¹ბს-97-97(კ-12) 5 ივნისი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე
სხდომის მდივანი _ ნ. გოგატიშვილი
კასატორი (მოსარჩელე) _ ი/მ ,,ლ. რ-შვილი”; წარმომადგენელი – თ. მ-ისი
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ სსიპ შემოსავლების სამსახური, წარმომადგენელი – ნ. Qქ-ძე; საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო; წარმომადგენელი – ი. შ-შვილი
დავის საგანი _ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა და პირადი აღრიცხვის ბარათზე გადახდილი თანხის ასახვა
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ოქტომბრის განჩინება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
მოსარჩელე: ი/მ ,,ლ. რ-შვილი”
წარმომადგენელი: თ. Mმ-ისი
მოპასუხე: სსიპ შემოსავლების სამსახური
წარმომადგენელი: ნ. Qქ-ძე
მოპასუხე: საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო
წარმომადგენელი: გ. ზ-ძე
მესამე პირი: მესამე პირები საქმეში არ მონაწილეობენ
სარჩელის სახე: საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-601 მუხლისა და ადმინსტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის საფუძველზე ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა.
სარჩელის საგანი:
საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) 2005 წლის 7 აგვისტოს ¹007/887 საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ შეტყობინების ბათილად ცნობა.
სსიპ შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონული ცენტრის 2010 წლის 28 ივლისის ¹14/04-14553 ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ ბრძანებისა და 2010 წლის 28 ივლისის 14/04/-14553 ბრძანებაში ცვლილების შეტანის შესახებ 2010 წლის 25 აგვისტოს ¹14/04-24626 ბრძანების ბათილად ცნობა.
სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2010 წლის 8 სექტემბრის ¹1689 ბრძანების ბათილად ცნობა.
საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2010 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა.
ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” პირადი აღრიცხვის ბარათზე გადახდილი თანხის ასახვა.
სარჩელის საფუძველი :
ფაქტობრივი: ლ. რ-შვილი 1996 წელს დარეგისტრირდა ინდმეწარმედ და ახორციელებდა ეკონომიკურ საქმიანობას რამდენიმე თვის განმავლობაში. ამ პერიოდის გასვლის შემდგომ მან საგადასახადო ორგანოს მიმართა განცხადებით ეკონომიკური საქმიანობის შეჩერების შესახებ, ხოლო განცხადების საგადასახადო ორგანოში წარდგენამდე შეასრულა ყველა საგადასახადო ვალდებულება. მას შემდეგ კი სამეურნეო ოპერაციები არ განუხორციელებია. 2010 წელს ლ. რ-შვილმა, როგორც ფიზიკურმა პირმა დააპირა მის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანის გაყიდვა. მაგრამ აღმოჩნდა, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალებაზე 2005 წლიდან საგადასახადო ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით გავრცელებული იყო საგადასახადო გირავნობა და ყადაღა. საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლებმა მოამზადეს ელექტრონული მონაცემების ბაზით დოკუმენტი, რომელშიც აღნიშნულია, რომ დღგ-ში და საშემოსავლო გადასახადში ირიცხება ნარჩენი გადასახადები 1996 წლიდან.
მოსარჩელის მოსაზრებით, თანხების ნარჩენის სახით გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე არსებობა უკანონოა, ვინაიდან მიუხედავად საგადასახადო ორგანოს მიერ დარიცხვის საფუძვლების წარმოუდგენლობისა, გადამხდელმა სააღრიცხვო დოკუმენტის შენახვის 6 წლიანი ვადის გასვლის პირობებში თავისი საშუალებით მოიპოვა დარიცხვის საფუძველი _ 1999 წლის 18 ოქტომბრის შემოწმების აქტი, რომლის მიხედვით, დარიცხული თანხები სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილია. (იხ. ს.ფ. 1-10. ტ. I)
სამართლებრივი: მოსარჩელის მოსაზრებით სასარჩელო მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლისა და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე.
მოპასუხის შესაგებელი :
ფაქტობრივი : მოპასუხე სსიპ შემოსავლების სამსახურის წარმომადგენელმა დავით ჯულაყიძემ წერილობითი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. მოპასუხის მსჯელობით, თანხის დარიცხვის საფუძვლად მითითებულ შემოწმების აქტებზე დაფიქსირებულია მოსარჩელის ხელმოწერა, რომელიც არ გასაჩივრებულა. ამასთან, წარმოდგენილია გადასახადის გადამხდელის მიერ წარდგენილი დეკლარაციები. შესაბამისად, საგადასახადო დავალიანება აღიარებულია მოსარჩელის მიერ.
სამართლებრივი: მოპასუხის მითითებით, სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის I ნაწილის, 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 256-ე მუხლის, საგადასახადო კოდექსის მე-12 მუხლის 23-ე ნაწილის შესაბამისად. (იხ. ს.ფ. 60-67. ტ. I).
მოპასუხის შესაგებელი :
ფაქტობრივი: მოპასუხე ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელმა სარჩელი მოთხოვნა არ ცნო და აღნიშნა, რომ საგადასახადო დავალიანება აღიარებული იყო მოსარჩელის მიერ.
სამართლებრივი : მოპასუხის მითითებით, სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 166-ე მუხლის, 220-ე 85-ე, 87-ე, 12-ე 150-ე, მუხლებისა და 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 256-ე მუხლის საფუძველზე. (იხ. ს.ფ. 301-310. ტ. I).
საქმის გარემოებები:
ი/მ ,,ლ. რ-შვილი” გადასახადის გადამხდელად დარეგისტრირდა 1996 წელს.
საქართველოს სახელმწიფო საგადასახადო სამსახურის ოპერატიული სამმართველოს 1997 წლის 10 თებერვლის შემოწმების აქტით ი/მ ,,ლ. რ-შვილს” ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაერიცხა 733,8 ლარი, მათ შორის, დღგ-ში ძირითადი თანხა - 330,5, სანქცია-საურავი – 39,7, საშემოსავლო გადასახადში ძირითადი – 330,5 ლარი, სანქცია-საურავი – 33,1 ლარი. მითითებულ შემოწმების აქტში ფიქსირდება გადასახადის გადამხდელის ხელმოწერა.
თბილისის სამგორის რაიონის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის 1999 წლის 28 ოქტომბრის საგადასახადო შემოწმების აქტით ი/მ ,,ლ. რ-შვილს” ბიუჯეტის სასარგებლოდ დამატებით დაერიცხა სულU- 639,35, მათ შორის, დღგ-ში ძირითადი თანხა - 338,41 ლარი, სანქცია-საურავი - 75,68 ლარი, საშემოსავლო გადასახადში ძირითადი თანხა - 201,2 ლარი, ჯარიმა – 10,06 ლარი, სამეწარმეო საქმიანობაში ძირითადი თანხა - 11,61 ლარი, სანქცია-საურავი – 2,39 ლარი. შემოწმების აქტში ფიქსირდება გადასახადის გადამხდელის ხელმოწერა.
1998 წლის 15 ივნისს ფორმა ¹1 ქვითრით ლ. რ-შვილმა დღგ-ში გადაიხადა 63 ლარი, ხოლო 1999 წლის 28 ოქტომბერს 790 ლარი, საფუძვლად მითითებულია ,,აქტით დარიცხული”.
საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალურმა (საგადასახადო ინსპექციამ) 2005 წლის 7 აგვისტოს გამოსცა საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ შეტყობინება ¹007/887. შეტყობინების თანახმად, ი/მ ,,ლ. რ-შვილს” 2005 წლის 7 აგვისტოს მდგომარეობით ერიცხებოდა ბიუჯეტის დავალიანება - 4089,44 ლარი, მათ შორის, დღგ-ში ძირითადი თანხა 87 ლარი, საურავი - 272,26 ლარი, საშემოსავლო გადასახადში - 792,74 ლარი, საურავი – 3192,64 ლარი, ეკონომიკური საქმიანობის გადასახადში ზედმეტად გადახდილი - 255,2 ლარი.
სსიპ შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონულმა ცენტრმა, საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის შესაბამისად, 2010 წლის 28 ივლისს გამოსცა ბრძანება ¹14/04-14553 ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ, ხოლო 2010 წლის 25 აგვისტოს ¹14/04-24626 ბრძანებით ცვლილება იქნა შეტანილი 2010 წლის 28 ივლისს ¹14/04-14553 ბრძანებაში და ქონებაზე ყადაღის დადების საფუძვლად მიეთითა საგადასახადო კოდექსის 150-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ” ქვეპუნქტი.
მოსარჩელემ ზემოთმითითებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2010 წლის 8 სექტემბრის ¹1689 ბრძანებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
საგადასახადო კოდექსის 157-ე მუხლის საფუძველზე, ბრძანება ¹1689 გადასახადის გადამხდელმა გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოში, რომლის 2010 წლის 08 ნოემბრის გადაწყვეტილებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება/სარეზოლუციო/:
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
სასამართლოს მიერ უდავოდ მიჩნეული ფაქტები:
სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1997 წლის 10 თებერვლისა და 1999 წლის 28 ოქტომბრის საგადასახადო შემოწმების აქტებით დარიცხული თანხები გადასახადის გადამხდელს სადავოდ არ გაუხდია.
სასამართლოს მიერ სადავოდ მიჩნეული ფაქტები:
მოსარჩელემ სადავო გახადა თანხის დარიცხვის სამართლებრივი საფუძველი. მოპასუხემ სადაო გახადა მოსარჩელის მიერ თანხის გადახდის ფაქტი.
მხარეთა მიერ სადავოდ გახდილი ფაქტების შეფასება:
სასამართლოს მსჯელობით, ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” პირადი აღრიცხვის ბარათზე არსებული დავალიანება წარმოშობილია 1999 წლის 28 ოქტომბრისა და 1997 წლის 10 თებერვლის შემოწმების აქტების საფუძველზე, რომლებზეც დაფიქსირებულია გადასახადის გადამხდელის ხელმოწერა და მას არ გაუსაჩივრებია. შესაბამისად, საგადასახადო დავალიანება აღიარებულია, ისევე როგორც აღიარებულია მის მიერ წარდგენილი საგადასახადო დეკლარაციების საფუძველზე დარიცხული გადასახადები.
მოსარჩელის წარმომადგენლის მოსაზრება, რომ მოსარჩელის მიერ 1998 წლის 1998 წლის 15 ივნისისა და 1999 წლის 28 ოქტომბრის ფორმა ¹1 ქვითრით გადახდილია საგადასახადო შემოწმების აქტებით დარიცხული გადასახადები და ისინი ასახული არ არის გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე, სასამართლომ არ გაიზიარა შემდეგ გარემოებათა გამო:
1998 წლის 15 ივნისს ფორმა ¹1 ქვითრით გადახდილი 63 ლარი ასახულია პირადი აღრიცხვის ბარათზე დღგ-ის გადასახადში 1998 წლის 17 ივნისს. შესაბამისად, პირადი აღრიცხვის ბარათის მიხედვით, გადასახადის გადამხდელს დღგ-ში 20.05.1998 წელს აპრილის თვის გაანგარიშებით დარიცხული აქვს 83,78 ლარი; 63 ლარი – 15.06.1998 წელს მაისის თვის გაანგარიშებით, 193 ლარი – 15.10.1998 წელს სექტემბრის თვის გაანგარიშებით, 16.92 ლარი და 338.41 ლარი – 07.11.1999 წელს შემოწმების აქტით, 87 ლარი – 15.12.1999 წელს ნოემბრის თვის გაანგარიშებით.
პირადი აღრიცხვის ბარათის ანალიზით დადგენილია, რომ გადასახადის გადამხდელის მიერ დღგ-ში გადახდილია 84 ლარი – 25.05.1998 წელს; 62.87 ლარი – 17.06.1998 წელს; 192,91 ლარი – 20.10.1998 წელს; 412,16 ლარი – 02.11.1999 წელს. იმის გათვალისწინებით, რომ 1999 წლის 28 ოქტომბრის ფორმა ¹1 ქვითრით მოსარჩელის მიერ გადახდილი 790 ლარის მიზნობრიობა განსაზღვრული არ არის, ამასთან, 1999 წლის 28 ოქტომბრის შემოწმების აქტით ი/მ ,,ლ. რ-შვილს” დღგ-ის გადასახადში დამატებით დაერიცხა 414,09 ლარი, ხოლო პირადი აღრიცხვის ბარათზე დღგ-ში 412,16 ლარის გადახდა ასახულია 1999 წლის 2 ნოემბერს, სასამართლოს მიაჩნია, რომ 1999 წლის 28 ოქტომბერს მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხის ნაწილი ასახულია დღგ-ში.
პირადი აღრიცხვის ბარათის თანახმად, მოსარჩელეს საშემოსავლო გადასახადში 1997 წლის 10 თებერვლის აქტით დარიცხული აქვს 330,5 ლარი, 1998 წლის 15 ოქტომბრის მე-3 კვარტლის დარიცხვა 251 ლარი, 1999 წლის 28 ოქტომბრის შემოწმების აქტით დარიცხული 201,20 ლარი და 10,06 ლარი. მის მიერ 1998 წლის 25 მაისს გადახდილია 58,25 ლარი. შესაბამისად, საშემოსავლო გადასახადში დავალიანება ერიცხება ძირითადი 792,74 ლარი, საურავი – 3401,07 ლარი.
1999 წლის 28 ოქტომბრის შემოწმების აქტით სამეწარმეო საქმიანობის გადასახადში დარიცხული 14 ლარი პირადი აღრიცხვის ბარათის მიხედვით გადახდილია და ასახულია 1999 წლის 4 ნოემბერს.
ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლოს დადგენილად მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ 1998 წლის 15 ივნისს დღგ-ში გადახდილი თანხა ასახულია პირადი აღრიცხვის ბარათზე, ხოლო 1999 წლის 28 ოქტომბერს გადახდილი 790 ლარიდან დღგ-ში ასახულია 422,16 ლარი, ხოლო 14 ლარი ასახულია სამეწარმეო საქმიანობისათვის გადასახადში.
სასამართლოს დასკვნები:
სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
სამართლებრივი შეფასება /კვალიფიკაცია/:
საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) 2005 წლის 07 აგვისტოს ¹007/887 საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ შეტყობინება, სსიპ შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონული ცენტრის 2010 წლის 28 ივლისის ¹14/04-14553 ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ ბრძანება და 2010 წლის 28 ივლისის 14/04/-14553 ბრძანებაში ცვლილების შეტანის შესახებ 2010 წლის 25 აგვისტოს ¹14/04-24626 ბრძანება, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2010 წლის 8 სექტემბრის ¹1689 ბრძანება და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2010 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004წ.) მე-80 მუხლის პირველი ნაწილის, 156-ე, 157-ე მუხლების და საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, წარმოადგენენ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს, რომლებიც აწესებენ და ცვლიან პირის (ი/მ ,,ლ. რ-შვილის”) უფლებებსა და მოვალეობებს.
საგადასახადო კოდექსის 85-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა არის სახელმწიფოს უფლება, საგადასახადო ვალდებულების შესრულება უზრუნველყოს საგადასახადო დავალიანების მქონე გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის, სხვა ვალდებული პირის ქონებიდან, ხოლო მე-2 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა წარმოიშობა უფლებამოსილ მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან და საგადასახადო დავალიანების მოცულობის ფარგლებში ვრცელდება გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და ბალანსზე რიცხულ (ლიზინგით მიღებულის გარდა) ნებისმიერ ქონებაზე, საგადასახადო დავალიანების წარმოქმნის შემდეგ შეძენილი ქონების ჩათვლით.
საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების არსებობის შემთხვევაში საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია, საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით, სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე ყადაღა დაადოს გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და ბალანსზე რიცხულ (გარდა ლიზინგით მიღებული ქონებისა და იმ ქონებისა, რომელიც სხვა პირის საკუთრებაა) ნებისმიერ ქონებას, მათ შორის, მოძრავ, უძრავ, არამატერიალურ ქონებას, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების მოცულობის ფარგლებში.
საგადასახადო კოდექსის 150-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირი თავის მიერ “საგადასახადო მოთხოვნის” გასაჩივრების შემთხვევაში ვალდებულია, “საგადასახადო მოთხოვნის” მიღებიდან 20 კალენდარული დღის ვადაში, “საგადასახადო მოთხოვნის” შესრულების უზრუნველსაყოფად, საგადასახადო ორგანოს წარუდგინოს საბანკო გარანტია ან/და ბანკში სადეპოზიტო ანგარიშზე სათანადო თანხის შეტანის ცნობა (პირს ამ თანხის განკარგვის უფლება არა აქვს ბანკისათვის შესაბამისი საგადასახადო ორგანოს მიერ წერილობითი ნებართვის გაცემის გარეშე) ან/და ფინანსური რისკების დაზღვევის პოლისი ან/და თავისი ქონება საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დასატვირთად. წარდგენილი უზრუნველყოფის გარანტიების საერთო ღირებულება არ უნდა იყოს გადასახადის გადამხდელის სადავო საგადასახადო დავალიანებაზე ნაკლები. საგადასახადო ორგანო საჯარო რეესტრს რეგისტრაციისათვის უგზავნის საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის შეტყობინებას. საჯარო რეესტრი ვალდებულია, შეტყობინების მიღებიდან არა უგვიანეს მე-2 დღისა რეგისტრაციაში გაატაროს ეს უფლება. აღნიშნული ვალდებულება არ წარმოიშობა, თუ პირის ქონება დატვირთულია საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით და იგი საკმარისია სადავო საგადასახადო ვალდებულების უზრუნველსაყოფად.
საგადასახადო კოდექსის (1997წ) 256-ე მუხლი ითვალისწინებდა სადავოდ გამხდარი, დარიცხული გადასახადის გასაჩივრების წესს. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოსარჩელეს აღნიშნული წესის დაცვით 1997 წლის 10 თებერვლის და 1999 წლის 28 ოქტომბრის საგადასახადო შემოწმების აქტები არ გაუსაჩივრებია.
საგადასახადო კოდექსის 237-ე მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს შეუძლია დაარიცხოს და გადასინჯოს გადასახადის დარიცხული თანხის დარიცხვა და გადასინჯვა საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან 6 წლის განმავლობაში. 2004 წლის საგადასახადო კოდექსის მიხედვით, ხანდაზმულობის 6 წლიანი ვადა დადგენილია ,,საგადასახადო მოთხოვნის” და ,,გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის” წარდგენისათვის. ამავე კოდექსის მე-80 მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილია ,,საგადასახადო მოთხოვნის” წარდგენის საფუძვლები. მითითებული ნორმების შესაბამისად, სასამართლომ აღნიშნა, რომ 1997 წლის 10 თებერვლისა და 1999 წლის 28 ოქტომბრის საგადასახადო შემოწმების აქტები ,,საგადასახადო შეტყობინების” ან ,,საგადასახადო მოთხოვნის” წარდგენის საფუძველს არ ქმნიდა იმ მარტივი მიზეზის გამო, რომ შემოწმების აქტით დარიცხული თანხები მოსარჩელის მიერ აღიარებულია. ამასთან, საგადასახადო კოდექსის მე-12 მუხლის 22-ე ნაწილის თანახმად, აღიარებული ზედმეტად გადახდილი თანხა არის ცალკეული გადასახადების ან/და სანქციების მიხედვით ზედმეტად გადახდილი თანხა, რომელიც: ა) გამოვლენილია საგადასახადო ორგანოს მიერ; ბ) დადასტურებულია საგადასახადო ორგანოს მიერ გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის საფუძველზე; გ) დადასტურებულია ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილებით; დ) წარმოშობილია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მიერ საგადასახადო დავალიანება აღიარებულია, ისევე როგორც აღიარებულია მის მიერ წარდგენილი საგადასახადო დეკლარაციების საფუძველზე დარიცხული გადასახადები შესაბამისად, სასამართლოს აზრით, მოსარჩელის მიმართ საგადასახადო ვალდებულებების შესრულების უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება მართლზომიერია.
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ამ კოდექსის 22-ე მუხლში აღნიშნულ სარჩელთან დაკავშირებით სასამართლო უფლებამოსილია გამოიტანოს გადაწყვეტილება ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობის შესახებ, თუ ადმინისტრაციული აქტი ეწინააღმდეგება კანონს და ის პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას, ან ინტერესს ან უკანონოდ ზღუდავს მას.
ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის საფუძვლები რეგლამენტირებულია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-601 მუხლით, რომლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილია, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონს, ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები.
ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, სარჩელი უსაფუძვლოა, რადგან ადგილი არა აქვს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-601 მუხლით გათვალისწინებულ კანონის დარღვევას, გასაჩივრებულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებში ასახული კონკრეტული ურთიერთობის მოწესრიგება შეესაბამება მათი გამოცემის სამართლებრივ საფუძვლებს და წინააღმდეგობაში არ მოდის მოცემული ურთიერთობის მარეგულირებელ სამართლებრივ ნორმებთან. (იხ. ს.ფ. 325-332. ტ. I).
აპელანტი: ი/მ ,,ლ. ღ-შვილი”
წარმომადგენელი: თ. Mმ-ისი
მოწინააღმდეგე მხარე: სსიპ შემოსავლების სამსახური
წარმომადგენელი – ნ. Qქ-ძე
მოწინააღმდეგე მხარე : საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო
წარმომადგენელი : გ. ზ-ძე
აპელაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება
აპელაციის მოტივები.
ფაქტობრივი : აპელანტის მითითებით, სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 3.2.3. პუნქტში ასახა გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათის ანალიზი, რაც საკითხის განხილვასთან არაა კავშირში, ვინაიდან შემოსავლების სამსახურმა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭომ დაადგინა ი.მ. ,,ლ. რ-შვილის’’ მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტში თანხების გადახდის ოდენობები და დინამიკა, თუმცა სასარჩელო მოთხოვნაში მათ მიერ წარდგენილი იქნა არგუმენტაცია, იმის შესახებ, რომ გარდა აღნიშნულისა ადმინისტრაციულ ორგანოებს გადაწყვეტილების მიღებისას გამორჩა 790 ლარის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის მიხედვით გადამხდელის მიერ საგადასახადო ვალდებულების შესრულების ფაქტი.
გაურკვეველია სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ 1999 წლის 28 ოქტომბერს მოსარჩელის მიერ გადახდილი 790 ლარიდან ნაწილი ასახულია დამატებითი ღირებულების გადასახადში, მაშინ გამოდის, რომ დარჩენილი თანხა საგადასახადო ორგანომ დაკარგა, რაც აბსურდია.
აპელანტის მსჯელობით, საქალაქო სასამართლომ არ შეაფასა ის ფაქტი, რომ მათ 2010 წლის 16 ივნისს განცხადებით მიმართეს თბილისის რეგიონულ ცენტრს, რათა მას კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით წარმოედგინა საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის აქტი, აგრეთვე დარიცხვის საფუძვლები, რაც კანონის დარღვევით არ განახორციელა, დადგენილ ვადაში პასუხი არ აცნობა. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ამ ფაქტზე მსჯელობა საერთოდ არ არის.
სამართლებრივი : გირავნობა/იპოთეკის აქტი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის თანახმად წარმოადგენს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რომლის გამოცემის შესახებ გადამხდელისათვის შემოსავლების სამსახურში საჩივრის წარდგენამდე პერიოდში უცნობი იყო, კერძოდ საგადასახადო ორგანომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი წესით გადამხდელი არ მიიწვია ამ აქტის გამოცემისათვის დანიშნულ ადმინისტრაციულ წარმოებაში, არ მისცა მას შესაძლებლობა წარედგინა თავისი შენიშვნები, წინადადებები და კანონმდებლობით დადგენილი წესით ხსენებული აქტი არ გაუგზავნა. ამასთან, თბილისის რეგიონულმა ცენტრმა კანონის უხეში დარღვევით, ვინაიდან თავის არქივში ვერ მოძებნა ეს აქტი, 2010 წელს 2005 წლის 7 აგვისტოს თარიღით გამოსცა №007-887 შეტყობინება. აღნიშნული ფაქტის დასაბუთებას სასამართლომ გვერდი აუარა.
საგადასახადო კოდექსის თანახმად, ი.მ. ,,ლ. რ-შვილი’’ ვალდებული იყო გადახდილი გადასახადების შესახებ დოკუმენტი - ქვითარი შეენახა გადასახადის წარმოშობის წლის დასრულებიდან ექვსი წლის განმავლობაში, ხოლო თუ მას საგადასახადო ორგანო 1999 წელს წარმოშობილი გადასახადის თანხის გადახდას დაავალებდა 2010 წელს, იგი ვალდებული იყო საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის თანახმად, დაედგინა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება, კერძოდ, არქივში მოეძებნა გადამხდელის მიერ გადასახადის დამადასტურებელი ქვითრების ეგზემპლარები, რაც ხსენებული კანონის დარღვევით მან არ განახორციელა. შესაბამისად საქალაქო სასამართლოც ვალდებული იყო გამოეყენებია და გაეთვალისწინებინა ხსენებული კანონის იმპერატიული მოთხოვნები, რაც არ განახორციელა. ყოველივე აღნიშნული კი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს. (იხ. ს.ფ. 339-347. ტ. I)
მოწინააღმდეგე მხარის შეპასუხება
მოტივები:
სსიპ შემოსავლების სამსახურის წარმომადგენელმა წერილობითი შეპასუხებით საჩივარი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. მოწინააღმდეგე მხარემ აღნიშნა, რომ დარიცხვების საფუძვლად მითითებულ შემოწმების აქტებზე დაფიქსირებულია მოსარჩელის ხელმოწერა, რომელიც არ გასაჩივრებულა, შესაბამისად არ არსებობს საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი. (იხ. ს.ფ. 23-31. ტ. II).
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება /სარეზოლუციო/:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით, ი.მ ,,ლ. რ-შვილის’’ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება.
აპელაციის მოტივების არგაზიარების თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა:
სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის პოზიცია და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ 1999 წლის 28 ოქტომბერს მოსარჩელის მიერ გადახდილი 790 ლარიდან 412.16 ლარი აისახა პირადი აღრიცხვის ბარათზე დღგ-ში გადახდილად, ხოლო დანარჩენი თანხა აისახა სხვა გადასახადებში გადახდილად, ვინაიდან ქვითარში არ იყო მითითებული გადასახადის მიზნობრიობა. კერძოდ, აღნიშნული გარემოება დასტურდება პირადი აღრიცხვის ბარათის ანალიზის საფუძველზე, სადაც 1999 წლის 2 ნოემბერს დღგ-ში ასახულია 412,16 ლარის გადახდა, ხოლო 1999 წლის 28 ოქტომბრის შემოწმების აქტით დღგ-ში დამატებით დარიცხულია 414.09 ლარი;
სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია იმის შესახებ, რომ ვინაიდან სადავო დარიცხვების განხორციელებიდან გასული იყო 6 წლიანი ვადა, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების განხორციელება ხანდაზმულია; სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დავა ეხება 1999 წლამდე განხორციელებულ დასაბეგრ ოპერაციებზე 1997 წლის 10 თებერვლის და 1999 წლის 28 ოქტომბრის საგადასახადო შემოწმების აქტის საფუძველზე თანხების დარიცხვას, რომელ პერიოდშიც მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 235-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით საგადასახადო ორგანოს შეუძლია განახორციელოს გადასახადის თანხის დარიცხვა ან შეასწოროს გადასახადის ადრე დარიცხული თანხა, ამავე კოდექსის 237-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადის გასვლამდე. ამავე კოდექსის 237-ე მუხლის პირველი ნაწილით გადასახადის თანხების დარიცხვა და გადასინჯვა გათვალისწინებულია საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან 6 წლის განმავლობაში. საქმის მასალების მიხედვით დადგენილია, რომ საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან ექვსი წლის განმავლობაში საგადასახადო ორგანოს არ განუხორციელებია მეწარმეზე დარიცხული თანხების გადასინჯვა, რაც თავისი შინაარსით მოიცავს მეწარმის მიმართ ადმინისტრირების განხორციელებას არსებული დავალიანების ამოსაღებად, მათ შორის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებასაც. საგადასახადო კოდექსის (2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი რედაქცია) 244.5. მუხლის მიხედვით საგადასახადო გირავნობის უფლების ხანდაზმულობის ვადაა 6 წელი საგადასახადო ვალდებულების წარმოქმნის დღიდან. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს მითითებული ნორმებით რეგლამენტირებულ სადავო სამართალურთიერთობას, ვინაიდან დავა ეხება გადასახადის გადამხდელის აღიარებულ საგადასახადო ვალდებულებას.
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნების გაზიარების თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა:
სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390.3. ,,გ” მუხლის შესაბამისად, დაეთანხმა და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების დასაბუთებისას შემოიფარგლა მათზე მითითებით. (იხ. ს.ფ. 44-52. ტ. II).
კასატორი: ი.მ ,,ლ. რ-შვილი’’
წარმომადგენელი: თ. Mმ-ისი
მოწინააღმდეგე მხარე: სსიპ შემოსავლების სამსახური
წარმომადგენელი: გ. მ-შვილი, მ. D-შვილი
მოწინააღმდეგე მხარე: საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო
წარმომადგენელი: ი. შ-შვილი
კასაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/ :
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ოქტომბრის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება.
კასაციის მოტივები: სამართლებრივი:
პროცესუალური: კასატორის მითითებით გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის შესაბამისად.
სააპელაციო სასამართლო სათანადოდ ვერ გაერკვა, რომ აქტებით განხორციელებული დარიცხვები მხარეს სადავოდ არ გაუხდია. ი.მ ,,ლ. რ-შვილმა’’ აქტების ბათილად ცნობა მოითხოვა იმ კუთხით, რომ მას სახელმწიფოს წინაშე ვალი არ გააჩნდა.
კასატორის მსჯელობით, შესაბამისი პერიოდისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 235.4 და 237-ე მუხლები სასამართლოებმა არასწორად გამოიყენეს, ხოლო 244.5 ნაწილი არასწორად განმარტეს.
მატერიალური:
კასატორის მითითებით, საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებმა საპროცესო კოდექსის დარღვევით არ გამოიკვლიეს სრულყოფილად საკითხი, რომელიც ი.მ ,,ლ. რ-შვილის’’ მიერ საგადასახადო ორგანოში 790 ლარის გადახდას ეხებოდა. აღნიშნულის ობიექტურად გადაწყვეტისათვის არაერთხელ სთხოვეს სასამართლოებს დაევალებინათ საგადასახადო ორგანოსათვის წარმოედგინათ ადმინისტრაციული წარმოების მასალები სრულად, კერძოდ, მათ არქივიდან ამოეღოთ გადამხდელის გადასახადის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრები, რაც არც ერთ სასამართლოს არ განუხორციელებია.
კასატორმა წარმოადგინა პრეტენზია ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნა, რომ შემოსავლების სამსახურისა და ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილებებში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები წინააღმდეგობრივია, რომელიც ი.მ ,,ლ. რ-შვილის’’ ბიუჯეტში თანხების გადახდას უკავშირდება. ხსენებული ფაქტობრივი გარემოება კასატორის მიერ არ გასაჩივრებულა, უბრალოდ აღნიშნეს, რომ 750 ლარიანი ქვითრის მიხედვით თანხების გადახდა გადაწყვეტილების მიღებისას გამოტოვებულია.
მოწინააღმდეგე მხარემ მტკიცების ტვირთის მიუხედავად ვერც ერთი გადახდის დამადასტურებელი ქვითარი ვერ წარმოადგინა, რომელიც ნათელს მოჰფენდა ი.მ ,,ლ. რ-შვილისა’’ და საგადასახადო ორგანოსთან მოცემულ საკითხთან დაკავშირებით ურთიერთობას.
საკასაციო სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის პროცესუალური წინამძღვრები: (სასკ 34.3 მ.)
საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კასატორის ი.მ ,,ლ. ღ-შვილის“ საკასაციო საჩივარი შეიცავს მითითებებს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლით, კერძოდ „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმებისა და მხარეთა განმარტებების ზეპირი მოსმენის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, ნაწილობრივ; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დაარღვია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა იგი, განჩინება სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია, საკასაციო საჩივარი შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას სააპელაციო სასამართლოს განჩინების კანონშეუსაბამობის თაობაზე, რაც სსსკ-ის 393-ე 394-ე მუხლების შესაბამისად, მისი გაუქმების საფუძველია.
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმებისას საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 407.2. მუხლის მიხედვით წარმოდგენილია დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რის გამოც სასამართლოს მიერ დადასტურებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები ვერ იქნება სავალდებულო საკასაციო სასამართლოსთვის, კერძოდ, გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას სააპელაციო სასამართლოს მიერ უხეშად არის დარღვეული მოქმედი საპროცესო სამართლის _ სსსკ-ის 105.2. მუხლის მოთხოვნა, რომლის მიხედვით სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოცემული საქმის განხილვისას სასამართლოს სრულყოფილად არ გამოუკვლევია საქმის მასალები, დადგენილად მიჩნეული გარემოებები არ ჰპოვებს დადასტურებას შესაბამისი მტკიცებულებებით, საქმეზე შეკრებილ მტკიცებულებებს კი არ მიეცა ობიექტური შეფასება, შესაბამისად, სასამართლოს დასკვნები სრულიად დაუსაბუთებელია როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ თბილისის სამგორის რაიონის სახელმწიფო საგადასახადო ინპექციის 1999 წლის 28 ოქტომბრის საგადასახადო შემოწმების აქტით ი/მ ,,ლ. რ-შვილს” ბიუჯეტის სასარგებლოდ დამატებით დაერიცხა სულ – 639,35 ლარი მათ შორის; კუთვნილი გადასახადი – 551,22 ლარი; სანქცია-საურავი – 88,13 ლარი: მათ შორის დღგ-ში სულ – 414,09 ლარი, ძირითადი თანხა – 338,41 ლარი, სანქცია-საურავი – 75,68 ლარი, საშემოსავლო გადასახადი – 211,26 ლარი, მათ შორის ძირითადი Yთანხა – 201,26 ლარი, ჯარიმა – 10,06 ლარი, სამეწრამეო საქმიანობაში, სულ – 14 ლარი, მათ შორის ძირითადი თანხა – 11,61 ლარი, სანქცია-საურავი – 2,39 ლარი. აღნიშნულ შემოწმების აქტზეც ფიქსირდება გადასახდის გადახმდელის ხელმოწერა (იხ. ს.ფ 13-15; ტ.1).
აღნიშნული საგადასახადო აქტები ი/მ ,,ლ. რ-შვილს” არ გაუსაჩივრებია.
საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2005 წლის 7 აგვისტოს საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ ¹007/887 შეტყობინების შესაბამისად, ი/მ ლ. რ-შვილს 2005 წლის 7 აგვისტოს მდგომარეობით ერიცხებოდა ბიუჯეტის დავალიანება – 4089,44 ლარი, მათ შორის, დღგ-ში ძირითადი თანხა 87 ლარი, საურავი – 272,26 ლარი, საშემოსავლო გადასახადში – 792,74 ლარი, საურავი – 3192,64 ლარი, ეკონომიკური საქმიანობის გადასახადში ზედმეტად გადახდილი – 255,2 ლარი (იხ. ს.ფ. 24; ტ.1).
შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 28 ივლისის ¹14/04-14553 ბრძანებით ყადაღა დაედო ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” ქონებას საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის შესაბამისად(იხ. ს.ფ. 26; ტ.1), ხოლო 2010 წლის 25 აგვისტოს 314/04-24626 ბრძანებით ცვლილება შევიდა ზემოაღნიშნულ ბრძანებაში და ქონებაზე ყადაღის დადების საფუძვლად მიეთითა საგადასახადო კოდექსის 150.2 მუხლის ,,ბ” ქვეპუნქტი (იხ. ს.ფ. 27; ტ.1).
აღნიშნული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ი/მ ,,ლ. რ-შვილმა” გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2010 წლის 8 სექტემბრის ¹1689 ბრძანებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა (იხ. ს.ფ. 33; ტ.1). მითითებული ბრძანება ი/მ ,,ლ. რ-შვილმა” გაასაჩივრა ასევე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოში, რომლის 2010 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა (იხ. ს.ფ. 38-44; ტ.1).
საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანია არა საქართველოს სახელმწიფო საგადასახადო სამსახურის ოპერატიული სამმართველოს 1997 წლის 10 თებერვლის შემოწმების აქტითა და თბილისის სამგორის რაიონის სახელმწიფო საგადასახადო ინპექციის 1999 წლის 28 ოქტომბრის საგადასახადო შემოწმების აქტით დარიცხული თანხის კანონიერება, არამედ სადავოა იმ/ ,,ლ. რ-შვილის” პირადი აღრიცხვის ბარათზე სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე არსებული დავალიანების არსებობა, რაც კასატორის განმარტებით გამოიწვია იმ გარემოებამ, რომ საგადასახადო ორგანომ ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” მიერ 1999 წლის 28 ოქტომბრის ¹1 ფორმის ქვითრით 790 ლარის გადასახადი არ ასახა ი/მ ,,ლ. რ-შვილის პირადი აღრიცხვის ბარათზე.
საკასაციო სასამართლო სარწმუნოდ ვერ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ გარემოებას, რომ 1999 წლის 28 ოქტომბრის ი/მ ,ლ. რ-შვილის” მიერ გადახდილი 790 ლარიდან 412 ლარი აისახა პირადი აღრიცხვის ბარათზე დღგ-ში გადახდილად, ხოლო დანარჩენი თანხა აისახა სხვა გადასახადებში, ვინიდან ქვითარში არ იყო მითითებული გადასახადის დანიშნულება და მითითებული იყო მხოლოდ ,,აქტით დარიცხული”, რომლის დამადასტურებელ გარემოებად მიუთითა პირადი აღრიცხვის ბარათი, რომლის შესაბამისად, 1999 წლის 2 ნოემბერს დღგ-ში ასახულია 412,16 ლარის გადახდა, ხოლო 1999 წლის 28 ოქტომბრის შემოწმების აქტით დღგ-ში დამატებით დარიცხულია 414,09 ლარი, მისი იურიდიული და ფაქტობრივი დაუსაბუთებლობის გამო და მიაჩნია, რომ საქმე განხილულია ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, რამდენადაც აღნიშნული დასკვნა არ ემყარებოდა საქმეში არსებული მტკიცებულებების შედარებას.
საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ყოველი კონკრეტული საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოქმნილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებულ ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი. ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს. სსსკ-ის 102-ე მუხლის მიხედვით თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. კანონის ტექსტიდან გამომდინარე, ნორმა განსაზღვრავს თუ რომელმა მხარემ რომელი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა დაამტკიცოს. კანონი განსაზღვრავს აგრეთვე, თუ რომელ მხარეს ეკისრება მტკიცებულებათა წარდგენა სასამართლოში, რომელი ფაქტები არ საჭიროებენ დამტკიცებას, როგორ და რა წესით ხდება მტკიცებულებათა შეგროვება, შემოწმება, შეფასება და ა.შ.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემო ინსტანციის სასამართლოების განმარტებას, აღიარებულ საგადასახადო დავალიანების ხანდაზმულობასთან მიმართებაში, მაგრამ დამატებით, განმარტავს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ი/მ ,,ლ. რ-შვილს” პირადი აღრიცხვის ბარათზე არ გააჩნია არანაირი დავალიანება და იგი მოსარჩელის მიერ გადახდილია სრულად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” კასაციის მოტივს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სრულყოფილად არ გამოიკვლიეს საქმის მასალები, კერძოდ, არ გამოიკვლიეს ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” მიერ 1999 წლის 28 ოტქომბერს გადახდილი 790 ლარის სრულად აისახა თუ არა პირადი აღრიცხვის ბარათზე, მის მიერ გადასახადების გადახდის შემდეგ დარჩა თუ არა ი/მ –ს კიდევ რაიმე დავალიანება სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე.
საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მტკიცების ტვირთის გადანაწილების პრობლემა ჯერ კიდევ აქტუალურია, როგორც თეორიული, ასევე, ტექნიკური თვალსაზრისით, საკასაციო სასამართლო მოცემულ საქმეზე სამართლებრივი დასკვნების ჩამოყალიბებისას ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2007 წლის 25 დეკემბრის განჩინებაში (საქმეზე ¹ბს-626-596(კ-07) ბ. Nნ-შვილის სარჩელისა გამო მოპასუხე საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის მიმართ), ჩამოყალიბებულ სასამართლო დასკვნებს, კონკრეტულად, საერთო სასამართლოების მხრიდან ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.2. მუხლის სწორ გაგება-განმარტებასთან დაკავშირებით.
მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების ინსტიტუტს აქვს არა მარტო საპროცესო სამართლებრივი, არამედ მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც, რაც მდგომარეობს იმაში, რომ ფაქტის დაუმტკიცებლობის არახელსაყრელი შედეგები უნდა დაეკისროს იმ მხარეს, რომელსაც ამ ფაქტის დამტკიცება ევალებოდა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც ოფიციალობის პრინციპის გათვალისწინებით სრულად გამოიყენება ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში. მითითებული პრინციპის შესაბამისად, მხარეები თავად განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები (ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლები).
ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის I პუნქტის მიხედვით, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი, წარადგინოს თავისი შესაგებელი და შესაბამისი მტკიცებულებები. მითითებული დებულება ადგენს მხარეთა საპროცესო მოვალეობებს ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში, რაც უზრუნველყოფს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულყოფილ რეალიზაციას. აქვე, კანონი ადგენს საგამონაკლისო შემთხვევას, კერძოდ, როცა დავის საგანს წარმოადგენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მართლზომიერების შემოწმება, მტკიცების ტვირთი გადადის აქტის გამომცემ ადმინისტრაციულ ორგანოზე – მოპასუხე სუბიექტზე. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ დამტკიცების ტვირთის ამგვარი გადანაწილება აქტთან დაკავშირებულ სარჩელის წარდგენისას არც ერთ შემთხვევაში არ გულისხმობს, რომ მოსარჩელე საერთოდ თავისუფლდება სარჩელის დასაბუთების ვალდებულებისაგან, ანუ იმ გარემოებების შესაბამისი მტკიცებულებებით დადასტურების მოვალეობისგან, რითაც მისი მოთხოვნა ფაქტობრივად და იურიდიულად გამართლებული აღმოჩნდება.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.2. მუხლით დადგენილი პირობა სწორედ ამგვარად უნდა იქნეს გაგებული, რამდენადაც სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერების შემოწმებისას აქტის გამომცემმა ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა უზრუნველყოს მიღებული გადაწყვეტილების მართლზომიერების დამტკიცება სასამართლოს წინაშე, ვინაიდან ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.1. მუხლის მიხედვით ადმინისტრაციული ორგანოს უფლება არა აქვს კანონმდებლობის მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე ქმედება, რაც გულისხმობს ადმინისტრაციული ორგანოს (თანამდებობის პირის) ვალდებულებას და სამართლებრივ პასუხისმგებლობას აქტის კანონიერებასთან დაკავშირებით, შესაბამისად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.2 მუხლით სადავო აქტის კანონიერების მტკიცების ტვირთისგან ათავისუფლებს მოსარჩელეს და ავალდებულებს მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს დაამტკიცოს, რომ მან უზრუნველყო მის მიერ გამოცემული გადაწყვეტილების კანონის საფუძველზე და მის შესაბამისად მომზადება, მიღება, გამოცემა.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.2. მუხლით ადმინისტრაციულ ორგანოს ევალება დაამტკიცოს სწორედ სადავო აქტის სამართლებრივი მხარე, რადგან მატერიალურ-სამართლებრივი კანონმდებლობის მიხედვით მას აქვს საჯარო-სამართლებრივი ვალდებულება თავისი გადაწყვეტილება, ყოველგვარი გასაჩივრების პრეზუმფციის გარეშეც, მიიღოს მხოლოდ კანონის შესაბამისად, ამდენად სავსებით ლოგიკურია მტკიცების ტვირთის ადმინისტრაციულ ორგანოზე დაკისრება”.
უდავოა, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2005 წლის 7 აგვისტოს საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ ¹007/887 შეტყობინება გამოიცა იმ საფუძვლით, რომ ი/მ ,,ლ. რ-შვილს” საქართველოს სახელმწიფო საგადასახადო სამსახურის ოპერატიული სამმართველოს 1997 წლის 10 თებერვლის შემოწმების აქტითა და თბილისის სამგორის რაიონის სახელმწიფო საგადასახადო ინპექციის 1999 წლის 28 ოქტომბრის საგადასახადო შემოწმების აქტით დარიცხული თანხები სრულად არ ჰქონდა გადახდილი, როგორც საქმის მასალებით დასტურდება აღნიშნული შეტყობინება ი/მ ,,ლ. რ-შვილს” არ გაგზავნია, ამის შემდეგ შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 28 ივლისის ¹14/04-14553 ბრძანებით ყადაღა დაედო ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” ქონებას საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის შესაბამისად (იხ. ს.ფ. 26; ტ.1), ხოლო 2010 წლის 25 აგვისტოს 314/04-24626 ბრძანებით ცვლილება შევიდა ზემოაღნიშნულ ბრძანებაში და ქონებაზე ყადაღის დადების საფუძვლად მიეთითა საგადასახადო კოდექსის 150.2 ,,ბ” ქვეპუნქტი.
საკასაციო სასამართლო მტკიცების ტვირთის გადანაწილებასთან დაკავშირებით ასევე ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 29 მაისის განჩინებაში (საქმეზე ¹ბს-1657-1629(კ-11) დ. გ-შვილის სარჩელისა გამო მოპასუხე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს დუშეთის სარეგისტრაციო სამსახურების მიმართ), ჩამოყალიბებულ სასამართლო დასკვნებს:
,,საქმის გარემოებების ამგვარი ერთობლიობა საკასაციო სასამართლოს მიანიშნებს, რომ საჭიროა განიმარტოს საჯარო დაწესებულებათა ვალდებულება – მათთან პირის მიერ წარდგენილი დოკუმენტების დაცულობასთან დაკავშირებით ამ პირობებში, ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა უზრუნველყოს მხარის მიერ წარდგენილ დოკუმენტთა ნუსხის შეუსაბამობის დამტკიცება, ადმინისტრაციულ ორგანოს ასეთი საერთოდ არ მოუხდენია, არც კონკრეტული მოსამსახურის მიმართ აღუძრავთ და გამოუყენებიათ რაიმე დისციპლინური ხასიათის ზომა არასრულფასოვანი დოკუმენტაციის საფუძველზე განხორციელებული რეგისტრაციის თაობაზე, შესაბამისად, მოქმედი კანონმდებლობის არც ერთი ნორმა არ ავალდებულებს პირებს წლობით ინახავდნენ ადმინისტრაციულ ორგანოებში წარდგენილ, ჩაბარებულ დოკუმენტთა ნუსხის დამადასტურებელ ასლს.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცების ტვირთის გადანაწილების არსი მატერიალურ სამართალში ძევს, ის, რისი ვალდებულებაც მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით არ ეკისრება პირს, საპროცესო სამართლებრივი ნორმითაც ვერ დაეკისრება”.
საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საყურადღებოა კასატორის განმარტება იმის თაობაზეც, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ საგადასახადო სამსახურის ოპერატიული სამმართველოს 1997 წლის 10 თებერვლის შემოწმების აქტითა და თბილისის სამგორის რაიონის სახელმწიფო საგადასახადო ინპექციის 1999 წლის 28 ოქტომბრის საგადასახადო შემოწმების აქტით დარიცხული თანხების სრულად გადაუხდელობის გამო, გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ ¹007/887 შეტყობინება გამოსცა 2010 წელს, 2005 წლის 7 აგვისტოს თარიღით, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს აღნიშნული საკითხიც და დაადგინოს ადმინისტრაციულ ორგანოში ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 35-ე მუხლის მთხოვნათა შესაბამისად, არის თუ არა რეგისტრირებული სადავო შეტყობინება და მისცეს შესაბამისი სამართლებრივი შეფასება.
კონკრეტულ შემთხვევაში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალურმა ცენტრმა თავისი ინიციატივით 2010 წელს, 6 წლის შემდეგ, 2005 წლის 7 აგვისტოს თარიღით ისე გამოსცა საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ ¹007/887 შეტყობინება, რომ არ ჩაატარა შესაბამისი ადმინისტრაციული წარმოების სახე, არ გამოუკვლევია ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” პირადი აღრიცხვის ბართზე არსებული დავალიანების წარმოშობის მიზეზი, მით უფრო იმ პირობებში, როცა მეწარმე თავად სთხოვდა ადმინისტრაციულ ორგანოს არქივიდან ი/მ-ის მერ გადასახადის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრების ამოღებას, საგადასახადო ორგანოს მეწარმის მიერ გადახდილი ქვითრების შედარებით არ გამოურკვევია მართლაც ჰქონდა თუ არა დავალიანებას ადგილი, არ მიუღია სათანადო სამართლებრივი აქტი საქმის გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების საფუძველზე და არც ფაქტობრივად და სამართლებრივად არ დაუსაბუთებია იგი.
კონკრეტულ შემთხვევაში, კი საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალა განსხილვისას უნდა სრულყოფილად გამოიკვლიოს ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” გადახდის დამადასტურებელი ქვითრების შედარების საფუძველზე გააჩნია თუ არა ი/მ ,,ლ. რ-შვილს” პირადი აღრიცხვის ბარათზე რაიმე სახის დავალიანება და მეწარმის მიერ 1999 წლის 28 ოქტომბერს გადახდილი 790 ლარით სრულად დაიფარა თუ არა მასზე დარიცხული თანხები.
საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” საქმესთან დაკავშირებული ყველა დოკუმენტი სრულად და დაავალოს საგადასახადო ორგანოს მისი წარმოდგენის ვალდებულება.
საკასციო სასამართლოს განმარტებით, სწორედ ზემოაღნიშნული საკითხის გამორკვევისა და დადგენის შემდეგ იქნება შესაძლებელი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2005 წლის 7 აგვისტოს საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ ¹007/887 შეტყობინების, შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 28 ივლისის ¹14/04-14553 ბრძანებისისა და 2010 წლის 25 აგვისტოს 314/04-24626 ბრძანების გამოცემის მართლზომიერებისა და კანონიერების საკითხის შემოწმება.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქმე საჭიროებს დამატებით გამოკვლევას, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა ისარგებლოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილებით და ოფიციალობის პრინციპიდან გამომდინარე მოიპოვოს მტკიცებულებები და მათი შეფასების შემდეგ გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო აქტების კანონიერების შემოწმებისას აუცილებელია გაირკვეს ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” გადახდის დამადასტურებელი ქვითრების მიხედვით სრულად ჰქონდა თუ არა ი/მ ,,ლ. რ-შვილს” დაფარული დარიცხული დავალიანება.
ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412.2 მუხლის შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც, სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია. ამდენად, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებით კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე და 412-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ი/მ ,,ლ. რ-შვილის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე /ნ. წკეპლაძე/
მოსამართლეები: /მ. ვაჩაძე/
/პ. სილაგაძე/
