¹ბს-1688-1660(კ-11) 3 მაისი, 2012 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ნინო ქადაგიძე

პაატა სილაგაძე

სხდომის მდივანი _ ნინო გოგატიშვილი

კასატორი (მოსარჩელე) _ ი/მ “რ. დ-ე”

წარმომადგენელი _ ზ. თ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ 1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

წარმომადგენელი _ გ. ბ-ე

2. სსიპ შემოსავლების სამსახური

წარმომადგენელი _ მ. გ-ი

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 12 ოქტომბრის განჩინება

სარჩელის საგანი _ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2011 წლის 25 მაისს ი/მ “რ. დ-ემ” სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და თბილისის რეგიონული ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, სამეწარმეო საქმიანობის დაწყების მიზნით იგი დარეგისტრირდა ინდ. მეწარმედ. ამასთან, ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონის საგადასახადო ინსპექციაში დარეგისტრირდა დღგ-ს გადამხდელად და აიღო ანგარიშ-ფაქტურები და სასაქონლო ზედნადებები. სახსრების უქონლობის გამო მან ვერ დაიწყო სამეწარმეო-ეკონომიკური საქმიანობა და გადაწყვიტა საგადასახადო ორგანოსათვის დაებრუნებინა აღებული ანგარიშ-ფაქტურები, თუმცა, გაურკვეველ ვითარებაში ანგარიშ-ფაქტურების დაკარგვის გამო ვერ ჩააბარა საგადასახადო ინსპექციას, რის შესახებაც აცნობა, როგორც საგადასახადო ორგანოს, ასევე, მთაწმინდა-კრწანისის შსს განყოფილებას. მოსარჩელის მითითებით, მან ამავე პერიოდში მიმართა საგადასახადო ორგანოს რეგისტრაციიდან მოხსნის თაობაზე. ამის მიუხედავად 2003 წლის მაისში მიიღო ¹676 შეტყობინება, რომლითაც მას ერიცხებოდა საგადასახადო დავალიანება 51664 ლარის ოდენობით. აღნიშნული შეტყობინების საფუძველზე 2003 წლის 22 მაისს მოსარჩელემ საგადასახადო ორგანოში წარადგინა განცხადება, მიუთითა დარიცხული გადასახადის უკანონობაზე და შეტყობინების ბათილად ცნობა და უკანონოდ დარიცხული გადასახადის გაუქმება მოითხოვა. წარდგენილ განცხადებაზე პასუხის მიუღებლობის გამო, მოსარჩელემ ჩათვალა, რომ მისი მოთხოვნა საგადასახადო ორგანოს მხრიდან დაკმაყოფილებულ იქნა.

მოსარჩელის მითითებით, მოგვიანებით, 2010 წლის 22 ივლისს თბილისის რეგიონალურმა ცენტრმა (საგადასახადო ინსპექცია) გამოსცა ¹14/04-8578 ბრძანება ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ. აღნიშნული ბრძანება მოსარჩელემ გაასაჩივრა შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2011 წლის 31 იანვრის ¹256 ბრძანებით არ დაკმაყოფილდა მისი მოთხოვნა გასაჩივრებული აქტის ბათილად ცნობისა და დარიცხული გადასახადისაგან განთავისუფლების შესახებ. მოსარჩელის განმარტებით, შემოსავლების სამსახური დარიცხვის საფუძვლად უთითებს საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 16 ოქტომბრის აქტს და 2002 წლის 24 სექტემბრის დასკვნას.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ დავალიანების შესახებ ინფორმაციის მიღების შემდეგ მან მოითხოვა დარიცხვის განხორციელების შესაბამისი დოკუმენტების, საგადასახადო დეკლარაციების და წარდგენილი დღგ-ს ანგარიშ-ფაქტურების ასლების შესახებ, თუმცა უშედეგოდ. მოსარჩელის მითითებით, მას ასევე არ აქვს 2002 წლის 24 სექტემბრის დასკვნაც, შესაბამისად, გაუგებარია რის საფუძველზე განხორციელდა თანხის დარიცხვა. რაც შეეხება 2002 წლის 16 ოქტომბრის შემოწმების აქტს, მოსარჩელემ განმარტა, რომ იგი არ შეესაბამება 2005 წლამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის მოთხოვნებს; გაუგებარია რა სახის შემოწმებასთან გვაქვს საქმე – გასვლითი თუ კამერალური. კამერალური საგადასახადო შემოწმება ხორციელდება გადასახადის გადამხდელის მიერ წარდგენილი ფინანსური ანგარიშებისა და დეკლარაციების, სხვა დოკუმენტებისა და მონაცემების, აგრეთვე, გადასახადის გადამხდელის მიერ მიცემული ახსნა-განმარტების ანალიზის საფუძველზე, საგადასახადო ვალდებულებათა შესრულების შესაბამისობის დასადგენად საგადასახადო კოდექსის მოთხოვნებთან. ამდენად, საგადასახადო ორგანო კამერალური შემოწმების დროს ამოწმებს საგადასახადო ორგანოში არსებულ დოკუმენტებს, ხოლო გაურკვევლობისას ახდენს გადამხდელისაგან ახსნა-განმარტების მიღებას. ამასთან, მოსარჩელე უთითებს, რომ წარმოდგენილ შემოწმების აქტს არ ახლავს გადასახადის გადამხდელის ხელმოწერა. ასევე არ არის მისი ახსნა-განმარტება დარიცხულ გადასახადთან დაკავშირებით.

ამდენად, მოსარჩელემ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონული ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) 2010 წლის 22 ივლისის ¹14/04-8578 ბრძანების, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2011 წლის 31 იანვრის ¹256 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2011 წლის 10 მაისის ¹1926 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 7 ივნისის საოქმო განჩინებით სსიპ შემოსავლების სამსამხურის თბილისის რეგიონული ცენტრი შეიცვალა უფლებამონაცვლით _ სსიპ შემოსავლების სამსახურით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით ი/მ “რ. დ-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ რ. დ-ე 2001 წლის დეკემბერში დარეგისტრირდა ინდივიდუალურ მეწარმედ და დღგ-ს გადამხდელად, თუმცა სამეწარმეო საქმიანობა არ უწარმოებია. ამასთან, 2002 წლის ნოემბერში მიმართა საგადასახადო ინსპექციას რეგისტრაციიდან მოხსნის მიზნით. საგადასახადო ინსპექციამ ანგარიშ-ფაქტურების დაბრუნება მოითხოვა. დღგ-ს ანგარიშ-ფაქტურები დაიკარგა გაურკვეველ ვითარებაში, რის თაობაზეც მოსარჩელემ განაცხადა მთაწმინდა-კრწანისის პოლიციაში და აღნიშნულის შესახებ ცნობა წარადგინა საგადასახადო ინსპექციაში.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ ი/მ „რ. დ-ეს“ პირად აღიცხვის ბარათზე ერიცხება დავალიანება 431208 ლარის ოდენობით; თბილისის რეგიონული ცენტრის მიერ წარმოდგენილი დასკვნისა და მასალების თანახმად, ი/მ „რ. დ-ის” დავალიანების წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენს საგადასახადო დეპარტამენტის 2002 წლის 24 სექტემბრის №1-11/5318 წერილის საფუძველზე დღგ-ს ძირითად გადასახადში დარიცხული თანხა 49926 ლარი და 2002 წლის 16 სექტემბრის თბილისის ისანი-სამგორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის შემოწმების აქტის საფუძველზე დარიცხული თანხები.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ თბილისის რეგიონული ცენტრის 2010 წლის 22 ივლისის №14/04-8578 ბრძანებით საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის საფუძველზე, საგადასახადო ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით, ყადაღა დაედო ი/მ „რ. დ-ის“ კუთვნილ ქონებას. აღნიშნული ბრძანება რ. დ-ემ სადავო გახადა შემოსავლების სამსახურში. შემოსავლების სამსახურის 2011 წლის 31 იანვრის №256 ბრძანებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, რაც ასევე უცვლელი დარჩა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2011 წლის 10 მაისის ¹1926 გადაწყვეტილებით.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებით და ახსნა-განმარტების საფუძველზე ვერ დადასტურდა გარემოება, რომ საგადასახადო ორგანომ სადავო აქტები გამოსცა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევის გარეშე. სასამართლოს მითითებით, საგადასახადო ორგანოებმა გადაწყვეტილება მიიღეს ყველა ფაქტის, გარემოებების გამოკვლევის და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის მოთხოვნების სრული დაცვით; ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 პუნქტის მოთხოვნის საფუძველზე, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე და ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული ან შესწავლილი.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, სადავოდ ქცეული თბილისის რეგიონული ცენტრის 2010 წლის 22 ივლისის №14/04-8578 ბრძანება, შემოსავლების სამსახურის 2011 წლის 31 იანვრის №256 ბრძანება და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2011 წლის 10 მაისის №1926 გადაწყვეტილება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, წარმოადგენენ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს, რომლებიც აწესებენ და ცვლიან პირის (ი/მ „რ. დ-ის“) უფლებებსა და მოვალეობებს.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ 2010 წლის 29 ნოემბერს ი/მ „რ. დ-ემ“ პირადი აღრიცხვის ბარათზე არსებული დავალიანების და თბილისის რეგიონული ცენტრის 2010 წლის 22 ივლისის №14/04-8578 ბრძანების გაუქმების მოთხოვნით მიმართა შემოსავლების სამსახურს, რომელმაც 2011 წლის 31 იანვრის №256 ბრძანებით არ დააკმაყოფილა წარდგენილი საჩივარი. ასევე, საქმის მასალებით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2003 წლის 15 მაისს მოსარჩელეს ჩაბარდა ისანი-სამგორის საგადასახადო ინსპექციის საგადასახადო დავალიანების არსებობის თაობაზე №676 საგადასახადო შეტყობინება, გირავნობა-იპოთეკის წარმოშობის შესახებ №219 შეტყობინება და ქონების დაყადაღების შესახებ №171 შეტყობინება. აღნიშნული აქტების გაუქმების მოთხოვნით გადამხდელმა განცხადებით მიმართა ისანი-სამგორის საგადასახადო ინსპექციას, თუმცა პასუხი აღნიშნულზე დღემდე არ მიუღია.

საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 256-ე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად განსაზღვრულია, რომ ყოველი შემდგომი საჩივარი უნდა წარდგენილიყო გადაწყვეტილების მისაღებად დადგენილი 30-დღიანი პერიოდის გასვლის შემდეგ, ხოლო გადამხდელის მიერ გადაწყვეტილების შესახებ შეტყობინების მიღების შემთხვევაში – მისი მიღებიდან 10 დღის ვადაში.

სასამართლომ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ შემოსავლების სამსახურის მომსახურების დეპარტამენტის 2011 წლის 18 აპრილის №21-11-5416/01 წერილის თანახმად, ელექტრონული ბაზის მონაცემებით ი/მ „რ. დ-ეს“ 2011 წლის 7 აპრილის მდგომარეობით გააჩნია ბიუჯეტის ვადაგადაცილებული საგადასახადო დავალიანება. აღნიშნული თანხის დარიცხვის წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენს 2002 წლის 16 ოქტომბრის აქტი და 2002 წლის 24 სექტემბრის დასკვნა.

სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე მხარე თავად მიუთითებს, რომ 2003 წლის 15 მაისს ჩაბარდა ისანი-სამგორის საგადასახადო ინსპექციის №676 საგადასახადო შეტყობინება საგადასახადო დავალიანების არსებობის თაობაზე, გირავნობა-იპოთეკის წარმოშობის შესახებ №219 შეტყობინება და ქონების დაყადაღების შესახებ №171 შეტყობინება. ის ფაქტი, რომ გადამხდელმა აღნიშნული დოკუმენტები უკანონოდ მიიჩნია, რომელსაც ადმინისტრაციულმა ორგანომ პასუხი არ გასცა, საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, არ ნიშნავს იმ გარემოებას, რომ გადამხდელის მიერ სადავო თანხის ჩამოწერა მოხდებოდა გადამხდელის პირადი აღიცხვის ბარათიდან. უდავოა, რომ სხვა რაიმე მოქმედება გადამხდელს არ განუხორციელებია, ანუ ადმინისტრაციული ორგანოს უმოქმედობა სადავოდ არ გაუხდია.

აღნიშნულთან დაკავშირებით საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ ვინაიდან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისათვის დადგენილი ვადის დარღვევა ითვლება უარად და საჩივრდება კანონით დადგენილი წესით, რაც მოსარჩელის მიერ არ განხორციელებულა იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, შესაბამისად, გასულია აღნიშნული აქტების გასაჩივრების ვადა და დავალიანება ითვლება აღიარებულად.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით საქალაქო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მეწარმის ქონებაზე ყადაღის დადება შეესაბამება კანონმდებლობით დადგენილ ნორმებს, კერძოდ, უდავოა, რომ 2011 წლის პირველ იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების არსებობის შემთხვევაში საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია, საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით, სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე ყადაღა დაადოს გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და ბალანსზე რიცხულ ნებისმიერ ქონებას.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე არსებული დავალიანება აღიარებულია, შესაბამისად, არ არსებობს ყადაღის დადების შესახებ ბრძანების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.

სასამართლომ აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება და მიიჩნია, რომ სადავო აქტებში ასახული კონკრეტული ურთიერთობის მოწესრიგება შეესაბამება მისი გამოცემის სამართლებრივ საფუძვლებს და წინააღმდეგობაში არ მოდის მოცემული ურთიერთობის მარეგულირებელ სამართლებრივ ნორმებთან, შესაბამისად, სახეზე არ არის ზოგადი ადმინისტრაციული კოდესის 60¹ მუხლით გათვალისწინებული გასაჩივრებული აქტების ბათილად ცნობის წინაპირობები.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ი/მ “რ. დ-ემ”, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 12 ოქტომბრის განჩინებით ი/მ “რ. დ-ის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამასთან, აპელანტის მიერ ვერ იქნა გაბათილებული გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოებები და სამართლებრივი დასკვნები.

სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტზე დაყრდნობით გაიზიარა რა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების დასაბუთებისას შემოიფარგლა მათზე მითითებით და სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში დამატებით განმარტა, რომ საქმის მასალების მიხედვით, კერძოდ, შემოსავლების სამსახურის მომსახურების დეპარტამენტის 2011 წლის 18 აპრილის №21-11-5416/01 წერილის თანახმად, ი/მ „რ. დ-ეს“ 2011 წლის 7 აპრილის მდგომარეობით გააჩნია ბიუჯეტის ვადაგადაცილებული საგადასახადო დავალიანება 431208 ლარის ოდენობით; აღნიშნული თანხის დარიცხვის წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენს თბილისის ისანი-სამგორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 16 სექტემბრის შემოწმების აქტი (ს.ფ.12-16) და 2002 წლის 24 სექტემბრის დასკვნა (აღნიშნული დასკვნა ვერ იქნა მოძიებული საგადასახადო ორგანოებში); მითითებული შემოწმების აქტით დასარიცხად განისაზღვრა დღგ-ს თანხა - 51964.68 ლარი, სანქცია - 12991.18 ლარი, საურავი - 11080.08 ლარი, სულ - 76035.94 ლარი (ს.ფ.13); საქმის მასალების მიხედვით სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ გადასახადის გადამხდელს წარედგინა ისანი-სამგორის საგადასახადო ინსპექციის 2003 წლის 6 მაისის ¹676 საგადასახადო შეტყობინება დეკლარაციის საფუძველზე 157662 ლარის დარიცხვის შესახებ (ს.ფ.26); გადასახადის გადამხდელს ასევე წარედგინა 2003 წლის 6 მაისის ¹219 შეტყობინება გირავნობის, იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ 157662 ლარზე (ს.ფ.27).

სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ გადამხდელს 2003 წლის 15 მაისს ჩაბარდა ისანი-სამგორის საგადასახადო ინსპექციის №676 საგადასახადო შეტყობინება, გირავნობა-იპოთეკის წარმოშობის შესახებ №219 შეტყობინება და ქონების დაყადაღების შესახებ №171 შეტყობინება; სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმის მასალებით ასევე დადგენილია და სადავო არ არის, რომ აღნიშნული აქტების გაუქმების მოთხოვნით მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა ისანი-სამგორის საგადასახადო ინსპექციას, რაზეც პასუხი დღემდე არ მიუღია.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ მიუხედავად გადასახადის გადამხდელის მიერ ისანი-სამგორის საგადასახადო ინსპექციის 2003 წლის 6 მაისის №676 საგადასახადო შეტყობინების საგადასახადო ორგანოთა სისტემაში გასაჩივრებისა და ამ საჩივარზე საგადასახადო ორგანოების მხრიდან პასუხის გაუცემლობისა, გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ვალდებულება მიჩნეული უნდა იქნეს აღიარებულად, ვინაიდან, მას ადმინისტრაციული ორგანოს უმოქმედობა სადავოდ არ გაუხდია. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ ვინაიდან, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისათვის დადგენილი ვადის დარღვევა ითვლება უარად და საჩივრდება კანონით დადგენილი წესით, რაც მოსარჩელის მიერ არ განხორციელებულა იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, შესაბამისად, გასულია აღნიშნული აქტების გასაჩივრების ვადა და დავალიანება ითვლება აღიარებულად.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება იმის შესახებ, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა “ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონი, მიუხედავად იმისა, რომ გადამხდელის მიერ არ მომხდარა დღგ-ს დეკლარირება საგადასახადო ორგანოში და შესაბამისად, არ იყო აღიარებული უკანონო გადასახადი. აპელანტის მითითებული პოზიციის საწინააღმდეგოდ სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 2002 წლის 16 სექტემბრის შემოწმების აქტის მიხედვით მეწარმეს დაერიცხა დღგ-ს თანხა 51964.68 ლარი, შესაბამისი სანქცია-საურავი, წარედგინა საგადასახადო შეტყობინება, გამოყენებულ იქნა უზრუნველყოფის ღონისძიება იპოთეკა-გირავნობის სახით, რაც ადასტურებს საგადასახადო ორგანოს მხრიდან გადასახადის ადმინისტრირებას (აღიცხვა-დარიცხვა) და შესაბამისად, გამორიხცავს “ამნისტიის” გამოყენებას; რაც შეეხება გადამხდელის მიერ გადასახადის არადეკლარირებას, აპელანტის ეს პოზიციაც დაუსაბუთებელია, რადგან ¹676 საგადასახადო შეტყობინების მიხედვით დარიცხვა განხორციელდა დეკლარაციების საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია იმის შესახებ, რომ ვინაიდან, სადავო დარიცხვების განხორციელებიდან გასული იყო 6 წლიანი ვადა, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების განხორციელება ხანდაზმულია. სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ დავა ეხება 2002 წლის 10 აპრილიდან 2002 წლის 16 მაისამდე პერიოდში განხორციელებულ დასაბეგრ ოპერაციებზე 2002 წელშივე ჩატარებული 2002 წლის 16 სექტემბრის შემოწმების აქტის საფუძველზე თანხების დარიცხვას 2003 წლის 6 მაისის საგადასახადო შეტყობინებით, რომელ პერიოდშიც მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 235-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, საგადასახადო ორგანოს შეუძლია განახორციელოს გადასახადი თანხის დარიცხვა ან შეასწოროს გადასახადის ადრე დარიცხული თანხა, ამავე კოდექსის 237-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადის გასვლამდე; 237-ე მუხლის პირველი ნაწილით გადასახადის თანხების დარიცხვა და გადასინჯვა გათვალისწინებულია საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან 6 წლის განმავლობაში; საქმის მასალების მიხედვით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2002-2003 წლების დასრულებიდან 6 წლის განმავლობაში (2011 წლამდე) საგადასახადო ორგანოს არ განუხორციელებია მეწარმეზე დარიცხული თანხების გადასინჯვა, რაც თავისი შინაარსით მოიცავს მეწარმის მიმართ ადმინისტრირების განხორციელებას არსებული დავალიანების ამოსაღებად, 2011 წელს გადამხდელის დავალიანების ამოსაღებად ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ გადაწყვეტილების მიღება ხანდაზმულია; საგადასახადო კოდექსის (1997წ.) 244-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მიხედვით საგადასახადო გირავნობის უფლების ხანდაზმულობის ვადაა 6 წელი საგადასახადო ვალდებულების წარმოქმნის დღიდან. სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს მითითებული ნორმებით რეგლამენტირებულ სადავო სამართლაურთიერთობას, ვინაიდან, დავა ეხება გადასახადის გადამხდელის აღიარებულ საგადასახადო ვალდებულებას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 12 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი/მ “რ. დ-ემ”, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის განმარტებით, საქმეში არსებული მასალების თანახმად, სამეწარმეო საქმიანობის დაწყების მიზნით რ. დ-ემ მოახდინა ინდ. მეწარმედ რეგისტრაცია. ქ. თბილისის ისან-სამგორის რაიონის საგადასახადო ინსპექციაში დარეგისტრირდა დღგ-ს გადამხდელად, აიღო 10 ცალი დღგ-ს ანგარიშ-ფაქტურა და სასაქონლო ზედნადებები. სახსრების უქონლობის გამო ვერ დაიწყო სამეწარმეო-ეკონომიკური საქმიანობა და გადაწყვიტა საგადასახადო ორგანოსათვის დაებრუნებინა აღებული ანგარიშ-ფაქტურები, თუმცა გაურკვეველ ვითარებაში ფაქტურების დაკარგვის გამო, ვერ ჩააბარა საგადასახადო ინსპექციაში, რის შესახებაც 2003 წლის იანვარში აცნობა როგორც საგადასახადო ინსპექციას, ასევე, მთაწმინდა-კრწანისის შსს განყოფილებას. ამავე პერიოდში მიმართა საგადასახადო ორგანოს რეგისტრაციიდან მოხსნის თაობაზე. ამის მიუხედავად, 2003 წლის მაისის თვეში მიიღო №676 შეტყობინება, რომლითაც ერიცხებოდა საგადასახადო დავალიანება 51964 ლარის ოდენობით. 2003 წლის 22 მაისს შეტყობინების საფუძველზე წარადგინა განცხადება და მიუთითა დარიცხული გადასახადის უკანონობაზე, შესაბამისად, შეტყობინების ბათილად ცნობა და უკანონოდ დარიცხული გადასახადის გაუქმება მოითხოვა. წარდგენილ განცხადებაზე პასუხის მიუღებლობის გამო ჩათვალა, რომ მოთხოვნა საგადასახადო ინსპექციის მხრიდან დაკმაყოფილებულ იქნა. მოგვიანებით, 2010 წლის 22 ივლისს თბილისის რეგიონალურმა ცენტრმა გამოსცა №14/04-8578 ბრძანება - ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ, რომელიც მოსარჩელემ გაასაჩივრა შემოსავლების სამსახურში, ხოლო ამ უკანასკნელის საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ 2011 წლის 31 იანვრის №256 ბრძანება - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოში, რომლის 2011 წლის 10 მაისის №1926 გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მოთხოვნა გასაჩივრებული აქტების ბათილად ცნობისა და დარიცხული გადასახადებისგან განთავისუფლების შესახებ. შემოსავლების სამსახური დარიცხვის საფუძვლად უთითებს საგადასახადო ინსპექციის მიერ 2002 წლის 16 სექტემბრის შემოწმების აქტს და 2002 წლის 24 სექტემბრის დასკვნას.

კასატორის მითითებით, დავალიანების შესახებ ინფორმაციის მიღების შემდეგ მან მოითხოვა დარიცხვის განხორციელების შესაბამისი დოკუმენტები, მ.შ. საგადასახადო დეკლარაციების და წარდგენილი დღგ-ს ანგარიშ-ფაქტურების ასლები, თუმცა უშედეგოდ. აღნიშნული დოკუმენტები სასამართლო დავალების მიუხედავად, მოპასუხეთა მიერაც არ იქნა წარმოდგენილი. ასევე არ არსებობს 2002 წლის 24 სექტემბრის დასკვნა, შესაბამისად, გაუგებარია რა სახის ფაქტობრივი საფუძვლები დაედო გადასახადის თანხის დარიცხვას. ასევე არ იქნა წარმოდგენილი დოკუმენტი იმის შესახებ ე.წ. საქონლის შემძენთა მიერ იქნა თუ არა მოთხოვნილიDდღგ-ს გადასახადის თანხის ჩათვლა. რაც შეეხება 2002 წლის 16 სექტემბრის შემოწმების აქტს კასატორის განმარტებით, იგი არ შეესაბამება 2005 წლამდე არსებული საგადასახადო კოდექსის მოთხოვნებს, გაუგებარია რა სახის შემოწმებასთან გვაქვს საქმე - გასვლითი თუ კამერალური. კასატორის განმარტებით, კამერალური საგადასახადო შემოწმება ხორციელდება გადასახადის გადამხდელის მიერ წარდგენილი ფინანსური ანგარიშების და დეკლარაციების, სხვა დოკუმენტებისა და მონაცემების, აგრეთვე, გადასახადის გადამხდელის მიერ მიცემული ახსნა-განმარტების ანალიზის საფუძველზე, საგადასახადო ვალდებულებათა შესრულების შესაბამისობის დასადგენად საგადასახადო კოდექსის მოთხოვნებთან. ამდენად, საგადასახადო ორგანო კამერალური შემოწმების დროს ამოწმებს საგადასახადო ორგანოში არსებულ დოკუმენტებს (დეკლარაციებს, ფინანსურ ანგარიშებს და სხვა), ხოლო გაურკვევლობისას ახდენს გადამხდელისაგან ახსნა-განმარტების მიღებას. კასატორის მითითებით, წარმოდგენილ შემოწმების აქტს არ ახლავს გადამხდელის ხელმოწერა. ასევე არ არის მისი ახსნა-განმარტება დარიცხულ გადასახადთან დაკავშირებით.

კასატორის განმარტებით, 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 256-ე მუხლი ითვალისწინებდა საგადასახადო ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გადასინჯვის შესაძლებლობას, კერძოდ, აღნიშნული მუხლის თანახმად, გადამხდელს, რომელსაც სადავოდ მიაჩნია დარიცხული გადასახადის თანხა ან საგადასახადო ორგანოს გადაწყვეტილება, შეუძლია შუამდგომლობით მიმართოს ამ გადაწყვეტილების მიმღებ საგადასახადო ორგანოს და მოითხოვოს მისი გადასინჯვა. შუამდგომლობაში მითითებული უნდა იყოს და თან უნდა ერთვოდეს მტკიცებულებები და ის სათანადო დოკუმენტები, რომლებიც ასაბუთებენ გადამხდელის მოთხოვნის კანონიერებას. შუამდგომლობა და სათანადო დოკუმენტები წარდგენილი უნდა იქნეს გადამხდელის მიერ გადასახადის დარიცხვის ან საგადასახადო ორგანოს სხვა გადაწყვეტილების შესახებ შეტყობინების მიღებიდან 60 დღის ვადაში. საგადასახადო შემოწმების აქტზე ან საგადასახადო ორგანოს იმ გადაწყვეტილებაზე, რომლებიც მოითხოვს გადამხდელის ხელმოწერას, ხელმოუწერლობა ან ამ კოდექსის 217-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით მათზე გაკეთებული ჩანაწერი ითვლება გადამხდელის შუამდგომლობად (საგადასახადო დავად), ამასთან, გადამხდელი ვალდებულია გადასახადის დარიცხვის ან სხვა გადაწყვეტილების შესახებ შეტყობინების მიღებიდან 60 დღის ვადაში წარუდგინოს საგადასახადო ორგანოს მტკიცებულებები და ის სათანადო დოკუმენტები, რომლებიც ასაბუთებენ გადამხდელის მოთხოვნის კანონიერებას. საგადასახადო ორგანო ამ მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების შესაბამისად გადამხდელის მიერ წარდგენილ შუამდგომლობას განიხილავს, იღებს დასაბუთებულ გადაწყვეტილებას და ამის შესახებ 30 დღის ვადაში აცნობებს გადამხდელს. საგადასახადო ორგანოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებაზე საჩივარი შეიძლება გაეგზავნოს ზემდგომ საგადასახადო ორგანოს მტკიცებულებებით და სათანადო დოკუმენტებით, შუამდგომლობაზე საგადასახადო ორგანოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებასთან ერთად. ზემდგომი საგადასახადო ორგანო ვალდებულია 30 დღის ვადაში აცნობოს გადამხდელს თავისი გადაწყვეტილება. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს სასამართლოში კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ყოველი შემდგომი საჩივარი წარდგენილ უნდა იქნეს გადაწყვეტილების მისაღებად დადგენილი 30-დღიანი პერიოდის გასვლის შემდეგ, ხოლო გადამხდელის მიერ გადაწყვეტილების შესახებ შეტყობინების მიღების შემთხვევაში _ მისი მიღებიდან 10 დღის ვადაში. აღნიშნული ნორმის გათვალისწინებით საგადასახადო შეტყობინების საფუძველზე წარდგენილი შუამდგომლობა, რომლითაც არ ეთანხმება გადამხდელი დარიცხვას, წარმოადგენს საჩივარს, რის შემდეგაც გადამხდელს ევალება შეტყობინების მიღებიდან 60 დღის ვადაში წარადგინოს შუამდგომლობა, რომელსაც უნდა დაურთოს შესაბამისი მტკიცებულებები.Mმეტიც, კასატორის მითითებით, საგადასახდო ინსპექციას ევალებოდა შუამდგომლობის მიღებიდან 30 დღის ვადაში მიეღო დასაბუთებული გადაწყვეტილება შუამდგომლობის დაკმაყოფილების ან მასზედ უარის თქმის შესახებ, რასაც ადგილი არ ქონია. კასატორის განმარტებით, აღნიშნული გახლავთ კანონის იმპერატიული მოთხოვნა, რომელიც უნდა შესრულებულიყო დადგენილ ვადებში ანუ საგადასახადო ინსპექციას მიეღო შესაბამისი გადაწყვეტილება წერილობითი ფორმით და დადგენილი წესით გაეგზავნა გადამხდელისათვის. საგადასახადო ინსპექციას არ გააჩნდა უფლებამოსილება, შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილების გამოცემისა და მისი გასაჩივრებისათვის განსაზღვრული ვადის დადგენის გარეშე, დაერიცხა გადამხდელისათვის უკანონო გადასახადის თანხა, მით უფრო, გადასახადის დარიცხვა განეხორციელებინა ე.წ. 2002 წლის 24 სექტემბრის წერილის საფუძველზე, რომელიც სასამართლოს დავალების მიუხედავად, საგადასახადო ორგანომ ვერ წარმოადგინა ასეთი დოკუმენტის საარქივო მასალებში არ ქონის გამო.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლები და არასწორად განმარტა 2005 წლამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 256-ე მუხლის მე-4 ნაწილი, რაც კასატორის მოსაზრებით, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს. აღნიშნული ნორმა დარეგულირებულ იქნა 2005 წლიდან მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 156-ე მუხლში შეტანილი ცვლილებებით, კერძოდ, საგადასახადო ორგანოს მხრიდან გადამხდელის მოთხოვნაზე პასუხის გაუცემლობა ნიშნავდა მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობას, რაც გადამხდელს ავალდებულებდა ეს უკანასკნელი გაესაჩივრებინა ზემდგომ საგადასახადო ორგანოში ან სასამართლოში ამ მუხლით დადგენილ ვადებში, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

კასატორის მითითებით, სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა 2005 წლამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 114-ე, 115-ე და 118-ე მუხლების მოთხოვნები, კერძოდ, საგადასახადო ორგანოში ანგარიშ-ფაქტურების დაუწყვილებლობა ე.წ. საქონლის შემძენს ართმევდა დღგ-ს თანხის ჩათვლის შესაძლებლობას, შესაბამისად, განხორციელებული ჩათვლა უქმდებოდა, რაც თავის მხრივ უდავოდ იმას გულისხმობს, რომ ჩაუთვლელი დღგ-ს თანხა გადასახდელად არ უნდა დაერიცხოს საქონლის გამყიდველს, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც გადამხდელს სამეწარმეო-ეკონომიკმური საქმიანობა არ უწარმოებია და არც საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები არ გაუწერია. შესაბამისად, კასატორი მიიჩნევს, რომ არ არსებობდა დღგ-ს დარიცხვის საფუძველი.

ამასთან, კასატორს გაუგებრად მიაჩნია სადავო საკითხთან დაკავშირებით გადაწყვეტილების მიღებისას რატომ არ იქნა მიჩნეული საგადასახადო ინსპექციის მიერ 6 წლიანი ვადის გასვლის შემდეგ გამოცემული შეტყობინება საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების განხორციელების შესახებ ხანდაზმულად, რადგან ე.წ. კამერალური შემოწმების აქტი, რომელიც დათარიღებულია 2002 წლის 16 სექტემბრით, გადამხდელს ჩაბარდა ცხრა წლის დაგვიანებით.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ ასევე არ გამოიყენა “ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ”სკანონი, მიუხედავად იმისა, რომ გადამხდელის მიერ არ მომხდარა დღგ-ს დეკლარირება საგადასახადო ორგანოში და შესაბამისად არ იყო აღიარებული უკანონო გადასახადი. ამ კანონის მიხედვით შესრულებულად ჩაითვალა 2004 წლის 1 იანვრამდე წარმოშობილი და შეუსრულებელი საგადასახადო ვალდებულებები და მათ მიმართ არ გამოიყენება ადმინისტრაციული ან კანონმდებლობით გათვალისიწინებული სამართალწარმოება, რადგან კანონმდებლობის შესაბამისად არ იყო დეკლარირებული, დარიცხული და აღრიცხული წარმოდგენილი საგადასახადო ვალდებულება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 6 იანვრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ი/მ “რ. დ-ის” საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 თებერვლის განჩინებით ი/მ “რ. დ-ის” საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტით და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრებით 2012 წლის 5 აპრილს 14:00 საათზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობა, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ ი/მ “რ. დ-ის” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: 2001 წლის 26 დეკემბერს რ. დ-ე დარეგისტრირდა ინდ. მეწარმედ. ამასთან, 2002 წლის აპრილში ი/მ “რ. დ-ე” ნებაყოფლობით რეგისტრირებულია დღგ-ს გადამხდელად და მიღებული აქვს ანგარიშ-ფაქტურები და ზედნადენები. 2002 წლის ნოემბერში მოსარჩელემ მიმართა საგადასახადო ინსპექციას რეგისტრაციიდან მოხსნის მიზნით. საგადასახადო ორგანომ ანგარიშ-ფაქტურების დაბრუნება მოითხოვა. მოსარჩელემ, იმ მოტივით, რომ დღგ-ს ანგარიშ-ფაქტურები გაურკვეველ ვითარებაში დაიკარგა, საგადასახადო ორგანოში ვერ დააბრუნა ანგარიშ-ფაქტურები, რის თაობაზეც მან მთაწმინდა-კრწანისის პოლიციაში განაცხადა და აღნიშნულის შესახებ საგადასახადო ინსპექციაში წარადგინა ცნობა.

საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო ლეგიონის ქ. თბილისის სამმართველოს 2002 წლის 5 სექტემბრის ¹04-4-1/3/1527 წერილის თანახმად, ქ. თბილისის ისანი-სამგორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 16 სექტემბრის ¹70-6/კ 710 დავალების საფუძველზე, ამავე ინსპექციის კონტროლის განყოფილების საგადასახადო ინსპექტორებმა მოპოვებულ მასალებზე დაყრდნობით ი/მ “რ. დ-ესთან” მოახდინეს ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების საკითხების რეალობის შემოწმება. შემოწმების აქტის მიხედვით, ი/მ “რ. დ-ისათვის” დასარიცხად განისაზღვრა ბიუჯეტის კუთვნილი დღგ 51964.68 ლარის ოდენობით, ფინანსური სანქცია - 12991.18 ლარი და საურავი - 11080.08 ლარი, სულ – 76035.94 ლარი (ტ. I; ს.ფ. 14-16).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ აღნიშნული შემოწმების აქტის საფუძველზე ი/მ “რ. დ-ეს” წარედგინა ქ. თბილისის ისანი-სამგორის საგადასახადო ინსპექციის 2003 წლის 6 მაისის ¹676 საგადასახადო შეტყობინება ი/მ “რ. დ-ისათვის” – 157662 ლარის დარიცხვის თაობაზე (ტ. I; ს.ფ. 26), გირავნობის, იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ 2003 წლის 6 მაისის ¹219 შეტყობინება (მოწმობა) 157662 ლარზე, სადაც მითითება გაკეთდა საგადასახადო კოდექსის (1997წ.) 244-ე და 245-ე მუხლებზე (ტ. I; ს.ფ. 27) და ქონების დაყადაღების შესახებ 2003 წლის 6 მაისის ¹171 საგადასახადო შეტყობინება, რომლის თანახმად, ი/მ “რ. დ-ეს” ერიცხებოდა საგადასახადო დავალიანება 157662 ლარის ოდენობით. მოსარჩელეს განემარტა, რომ დავალიანების დაუფარველობის გამო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 244-ე მუხლის შესაბამისად, სახელმწიფოს სასარგებლოდ წარმოშობილია გირავნობის, იპოთეკის უფლება; ამასთან, საგადასახადო ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად, შეტყობინების ჩაბარებიდან 30 დღის შემდგომ გადასახადების გადახდევინება მოხდებოდა ქონების დაყადაღებით და მისი შემდგომი რეალიზაციით (ტ. I; ს.ფ. 129).

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეზე დავას არ იწვევს ის ფაქტი, რომ მოსარჩელემ 2003 წლის მაისში მიიღო ქ. თბილისის ისანი-სამგორის საგადასახადო ინსპექციის 2003 წლის 6 მაისის ¹676 საგადასახადო შეტყობინება, გირავნობის, იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ 2003 წლის 6 მაისის ¹219 შეტყობინება (მოწმობა) და ქონების დაყადაღების შესახებ 2003 წლის 6 მაისის ¹171 საგადასახადო შეტყობინება და მისთვის ცნობილი გახდა საგადასახადო დავალიანების არსებობის თაობაზე. აღნიშნულს მოსარჩელე მიუთითებდა, როგორც საგადასახადო ორგანოში წარდგენილ ადმინისტრაციულ საჩივრებში, ასევე, სასამართლოში საქმის განხილვის მთელს ეტაპზე (სარჩელში, საკასაციო საჩივარში, საკასაციო სასამართლოში გამართულ სხდომებზე).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 256-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, გადამხდელს, რომელსაც სადავოდ მიაჩნდა დარიცხული გადასახადის თანხა ან საგადასახადო ორგანოს სხვა გადაწყვეტილება, შეეძლო შუამდგომლობით მიემართა ამ გადაწყვეტილების მიმღებ საგადასახადო ორგანოსათვის და მისი გადასინჯვა მოეთხოვა. აღნიშნული მუხლის მე-6 ნაწილი განსაზღვრავდა, რომ ყოველი შემდგომი საჩივარი უნდა წარდგენილიყო გადაწყვეტილების მისაღებად დადგენილი 30-დღიანი პერიოდის გასვლის შემდეგ, ხოლო გადამხდელის მიერ გადაწყვეტილების შესახებ შეტყობინების მიღების შემთხვევაში – მისი მიღებიდან 10 დღის ვადაში.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქმის მასალებში წარმოდგენილ 2003 წლის 22 მაისის განცხადებაზე, რომლითაც რ. დ-ემ მიმართა ქ. თბილისის ისანი-სამგორის საგადასახადო ინსპექციის უფროსს და აღნიშნა, რომ იგი გაეცნო ქონების დაყადაღების შესახებ ¹171 საგადასახადო შეტყობინებას, გირავნობის, იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ ¹219 შეტყობინებას (მოწმობას) და ¹676 საგადასახადო შეტყობინებას, რასაც იგი არ ეთანხმებოდა და უსაფუძვლოდ მიიჩნევდა (ტ. I; ს.ფ. 28). საკასაციო სასამართლოს მითითებით, სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მოსარჩელეს აღნიშნულის თაობაზე პასუხი საგადასახადო ორგანოდან არ მიუღია. ამასთან, საქმეზე დავას არც ის გარემოება იწვევს, რომ რ. დ-ეს სხვა რაიმე მოქმედება არ განუხორციელებია და ადმინისტრაციული ორგანოს უმოქმედობა სადავოდ არ გაუხდია. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ წარდგენილ განცხადებაზე პასუხის მიუღებლობა, საგადასახადო ინსპექციის მხრიდან მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებად მიიჩნევა. საკასაციო სასამართლო კასატორს განუმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმაში იგულისხმება როგორც წერილობითი უარი, რომლითაც დაინტერესებული პირის მოთხოვნა შეიძლება როგორც სრულად, ასევე ნაწილობრივ იქნეს უარყოფილი, ასევე,Uზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, უარის თქმად განიხილება ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისათვის განსაზღვრული ვადის დარღვევა (ვადაში აქტის არ გამოცემა) და იგი საჩივრდება კანონით დადგენილი წესით. ესაა ადმინისტრაციული ორგანოს ე.წ. უმოქმედობით უარი, როცა ის გაუშვებს ადმინისტრაციული აქტის გამოცემისათვის დადგენილ ვადას. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სახეზე გვაქვს საგადასახადო ორგანოს უარი (გამოხატული ადმინისტრაციული ორგანოს უმოქმედობაში) ი/მ “რ. დ-ის” მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, რომელიც მოსარჩელეს კანონით დადგენილი წესით არ გაუსაჩივრებია, გასულია ი/მ “რ. დ-ისათვის” დარიცხული საგადასახადო დავალიანების გასაჩივრების ვადა, შესაბამისად, დავალიანება ითვლება აღიარებულად.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ განსახილველი დავის საგანს ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ თბილისის რეგიონული ცენტრის 2010 წლის 22 ივლისის №14/04-8578 ბრძანების (შესაბამისად, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2011 წლის 31 იანვრის ¹256 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2011 წლის 10 მაისის ¹1926 გადაწყვეტილების) კანონიერების დადგენა წარმოადგენს. სასამართლოს მსჯელობის საგანს სცილდება ი/მ “რ. დ-ისათვის” დარიცხული გადასახადის საფუძვლიანობის დადგენა, ვინაიდან, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა აღიარებული საგადასახადო დავალიანება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს 2011 წლის პირველ იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების არსებობის შემთხვევაში საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია, საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით, სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე ყადაღა დაადოს გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და ბალანსზე რიცხულ ნებისმიერ ქონებას.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, იმ პირობებში, როდესაც სახეზე იყო რ. დ-ის მიერ აღიარებული საგადასახადო დავალიანება და ძალაში იყო ქ. თბილისის ისანი-სამგორის საგადასახადო ინსპექციის 2003 წლის 6 მაისის ¹676 საგადასახადო შეტყობინება, გირავნობის, იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ 2003 წლის 6 მაისის ¹219 შეტყობინება (მოწმობა) და ქონების დაყადაღების შესახებ 2003 წლის 6 მაისის ¹171 საგადასახადო შეტყობინება, საგადასახადო ორგანომ მოსარჩელეს ხელახლა წარუდგინა ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ ბრძანება, კერძოდ, შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონული ცენტრის 2010 წლის 22 ივლისის №14/04-8578 ბრძანებით საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის საფუძველზე, საგადასახადო ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით, ყადაღა დაედო ი/მ „რ. დ-ის“ კუთვნილ ქონებას (ტ. I; ს.ფ. 25). აღნიშნული ბრძანება რ. დ-ემ გაასაჩივრა შემოსავლების სამსახურში. შემოსავლების სამსახურის 2011 წლის 31 იანვრის №256 ბრძანებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა (ტ. I ს.ფ. 21-23), რაც ასევე უცვლელი დარჩა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2011 წლის 10 მაისის ¹1926 გადაწყვეტილებით (ტ. I; ს.ფ. 17-20).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში წარმოდგენილ შემოსავლების სამსახურის მომსახურების დეპარტამენტის 2011 წლის 18 აპრილის №21-11-5416/01 წერილზე, რომლის თანახმად, ი/მ „რ. დ-ეს“ 2011 წლის 7 აპრილის მდგომარეობით გააჩნია ბიუჯეტის ვადაგადაცილებული საგადასახადო დავალიანება სულ – 431208.11 ლარის ოდენობით (მათ შორის, ძირითადი გადასახადი – 101890.68 ლარი, საურავი – 316326.25 ლარი, სანქცია – 12991.18 ლარი); ი/მ “რ. დ-ისათვის” აღნიშნული თანხის დარიცხვის წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენს თბილისის ისანი-სამგორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 16 სექტემბრის შემოწმების აქტი და 2002 წლის 24 სექტემბრის დასკვნა (აღნიშნული დასკვნა ვერ იქნა მოძიებული საგადასახადო ორგანოებში)(ტ I; ს.ფ. 91).

ამასთან, კასატორი საკასაციო საჩივარში უთითებს, რომ 2002 წლის 16 სექტემბრის შემოწმების აქტი მას ცხრა წლის დაგვიანებით ჩაბარდა. საკასაციო სასამართლო კასატორს განუმარტავს, რომ შემოწმების აქტი წარმოადგენს გადასახადის გადამხდელის შემოწმებისას გამოვლენილი გარემოებების ფიქსაციის საშუალებას. საგადასახადო შემოწმების აქტის შედგენით საგადასახადო ვალდებულება არ არის ამოქმედებული გადასახადის გადამხდელის მიმართ. განსახილველ შემთხვევაში, უშუალოდ სამართლებრივი შედეგის დადგომისკენ იყო მიმართული და მასში ასახული მოთხოვნის შესრულების ვალდებულებას იწვევდა 2002 წლის 16 სექტემბრის შემოწმების აქტის საფუძველზე გამოცემული ქ. თბილისის ისანი-სამგორის საგადასახადო ინსპექციის 2003 წლის 6 მაისის ¹676 საგადასახადო შეტყობინება, გირავნობის, იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ 2003 წლის 6 მაისის ¹219 შეტყობინება (მოწმობა) და ქონების დაყადაღების შესახებ 2003 წლის 6 მაისის ¹171 საგადასახადო შეტყობინება, რომლებიც მოსარჩელის მითითებით მას 2003 წელს ჩაბარდა. ამდენად, რ. დ-ისათვის ჯერ კიდევ 2003 წელს გახდა ცნობილი საგადასახადო დავალებიანების არსებობისა და მისი დაფარვის ვალდებულების თაობაზე. შესაბამისად, საგადასახადო ორგანომ რ. დ-ეს შეტყობინებები საგადასახადო კოდექსის (1997წ.) 237-ე მუხლით განსაზღვრული 6 წლიანი ვადის დაცვით წარუდგინა; ხოლო სადავო – ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ თბილისის რეგიონული ცენტრის 2010 წლის 22 ივლისის №14/04-8578 ბრძანება წარმოადგენს აღიარებულ საგადასახადო დავალიანებაზე ხელახლა წარდგენილ მოთხოვნას, რაც გამორიცხავს კასატორის მოსაზრებას აღნიშნული აქტის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით.

საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა “ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ”სსაქართველოს კანონი. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას და მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს “ამნისტიის” გამოყენების საფუძველი, ვინაიდან, უდავოდ სახეზეა საგადასახადო ორგანოს მხრიდან გადასახადის ადმინისტრირება (აღრიცხვა-დარიცხვა) და ამასთან, საგადასახადო შეტყობინების მიხედვით დარიცხვა განხორციელდა დეკლარაციების საფუძველზე.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ არც საქმის მასალებიდან გამომდინარეობს და არც კასატორის მიერ საკასაციო სასამართლოს სხდომებზე იქნა დასაბუთებული სადავო - შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონული ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) 2010 წლის 22 ივლისის ¹14/04-8578 ბრძანების, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2011 წლის 31 იანვრის ¹256 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2011 წლის 10 მაისის ¹1926 გადაწყვეტილების კანონთან შეუსაბამობა, რომ აღნიშნული აქტები მიღებულ იქნა კანონის მოთხოვნათა დარღვევით. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სადავო აქტებში ასახული კონკრეტული ურთიერთობის მოწესრიგება შეესაბამება მისი გამოცემის სამართლებრივ საფუძვლებს და წინააღმდეგობაში არ მოდის მოცემული ურთიერთობის მარეგულირებელ სამართლებრივ ნორმებთან, შესაბამისად, არ არსებობს გასაჩივრებული აქტების ბათილად ცნობის საფუძველი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ი/მ “რ. დ-ის” საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგან გასაჩივრებული - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 12 ოქტომბრის განჩინება არსებითად სწორია, არ არსებობს მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი და იგი დატოვებულ უნდა იქნეს უცვლელად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი/მ “რ. დ-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 12 ოქტომბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. ქადაგიძე

პ. სილაგაძე