გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹3ა/ად-74-კ 11 ივლისი, 2000 წელი, ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე ბ. მეტრეველი

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე, მ. გოგიშვილი

განიხილა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება «კ-ის» საკასაციო საჩივარი თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 24 მარტის გადაწყვეტილებაზე.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელე შპს «კ-ის» სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და უარი ეთქვა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 1 ოქტომბრის ¹1200 განკარგულების «მსჯავრდებულთა შეწყალების შესახებ» თ. ა-ის შეწყალების ნაწილში (პუნქტი-1) ბათილად ცნობაზე.

მოსარჩელე შპს «კ-ი» თავის სასარჩელო მოთხოვნას ასაბუთებდა იმით, რომ პრეზიდენტის 1999 წლის 1 ოქტომბრის ¹1200 განკარგულება, რომლითაც მსჯავრდებული თ. ა-ე სეწყალებულ იქნა, მოსარჩელის აზრით, არ შეესაბამება საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 13 მაისის ¹319 ბრძანებულებას «მსჯავრდებულთა შეწყალების გამოყენების წესის შესახებ», კერძოდ, მსჯავრდებული თავს დამნაშავედ არ ცნობს, არ ინანიებს ჩადენილს, შეწყალების საკითხთა კომისიას არ გამოუთხოვია სათანადო ორგანოებიდან მსჯავრდებულის დახასიათება და დღემდე არ არის ანაზღაურებული მოსარჩელისათვის მიყენებული მატერიალური ზიანი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ უკანონოდ მიიჩნია მსჯავრდებულ თ. ა-ის შეწყალება.

მოპასუხე საქართველოს პრეზიდენტსი წარმოამდგენელმა სარჩელი არ ცნო შემდეგ გარემოებათა გამო: საქართველოს პრეზიდენტმა საქართველოს კონსტიტუციის 73-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ო» პუნქტის საფუძველზე მსჯავრდებული შეიწყალა. მოპასუხის აზრით, საქართველოს კონსტიტუციაში დაფიქსირებული ეს უფლება არის საქართველოს პრეზიდენტის აბსოლუტური და შეუზღუდავი უფლება, რომლის განხორციელებისათვის არ შეიძლება არსებობდეს წინაპირობა. დაცულია თუ არა, საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 13 მაისის ბრძანებულების მოთხოვნები, ამას არსებითი მნიშვნელობა არ შეიძლება ჰქონდეს პრეზიდენტის განკარგულების კანონიერების დასადგენად. ვინაიდან თ. ა-ე პრეზიდენტის განკარგულებით არ შეწყალებულა ზარალის ანაზღაურების ნაწილში, მოპასუხეს მიაჩნია, რომ ზარალის ანაზღაურების მოტივით საქართველოს პრეზიდენტის განკარგუელბის ბათილად ცნობის მოთხოვნა უსაფუძვლოა.

მესამე პირმა თ. ა-ემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მასზე უარის თქმა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილად ცნო შემდეგი გარემოებები:

«მსჯავრდებულთა შეწყალების შესახებ» საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 1 ოქტომბრის ¹1200 განკარგულების პირველი პუნქტით შეწყალებულ იქნა მსჯავრდებული თ. ა-ე, რომელსაც აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი სასამართლოს 1994 წლის 28 ნოემბრის განაჩენით სასჯელის ზომად შეეფარდა 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა, ქონების კონფისკაციით, სასჯელის გაძლიერებული რეჟიმის შრომა-გასწორების კოლონიაში მოხდით სოლიდარულად სხვა მსჯავრდებულებთან ერთად. თ. ა-ეს სასამართლოს განაჩენით დაეკისრა 272960 რუბლისა და 600 აშშ დოლარის ექვივალენტი კუპონის გადახდა «კ-ის» სასარგებლოდ. შეწყალების მომენტისათვის მსჯავრდებულ თ. ა-ეს მოხდილი ჰქონდა 6 წელი, შესაბამისად, დარჩენილი ორი წელი შეეცვალა პირობით ორი წლის გამოსაცდელი ვადით, ე.ი. მსჯავრდებული სრულად არ გათავისუფლდა არც ძირითადი სასჯელისაგან და არც მატერიალური ზარალის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან. საქართველოს პრეზიდენტის ¹1200 განკარგულების აღსრულებას უნდა მოჰყოლოდა მხოლოდ ერთი შედეგი _ თ. ა-ის გათავისუფლება პატიმრობიდან.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე დაზარალებული შეიძლება იყოს მხოლოდ ფიზიკური პირი, რომელსაც დანაშაულის შედეგად მიადგა მატერიალური, ფიზიკური და ქონებრივი ზიანი. დანაშაულით მატერიალურად დაზარალებული იურიდიული პირი საქმეში მონაწილეობს მხოლოდ როგორც სამოქალაქო მოსარჩელე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ჩაითვალა, რომ მოსარჩელე შპს «კ-ის», როგორც იურიდიული პირის, და, შესაბამისად, სამოქალაქო მოსარჩელის, უფლებები შემოიფარგლებოდა სამოქალაქო სარჩელით სდა მას აე შეეძლო მონაწილეობა მიეღო სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემული პირის სისხლისსამართლებრივ დევნაში. ასეთი უფლება მოსარჩელეს არც ამჟამად გააჩნია. შესაბამისად, მოსარჩელეს უფლება არა აქვს, მსჯავრდებულის სასჯელის შემსუბუქების მიზანშეწონილობა თუ კანონიერებს სადავოდ გახადოს. ვინაიდან მსჯავრდებულის შეწყალება პრეზიდენტის 1999 წლის 1 ოქტომბრის ¹1200 განკარგულებით არ მომხდარა მოსარჩელისათვის მატერიალური ზარალის ანაზღაურების ნაწილში, სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული განკარგულება პირდაპირ და უშუალო ზიანს არ შეიძლება აყენებდეს შპს «კ-ის» კანონიერ უფლებებსა თუ ინტერესებს. შესაბამისად, ჩაითვალა, რომ მისი სარჩელი, როგორც დაუშვებელი, არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ასეევ, მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებითYსაქართველოს პრეზიდენტმა განახორციელა თავისი კონსტიტუციური უფლება _ მსჯავრდებულის შეწაყლება, რაც წარმოადგენს მის დისკრეციულ უფლებას. მსჯავრდებულის შეწყალების უფლებას საქართველოს კონსტიტუცია ქვეყნის პრეზიდენტს ანიჭებს უპირობოდ, ხოლო საქართველოს კონსტიტუციის ნორმები სამართალურთიერთობებში გამოიყენება პირდაპირ და უშუალოდ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული აქტის გამოცემისას, თუნდაც დარღვეულ რომ ყოფილიყო «მსჯავრდებულთა შეწყალების წესის შესახებ» საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 13 მაისის ¹319 ბრძანებულების მოთხოვნები, ასეთი არ შეიძლება იყოს გასაჩივრებული განკარგულების გაუქმების საფუძველი. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოსარჩელე შპს «კ-ის» სარჩელი არ დააკმაყოფილა და უარი უთხრა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 1 ოქტომბრის ¹1200 განკარგულების «მსჯავრდებულთა შეწყალების შესახებ» თ. ა-ის შეწყალების ნაწილში ბათილად ცნობაზე.

კასატორი შპს «კ-ი» საკასაციო საჩივრით მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ არის კანონიერი და იგი უნდა გაუქმდეს შემდეგი მოტივებით:

სასამართლო კოლეგიამ არ გამოიყენა საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 13 მაისის ბრძანებულება «მსჯავრდებულთა შეწყალების გამოყენების წესის შესახებ», რომელიც, კასატორის აზრით, არის ერთადერთი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, რომელიც პირდაპირ აწესრიგებს მსჯავრდებულთა შეწყალებას. მიაჩნია, რომ ბრალდებულ თ. ა-ის შეწყალება მოხდა ნორმატიული აქტის მოთხოვნათა სრული დარღვევით. კერძოდ, სახელმწიფო კანცელარიის შეწყალების საკითხთა კომისიას არ გამოუთხოვია საჭირო მაასლები, როგორც თავისუფლების აღკვეთის ადგილიდან, ისე სახელმწიფო მმართველობის, სასამართლო და პროკურატურის აადგილიდან; არ იქნა გათვალისწინებული ის გარემოებები, რომ შეწყალებული მსჯავრდებული არ ცნობს თავს დამნაშავედ და ჩადენილ დანაშაულს, რომლისთვისაც სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით მისჯილი აქვს თავისუფლების აღკვეთა, არ ინანიებს, რაც კასატორის აზრით, საერთოდ გამორიცხავს მისს შეწყალებას. კასატორი თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიას საერთოდ არ უმსჯელია სადავო ადმინისტრაციული აქტის კანონიერებაზე; საქმის განხილვისას გასცილდა დავის ფარგლებს და იმსჯელა დაპატიმრებისა და დაკავების კანონიერებაზე; არ იზიარებს ასსამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ საქართველოს პრეზიდენტის კონსტიტუციური უფლება შეწყალების თაობაზე არის უპირობო უფლება, ვინაიდან არსებობს პრეზიდენტის ბრძანებულება «მსჯავრდებულთა შეწყალების წესის გამოყენების შესაზეხ». კასატორს, ასევე, მიაჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად დააკისრა მას საქართველოს პრეზიდენტის მიერ ადვოკატის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯები.

კასატორი საკასაციო საჩივრით ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, რომლითაც მისი სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდებოდა. საქმის ზეპირი განხილვისას შეცვალა საკასაციო მოთხოვნა და საკასაციო სასამართლოს სთხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება.

მოწინააღმდეგე მხარემ _ საქართველოს პრეზიდენტის წარმომადგენელმა საკასაციო საჩივარი არ ცნო და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დატოვებულ უნდა იქნას უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 13 მაისის ¹319 ბრძანებულება «მსჯავრდებულთა შეწყალების გამოყენების წესის შესახებ». სასამართლომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში იმსჯელა ამ საკითხზე და მიიჩნია, რომ პრეზიდენტის აღნიშნული ბრძანებულება არის კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, რომლითაც დადგენილია გასაჩივრებული განკარგულების მომზადებისა და გამოცემის მოთხოვნები და თუნდაც დამტკიცებულად მიეჩნია გასაჩივრებული განკარგულების მომზადებისა და გამოცემის წესის დარღვევის ფაქტი, ჩათვლიდა, რომ ეს არ შეიძლება ყოფილიყო მისი ბათილად ცნობის დაფუძველი, ვინაიდან საქართველოს კონსტიტუცია საქართველოს პრეზიდენტს უპირობოდ ანიჭებს მსჯავრდებულთა შეწყალების უფლებას. ამ საკითხთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას.

საკასაციო სასამართლო, ასევე, ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ საქართველოს პრეზიდენტისათვის საქართVელოს კონსტიტუციით მინიჭებული მსჯავრდებულთა შეწყალების უფლება არ არის უპირობო უფლება, ვინაიდან არსებობს საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 13 მაისის ¹319 ბრძანებულება «მსჯავრდებულთა შეწყალების გამოყენების წესის შესახებ», სადაც კონკრეტულად მითითებულია, თუ რა პირობებში ხდება მსჯავრდებულთა შეწყალება, ვინ შეიძლება შეიწყალონ და ვინ _ არა. საკასაციო სასამართლოს აზრით, აღნიშნული ბრძანებულება არის კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, რომლითაც არ იზღუდება საქართველოს კონსტიტუციით საქართველოს პრეზიდენტისათვის მინიჭებული უპირობო უფლება მსჯავრდებულთა შეწყალების შესახებ. ზემოაღნიშნული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი ადგენს სახელმწიფო კანცელარიის შესაბამისი სამსახურის მუშაობის წესს, რეგლამენტს და არანაირად არ ზღუდავს საქართველოს პრეზიდენტს შეიწყალოს ნებისმიერი ბრალდებული, ვინაიდან საქართველოს კონსტიტუციით არ არის დადგენილი მსჯავრდებულთა შეწყალების უფლების განხორციელებისას საქართველოს პრეზიდენტის მიერ რაიმე წესის დაცვა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით შეწყალებული მსჯავრდებული თ. ა-ე 1994 წლიდან სასჯელს სასამართლოს განაჩენით, ნაცვლად განსაზღვრული გაძლიერებული რეჟიმის შრომა-გასწორების კოლონიაში მოხდისა, იხდის აჭარის ა. რესპუბლიკის უშიშროების სამინისტროს საგამოძიებო იზოლატორში, ე.ი. კონკრეტულ შემთხვევაში დარღევულია როგორც ადრე მოქმედი შრომა-გასწორების კოდექსი, ისე საქართველოს კანონი «პატომრობის შესახებ».

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ასეთ პირობებში შეუძლებელიც კი იქნებოდა მსჯავრდებულ თ. ა-ის შეწყალების საკითხის მომზადებისას საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების «მსჯავრდებულთა შეწყალების გამოყენების წესის შესახებ» მოთხოვნის სრულად დაცვა, ვინაიდან იგი არ ითვალისწინებს და არც შეიძლება ითვალისწინებდეს სასჯელთა აღსრულების დროს დაშვებულ ისეთ უხეშ დარღვევებს, როგორთანაც კონკრეტულ შემთხვევაში გვაქვს საქმეზე.

საკასაციო სასამართლო, ასევე, ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მასზე დაკისრებულ პრეზიდენტის ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურება ზედმეტად გადაჭარბებულია. საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას გაამახვილებს იმაზე, რომ საქართველოს პრეზიდენტის ინტერესების დამცველმა ადვოკატმა მონაწილეობა მიიღო კონკრეტული საქმის განხილვაში აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლეს სასამართლოში, შემდეგ _ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში, შემდეგ _ თბილისის საოლქო სასამართლოში და საქართველოს უზენაეს სასამართლოში. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადვოკატის დახმარების გამო წაგებული მხარისათვის დაკისრებული გაწეული ხარჯები _ 7153 ლარი და 85 თეთრი არ არის გადაჭარბებული და რეალურია.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარში მითითებულ კანონის დარღვევებს ადგილი არ ჰქონია. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა. შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს «კ-ის» საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. დატოვებულ იქნეს უცვლელად თბილისის საოქლო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 24 მარტის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

3. კასატორ შპს «კ-ს» დაეკისროს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახ. ბაჟის _ 50 ლარის გადახდა.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.