¹ 3გ/დ-104-კ 21 სექტემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ბ. კობერიძე

სარჩელის საგანი: საკრებულოს გამგეობის გადაწყვეტილებების გაუქმება, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ზღვრულ ნორმამდე შევსება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 24 ივლისს ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს ცოლ-ქმარმა ნ. და ლე. ჯ-შვილებმა, მოპასუხედ დაასახელეს ოზურგეთის რაიონის სოფ. ... საკრებულოს გამგეობა, თანამოპასუხეებად მ., ა. და მა. ს-შვილები, ლ. მ-შვილ-ს-შვილი, თ. ჟ-ტი და მოითხოვეს:

1. მ. ს-შვილის ცალკე კომლად გამოყოფის შესახებ ოზურგეთის რაიონის სოფ. ... საკრებულოს გამგეობის 1994წ. 17 ივნისის ¹122 გადაწყვეტილების გაუქმება და 2. კომლზე დაწესებული მიწის ოდენობის ზღვრულ ნორმამდე შესავსებად მათთვის სასოფლო-სამეურნეო მიწის იმ ნაკვეთის გადაცემა, რომლითაც 40 წლის განმავლობაში სარგებლობდნენ.

სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელეებმა შემდეგ გარემოებებზე მიუთითეს: 1993წ. 27 აგვისტოს ოზურგეთის რაიონის სოფ. ... საკრებულოს გამგეობის გადაწყვეტილებით მოსარჩლეები თავიანთ ორ ქალიშვილთან ერთად ცალკე კომლად გამოეყვნენ ვაჟიშვილს, ნ. ჯ-შვილს. მიწის კანონმდებლობის თანახმად ითხოვდნენ კომლზე დაწესებული მიწის ოდენობის ზღვრულ ნორმამდე შევსებას იმ სარეზერვო მიწის ფონდიდან, რომელიც მოსარჩელეების საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის მიმდებარედ იყო და რომლითაც მათი ოჯახი წლების მანძილზე სარგებლობდა, მაგრამ სოფლის ხელმძღვანელობამ მათი თხოვნა არ გაითვალისწინა და მიწების განაწილება კანონმდებლობის დარღვევით მოახდინა. კერძოდ, სოფ. ... მცხოვრებ მ. ს-შვილის განცხადება, მისი ძმის კომლიდან ცალკე კომლად გამოყოფის შესახებ, სოფ. ... საკრებულოს გამგეობის 1994 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა, მ. ს-შვილი ცალკე კომლად გამოეყო და გადაეცა ის მიწის ნაკვეთი, რომელიც პირველ რიგში მოსარჩლეებს უნდა გადასცემოდათ. მოსარჩელეებს დღემდე არა აქვთ შევსებული მიწის ზღვრული ნორმა _ 4500 კვ.მ. და აქვთ მხოლოდ 2430 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი. ამდენად, მოსარჩელეებმა მიწის ნაკვეთის ზღვრულ ნორმამდე შევსება საქმეში თანამოპასუხეებად დასახელებული პირების საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთების ხარჯზე მოითხოვეს.

მოპასუხე _ ოზურგეთის რაიონის სოფ. ... საკრებულოს გამგებელმა გ. დ-ძემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ჯ-შვილები მათი ქალიშვილის, ლ. ჯ-შვილის ცალკე კომლად გამოყოფის შესახებ საკითხს სოფლის საკრებულოში ჯერ კიდევ 1991 წელს აყენებდნენ, მაგრამ იმ დროისათვის კომლის გამოყოფა, მიწის რეფორმასთან დაკავშირებით, შეჩერებული იყო, რის გამოც ჯ-შვილებს უარი ეთქვათ. იმ დროს კომლის გამოყოფაზე ყველას უარი ეთქვა, მათ შორის მ. ს-შვილსაც. მოპასუხემ, ასევე, მიუთითა, რომ 1993წ. 27 აგვისტოს ლე. ჯ-შვილი მეუღლითა და ორი ქალიშვილით გამოეყო თავის ერთადერთ ვაჟიშვილს ნ. ჯ-შვილს. ამ დროისათვის ოჯახი ფლობდა სოფლად პირველი კატეგორიის კომლისათვის დაწესებულ 0,65 ჰა მიწის ნაკვეთს. მათ ამავე დროს მიიტაცეს ლ. მ-შვილ-ს-შვილისათვის მიზომილი 2200 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, რის გამოც ლე. ჯ-შვილი სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით ცნობილ იქნა დამნაშავედ. საბოლოოდ, ლ. მ-შვილ-ს-შვილთან შეთანხმებით, აღნიშნული მიწის ნაკვეთი ლე. ჯ-შვილს მიეზომა და ზღვრულ ნორმამდე შესავსები დარჩა 1800 კვ.მ., რაც, მოპასუხის განმარტებით, არაერთხელ შესთავაზა გამგეობამ სარეზერვო მიწის ფონდიდან, მაგრამ უშედეგოდ.

თანამოპასუხეებმა _ ა., მა. ს-შვილებმა, ლ. მ-შვილ-ს-შვილმა და თ. ჟ-ტმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ მიწის ნაკვეთი, რომელსაც მოსარჩელეები თავისად მიიჩნევენ, ათეული წლების განმავლობაში იყო კოლმეურნეობის საკუთრება და ისინი ერთად, თანაბარი უფლებებით სარგებლობდნენ ამ მიწის ნაკვეთით. თანამოპასუხეების განმარტებით, მათ მიწა გადაეცათ მიწის კანონმდებლობის შესაბამისად, არ ფლობენ ზღვრულ ნორმაზე მეტ მიწის ნაკვეთს, ამდენად, მათი აზრით, სარჩელი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ლე. და ნ. ჯ-შვილების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 10 აპრილის განჩინებით ლე. და ნ. ჯ-შვილების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მოპასუხეები: მა., ა. ს-შვილები, ლ. მ-შვილ-ს-შვილი და თ. ჟ-ტი 1992 წლის 1 ივნისისათვის ცალ-ცალკე კომლად ითვლებოდნენ და მიწათმოსარგებლეთა პირველ კატეგორიას განეკუთვნებოდნენ, რის გამოც მათ პირველ რიგში გამოეყოთ მიწის ნაკვეთი ნორმის ფარგლებში (0,65 ჰა). ამასთან სასამართლომ მოსარჩელეთა მიერ მტკიცებულებების წარმოუდგენლობის გამო, დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ მოპასუხეები ზღვრულ ნორმაზე მეტ ფართობს არ ფლობდნენ და ამ ნაწილში სააპელაციო საჩივარი არ დააკმაყოფილა.

სააპელაციო სასამართლომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო არ დააკმაყოფილა ლე. და ნ. ჯ-შვილების სასარჩელო მოთხოვნა ოზურგეთის რაიონის სოფ. ... საკრებულოს გამგეობის 1993 წლის 4 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე, რომლითაც უარი ეთქვა მათ ქალიშვილს ლ. ჯ-შვილს ცალკე კომლად გამოყოფაზე. სასამართლომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო არ დააკმაყოფილა ასევე, მოსარჩელეთა მოთხოვნა, მ. ს-შვილის ცალკე კომლად გამოყოფაზე სოფ. ... საკრებულოს გამგეობის 1994 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ლე. და ნ. ჯ-შვილებმა. საკასაციო საჩივრის საფუძვლად კასატორები შემდეგ გარემოებებზე მიუთითებენ:

1. სასარჩელო ხანდაზმულობის შესახებ არ უმსჯელია რაიონულ სასამართლოს, რის გამოც, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 65-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოში იგი აღდგენილად ითვლება. ამასთან, საქართველოს ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული აქტი ბათილად უნდა გამოცხადდეს, თუ არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების პროცედურა. მოცემულ შემთხვევაში მ. ს-შვილის ცალკე კომლად გამოყოფისას სოფ. ... საკრებულოს არ გააჩნდა ქონების გაყოფის აქტი და ოჯახის სრულწლოვანი წევრების თანხმობა.

2. სააპელაციო სასამართლომ ტენდენციურად განიხილა საქმე, რადგან ერთ-ერთი მოსამართლე სოფ. ... კოლმეურნეობის იურისკონსულტი იყო და წლების განმავლობაში მუშაობდა მოპასუხე გ. დ-ძესთან. მიუხედავად მათი სამართლიანი მოთხოვნისა, აცილების შუამდგომლობა სასამართლომ არ დაკმაყოფილა.

3. სააპელაციო სასამართლოს საკმარისი მტკიცებულებები გააჩნდა იმისათვის, რომ დაედგინა, ფლობდნენ თუ არა მოპასუხეები ზღვრულ ნორმაზე მეტ მიწის ფართს. ხოლო თუ სასამართლო არასაკმარისად მიიჩნევდა წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, შეეძლო თავად გამოეთხოვა ისინი.

ამდენად, ლე. და ნ. ჯ-შვილებმა საკასაციო საჩივრით სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვეს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტარციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 10 აპრილის განჩინების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ ლე. და ნ. ჯ-შვილების საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ ლე. და ნ. ჯ-შვილების სააპელაციო საჩივრის განხილვისას არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და საქმე განიხილა საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევით, რის შედეგადაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული.

დადგენილია, რომ ძირითადი მოპასუხე, მ. ს-შვილი, რომლის მიწის მიღება-ჩაბარების აქტსაც სადავოდ ხდიდა მოსარჩელე, გარდაიცვალა 2000 წლის 29 ოქტომბერს. ეს ფაქტი ცნობილი იყო როგორც რაიონული, ისე სააპელაციო სასამართლოსათვის. მიუხედავად ამისა, არც ერთ სასამართლოს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის შესაბამისად, საპროცესო უფლებამონაცვლეობაზე არ უმსჯელია და ორივე სასამართლომ საქმე განიხილა გარდაცვლილი პირის მიმართ, მაშინ, როცა ამ საპროცესო ნორმის თანახმად «სადავო ან სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილი სამართლებრივი ურთიერთობებიდან ერთ-ერთი მხარის გასვლის შემთხვევაში (მოქალაქის გარდაცვალება, . . .) სასამართლო დაუშვებს ამ მხარის შეცვლას მისი უფლებამონაცვლით». ამასთან, მოქალაქის გარდაცვალება მხოლოდ იმ შემთხვევაში გახდება საპროცესო უფლებამონაცვლეობის საფუძველი, როდესაც გარდაცვლილის უფლება მატერიალური სამართლის თანახმად მონაცვლეზე შეიძლება გადავიდეს. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას ამ გარემოებასთან ერთად უნდა დაადგინოს, სურს კი მოსარჩელეს მოპასუხის უფლებამონაცვლის საქმეში ჩაბმა, ვინაიდან, როცა საქმე ეხება პროცესიდან გასული მოპასუხის უფლებამონაცვლეს, ჩაებას თუ არა ეს უფლებამონაცვლე პროცესში მოპასუხედ, დამოკიდებულია მოსარჩელის ნება სურვილზე. ხოლო მოსარჩელის სურვილის შემთხვევაში, მოპასუხის უფლებამონაცვლეს უფლება არა აქვს არ ჩაებას პროცესში.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება უნდა მიაქციოს, ასევე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის მეორე და მესამე ნაწილებს, 279-ე მუხლის ა) ქვეპუნქტს, რომელიც ავალდებულებს სასამართლოს უფლებამონაცვლის დადგენამდე შეაჩეროს საქმის წარმოება, თუნდაც ერთ-ერთი, აწ გარდაცვლილი მოპასუხის მიმართ.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვისას არ გამოიყენა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-19 მუხლი, რომელიც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსისაგან განსხვავებულ წესს ადგენს. კერძოდ, ამ ნორმის თანახმად, «საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების გარდა, სასამართლო უფლებამოსილია საკუთარი ინიციატივითაც შეაგროვოს ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებები». ლე. და ნ. ჯ-შვილების სააპელაციო საჩივრის განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ საქმე გადაწყვიტა ძირითადი მტკიცებულებების _ მიწის მიღება-ჩაბარების აქტების შეგროვებისა და შეფასების გარეშე. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა გამოითხოვოს აღნიშნული მტკიცებულებები და დაადგინოს, ფლობენ თუ არა მოპასუხენი ზღვრულ ნორმაზე მეტ მიწის ფართობს.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორების მოსაზრებას და თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად განმარტა კანონი სასარჩელო ხანდაზმულობის თაობაზე. 1993-1994 წლების შემდეგ გასულია 7-8 წელიწადი და ლე. და ნ. ჯ-შვილებს ამ ხნის მანძილზე არ მიუმართავთ სასამართლოსათვის სადავო აქტების გაუქმების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო, ამასთან, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ მა. და ა. ს-შვილები, ლ. მ-შვილ-ს-შვილი და თ. ჟ-ტი წარმოადგენდნენ მიწათმოსარგებლეთა I კატეგორიას, 1992 წლის 1 იანვრამდე არსებულ კომლებს და ლე. და ნ. ჯ-შვილებისაგან განსხვავებით, მათ პირველ რიგში უნდა შევსებოდათ მიწის ნაკვეთი ზღვრულ ნორმამდე. ხოლო რაც შეეხება მ. ს-შვილისათვის გამოყოფილ მიწის ნაკვეთს, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, რამდენად კანონიერად მიეკუთვნა ამ უკანასკნელს აღნიშნული მიწის ნაკვეთი, მითუმეტეს, რომ ლე. და ნ. ჯ-შვილები უფრო ადრე იყვნენ გამოყოფილი ახალ კომლად და მ. ს-შვილისაგან განსხვავებით (II კატეგორია), მიეკუთვნებოდნენ მიწათმოსარგებლეთა პირველ კატეგორიას.

სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას უნდა იხელმძღვანელოს იმ დროს მოქმედი მიწის კანონმდებლობით: საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹ 48, 6 თებერვლის ¹128, 1993წ. 16 იანვრის ¹39 და 28 ივნისის ¹503 დადგენილებებით.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ლე. და ნ. ჯ-შვილების საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლე. და ნ. ჯ-შვილების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 10 აპრილის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდეს.

3. სახელმწიფო ბაჟის საკითხი გადაწყდეს საქმის საბოლოო განხილვისას.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.