გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹3გ\ად-7-კ 27 მარტი 2000 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე ი. ტაბუცაძე

მოსამართლენი: ნ. კლარჯეიშვილი, ნ. სხირტლაძე

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის პირველი მოადგილის ი. ქ-ის საკასაციო საჩივარი თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 1999 წლის 29 ნოემბრის წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილების გაუქმებისა და შპს „ბ-ისათვის“ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

საკასაციო საჩივრისა და საქმის მასალების შესწავლის შედეგად საკასაციო პალატამ დადგენილად ცნო:

მოსარჩელე _ შპს „ბ-სა“ (......... სამმართველო, შემდგომში _ შპს „ბ-ი“) და არქიტექტურისა და მშენებლობის სამინისტროს «ტ-ის» მშენებარე რკინა-ბეტონის კონსტრუქციების ქარხნის დირექციას შორის 1991, 1992, 1993 წლებში გაფორმდა 3 ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელე კისრულობდა 7026875 მანეთით ქარხნის მშენებლობის დაფინანსებას. ქარხნის ექსპლუატაციაში გაშვების შემდეგ, 1991-1992 წლების ხელშეკრულების 1.3. მუხლის თანახმად, წლიური მოგების 70% გაწეული ხარჯების სრულ დაფარვამდე დაუბრუნდებოდა მოსარჩელეს, ხოლო 1.4 მუხლის მიხედვით, მომდევნო 10 წლის მანძილზე მოსარჩელე მიიღებდა ქარხნის წლიური მოგების 30%-ს. ამასთან 1991-92 წწ. ხელშეკრულებების 2.4 და 1993 წლის ხელშეკრულების 3.1. მუხლებით, პრივატიზაციის კანონის მიღების შემდეგ, მოსარჩელეს უნდა ესარგებლა აქციების შეძენის პრივილეგიით (ს. ფ. 4-13). სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ ხელშეკრულებათა საფუძველზე მოსარჩელეს ქარხნისთვის სულ გადარიცხული ჰქონდა 6500 000 (ექვსი მილიონ ხუთასი ათასი) მანეთი და 200 000 000 (ორასი მილიონი) კუპონი, რომელიE კონტრაჰენტის _ მშენებარე ქარხნის დირექციის _ მიერ არამიზნობრივად იქნა გახარჯული, რასაც წარმოდგენილი სისხლის სამართლის საქმის მასალებიE ადასტურებენ. 1996 წლის 15 ოქტომბერს თბილისის დიდუბის რაიონის სასამართლომ რეგისტრაციაში გაატარა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიერ დაფუძნებული სააქციო საზოგადოება „ტ-ი“, რომლის საკუთრებაშიE შევიდა მშენებარე ქარხანა (ს. ფ. 24,40). რითაც, მოსარჩელის აზრით, დაირღვა მისი, როგორც ინვესტორის უფლებები, ვინაიდან არ იქნა გათვალისწინებული ქარხნის მშენებლობისათვის მის მიერ განხორციელებული ინვესტიციები, რის გამოც სარჩელი აღძრა მიყენებული ზარალისა და გაწეული ხარჯების _ 1625693 დოლარის სახელმწიფოსაგან ანაზღაურების მოთხოვნით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიამ შპს „ბ-ის“ სარჩელზე გამოიტანა წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება, რომლითაც საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან ერთად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 246-ე მუხლის შესაბამისად, დაადგინა სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველიც. კერძოდ:

1. საოლქო სასამართლოს კოლეგიამ, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 212-ე მუხლზე (1964 წლის კოდექსი) დაყრდნობით, კანონიერად ჩათვალა მოსარჩელის მოთხოვნა ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზარალისა და გაწეული ხარჯების ანაზღაურების შესახებ;

2. სასამართლო კოლეგიამ, „საინვესტიციო საქმიანობის შესახებ“ 1991 წლის კანონის მე-19 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მიიჩნია, რომ სს „ტ-ის» დაფუძნებით დაირღვა შპს „ბ-ის“, როგორც ინვესტორის, უფლებები, ვინაიდან არ იქნა გათვალისწინებული ქარხნის მშენებლობისათვის მის მიერ გაწეული ხარჯები;

3. სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა მოპასუხის _ საქართველოს სა-ხელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს წარმომადგენლის _ შუამდგომლობა იმის თაობაზე, რომ სამინისტროს ნაცვლად მოპასუხედ ჩართული უნდა ყოფილიყო სს „ტ-ი“, რომელიც არის იურიდიული პირი და კრედიტორთა წინაშე პასუხს აგებს მთელი თავისი ქონებით. სასამართლო კოლეგიამ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 3.4. მუხლის მიხედვით მიიჩნია, რომ ს.ს. „ტ-ი“ არის კანონის 2.3 მუხლით გათვალისწინებული საქართველოს მმართველობის ორგანოს მიერ სააქციო საზოგადოებად რეორგანიზებული საწარმო, რომელიც კრედიტორის წინაშე პასუხს აგებს განEალკევებული ქონებით, მაგრამ თუ კრედიტორი ვერ დაიკმაყოფილებს თავის მოთხოვნებს საწარმოს ქონებიდან, მისი მოთხოვნები დაკმაყოფილდება შესაბამისი მმართველობის ორგანოს მიერ (სუბსიდიური პასუხისმგებლობა). ვინაიდან ს.ს. „ტ-ის» აქციების ღირებულებაა 278 693 დოლარი, სასარჩელო მოთხოვნა კი 1625693 დოლარი, სასამართლო კოლეგიის აზრით, სახელმწიფოს (საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს სახით), როგორც ს.ს. „ტ-ის“ დამფუძნებელს, სუბსიდიური პასუხისმგებლობა უნდა დაეკისროს შპს „ბ-ის“ წინაშე.

მოპასუხემ _ საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ პუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით. კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად განმარტა „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 3.4. მუხლი, რადგან „ტ-ის“ ბაზაზე სააქციო საზოგადოების შექმნით, სამინისტრომ 1996 წლის 30 აგვისტოს ¹1-3\535 ბრძანებით კანონთან შესაბამისობაში მოიყვანა საწარმოს ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა, მოპასუხედ კი სასამართლო პროცესში თავიდანვე ჩართული უნდა ყოფილიყო «ტ-ის» სამართალმემკვიდრე სს «ტ-ი“.

საქმის მასალების შესწავლის, წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილების კანონიერებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საოლქო სასამართლოს წინასწარი გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს შემდეგი საფუძვლებით:

სახელმწიფოს, როგორ ს.ს. „ტ-ის» დამფუძნებელს, მოსარჩელის წინაშე შეიძლებოდა პასუხისმგებლობა დაკისრებოდა «მეწარმეთა შესახებ» კანონის 3.4. მუხლის I ნაწილით, მხოლოდ საწესდებო კაპიტალში შესატანის საბოლოო განხორციელებამდე. კონკრეტულ შემთხვევაში ს.ს. „ტ-ის» საწესდებო კაპიტალი განისაზღვრა 278693 დოლარით და დამფუძნებლის _ სახელმწიფოს მიერ საზოგადოების საწესდებო კაპიტალში შესატანი სრულად არის შეტანილი და შევსებულია მშენებარე ქარხნის ქონებით. ამიტომ, სახელმწიფოს როგორც სს «ტ-ის» დამფუძნებელს შპს „ბ-ის“ წინაშე პასუხისმგებლობა არ ეკისრება.

საკასაციო პალატა ასევე იზიარებს კასატორის მოსაზრებას საოლქო სასამართლოს მიერ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 3.4. მუხლის მე-2 ნაწილის არასწორი განმარტების თაობაზე, რომლის თანახმადაც, სახელმწიფო ან მმართველობის ადგილობრივ ორგანოს ეკისრება სებსიდიური პასუხისმგებლობა 2.3 მუხლში გათვალისწინებული სახაზინო საწარმოების ვალდებულებებზე მაშინ, როცა კრედიტორები თავიანთ მოთხოვნებს ვერ დაიკმაყოფილებენ მოვალის ქონებიდან. „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 2.3. მუხლის მიხედვით, რომელიც მხოლოდ სახაზინო საწარმოებს ეხებათ, სახელმწიფო ან მმართველობის ადგილობრივ ორგანოებს შეეძლოთ შეექმნათ არა მხოლოდ 2.1. მუხლით გათვალისწინებული საწარმოები: შ.პ.ს. ს.ს. კოოპერატივი, არამედ სახაზინო საწარმოც, რომელიც ასევე იყო იურიდიული პირი, სამართლებრივ ურთიერთობებში ასევე გამოდიოდა საკუთარი სახელით, წარმოადგენდა სამეწარმეო მიზნებისათვის განკუთვნილ სახელმწიფო ან მმართველობის ადგილობრივი ორგანოების განცალკეველებულ ქონებას და მათი მართვა უშუალოდ ხორციელდებოდა ამ ორგანოთა მიერ. სწორედ ამიტომ, დამფუძნებელ სახელმწიფო ან მმართველობის ორგანოს ეკისრებოდა სუბსიდიური პასუხისმგებლობა მხოლოდ სახაზინო საწარმოს ვალდებულებებზე.

მოსარჩელე შპს „ბ-ის“ კონტრაჰენტი სამივე ხელშეკრულებით არის არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა სამინისტროს «ტ-ის» მშენებარე რკინა-ბეტონის კონსტრუქციების ქარხანა, რომელიE შეტანილია ს.ს. „ტ-ის» საწესდებო კაპიტალში (ს. ფ. 40). ს.ს. „ტ-ი“ საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ დააფუძნა 278693 დოლარის საწესდებო კაპიტალით (ს. ფ. 293-294). 1996 წლის 15 ოქტომბრის დადგენილებით ქ. თბილისის დიდუბის რაიონის სასამართლომ სამეწარმეო რეესტრში გაატარა სააქციო საზოგადოება „ტ-ი“, რეგისტრაციის ¹...... (ს.ფ. 24). ამდენად, «ტ-ი» სახაზინო საწარმო არასდროს ყოფილა, იმთავითვე დაფუძნდა სააქციო საზოგადოების სახით და მის ვალდებულებებზე სახელმწიფოს სუბსიდიური პასუხისმგებლობა არ ეკისრება.

კასატორი ასევე ითხოვს საკასაციო პალატის მიერ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანას და მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, რასაც საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს, ვინაიდან სააქციო საზოგადოებად დაფუძნებით «ტ-ი» გახდა არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა სამინისტროს «ტ-ის» რკინა-ბეტონის კონსტრუქციების მშენებარე ქარხნის სამართალმემკვიდრე, რომელსაც ქონებრივ უფლებებთან ერთად გადაცეა ვალდებულებანიც, მათ შორის შპს „ბ-ის“ წინაშე ნაკისრიც, ამრიგად, „მეწარმეთა შესახებ“ კანონისა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 24-ე მუხლის I ნაწილის მიხედვით, სააქციო საზოგადოებამ „ტ-ი“ შპს „ბ-ის“ წინაშე დამოუკიდებლად უნდა იკისროს პასუხისმგებლობა, მთელი თავისი ქონებით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო პალატა ნაწილობრივ აუქმებს თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 29 ივლისის განჩინებას საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს შუამდგომლობის _ სს „ტ-ის» თანამოპასუხედ ჩართვა _ დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ და თბილისის საოლქო სასამართლოს კოლეგიას მიუთითებს, იმსჯელოს საქმეში ს.ს. „ტ-ის“ საპროცესო თანამონაწილედ _ თანამოპასუხედ ჩართვაზე.

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1 მუხლის მე-2 ნაწილითა და მე-7 მუხლით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 404-ე მუხლის I-II ნაწილით, 412-ე მუხლის I ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის მოადგილის ი. ქ-ის საკასაციო საჩივარი.

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 1999 წლის 29 ნოემბრის წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება.

3. გაუქმდეს თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 29 ივლისის განჩინება, საქმეში ს.ს. „ტ-ის» თანამოპასუხედ ჩართვაზე უარის თქმის ნაწილში.

4. საქმე არსებითად განსახილველად დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას.

5. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

6. განჩინების ასლები დადგენილი წესით გადაცეეს მხარეებს.