასამართლოს აზრით, ჟ. ჩ-შვილზე მისი წილი მიწის ნაკვეთის გადაცემა კანონიერია. უმაღლესმა სასამართლომ ს. ჩ-შვილისათვის მიწის ნაკვეთის გამოყოფაზე უარის თქმის ნაწილშიც კანონიერად და დასაბუთებულად მიიჩნია ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და განმარტა, რომ ს. ჩ-შვილზე, როგორც დამოუკიდებელ კომლზე, მიწის ნაკვეთის გამოყოფის საკითხი სარეზერვო ფონდიდან თავდაპირველად უნდა გადაწყვიტოს სოფ. ... კოოპერაციული მეურნეობისა და სოფ. ... თემის საკრებულომ.

ზ. და ს. ჩ-შვილები არ დაეთანხმნენ აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს განჩინებას და საკასაციო წესით გაასაჩივრეს იგი. ამასთან, მიუთითეს, რომ უმაღლესმა სასამართლომ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის მე-2 პუნქტის «ა», «ბ» და «გ» ქვეპუნქტები, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. კერძოდ, სასამართლომ დაარღვია საქართველოს პარლამენტის 1996 წლის 22 მარტის ¹66 დადგენილების მე-2 მუხლი, საქართველოს კანონის «სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ» მე-4 მუხლი, მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტი, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48 დადგენილების მე-5 მუხლი, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 10 მარტის ¹290 დადგენილების მე-6 მუხლი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1323 და 1513 მუხლები, საქართველოს მიწის კოდექსის 151 მუხლი. ამასთან, დამატებითი საკასაციო საჩივრით ზ. ჩ-შვილი ითხოვს მიწის ნაკვეთზე დედის სამემკვიდრეო წილის მასზედ გადაცემას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ ზ. და ს. ჩ-შვილების საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2000 წლის 17 ოქტომბრის განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აჭარის უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატამ მოცემული დავის გადაწყვეტისას გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და სწორად განმარტა კანონი.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას და თვლის, რომ სამკვიდროს გახსნის დროდ, იმ დროს მოქმედი 1964 წლის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 540-ე მუხლის თანახმად, ითვლებოდა სამკვიდროს დამტოვებლის გარდაცვალების დღე – 1992 წლის 27 აპრილი, ხოლო ამავე კოდექსის 556-ე მუხლის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო ითვლება მემკვიდრის საკუთრებად მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. ამდენად, მოანდერძის კ. ჩ-შვილის გარდაცვალების დღეს მის სამივე შვილს: რ., ზ. და ჟ. ჩ-შვილებს წარმოეშვათ საკუთრების უფლება მამის დანაშთ ქონებაზე, თითოეულს 1/3 წილის ოდენობით.

საკასაციო პალატა, იზიარებს აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ 1992 წელს მოქმედი 1964 წლის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსი (569-ე მუხლი) განსხვავებულ წესებს ითვალისწინებდა საკოლმეურნეო კომლში მემკვიდრეობის გახსნისას და აწესებდა, რომ კომლში ბოლო წევრის გარდაცვალებამდე მემკვიდრეობა არ იხსნებოდა. სხვა ოჯახებისათვის მემკვიდრეობის მიღება ხდებოდა საერთო საფუძველზე. ვინაიდან არც ერთი მხარე სადავოდ არ ხდიდა იმ ფაქტს, რომ კ. ჩ-შვილის ოჯახი საკოლმეურნეო კომლს არ წარმოადგენდა და იგი მუშა-მოსამსახურეთა ოჯახს განეკუთვნებოდა, ამიტომ, საკასაციო პალატის აზრით, მასზე ამ კოდექსის 569-ე მუხლით დადგენილი საკოლმეურნეო კომლისათვის გათვალისწინებული წესები ვერ გავრცელდებოდა და ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის გახსნა უნდა მომხდარიყო საერთო საფუძველზე ამავე კოდექსის 568-ე მუხლის შესაბამისად, თითოეულს 1/3 წილის ოდენობით.

საკასაციო პალატა, ასევე, იზიარებს აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს მოსაზრებას და თვლის, რომ კ. ჩ-შვილის მიერ დატოვებულ სამკვიდრო მასაში შედიოდა არა ანდერძის შედგენის დროს (1989 წ.) არსებული ქონება, არამედ მისი გარდაცვალების დროს (სამკვიდროს გახსნის დროს, 1992 წ.) მის საკუთრებაში არსებული ქონება. 1992 წლის 27 აპრილისათვის კ. ჩ-შვილის საკუთრებას არა მარტო საცხოვრებელი სახლი, არამედ მის სახელზე რიცხული საკარმიდამო მიწის ნაკვეთიც შეადგენდა, ვინაიდან საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹ 48-ე დადგენილების მე-5 პუნქტის შესაბამისად: «საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბაღე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადაეცემათ კერძო საკუთრებაში». საკასაციო სასამართლო სავალდებულოდ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოანდერძე კ. ჩ-შვილი 1992 წლის იანვარში, ზემოაღნიშნული ნორმატიული აქტის მიღების დროს კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში ფლობდა სადავო 0,15 ჰა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთს, რაც ამ აქტის შესაბამისად მისი საკუთრება გახდა. ამდენად, სამკვიდროს გახსნისათვის აღნიშნული მიწის ნაკვეთი სამკვიდრო მასაში შედიოდა და იგი სწორად განაწილდა სამივე ანდერძისმიერ მემკვიდრეზე.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს ზ. ჩ-შვილის მოსაზრებას და თვლის, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით კ. ჩ-შვილის ანდერძი კანონიერია და იგი ბათილად არავის უცვნია. ამასთან, ზ. ჩ-შვილის დედა გარდაიცვალა. მამის კ. ჩ-შვილის გარდაცვალებამდე და იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობით საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა, ამასთან, ზ. ჩ-შვილის დედას ანდერძი არ დაუტოვებია, რის გამოც ზ. ჩ-შვილის მოთხოვნა მიწის ნაკვეთზე დედის წილი მემკვიდრეობის მიღების თაობაზე უსაფუძვლოა.

რაც შეეხება ს. ჩ-შვილის მოთხოვნას სარეზერვო ფონდიდან მიწის ნაკვეთის გამოყოფის შესახებ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმეში არ მოიძებნება მტკიცებულებები, რომ ს. ჩ-შვილმა კანონით დადგენილი წესით მიმართა ადმინისტრაციულ ორგანოს – სოფ. ... თემის საკრებულოს მიწის გამოყოფის თაობაზე და სოფ. ... თემის საკრებულომ კანონით დადგენილი წესით, ადმინისტრაციული აქტით უარი უთხრა მიწის გამოყოფაზე, ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ს. ჩ-შვილის მოთხოვნა თავდაპირველად ადმინისტრაციული პროცედურის დაცვით უნდა განიხილოს ადმინისტრაციულმა ორგანომ – სოფ. ... თემის საკრებულომ და უარის შემთხვევაში ს. ჩ-შვილს შეუძლია მიმართოს სასამართლოს.

ამდენად, საკასაციო პალატის აზრით, ზ. და ს. ჩ-შვილების საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 390-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ზ. და ს. ჩ-შვილების საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2000 წლის 17 ოქტომბრის განჩინება.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.