¹ბს-1477-1459(2კ-11) 24 იანვარი, 2012 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ მხარეთა დასწრების გარეშე

კასატორები _ 1. ქ. თბილისის მერია (მოპასუხე); 2. ლ. ვ-ი (მესამე პირი)

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ თ. ს-ი

დავის საგანი _ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მოსარჩელე: თ. ს-ი

წარმომადგენელი: მ. ჯ-ი

მოპასუხე: ქ. თბილისის მერია

მესამე პირი: ლ. ვ-ი

წარმომადგენელი: მ. ს-ე

სარჩელის სახე: საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60¹-ე მუხლისა და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22- მუხლის საფუძველზე ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა.

სარჩელის საგანი:

თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1228 დადგენილების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა.

სარჩელის საფუძველი :

ფაქტობრივი: მოსარჩელის განმარტებით, 1978-1997 წლების მდგომარეობით ქ. თბილისში, ... ქ. ¹2-ში მდებარე სახლთმფლობელობა ირიცხებოდა თ. ს-ის სახელზე, რომლის საერთო სასარგებლო ფართი იყო 121,28 კვ.მ, მათ შორის, საცხოვრებელი ფართი – 72,68 კვ.მ, ასევე უკანონო ნაგებობა _ საერთო სასარგებლო ფართი – 82,88 კვ.მ, მათ შორის, საცხოვრებელი ფართი – 60,25 კვ.მ. მესამე პირის _ ლ. ვ-ის მეუღლის თხოვნით, მოსარჩელემ დროებით საცხოვრებლად დაუთმო მის მიერ აშენებული ერთ-ერთი ნაგებობა. მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა, რომ მის სახელზე რიცხული სახლთმფლობელობის ნაწილი, რომელსაც მინიჭებული აქვს მისამართი _ ქ. თბილისი, ... ქ. ¹2ა, თბილისის მუნიციპალიტეტის გამგეობის 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1228 დადგენილების საფუძველზე, საჯარო რეესტრში აღირიცხა ლ. ვ-ის სახელზე, რითაც შეილახა მოსარჩელის კანონიერი ინტერესი.

სამართლებრივი: სარჩელის სამართლებრივი საფუძველი მითითებული არ არის. (იხ. ს.ფ. 1-2; ტ.I).

მოპასუხის შესაგებელი :

ფაქტობრივი : თ. ს-ის სარჩელი არ ცნო მესამე პირის _ ლ. ვ-ის წარმომადგენელმა მ. ს-ემ და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. მესამე პირის წარმომადგენელმა ხანდაზმულად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა, რამდენადაც 1997 წლის შემდეგ 2006 წლამდე თ. ს-ს პრეტენზია არ განუცხადებია სადავო ქონებასთან დაკავშირებით, ლ. ვ-ის ოჯახის მიერ განხორციელდა სადავო მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობის პრაქტიკულად ახლით ჩანაცვლება და მხარეები წლების განმავლობაში ცხოვრობდნენ მეზობელ მიწის ნაკვეთებზე.

სამართლებრივი : მესამე პირის წარმომადგენელმა მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218.2 მუხლით განსაზღვრული შემთხვევა, რის გამოც დაუშვებელია სადავო აქტის ბათილად ცნობა (იხ. ს.ფ. 110-113; ტ.I).

საქმის გარემოებები:

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1228 დადგენილების 25-ე პუნქტის საფუძველზე ლ. ვ-ს დაუმაგრდა თ. ს-ის სახელზე რიცხული ქ. თბილისში, ... ქ. ¹2-ში მდებარე 2033 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან 400 კვ.მ ნაკვეთი ... ქუჩის მხრიდან და დაუკანონდა ტექბიუროს მონაცემებით ლიტ “ა” და ლიტ “ბ” სახლთმფლობელობის ნაწილი.

საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ლ. ვ-ის საკუთრებას წარმოადგენს ქ. თბილისში, ... ქ. ¹2ა-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები, ხოლო უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1228 დადგენილება, ქ. თბილისის არქიტექტურისა და პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის მიერ 1997 წლის 17 დეკემბერს გაცემული მიწის ნაკვეთის გეგმა.

მოსარჩელემ დაზუსტებული სარჩელი წარადგინა საქალაქო სასამართლოში და მოითხოვა თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1228 დადგენილების 25-ე პუნქტის ბათილად ცნობა შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელის მითითებით, 2033 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობების მფლობელი, ანუ მესაკუთრე იყო თ. ს-ი, ხოლო ლ. ვ-ი – არაპირდაპირი მფლობელი, რომელსაც ეს უფლება მინიჭებული ჰქონდა თ. ს-ისაგან. შესაბამისად, ქ. თბილისის მერიამ უკანონოდ გადასცა არაპირდაპირ მფლობელს 400 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და ლიტ “ა” და ლიტ “ი” სახლთმფლობელობის ნაწილი, რითაც ზიანი მიადგა მოსარჩელის კანონიერ ინტერესს.

სადავო დადგენილების გამოცემისას დაირღვა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი აქტის მომზადებისა და გამოცემის წესი, ქ. თბილისის მერია ვალდებული იყო მოსარჩელისათვის ეცნობებინა ლ. ვ-ის მიერ შეტანილი განცხადების თაობაზე და ჩაება იგი ადმინისტრაციულ წარმოებაში დაინტერესებულ მხარედ, ამასთან, უნდა გამოეკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება (იხ. ს.ფ. 129-133; ტ.I).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება/სარეზოლუციო/

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილებით თ. ს-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლოს მიერ უდაოდ მიჩნეული ფაქტები:

საქმეში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული საკადასტრო რუკის თანახმად, ქონების საერთო ფართია 533 კვ.მ, ხოლო ქონების მოსარგებლედ მითითებულია ლ. ვ-ი. ტექბიუროს არქივიდან მოპოვებული მიწის ნაკვეთისა და მასთან მყარად დაკავშირებული შენობა-ნაგებობების საინვენტარიზაციო გეგმის თანახმად, ლ. ვ-ი ფლობდა მიწის ნაკვეთს უფლების დამადასტურებელი საბუთით, კერძოდ, ასეთად მითითებულია ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1228 დადგენილება და თანდართული პროექტები. ქ. თბილისის არქიტექტურისა და პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის მიერ 1997 წლის 17 დეკემბერს გაიცა ლ. ვ-ის მიწის ნაკვეთის გეგმა.

სასამართლოს მიერ სადაოდ მიჩნეული ფაქტები:

მოსარჩელემ სადაოდ გახადა გასაჩივრებული აქტით მისი მფლობელობის უფლების შელახვა

მხარეთა მიერ სადაოდ გახდილი ფაქტების შეფასება _ სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელე მხარის მტკიცება იმის შესახებ, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს გასაჩივრებული აქტის მიღებისას არ გამოუყენებია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის არცერთი ნორმა, დარღვეული იყო მისი მიღებისა და გამოცემის წესი, რაც მისი ბათილად ცნობის საფუძველს იძლეოდა. ადმინისტრაციული ორგანოსათვის 1997 წელს გამოცემული აქტის მიმართ 1999 წელს მიღებული და 2000 წელს ამოქმედებული ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის კონკრეტული ნორმების გამოუყენლობაზე მითითება უსაფუძვლოა, რადგან სადაო აქტის გამოცემისას არ არსებობდა კონკრეტული ნორმები, რომელთა დარღვევაზე შეძლებდა მოსარჩელე მითითებას.

სასამართლოს მიერ თავისი ინიციატივით მოპოვებული და დადგენილი ფაქტების შეფასება

სასამართლოს თავისი ინიციატივით არ მოუპოვებია ფაქტები.

სასამართლოს დასკვნები _ სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი და მოსარჩელეს უარი უნდა ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სამართლებრივი შეფასება /კვალიფიკაცია/

საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218.2 მუხლით და განმარტა, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ამოქმედებით კანონმდებელმა მისი ძალაში შესვლამდე მიღებული და გამოცემული ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობის საკითხი სხვაგვარად განსაზღვრა და მისი ბათილად ცნობის წინაპირობები შეკვეცა. აღნიშნული განპირობებული იყო იმ გარემოებით, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მიღებამდე არ არსებობდა ერთიანი ნორმა, რომელიც ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის წესსა და პირობებს შეეხებოდა, რის გამოც შეუძლებელი იყო 2000 წლის 1 იანვრის შემდეგ და მანამდე მიღებულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ _ სამართლებრივ აქტებზე ერთიანი მოთხოვნები გავრცელებულიყო. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლი ეხება ისეთი შინაარსის აქტებს, რომლითაც პირს რაიმე უფლება ან სარგებელი მიენიჭა და რომლის საფუძველზეც უფლებამოპოვებულმა პირმა მიიღო კიდეც იგი. მოცემულ შემთხვევაში გასაჩივრებული დადგენილების საფუძველზე მესამე პირს გადაეცა მიწის ნაკვეთი, რომლის საკუთრების უფლებით აღრიცხვა მან საჯარო რეესტრში მოახდინა _ რეალიზაცია გაუკეთა მისთვის აქტით მინიჭებულ უფლებას.

ამასთან, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218.2 და 218.3 მუხლებით განსაზღვრულ საგამონაკლისო შემთხვევას (იხ. ს.ფ. 156-161; ტ.I).

აპელანტი: თ. ს-ი

წარმომადგენელი: პ. კ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე: ქ. თბილისის მერია

წარმომადგენელი: ს. ჭ-ე

მესამე პირი: ლ. ვ-ი

წარმომადგენელი: მ. ს-ე

აპელაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

აპელაციის მოტივები.

ფაქტობრივი : აპელანტმა მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია, რის გამოც შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

სამართლებრივი: აპელანტის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლოს არ უნდა ეხელმძღვანელა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლით, რამდენადაც აქტის კანონიერება დაკავშირებულია მის შინაარსთან, აქტში ასახული კონკრეტული ურთიერთობის მოწესრიგება უნდა შეესაბამებოდეს მისი გამოცემის სამართლებრივ საფუძვლებს და წინააღმდეგობაში არ უნდა მოდიოდეს მოქმედ სამართლებრივ აქტებთან. კანონის უზენაესობის პრინციპიდან გამომდინარე კი, იგი არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს სამართლებრივი სახელმწიფოს არსს და ქვეყნის ძირითად კანონს – კონსტიტუციას. სადავო აქტით კი მოხდა საკუთრების ხელყოფა, რის შესახებაც თავიდანვე ცნობილი იყო როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს, ასევე მესამე პირისათვის. ამდენად, აპელანტმა მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლოს ცალსახად არ უნდა გადაეწყვიტა დავა. (იხ. ს.ფ. 169-172; ტ.I).

მოწინააღმდეგე მხარის შეპასუხება

თ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი არ ცნო მოწინააღმდეგე მხარემ – ქ. თბილისის მერიამ და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივით:

მოწინააღმდეგე მხარემ ხანდაზმულად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა. საქმის მასალებით არ დგინდება როდის წარმოეშვა მას უფლება მოეთხოვა გასაჩივრებული აქტის ბათილად ცნობა, მაგრამ შეუძლებელია მას არ სცოდნოდა აღნიშნული აქტის შესახებ, მით უფრო 2006 წლამდე. ამასთან, აპელანტი ვერ ადასტურებს, რა პირდაპირი და უშუალო ზიანი მიადგა მას, ვინაიდან არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელეს საკუთრებაში ჰქონდა აღრიცხული სადავო მიწის ნაკვეთი (იხ. ს.ფ. 187-203; ტ.I).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება /სარეზოლუციო/

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 სექტემბრის განჩინებით თ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება (იხ. ს.ფ. 234-238; ტ.I).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ს-მა, რომელმაც მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 სექტემბრის განჩინების გაუქმება (იხ. ს.ფ. 274-288; ტ.I).

საკასაციო სასამართლოს 2010 წლის 3 თებერვლის განჩინებით თ. ს-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 სექტემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად გადაეცა იმავე სასამართლოს (იხ. ს.ფ. 380-387; ტ.I).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 მაისის განჩინებით თ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ სადავო აქტის ბათილად ცნობის შესაძლებლობას გამორიცხავს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218.2 მუხლის დანაწესი და განმარტა, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მოქმედი რედაქცია აღარ შეიცავს სასამართლოს მიერ მითითებულ საგამონაკლისო შემთხვევებს, ვინაიდან აღნიშნული ნორმა არ ითვალისწინებს კოდექსში შეტანილ ცვლილებებს, კერძოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218.2 მუხლი უთითებს ამავე კოდექსის მე-60 მუხლის “ბ” პუნქტზე, როგორც აქტის ბათილობის გამომრიცხავ გარემოებას, მაშინ როდესაც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის “ბ” პუნქტი ეხება აქტის არა ბათილად ცნობას, არამედ არარად გამოცხადების საფუძველს. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით არ არსებობდა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის გამოყენების საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მითითებული ნორმა არ ვრცელდება ისეთი აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების მიმართ, რომლებიც ზღუდავენ მესამე პირების უფლებებს ან კანონიერ ინტერესებს, ანუ როდესაც სხვა პირთა უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვა შეუძლებელია მოცემული აღმჭურველი აქტის გაუქმების გარეშე, რასაც მოცემულ შემთხვევაში აქვს ადგილი. სადავო დადგენილება მოსარჩელისათვის არის შემზღუდავი, ამკრძალავი, ვინაიდან ხსენებული აქტით თ. ს-ს ჩამოერთვა უფლება მიწის ნაკვეთსა და სახლთმფლობელობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო აღმჭურველი აქტის ბათილად გამოცხადების თაობაზე სარჩელის განხილვისას უნდა გაირკვეს აქტის მართლზომიერება, ასევე მისი გამოცემისას კანონმდებლობის მოთხოვნების დაცვა, კანონმდებლობის მოთხოვნების დარღვევის არსებობის შემთხვევაში დარღვევის ხარისხი, დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობის პრინციპის, აქტის ბათილად ცნობით ადრესატისადმი მიყენებული ზიანისა და ამ აქტის ბათილად გამოცხადებით მიყენებული ზიანის სიმძიმე, რაც სასამართლოს არ გამოუკვლევია.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 385.1 მუხლის “ა” ქვეპუნქტით, 385.2, 377-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ ვინაიდან საქალაქო სასამართლოს არ დაუდგენია სარჩელის საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა და არ უმსჯელია რამდენად არსებობდა სადავო დადგენილების ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი, საქმე ექვემდებარებოდა საქალაქო სასამართლოს მიერ ხელახლა განხილვას (იხ. ს.ფ. 16-22; ტ.II).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მერიამ და ლ. ვ-მა.

ქ. თბილისის მერიამ მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 მაისის განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივით:

კასატორის მოსაზრებით, არ არსებობდა არც ერთი საფუძველი, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმე ხელახლა განსახილველად დაებრუნებინა საქალაქო სასამართლოსათვის, რამდენადაც მოცემულ საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებები დადგინდა როგორც საქალაქო, ასევე სააპელაციო სასამართლოს მიერ, საქმეში წარმოდგენილი იყო ყველა მტკიცებულება, რომლის საფუძველზეც შესაძლებელი იქნებოდა გადაწყვეტილების მიღება.

ამდენად, კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი იყო თავად განეხილა და გადაეწყვიტა სადავო საკითხი, მას უნდა გამოეყენებინა კანონით მინიჭებული უფლებამოსილება და თავად ემსჯელა სადავო აქტის კანონიერებასა და ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებასთან დაკავშირებით.

სადავო აქტის კანონიერებასთან დაკავშირებით კასატორმა მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე, 1514-ე მუხლებზე და მიიჩნია, რომ სადავო აქტი გამოცემული იყო კანონის შესაბამისად და არ არსებობდა მისი ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძვლები. ამასთან, იმ დროისათვის მოქმედი “საქართველოს რესპუბლიკის დედაქალაქის – ქ. თბილისის მმართველობითი ორგანოების უფლებამოსილებათა შესახებ” საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარე _ სახელმწიფოს მეთაურის 1992 წლის 19 დეკემბრის ¹9 ბრძანებულების მე-7 პუნქტის შესაბამისად, ქ. თბილისში რადიკალური ეკონომიკური რეფორმების მიზანმიმართულად და დაჩქარებულად ჩატარების მიზნით ქ. თბილისის მერს მიეცა უფლებამოსილება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად განეხორციელებინა მიწის ფონდისა და მუნიციპალური ქონების მართვა, ეწარმოებინა საქალაქო მიწების სახელმწიფო კადასტრი, გადაეწყვიტა იურიდიული პირებისა და მოქალაქეების მიწათსარგებლობის საკითხები. ამავე ბრძანებულების მე-5 პუნქტის თანახმად, ქ. თბილისის მერიის აღმასრულებელი ორგანოების ფუნქციები დაეკისრა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტს, რომელიც ჩაითვალა ყოფილი მერიის აღმასრულებელი ორგანოს უფლებამონაცვლედ. აღნიშნული ბრძანებულებით დამტკიცებული საქართველოს რესპუბლიკის დედაქალაქის – ქ. თბილისის მმართველობითი ორგანოების უფლებამოსილებათა შესახებ დებულების მე-3 პუნქტის თანახმად, ქ. თიბლისის მერიის მუნიციპალიტეტის კაბინეტი არის აღმასრულებელი ორგანოს კოლეგიური ორგანო, რომელსაც ქმნის ქ. თბილისის მერი. მუნიციპალიტეტის კაბინეტს ხელმძღვანელობს ქ. თბილისის ვიცე-მერი მუნიციპალიტეტის პრემიერი, რომელსაც სახელმწიფო მეთაურთან და საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტთან შეთანხმებით ნიშნავს ქ. თბილისის მერი. ამავე მუხლით განისაზღვრა მუნიციპალიტეტის კაბინეტის უფლებამოსილების ფარგლები, რომლის შესაბამისად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტი უფლებამოსილი იყო მიეღო გადაწყვეტილება მოსარჩელისათვის სადავო მიწის ნაკვეთის დამაგრების თაობაზე, რადგან აღნიშნული საკითხის გადაწყვეტა უშუალოდ მის კომპეტენციაში შედიოდა (იხ. ს.ფ. 31-39; ტ.II).

ლ. ვ-მა მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 მაისის განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოსათვის შემდეგი მოტივით:

კასატორმა არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში დაუშვებელი იყო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218.2 მუხლის გამოყენება, ასევე არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ მითითებული ნორმა არ გამოიყენება იმ აღმჭურველი აქტების მიმართ, რომლებიც ზღუდავენ სხვა პირთა უფლებებს. კასატორის მითითებით, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლი ვრცელდება დაუკონკრეტებლად და განუსაზღვრელად ნებისმიერი აღმჭურველი აქტის მიმართ, მით უფრო, რომ ნებმისმიერი აღმჭურველი აქტი მოდის წინააღმდეგობაში სხვა პირის უფლებასთან ან ინტერესთან. ამგვარი განმარტების პირობებში ვერასდროს იქნებოდა გამოყენებული ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218.2 მუხლი, რადგან აქტის გასაჩივრება დასაშვებია მხოლოდ პირდაპირი და უშუალო ზიანის არსებობის პირობით (იხ. ს.ფ. 40-47; ტ.II).

საკასაციო სასამართლოს 2011 წლის 1 თებერვლის განჩინებით, ქ. თბილისის მერიისა და ლ. ვ-ის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დავის სწორად გადაწყვეტის მიზნით, უნდა განიმარტოს და განისაზღვროს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218.2 მუხლის ფუნქცია, რაც ხელს შეუწყობს მის სწორად და ლოგიკურად გამოყენებასა და სადავო სამართალურთიერთობასთან მისადაგებას.

საკასაციო სასამართლოს მსჯელობით, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და იმსჯელოს სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემული იყო თუ არა იმ პერიოდისათვის მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად, რაც შექმნიდა შემდეგი სამართლებრივი დასკვნის შესაძლებლობას: 1. დასაშვებია თუ არა საერთოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218.2 მუხლის გამოყენება და ასეთის შემთხვევაში, 2. ნორმის ადეკვატურ გამოყენებას სსსკ-ის 393-ე მუხლის შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლოს ასევე მიეთითა საკასაციო სასამართლოს 2010 წლის 3 თებერვლის განჩინებაში, რომ სადავო აქტის კანონიერების შემოწმებისას სადავო საკითხი უნდა გადაწყდეს აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობით ადრესატისადმი მიყენებული ზიანისა და ამ აქტის ბათილად გამოუცხადებლობით მიყენებული ზიანის შეფასებით თანაზომიერების პრინციპის საფუძველზე. (იხ. ს.ფ. 114-128. ტ. II).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება /სარეზოლუციო/

სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილებით, თ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება და თ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1128 დადგენილების 25-ე პუნქტი, რომლითაც ლ. ვ-ს დაუმაგრდა თ. ს-ის სახელზე რიცხული, ... ქ.. ¹2-ში მდებარე 2033 კვ.მ. მიწის ნაკვეთიდან დაახლოებით 400 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი ... ქუჩის მხრიდან და დაუკანონდა ტექ.ბიუროს მონაცემებით ლიტ ,,ა“ და ლიტ ,,ი“ სახთმფლობელობის ნაწილი.

აპელაციის მოტივების გაზიარების თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა :

სააპელაციო პალატის მსჯელობით, სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები ქმნიან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემადგენლობას და შესაბამისად, გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონშეუსაბამობისა და დაუსაბუთებლობის თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით,

სააპელაციო სასამართლოს მიერ უდაოდ მიჩნეული ფაქტები

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1228 დადგენილების 25-ე პუნქტის თანახმად, ლ. ვ-ს დაუმაგრდა თ. ს-ის სახელზე რიცხული, ... ქ.. ¹2-ში მდებარე 2033 კვ.მ. მიწის ნაკვეთიდან დაახლოებით 400 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი ... ქუჩის მხრიდან და დაუკანონდა ტექ.ბიუროს მონაცემებით ლიტ ,,ა“ და ლიტ ,,ი“ სახლთმფლობელობის ნაწილი.

მხარეთა მიერ სადაოდ გამხდარი ფაქტების შეფასება:

სასამართლოს მხარეთა მიერ სადაოდ გამხდარი ფაქტების შეფასება არ მოუხდენია.

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები:

საჩივრის პრეტენზია დასაბუთებულია და სახეზეა გასაჩივრებულ ნაწილში ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1228 დადგენილების ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებული ბათილად ცნობის საფუძვლები.

სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება /კვალიფიკაცია/

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1228 დადგენილების გამოცემის დროს ადგილობრივი მმართველობითი ორგანოების უფლებამოსილებები და კომპეტენციები განისაზღვრებოდა საქართველოს რესპუბლიკის დედაქალაქის _ ქ. თბილისის მმართველობითი ორგანოების უფლებამოსილებათა შესახებ საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის _ სახელმწიფო მეთაურის 1992 წლის 19 დეკემბრის ¹9 ბრძანებულებით. აღნიშნული ბრძანებულების მე-7 მუხლის მე-2 აბზაცის თანახმად, ქ. თბილისის მერის კომპეტენცია ქ. თბილისში რადიკალური რეფორმების მიზანმიმართული და დაჩქარებული ჩაბარების მიზნით, სხვა სფეროსთან ერთად, გავრცელდა მიწის ფონდისა და მუნიციპალური ქონების მართვაზე, კერძოდ, ხსენებული დანაწესით ქ. თბილისის მერი აღიჭურვა უფლებით ,,მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად განახორციელოს მიწის ფონდისა და მუნიციპალური ქონების მართვა, აწარმოოს საქალაქო მიწების სახელმწიფო კადასტრი, გადაწყვიტოს იურიდიული პირებისა და მოქალაქეების მიწათსარგებლობის საკითხები...”

ამავე ბრძანებულებით დამტკიცებული საქართველოს რესპუბლიკის დედაქალაქის _ ქ. თბილისის მმართველობითი ორგანოების უფლებამოსილებათა შესახებ დებულების მე-3 მუხლით ქ. თბილისის მერიის მუნიციპალიტეტის კაბინეტი არის აღმასრულებელი ხელისუფლების კოლეგიალური ორგანო, რომელსაც ქმნის თბილისის მერი. მუნიციპალიტეტის კაბინეტს ხელმძაღვანელობს ქალაქ თბილისის ვიცე-მერი _ მუნიციპალიტეტის ვიცე პრემიერი, რომელსაც სახელმწიფო მეთაურთან და საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტთან შეთანხმებით ნიშნავს ქალაქის მერი... მუნიციპალიტეტის ქ. თბილისის აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოთა უფლებამონაცვლე, ხელმძღვანელობს ქალაქის სოციალურ ეკონომიურ განვითარებას, განკარგავს და მართავს მუნიციპალური საკუთრების ქონებას.. “

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული ნორმატიული დანაწესებიდან გამომდინარე, ერთმნიშვნელოვნად განისაზღვრა ქ. თბილისის მერიასა და მის დაქვემდებარებაში არსებული კოლეგიურო ორგანოს მუნიციპალიტეტის კაბინეტის კომპეტენცია სახელმწიფო მიწის ფონდისა და მუნიციპალური საკუთრების განკარგვასთან დაკავშირებით. კერძოდ, ქ. თბილისის მერს მიენიჭა უფლებამოსილება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, განეხორციელებინა მიწის ფონდის მართვა და გადაეწყვიტა იურიდიული პირებისა და მოქალაქეების მიწათსარგებლობის საკითხები.

სააპელაციო პალატის მსჯელობით, მოცემულ შემთხვევაში ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1228 დადგენილების 25-ე პუნქტით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტმა განკარგა არა მუნიციპალური საკუთრება, არამედ ქ. თბილისის მერის განკარგვით კომპეტენციაში მოქცეული სახელმწიფო მიწის ფონდის ნაწილი, რაც იმას ნიშნავს, რომ 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1228 დადგენილების გასაჩივრებული ნაწილის მიღებით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტმა შესაბამისი ნორმატიული აქტით მინიჭებულ უფლებამოსილებას გადაამეტა. ამდენად სახეზეა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევა და აქტი არის ბათილი. (იხ. ს.ფ. 49-54. ტ. III)

კასატორი: ქ თბილისის მერია

წარმომადგენელი: ნ. ს-ი

მოწინააღმდეგე მხარე: თ. ს-ი

კასაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/ :

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და თ. ს-ისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასაციის მოტივები: სამართლებრივი:

პროცესუალური: კასატორის მითითებით, კანონი არასწორად იქნა გამოყენებული და განმარტებული. გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394 მუხლის “ე” ქვეპუნქტების შესაბამისად.

მატერიალური:

კასატორის მითითებით, კასატორმა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის დადგენილების 25-ე პუნქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნით თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მიმართა 2006 წლის 1 ნოემბერს, თუმცა არსებობს მტკიცებულება იმისა, რომ მისთვის სადავო აქტის შესახებ ცნობილი იყო ჯერ კიდევ 1999 წლისთვის. აღნიშნული დასტურდება მიწის ნაკვეთისა და მასთან მყარად დაკავშირებული შენობა-ნაგებობების საინვენტარიზაციო გეგმით, რომლის ასლის დამზადების თარიღად მითითებულია 1999 წლის 21 ივლისი. ამ გეგმაზე მიწის ნაკვეთი მდგომარეობს იმ კონფიგურაციითა და საზღვრებში რაც დღეის მდგომარეობითაა.

ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრების ვადასა და ზოგადოდ სარჩელის დასაშვებობის ინსტიტუტს ითვალისწინებდა, როგორც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი, ასევე ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირვანდელი და დღეის მოქმედი რედაქციაც. თ. ს-ს კი, 1997 წლის 14 ნოემბერს მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 357-362 მუხლებითა და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველადი რედაქციის 22-ე მუხლებით დადგენილი ყველა ვადა აქვს გაშვებული, რაც სასამართლოს არ გაუთვალისწინებია.

კასატორი: ლ. ვ-ი

წარმომადგენელი: მ. ს-ე

მოწინააღმდეგე მხარე: თ. ს-ი

კასაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/ :

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და თ. ს-ისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასაციის მოტივები: სამართლებრივი:

პროცესუალური: კასატორის მითითებით გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული. გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394 მუხლის “ე” და “ე¹” ქვეპუნქტების შესაბამისად.

მატერიალური:

კასატორის მსჯელობით, საკასაციო სასამართლოსაგან სააპელაციო სასამართლოს დაევალა არა უბრალოდ მართლწინააღმდეგობის საკითხის გამოკვლევა, არამედ სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო ემსჯელა თ. ს-ის უფლებებისა და ინტერესების დარღვევაზე და მის არსზე. სასამართლომ მხოლოდ კომპეტენციის არარსებობის საფუძვლით ბათილად ცნო სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, ისე რომ არ უმსჯელია იმ უფლებების დარღვევის შესახებ, რომელიც ანიჭებდა მოსარჩელეს მოცემული მოთხოვნის წამოყენებისათვის.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე გამოიცა სავადო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, შესაბამისად, იმ მომენტისათვის თ. ს-ს შეუძლებელია ჰქონდა ის უფლებამოსილებები, რომელთა გარკვევის აუცილებლობაც მიუთითა საკასაციო სასამართლომ, მაგრამ სააპელაციო პალატამ იგი არ გამოიკვლია.

კასატორის მოსაზრებით, “საქართველოს დედაქალაქის _ თბილისის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-4 პუნქტის მიხედვით, ქ. თბილისის მერია წარმოადგენს მმართველობის ორგანოთა სისტემას, რომელიც თავის თავში მოიაზრებს ქ. თბილისის მთავრობასაც. ამდენად, ქ. თბილისის მერიაზე დაკისრებული ფუნქციის ერთ-ერთი სტრუქტურის მიერ განხორციელება არ გულისხმობს მართლსაწინააღმდეგობასა და კომპეტენციის გადაჭარბებას. გასაჩივრებული აქტი მოიცავს ორ ნაწილს, რომელთან მიმართებაშიც სასამართლოს არგუმენტაცია თანაბრად ვერ იქნება გამოყენებული.

მოწინააღმდეგის შეპასუხება : სამართლებრივი

მოწინააღმდეგე მხარეს შეპასუხება არ წარმოუდგენია, თუმცა წარმოდგენილ მოსაზრებებში საკასაციო საჩივრები არ სცნო და აღნიშნა, რომ ქ. თბილისის მერიის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ვინაიდან, არცერთმა სასამართლომ საეჭვოდ არ გახადა სარჩელის დასაშვებობის საკითხი, ამასთან საინვენტარიზაციო გეგმა არ იქნა მიჩნეული იმ გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებად, რომ მოსარჩელეს დარღვეული აქვს სადავო აქტის გასაჩივრების ვადა, რადგან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.3 მუხლითა და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.2 მუხლით დადგენილი დანაწესების გათვალისწინებით, ხსენებული დოკუმენტით მსგავსი ფაქტის მტკიცება შეუძლებელია და ამ მხრივ არაადეკვატურ მტკიცებულებას წარმოადგენს.

ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესახებ ინფორმირება მხოლოდ რეკვიზიტის დონეზე, სამართლებრივი თვალსაზრისით, არ არის საკმარისი აქტის ოფიციალური გაცნობის ფაქტის დადასტურებისათვის. რადგან აქტის გაცნობა გულისხმობს მისი მთლიანი ოფიციალური ვერი\სიის გაცნობას და არა მხოლოდ რეკვიზიტებისა. შესაბამისად, იმისათვის, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი მხარისათვის გაცნობილად ჩაითვალოს, აუცილებელია, რომ მხარეს გადაცემული ჰქონდეს საკუთრივ აქტი და არა მისი რეკვიზიტების ამსახველი სხვა რომელიმე დოკუმენტი.

მოწინააღმდეგე მხარემ, ლ. ვ-ის საკასაციო საჩივართან მიმართებით აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით დადგენილი დანაწესებით საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლო არ არის შეზღუდული მხოლოდ იმ მითითებებით, რომლებსაც შეიცავს საკასაციო სასამართლოს განჩინება. სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლების დაკონკრეტების ნიადაგზე ნათელი გახდა სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის საფუძვლის არსებობა, რადგან იგი არაუფლებამოსილი ორაგანოს მიერ იყო გამოცემული.

კასატორის მსჯელობა, იმის თაობაზე, რომ, სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.3 მუხლი, სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, ვინაიდან, ეს ნორმა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის ერთ-ერთ საფუძველს განსაზღვრავს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის ამოქმედებისთანავე, საკარმიდამო მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური საცხვოვრებელი სახლები იყო განთავსებული, საცხოვრებელი სახლების მფლობელთა საკუთრებად გამოცხადდა, შესაბამისად კასატორის მოსაზრება, იმ უფლებრივი საკითხის ჭრილში, რომლებიც განსაზღვრავდა თ. ს-ის სამართლებრივ მდგომარეობას სადავო უძრავ ქონებასთან მიმართებით, ასევე უსაფუძვლოა. სახლთმფლობელობა, რომელიც განლაგებული იყო სადავო მიწის ნაკვეთზე, აღრიცხული იყო ტექნიკური ინვენტარიზაციის სამსახურის ჩანაწერებში კონკრეტული უფლებადამდგენი დოკუმენტების საფუძველზე და წარმოადგენდა საკუთრების უფლების ობიექტს, რომელზედაც დამაგრებული იყო შესაბამისი მიწის ნაკვეთი.

მოსაზრების გაზიარება, რომ სადავო აქტით თ. ს-ის უფლება და ინტერესი არ შეილახა უსაფუძვლოა, რადგან, სადავო აქტის საფუძველზე მას მართლზომიერი სარგებლობის უფლება ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ჩამოერთვა, ხოლო სახლთმფლობელობის იმ ნაწილზე, რომელიც განთავსებული იყო სადავო მიწის ნაკვეთზე, მოესპო საკუთრების უფლება. კასატორის მსჯელობა, რომ სადავო აქტის გამოცემის ეტაპზე მიწის ნაკვეთზე არ არსებობდა საკუთრების უფლების მოპოვების სამართლებრივი წყარო და ამის გამო თ. ს-ის უფლება ვერ იქნებოდა შელახული, დისკრიმინაციულ ხასიათს ატარებს.

კასატორი არასწორად მოიხმობს ,,საქართველოს დედაქალაქის _ თბილისის შესახებ” საქართველოს კანონს, რადგან იგი მიღებულ იქნა 1998 წელს – სადავო აქტის გამოცემის შემდგომ. საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის – სახელმწიფო მეთაურის 1992 წლის 19 დეკემბრის ¹9 ბრძანებულების მე-7 მუხლი ცალსახად განსაზღვრავდა, რომ სახელმწიფო მიწის ფონდის განკარგვა უშუალოდ ქალაქის მერის პრეროგატივას წარმოადგენდა და არა მუნიციპალიტეტის კაბინეტისა.

საკასაციო სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის პროცესუალური წინამძღვრები: (სასკ 34.3 მ.)

საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კასატორების ქ. თბილისის მერიისა და ლ. ვ-ის საკასაციო საჩივრები შეიცავს მითითებებს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლით, კერძოდ „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

სარეზოლუციო ნაწილის შინაარსი: ქ. თბილისის მერიისა და ლ. ვ-ის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად გადაეცა იმავე სასამართლოს.

კასაციის დაშვების წანამძღვარის განმარტება კონკრეტულ საქმეზე:

წინამდებარე კასაციის მოტივი _ საქმის არასრულყოფილად გამოკვლევა და საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება არის საგულისხმო და ექვემდებარება საკასაციო სასამართლოს შეფასებას, როგორც საპროცესო სამართლის ძირითადი პრინციპის _ სასამართლოს მხრიდან საქმის ყოველმხრივი გამოკვლევისა და შეფასების შედეგად გადაწყვეტილების გამოტანის შესახებ, დაცვის ვალდებულების თაობაზე.

კასაციის მოტივების გაზიარების თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა:

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას სასამართლოს მიერ დარღვეულია საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის მოთხოვნები, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი. გადაწყვეტილება არ არის იურიდიულად საკმარისად დასაბუთებული

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონშეუსაბამობისა და დაუსაბუთებლობის თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა:

საქმის მასალების თანახმად საკასაციო სასამართლომ ორჯერ დაუბრუნა საქმე ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოს. 2010 წლის 3 თებერვლის განჩინებით თ. ს-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 სექტემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად გადაეცა იმავე სასამართლოს შემდეგი მოტივით: სააპელაციო სასამართლოს დაევალა, ემსჯელა სადავო აქტის კანონიერებაზე და დაედგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, გამოერკვია რა საფუძვლით გადაეცა თ. ს-ის მფლობელობაში არსებული სახლთმფლობელობა ლ. ვ-ს, ვის და რა საფუძველზე ეკუთვნოდა აქტის გამოცემამდე სადავო სახლთმფლობელობა.

საკასაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 1 თებერვალს საქმე კვლავ დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, ვინაიდან, საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეკვლია და ემსჯელა სადავო ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემული იყო თუ არა იმ პერიოდისათვის მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, ამასთან, არ გაუთვალისწინებია საკასაციო სასამართლოს 2010 წლის 3 თებერვლის განჩინებით მოცემული მითითებები და არც გაუქარწყლებია ისინი.

სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილებით კი, თ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ისე რომ, ზემოაღნიშნული განჩინებების მიუხედავად, სააპელაციო სასამართლოს არც ამჯერად უმსჯელია, არ გაუქარწყლებია საკასაციო სასამართლოს მითითებები მოცემულ საქმესთან დაკავშირებით. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება დააფუძნა ,,საქართველოს რესპუბლიკის დედაქალაქის _ ქ. თბილისის მმართველობითი ორგამოების უფლებამოსილებათა შესახებ საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის _ სახელმწიფო მეთაურის 1992 წლის 19 დეკემბრის ¹9 ბრძანებულებას” და სადავო აქტის გამომცემი ორგანოს უფლებამოსილების არქონის გამო ბათილად ცნო სადავო აქტი საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე.

თ. ს-ის წარმომადგენელმა – პ. კ-ემ სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე განმარტა: ,, სახელმწიფოს მეთაურის 1992 წლის 18 დეკემბრის @9 ბრძანებულების თანახმად, შესაძლებელი იყო განკარგულიყო მხოლოდ თავისუფალი ტერიტორია, ანუ რომელიც იყო მუნიციპალიტეტის საკუთრება. ამ ბრძანებულებაში ჩამოთვლილია მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ნუსხა და ეს ტერიტორია არ არის ამ ნუსხაში. ეს არ იყო თავისუფალი მიწის ნაკვეთი, რასაც ადასტურებს, სადავო დადგენილების თუნდაც ის ჩანაწერი, რომ თ. ს-ზე რიცხული მიწის ნაკვეთი გადაეცა ლ. ვ-ს. ერთ-ერთი მთავარი საკითხი არის ეს და არ შეიძლება ჩაითვალოს სარჩელის შეცვლად, რომ ადმინისტრაციულ წარმოებაში კვალიფიკაცია უნდა მიეცეს სადავო აქტს. ¹9 ბრძანებულება მიუთითებს, რომ ქალაქის მერი იყო იმ კომპეტენციის მქონე, რომ განეკარგა მიწა და არა მუნიციპალიტეტის კაბინეტი, როგორც მერს დაქვემდებარებული აღმასრულებელი კოლეგიური ორგანო. შესაბამისად, ეს არაუფლებამოსილება არის, არა აქტის არარად ცნობის, არამედ, აქტის ბათილად ცნობის საფუძველი. ვინაიდან აქ არის არა ტერიტორიული უფლებამოსილება დარღვეული, არამედ საგნობრივი. მუნიციპალიტეტის კაბინეტის თავმჯდომარე იყო პრემიერი, ანუ სხვა პირი. ამიტომ ეს არის აქტის ბათილად ცნობის უპირობო საფუძველი, რომელსაც განმარტავს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლის მე-3 ნაწილი”. (იხ. ს.ფ. 42-45. სასამართლო სხდომის ოქმი).

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ აპელანტის წარმომადგენლის ზემომოყვანილი მსჯელობა, რომელიც გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ და თავის დასკვნაში ასახა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.3 მუხლის საფუძველზე სადავო აქტის ბათილად ცნობის დადგენით, იურიდიული თვალსაზრისით სრულიად დაუსაბუთებელია და არ გამომდინარეობს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმების შინაარსის ერთობლივი წაკითხვიდან, კერძოდ: 2005 წლის 24 ივნისის საკანონმდებლო ცვლილებით საქართველოს ზოგად ადმინისტრაციულ კოდექსში დაკონკრეტდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის სამართლებრივი ხასიათი და მისი გაუქმების სამართლებრივი შედეგები. შედეგად, მივიღეთ მე-60 მუხლი _ აქტის არარად აღიარების, 60¹ მუხლი _ გამოცემისთანავე უკანონო აქტის ბათილად ცნობის და 61-ე მუხლი _ გამოცემისას კანონიერი, თუმცა შემდგომში ფაქტობრივი თუ სამართლებრივი გარემოების გამო უკანონო აქტის ძალადაკარგულად გამოცხადების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60, 60¹ და 61-ე მუხლების შინაარსიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ერთმანეთისგან გამიჯნა არარა, უკანონო და კანონიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, რათა დადგინდეს თითოეულის სამართლებრივი შედეგების გაუქმების საკითხი, კერძოდ, არარა აქტს მიღებისთანავე არა აქვს იურიდიული ძალა და არ წარმოშობს სამართლებრივ შედეგს, ხოლო კანონიერ (60¹) და უკანონო (61-ე) ადმინისტრაციულ სამართლებრივ აქტებს შეუძლიათ შეიძინონ შესასრულებლად სავალდებულო ხასიათი მათი ადრესატისათვის.

საკასაციო სასამართლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60.1. მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ მითითებული ნორმით განსაზღვრულია 4 შემთხვევა, რომლებიც წარმოადგენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის არარად აღიარების საფუძველს, კერძოდ: ა) შეუძლებელია მისი გამომცემი ორგანოს დადგენა; ბ) გამოცემულია არაუფლებამოსილი ორგანოს ან არაუფლებამოსილი პირის მიერ; გ) მისი შესრულება შეუძლებელია ფაქტობრივი მიზეზების გამო და დ) მისი შესრულება გამოიწვევს სისხლისამართლებრივ ან ადმინისტრაციულ სამართლდარღვევას.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში არაუფლებამოსილი ორგანოს მიერ გამოცემულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს უკავშირდება აქტის არარად აღიარების სამართლებრივი შედეგები.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ 60.1 მუხლის ,,ბ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული აქტის არარად აღიარების ერთ-ერთი საფუძველი _ აქტის გამოცემა არაუფლებამოსილი ორგანოს ან არაუფლებამოსილი პირის მიერ, ამ საკანონმდებლო ცვლილებების განხორციელებამდე მოქმედ რედაქციაში ფორმულირებული იყო აქტის ბათილად ცნობის ერთ-ერთ საფუძვლად, შესაბამისად, 5.3 მუხლის დანაწესი ადეკვატური იყო 2005 წლის 24 ივნისამდე მოქმედ მე-60 მუხლის ტექსტთან. მას შემდეგ, რაც ეს საფუძველი განეკუთვნა აქტის არარად აღიარების შემთხვევას, საქართველოს ზოგად ადმინისტრაციული კოდექსის 5.3 მუხლი შესაბამისობაში უნდა მოსულიყო მოქმედ 60.1 მუხლთან, რაც არ განხორციელდა. ეს ფაქტი საკანონმდებლო ხარვეზით უნდა აიხსნას და არცერთ შემთხვევაში არ არის გამართლებული 5.3 მუხლის ტექსტისთვის რაიმე სხვა გამოყენების თვალსაზრისის შემუშავება, რადგან ასეთ პირობებში, მთლიანად ინგრევა ის ლოგიკური სქემა, რომელიც კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართლის თეორიის და მისი ინსტიტუტების კვალიფიციური გააზრებით ჩამოაყალიბა 2005 წელს. ამდენად, 5.3 მუხლისათვის რაიმე განსხვავებული, ახალი შინაარსის მინიჭება სრულიად წინააღმდეგობრივი და არასწორია. ადმინისტრაციული სამართლის დოქტრინა აქტის არარად აღიარების საფუძველს _ არაუფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ აქტის გამოცემა, არ ჰყოფს ტერიტორიულ და საგნობრივად არაუფლებამოსილების კუთხით, ნებისმიერი გადაცდომა კომპეტენციის ფარგლებიდან იწვევს აქტისათვის იურიდიული ძალმოსილების გამოცლას და მისი აღსრულება დაუშვებელია.

საკასაციო სასამართლო ეყრდნობა რა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 დეკემბრის განჩინებაში / ს. ჩ-ისა და ლ. დ-ის სარჩელისა გამო ქ. ბათუმის მერიასა და მ. დ-ის მიმართ/, ჩამოყალიბებულ განმარტებას: ,,საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია თავად არარა აქტის ბუნებით. ვინაიდან ამგვარი აქტი აღსრულების ძალმოსილების ანუ იურიდიული ძალის არმქონეა, მისი მოქმედების შეწყვეტა ვერ მოხდება. კერძოდ, სამართლებრივი აქტის იურიდიული ძალა სწორედ მისი მოქმედების ანუ აღსრულების ფუნქციაშია. აქტის გაუქმება ნიშნავს მისი მოქმედების შეწყვეტას, ასე, მაგალითად: აქტის ბათილად ცნობა ნიშნავს რომ აქტის მოქმედების შეწყვეტას ამა თუ იმ მომენტიდან: ა)გამოცემის მომენტიდან; ბ) გამოცხადების მომენტიდან; გ) მომავალში კონკრეტული თარიღის დათქმით, ან ძალადაკარგულად გამოცხადება ნიშნავს, რომ აქტის მოქმედება შეწყდება მისი ძალადაკარგულად გამოცხადების მომენტიდან. ვინაიდან, გამოცემისას უკანონო და გამოცემისას კანონიერი აქტები იურიდიული ძალის მქონე აქტებია და მათი მოქმედება დამოკიდებულია ადმინისტრაციული საჩივრის ან ადმინისტრაციული სარჩელის აღძვრაზე ან გამომცემი ორგანოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებაზე. მაშინ, როცა არარა აქტი ვერ იძენს შესასრულებლად სავალდებულო ძალას და მისით განსაზღვრული მოწესრიგება არ შეიძლება ძალაში შევიდეს, როგორც საჯარო წესრიგის საწინააღმდეგო მოვლენა. ამდენად, აქტის არარად აღიარება მიზნად ისახავს მისი იურიდიული ძალმოსილების არმქონე დოკუმენტად სასამართლო წესით დადასტურებას, რათა თავიდან იქნეს აცილებული ამგვარი აქტის აღსასრულებლად გადაცემა, ხოლო აღსრულების შემთხვევაში – მისი შედეგების გაქარწყლება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული სამართლის ერთ-ერთი ფუნდამენტური პრინციპი – მმართველობის განხორციელება კანონიერების პრინციპის საფუძველზე, ბოჭავს ადმინისტრაციულ ორგანოებს -მიიღონ კანონსაწინააღმდეგო გადაწყვეტილებები, მათ შორის, კომპეტენციის აღრევით, სხვა მმართველობითი ორგანოს უფლებამოსილების სფეროში შემავალ საკითხზე მიღებული გადაწყვეტილება საფრთხეს წარმოადგენს საჯარო წესრიგისათვის და სამართლებრივი სახელმწიფოს სტაბილური მმართველობის განხორციელებისათვის. ვინაიდან არც ერთი საზოგადოება დაზღვეული არ არის ამგვარ გადაწყვეტილებათა მიღების ჰიპოთეზისაგან, კანონმდებელმა მმართველობით ორგანოებში ქაოსის თავიდან ასაცილებლად ასეთი აქტებისათვის ნულოვანი სამართლებრივი შედეგი განსაზღვრა. ამავდროულად ეს იცავს მოქალაქეებს, რადგან მათ გააჩნიათ კანონიერი მოლოდინი ადმინისტრაციულ ორგანოთა მიერ სწორედ კანონიერების პრინციპის საფუძველზე მმართველობის განხორციელებისა.

საკასაციო სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ სადავო აქტთან დაკავშირებული სარჩელის მოთხოვნის ფორმულირება დამოკიდებულია არა იმაზე, თუ დროში როგორ ზემოქმედებს აქტით განსაზღვრული შედეგები ადრესატის უფლებებზე, არამედ აქტის სამართლებრივ ბუნებაზე. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლების არსებობის (ან ასეთის ვარაუდის) პირობებში უფლების დაცვა უზრუნველყოფილია სწორედ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 25-ე მუხლით გათვალისწინებული სარჩელის სახით საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60¹ მუხლით გათვალისწინებული აქტების კანონიერების შემოწმებისას სასამართლოს გააჩნია დისკრეციული უფლებამოსილება მისი მოქმედების შეწყვეტის თარიღის განსაზღვრისას, მაშინ, როცა არარა აქტთან მიმართებაში ამგვარი უფლებამოსილება ვერც ერთ შემთხვევაში ვერ იქნება გამოყენებული. აღიარებითი სარჩელის განხილვისას სასამართლო ადასტურებს ან არ ადასტურებს სადავო აქტს, როგორც გამოცემისთანავე იურიდიული ძალის არმქონე დოკუმენტს და სწორედ ეს მართლმსაჯულებითი ფუნქცია - სასამართლო წესით დადასტურება არის წინაპირობა ამ მოთხოვნის აღიარებითი სარჩელის სახისათვის მიკუთვნებისა.“

არარა აქტის საფუძველზე განხორციელებული სამართლებრივ მოქმედებების და შედეგების თაობაზე საკასაციო სასამართლო ასევე ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას საქმეზე (ადმინისტრაციულ საქმეზე ¹ბს-130-876(კ-05), გ. ჭ-ას საკასაციო საჩივრის გამო, ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 5 აგვისტოს განჩინებაზე, მოწინააღმდეგე მხარე ზუგდიდის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს მიმართ) ჩამოყალიბებულ განმარტებებსა და სასამართლო დასკვნებს, კერძოდ: ,,საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აქტის არარად აღიარების საფუძვლების დადგენისას კანონმდებელი მიზნად ისახავს ადმინისტრირების კანონიერებისა და პირის სამართლებრივი დაცვის უზრუნველყოფას. ადმინისტრაციული ორგანოს ან სასამართლო წესით აქტის არარად აღიარება, ანუ აქტის არარად აღიარების ერთ-ერთი საფუძვლის დადგენა _ დადასტურება იწვევს მძიმე იურიდიულ შედეგს, რადგან მის საფუძველზე განხორციელებული მოქმედებები ასევე მიიჩნევა არალეგიტიმურად.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული სამართლის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი _ კანონიერი ნდობის ინსტიტუტი არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს არარა აქტების მიმართ, რამდენადაც: 1. ამგვარი აქტი არ არის იურიდიული ძალის მქონე; 2. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი მითითებული ინსტიტუტის გამოყენების შესაძლებლობას უშვებს კანონიერი და უკანონო აქტების და არა მათ საფუძველზე განხორციელებული ღონისძიებების მიმართ, შესაბამისი სავალდებულო წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში; 3. კანონიერი ნდობის ინსტიტუტის არსებობა პირდაპირ კავშირშია სამართლებრივ შედეგთან, სწორედ სამართლებრივი შედეგის სტაბილურობის შენარჩუნების მიზანს ემსახურება კანონიერი ნდობის დაცვა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დოქტრინა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერების შესახებ მოიცავს ორ ასპექტს. კერძოდ, თუ რა შემთხვევაშია აქტი კანონიერი ან უკანონო და მეორეს მხრივ, თუ რა სამართლებრივ შედეგებს იწვევს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მართლწინააღმდეგობა. დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობა არ არის დაცვის ღირსი, ანუ არ არსებობს კანონიერი ნდობა, თუ ა) მას საფუძვლად უდევს დაინტერესებული მხარის უკანონო ქმედება და ბ) ან, როდესაც მისთვის ამ აქტის უკანონობა ცნობილი იყო ან უნდა ცოდნოდა.

ამ პირობებში აქტის არარად აღიარება, რომელიც უკანონობის იმგვარ საფუძვლებს შეიცავს, რომელთა გამოც კანონმდებელი მას იმთავითვე, მიღების მომენტიდანვე აცლის იურიდიულ ძალას, რის გარეშეც იგი ვერ იძენს ისეთი სამართლებრივი აქტის შინაარსს, რომელიც აღსრულებას ექვემდებარება ანუ არ გააჩნია აღსრულების ძალმოსილება, განსხვავებით უკანონო (ბათილი) აქტებისგან, რომლის არამართლზომიერების მიუხედავად დაშვებულია მისგან წარმოშობილი სამართლებრივი შედეგების დროის გარკვეული მონაკვეთით შენარჩუნება (ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60^I მუხლის მე-7 პუნქტი), რამდენადაც კანონმდებელი ადმინისტრაციულ ორგანოს ან სასამართლოს ანიჭებს ამგვარი აქტის მოქმედების შეწყვეტის თარიღის განსაზღვრის უფლებამოსილებას”.

ადმინისტრაციული სარჩელების სახეების საპროცესო-სამართლებრივი მნიშვნელობის სწორ გამოყენებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 28 აპრილის განჩინებაში /საქმეზე ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის გამგეობის სარჩელისა გამო, მოპასუხე ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის მიმართ/ ჩამოყალიბებულ განმარტებას:

,,ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 28¹ მუხლის თანახმად, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი გასცდეს სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, მაგრამ იგი არ არის შებოჭილი სასარჩელო მოთხოვნის ფორმულირებით. პროცესის დაჩქარების მიზნით, მოსამართლეს შეუძლია დაეხმაროს მხარეს მოთხოვნის ტრანსფორმირებაში.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული სარჩელის მოთხოვნის ტრანსფორმირების პროცესუალური შესაძლებლობა გაგებულ უნდა იქნას ამგვარად, რომ კანონმდებელმა სიტყვა “ტრანსფორმაციას” მიანიჭა სამართლებრივი მნიშვნელობა, რომელიც განმარტებულ უნდა იქნას თავად მისი შინაარსიდან გამომდინარე. ტრანსფორმაცია გულისხმობს გარდაქმნას, სახეცვლილებას, შეცვლას, შესაბამისად, ტერმინის სამართლებრივი კონტექსტი ნიშნავს სასარჩელო მოთხოვნის გარდაქმნას, სახეცვლილებას, შეცვლას.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 28¹ მუხლი ემსახურება პროცესის ეკონომიის პრინციპის რეალიზაციას, რაც ადმინისტრაციულ სარჩელთან მიმართებაში გულისხმობს ადმინისტრაციული სარჩელის სახის _ რაც განისაზღვრება სწორედ სასარჩელო მოთხოვნის მიხედვით, გარდაქმნის, სახეცვლილების, შეცვლის შესაძლებლობას. ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26²-ე მუხლის მიხედვით, სასამართლო ამოწმებს განმწესრიგებელ სხდომაზე ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-25 მუხლებთან ადმინისტრაციული სარჩელის შესაბამისობის საფუძვლებს. სარჩელის სახის შეუსაბამობის პირობებში მოსამართლეს ენიჭება პროცესუალური უფლებამოსილება ოფიციალობის პრინციპიდან გამომდინარე, მიუთითოს მოსარჩელეს სასარჩელო მოთხოვნის ანუ სარჩელის ერთი სახის სხვა სახის სარჩელად გარდაქმნისაკენ. ვინაიდან სარჩელის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში მოსარჩელე ინარჩუნებს საპროცესო უფლებას აღძრას სხვა სახის სარჩელი და სწორედ პროცესის ეკონომიის პრინციპს ემსახურება სარჩელის სახის გარდაქმნის, სახეცვლილების შესაძლებლობა; აგრეთვე, დაბალი სამართლებრივი კულტურის პირობებში შესაძლებელია მოსარჩელემ კვალიფიციურად ვერ ჩამოაყალიბოს მოთხოვნა.”

მოცემულ შემთხვევაში სასამართლო უნდა დახმარებოდა აპელანტს მოთხოვნის ტრანფორმირებაში, ვინაიდან, სასამართლოს სხდომაზე ზემოაღნიშნული განცხადების საფუძველზე ნათელია, რომ აპელანტი ითხოვს უფლებამოსილების გადამეტების საფუძველზე აქტის გაუქმებას რაც აქტის არარად აღიარების საფუძველია.

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს კასატორის მოტივაციას სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევის შესახებ, რამდენადაც სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არ შეუფასებია დავის საგანი, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის დადგენილება ცნო ბათილ აქტად და შეფასება არ მისცა იმ ფაქტს, რომ მართალია, მოსარჩელე პროცესუალურად (ფორმალურად) სადავო აქტის ბათილად ცნობას მოითხოვდა, თუმცა სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ (მატერიალურ) საფუძვლად ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას უფლებამოსილების გადამეტებას უთითებდა, რომ სადავო აქტი გამოცემული იყო არაუფლებამოსილი პირის მიერ.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სარჩელი /დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვის სამართლებრივი საშუალება/ შედგება, როგორც სამართლებრივი, აგრეთვე ფაქტობრივი საფუძვლისაგან, ამასთან სარჩელის საფუძველი არის ის ფაქტები, რომელთა არსებობა განაპირობებს მოთხოვნის საფუძვლიანობას და რომლებსაც მატერიალური სამართლის ნორმა უკავშირებს სადავო სამართალურთიერთობის სუბიექტების უფლება-მოვალეობების წარმოშობას, შეცვლას და შეწყვეტას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დიფერენცირებულია ადმინისტრაციული სარჩელების სახეები. აქტის არარად აღიარების მოთხოვნას პროცესუალურად შეესაბამება ადმინისტრაციული სარჩელის სპეციალური სახე _ აღიარებითი სარჩელი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 25-ე მუხლის საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო 25-ე მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ აღიარებითი სარჩელის აღძვრა პირს შეუძლია მხოლოდ მაშინ, როდესაც მოსარჩელეს გააჩნია კანონიერი ინტერესი მოცემულ სამართალურთიეთობასთან დაკავშირებით. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეეფასბინა მოსარჩელის კანონიერი ინტერესი, რამდენად ლახავდა მოცემული აქტი მის უფლებებს და რა სამართლებრივ საფუძველზე ფლობდა იგი მოცემულ მიწის ნაკვეთს. სასამართლოს არ უმსჯელია თ. ს-ი საკუთრების თუ სარგებლობის უფლებით ფლობდა მიწის ნაკვეთს, შესაბამისად, განხილული და შეფასებული არ არის ქ. თბილისის მერის და ლ. ვ-ის სამართლებრივი მოსაზრებები.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ,,საქართველოს რესპუბლიკის დედაქალაქის _ ქ. თბილისის მმართველობითი ორგანოების უფლებამოსილებათა შესახებ საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის _ სახელმწიფო მეთაურის 1992 წლის 19 დეკემბრის ¹9 ბრძანებულების” მე-7 დებულების მესამე აბზაცი მიუთითებს ქ. თბილისის მერიის კომპეტენციის ფარგლებს: ,,მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად განახორციელოს მიწის ფონდისა და მუნიციპალური ქონების მართვა, აწარმოოს საქალაქო მიწების კადასტრი, გადაწყვიტოს იურიდიული პირებისა და მოქალაქეების მიწათსარგებლობის საკითხები”. ამავე ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,საქართველოს რესპუბლიკის დედაქალაქის _ ქ. თბილისის მმართველობითი ორგანოების უფლებამოსილებათა შესახებ დებულების” მე-3 აბზაცის თანახმად: ქ. თბილისის მერიის მუნიციპალიტეტის კაბინეტი არის აღმასრულებელი ხელისუფლების კოლეგიალური ორგანო, რომელსაც ქმნის თბილისის მერი. მუნიციპალიტეტის კაბინეტს ხელმძღვანელობს ქალაქ თბილისის ვიცე-მერი _ მუნიციპალიტეტის ვიცე-პრემიერი, რომელსაც სახელმწიფო მეთაურთან და საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტთან შეთანხმებით ნიშნავს ქალაქის მერი... მუნიციპალიტეტის ქ. თბილისის აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოთა უფლებამონაცვლე, ხელმძღვანელობს ქალაქის სოციალურ ეკონომიურ განვითარებას, განკარგავს და მართავს მუნიციპალური საკუთრების ქონებას.. “

სააპელაციო პალატის მსჯელობით, მოცემულ შემთხვევაში ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1228 დადგენილების 25-ე პუნქტით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტმა განკარგა არა მუნიციპალური საკუთრება, არამედ ქ. თბილისის მერის განკარგვით კომპეტენციაში მოქცეული სახელმწიფო მიწის ფონდის ნაწილი, რაც იმას ნიშნავს, რომ 1997 წლის 13 ნოემბრის ¹22.17.1228 დადგენილების გასაჩივრებული ნაწილის მიღებით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტმა შესაბამისი ნორმატიული აქტით მინიჭებულ უფლებამოსილებას გადაამეტა, რის გამოც, მიიჩნია, რომ აქტი ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიჩნია სადავო აქტი არაკომპეტენტური ორგანოს მიერ გამოცემულად, რომ არ გამოუკვლევია და არ შეუფასებია თუ რა ნორმატიულ საფუძველზე ახორციელებდა მუნიციპალიტეტის კაბინეტი ამ უფლებამოსილებას, მით უფრო იმ პირობებში, როცა არამხოლოდ მოცემული სადავო შემთხვევა, არამედ, იმ პერიოდში მასიურად მუნიციპალიტეტი იღებდა აღნიშნულ საკითხებზე გადაწყვეტილებებს, იყო თუ არა თბილისის მერიისგან რაიმე სამართლებრივი აქტი უფლებამოსილების დელეგირების თაობაზე. სასამართლო ვალდებულია საფუძვლიანად გამოარკვიოს აღნიშნული გარემოება. ასევე, სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია თბილისის მერის უფლებამოსილება _ სახელმწიფო მიწის ფონდის მართვის თაობაზე გულისხმობს თუ არა მიწის განკარგვის კომპეტენციასაც.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემული დებულებების თანახმად, ქ. თბილისის მერს მინიჭებული ჰქონდა მუნიციპალური საკუთრებისა და სახელმწიფო მიწის ფონდის მართვის უფლებამოსილება.

სააპელაციო სასამართლოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებით დაევალა შეემოწმებინა სადავო აქტის კანონიერება მისი გამოცემის მომენტისათვის მოქმედ კანონმდებლობასთან, რაც სრულიად დაუსაბუთებლად და არაკვალიფიციურად განახორციელა. მითუმეტეს იმ ვითარებაში, როცა სადავო აქტი არ შეიცავს არანაირ დასაბუთებას, თუ რომელ სამართლებრივ ნორმაზე დაყრდნობით დაუმაგრა ლ. ვ-ს მიწის ნაკვეთი. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს უნდა ემსჯელა იმ დროისათვის მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად აქტი გამოცემული იყო თუ არა სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე. სასამართლო დასკვნა აღნიშნულზე სამართლებრივი თვალსაზრისით სრულიად დაუსაბუთებელი, ხოლო პროცესუალური თვალსაზრისით ადმინისტრაციული სარჩელის სახეების და აქტის არარა და ბათილობის საფუძვლების აღრევით განახორციელა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია, არ გაუქარწყლებია ქ. თბილისის მერიის მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევის თაობაზე. არანაირი სამართლებრივი შეფასება არ მიუცია ამ საკითხისათვის, არ გაუქარწყლებია მოპასუხის სამართლებრივი მოტივები.

საკასაციო სასამართლოს მითითებები სააპელაციო სასამართლოსათვის:

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება არის დაუსაბუთებელი, განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ დავის მართებულად გადაწყვეტის მიზნით არსებითი მნიშვნელობა აქვს ერთმანეთისაგან გაიმიჯნოს უკანონო და არარა ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები.

შესაბამისად დაეხმაროს მოსარჩელეს ადმინისტრაციული სარჩელის სახის განსაზღვრაში. სააპელაციო სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს ზემომითითებული საკასაციო სასამართლოს მსჯელობები, ხოლო, ასეთის არგაზიარების პირობებში შესაბამისი დასაბუთებული სასამართლო მოსაზრებები ასახოს თავის გადაწყვეტილებაში. გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება, მოახდინოს შეფასება სადავო აქტის გამოცემის მომენტისათვის მოქმედი კანონმდებლობის, სწორად განსაზღვროს სარჩელის სახე და საპროცესო და მატერიალური სამართლის ნორმების დაცვით გადაწყვიტოს დავა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესაბამისად, საქმე ხელახალი განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ქ. თბილისის მერიისა და ლ. ვ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს; სასამართლო ხარჯების გადანაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმის საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.