საქმე N:ბს-78-78(კ-12)

№ბს-78-78(კ-12) 27 დეკემბერი, 2012 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ნინო ქადაგიძე

ნუგზარ სხირტლაძე

სხდომის მდივანი _ ნინო გოგატიშვილი

კასატორი _ ლ. მ-ა

წარმომადგენელი _ მ. კ-ა

მოწინააღმდეგე მხარე _ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო; ე. ს-ა; შ. ბ-ა; მ. ს-ი; ა. ს-ი; რ. გ-ე; გ. ხ-ა; რ. კ-ა; კ. ხ-ა; თ. ს-ა; პ. ჯ-ე; კ. ა-ა; კ. ლ-ა; ჰ. კ-ე; ე. მ-ე; მ. მ-ი; თ. შ-ა

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 25 ოქტომბრის განჩინება

სარჩელის საგანი _ მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2011 წლის 1 ივნისს ლ. მ-ამ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების – საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, ე. ს-ას, შ. ბ-ას, მ. ს-ის, ა. ს-ის, რ. გ-ის, გ. ხ-ას, რ. კ-ას, კ. ხ-ას, თ. ს-ას, პ. ჯ-ის, კ. ა-ას, კ. ლ-ას, ჰ. კ-ის, ე. მ-ის, მ. მ-ისა და თ. შ-ას მიმართ.

მოსარჩელემ მოპასუხეებისათვის დანაშაულის შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის _ 300 000 ლარის და მორალური ზიანის _ 1 000 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

მოსარჩელის განმარტებით, 2001 წლის 14 ივლისს ქ. ფოთის სატრანსპორტო პოლიციის თანამშრომლების მიერ უკანონოდ დაკავებულ იქნა მისი შვილი თ. მ-ა, რომელიც გადაიყვანეს და საპროცესო გაფორმების გარეშე მოათავსეს სატრანსპორტო პოლიციის სამორიგეო ნაწილში. ამის შემდეგ, ასევე საპროცესო ნორმების დარღვევით, თ. მ-ა გადასცეს ქ. ფოთის შს სამმართველოს. მოსარჩელის მითითებით, ე.წ. აღიარებითი ჩვენების გამოძალვის დროს აწამეს მისი შვილი, რასაც მოყვა მისი სიკვდილი. კვალის დაფარვის მიზნით ფოთის შს სამმართველოს თანამშრომლებმა პროკურატურის ხელშეწყობით გააყალბეს არაერთი საპროცესო დოკუმენტი, რათა გაემართლებინათ თ. მ-ას დაკავება.

მოსარჩელის განმარტებით, 2001 წლის 15 ივლისს ქ. ფოთის პროკურატურამ აღძრა სისხლის სამართლის საქმე თვითმკვლელობამდე მიყვანის ფაქტზე. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მისი შუამდგომლობის საფუძველზე საქმე გადაეცა ქუთაისის სამხარეო პროკურატურას, რომელიც ხელს უწყობდა დამნაშავეთათვის პასუხისმგებლობის თავიდან აცილებას. ამის შემდგომ, ისევ მისი შუამდგომლობის საფუძველზე საქმე თბილისის პროკურატურას გადაეცა, რომელმაც დადგენილებით შეწყვიტა სისხლის სამართლის საქმე მისი შვილის მიმართ, ხოლო სასამართლომ ამ დადგენილების საფუძველზე 2003 წლის 22 მაისს გამოიტანა დადგენილება თ. მ-ას სრული რეაბილიტაციის შესახებ. გარდა ამისა, თბილისის პროკურატურამ 2002 წლის 2 ოქტომბერს პასუხისგებაში მისცა ფოთის შს სამმართველოს სამძებროს უფროსის მოადგილე მ. მ-ი, მოგვიანებით კი 2005 წლის 9, 10, 11 თებერვალს – ინსპექტორები კ. ა-ა, ჰ. კ-ე, ე. მ-ე; 2005 წლის 15 მარტს – სამმართველოს უფროსის ყოფილი მოადგილე მ. ს-ი, 2005 წლის 1 ივლისს – შ. ბ-ა, ე.ს-ა, კ. ხ-ა. 2006 წლის 22 სექტემბერს ფოთის საქალაქო სასამართლოს მიერ გამოტანილი განაჩენით ხსენებული პირები დამნაშავედ არიან ცნობილნი. აღნიშნული განაჩენი უცვლელად დარჩა სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოს მიერ.

მოსარჩელის განმარტებით, ფოთის საქალაქო სასამართლოში საქმის განხილვის პერიოდში საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ დაიწყო გამოძიება და 2006 წლის 4 მაისს პასუხისგებაში მისცა ფოთის შს სამმართველოს ყოფილი უფროსი თ. ს-ა, 2006 წლის 15 აგვისტოს – ფოთის ყოფილი პროკურორი გ. ხ-ა, 2006 წლის 12 ივნისს – ინსპექტორები ა. ს-ი, კ. ლ-ა და თ. შ-ა, 2006 წლის 15 აგვისტოს – მორიგე რ. კ-ა, 2006 წლის 15 მაისს – ნაბადის ქვეგანყოფილების ყოფილი უფროსი პ. ჯ-ე. ზუსტად ამ საქმით დადგინდა თ. მ-ას წამების ფაქტი. 2007 წლის 14 მარტს ფოთის საქალაქო სასამართლოს განაჩენით მითითებული პირები დამნაშავედ არიან ცნობილნი. აღნიშნული განაჩენი უცვლელად დარჩა სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოს მიერ.

მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნულის შემდეგ გენერალურ პროკურატურაში დაიწყო გამოძიება მ. ს-ის, კ. ა-ას. ჰ. კ-ის და ე. მ-ის მიმართ, ხოლო 2008 წლის 19 სექტემბერს ფოთის საქალაქო სასამართლოს მიერ მათ მიმართ გამოტანილ იქნა გამამტყუნებელი განაჩენი, რომელიც უცვლელად დარჩა გასაჩივრების მიუხედავად.

მოსარჩელის მითითებით, აღნიშნულ საქმეზე ბოლო განაჩენი გამოტანილია 2009 წლის 14 სექტემბერს.

მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეთა მიერ მისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დასტურდება მოპასუხეთა მიმართ გამოტანილი და კანონიერ ძალაში შესული განაჩენებით. ამასთან, მოსარჩელე სარჩელში მიუთითებს, რომ მატერიალური ზიანი დასტურდება მგზავრობის, სატელეფონო ზარების, საქმის მასალების ქსეროასლების გადაღების, საერთაშორისო ორგანიზაციებისათვის გაგზავნილი მასალების თარგმნისა და გაგზავნის, ადვოკატთა მომსახურების და სხვა გაუთვალისწინებელი ხარჯებით 8 წლის განმავლობაში. რაც შეეხება მორალურ ზიანს, მოსარჩელის მითითებით იგი დასტურდება მაშინდელი შსს-ს და პროკურატურის თანამშრომლების ცინიკური დამოკიდებულებით ამ საქმის მიმართ, მოპასუხეთა მიერ მისი და მისი გარდაცვლილი შვილის შეურაცხყოფითა და დამცირებით.

მოპასუხე - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა. მოპასუხეებმა - გ. ხ-ამ, პ. ჯ-ემ, ა. ს-მა, კ. ა-ამ, კ. ლ-ამ, თ. შ-ამ და თ. ს-ამ სარჩელი არ ცნეს ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. ამასთან, მოპასუხე - ა. ს-ი მიუთითებდა, რომ განსახილველი საქმე უნდა შეწყვეტილიყო, ვინაიდან, არსებობდა სასამართლოს გადაწყვეტილება იმავე დავის საგანზე და აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში იყო შესული. მოპასუხეებმა - ე. ს-ამ, შ. ბ-ამ, მ. ს-მა, რ. გ-ემ, რ. კ-ამ და კ. ხ-ამ სარჩელი არ ცნეს უსაფუძვლობის გამო. ხოლო მოპასუხეებს - ჰ. კ-ეს, ე. მ-ეს და მ. მ-ს არც საქმის განხილვასთან და არც სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით საკუთარი მოსაზრებები არ წარმოუდგენიათ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ლ. მ-ას სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. მ-ამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 25 ოქტომბრის განჩინებით ლ. მ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ქალაქ თბილისის პროკურატურის 2002 წლის 26 სექტემბრის დადგენილებით შეწყდა სისხლის სამართლის საქმე №... თ. მ-ას მიმართ, სისხლის სამართლის კანონით გათვალისწინებული ქმედების არარსებობის გამო.

ტყვარჩელის საქალაქო და ოჩამჩირის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 22 მაისის დადგენილებით, ქალაქ თბილისის პროკურატურის 2002 წლის 26 სექტემბრის დადგენილების საფუძველზე, გარდაცვლილი თ. მ-ა სრულად იქნა რეაბილიტირებული.

ლ. მ-ამ ტყვარჩელის საქალაქო და ოჩამჩირის რაიონულ სასამართლოში საქმის განხილვისას უარი განაცხადა მორალური ზიანის ფულადი სახით კომპენსაციის ანაზღაურებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის დაკისრების მოთხოვნაზე.

საქართველოს გენერალური პროკურატურის 2006 წლის 15 აგვისტოს დადგენილებით რ. გ-ის ძე გ-ძის მიმართ შეწყდა სისხლის სამართლებრივი დევნა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 22 სექტემბრის განაჩენით მ. მ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 341-ე მუხლით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქციით, 2001 წლის 14 ივლისის მდგომარეობით) და საქართველოს სსკ-ის 147-ე მუხლის III ნაწილით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქციით, 2001 წლის 14 ივლისის მდგომარეობით); მ. ს-ი - საქართველოს სსკ-ის 342-ე მუხლის II ნაწილით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქციით, 2001 წლის 14 ივლისის მდგომარეობით); კ. ა-ა, ე. მ-ე და ჰ. კ-ე - საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლის I ნაწილით; შ. ბ-ა, ე. ს-ა, კ. ხ-ა - საქართველოს სსკ-ის 341-ე მუხლით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქციით, 2001 წლის 14 ივლისის მდგომარეობით) გათვალისწინებულ დანაშაულთა ჩადენისათვის. სამოქალაქო სარჩელი დარჩა განუხილველი, ხოლო სამოქალაქო მოსარჩელე ლ. მ-ას უფლება მიეცა ედავა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 19 დეკემბრის განაჩენით, მ. ს-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 342-ე მუხლის II ნაწილით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქციით, 2001 წლის 14 ივლისის მდგომარეობით), მ. მ-ი – საქართველოს სსკ-ის 341-ე მუხლით და 147-ე მუხლით; კ. ა-ა, ე. მ-ე, ჰ. კ-ე – საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლით; შ. ბ-ა, ე. ს-ა, კ. ხ-ა – საქართველოს სსკ-ის 369-ე მუხლით (2000 წლის 30 ივნისის რედაქციით, 2001 წლის 14 ივლისის მდგომარეობით) გათვალისწინებულ დანაშაულთა ჩადენისათვის. სამოქალაქო მოსარჩელე ლ. მ-ას უფლება მიეცა ედავა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2007 წლის 1 ოქტომბრის განჩინებით უცვლელად დარჩა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 19 დეკემბრის განაჩენი.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 14 მარტის განაჩენით თ. ს-ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 147-ე მუხლის III ნაწილით და 369-ე მუხლით (2001 წლის ივლისში მოქმედი რედაქცია); პ. ჯ-ე – საქართველოს სსკ-ის 117-ე მუხლით, 333-ე, 335-ე და 369-ე (2001 წლის ივლისში მოქმედი რედაქცია); ა. ს-ი – საქართველოს სსკ-ის 333-ე და 369-ე მუხლით (2001 წლის ივლისში მოქმედი რედაქცია); თ. შ-ა – საქართველოს სსკ-ის 147-ე მუხლით (2001 წლის ივლისში მოქმედი რედაქცია); კ. ლ-ა – საქართველოს სსკ-ის 147-ე მუხლით (2001 წლის ივლისში მოქმედი რედაქცია); გ. ხ-ა – საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლით (2001 წლის ივლისში მოქმედი რედაქცია); რ. კ-ა - საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლით (2001 წლის ივლისში მოქმედი რედაქცია) გათვალისწინებულ დანაშაულთა ჩადენისათვის.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 12 ივლისის განაჩენით, თ. ს-ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 147-ე მუხლით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქციით) და 369-ე მუხლით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქციით), პ. ჯ-ე – 117-ე და 333-ე მუხლით, 335-ე და 369-ე მუხლით; ა. ს-ი – საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლი და 369-ე მუხლით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქციით); თ. შ-ა – საქართველოს სსკ-ის 147-ე მუხლით; კ. ლ-ა – საქართველოს სსკ-ის 147-ე მუხლით; გ. ხ-ა – საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლით; რ. კ-ა - საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლით გათვალისწინებულ დანაშაულთა ჩადენისათვის. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2008 წლის 15 იანვრის განჩინებით ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 12 ივლისის განაჩენში შეტანილ იქნა ცვლილება, კერძოდ, თ. ს-ას მიერ ჩადენილი ქმედება საქართველოს სსკ-ის 147-ე მუხლიდან გადაკვალიფიცირდა სსკ-ის 332-ე მუხლზე და სხვა ნაწილში ზ/აღნიშნული განაჩენი დარჩა უცვლელი.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 19 სექტემბრის განაჩენით, მ. ს-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 24-ე,117-ე მუხლით, 333-ე მუხლით, 332-ე მუხლით და 24-ე,335-ე მუხლით (2001 წლის ივლისში მოქმედი რედაქცია); კ. ა-ა, ე. მ-ე და ჰ. კ-ე – საქართველოს სსკ-ის 117-ე მუხლით და 335-ე მუხლით (2001 წლის ივლისში მოქმედი რედაქცია) გათვალისწინებულ დანაშაულთა ჩადენისათვის. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 16 დეკემბრის განაჩენით, უცვლელად დარჩა ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 19 სექტებრის განაჩენი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2009 წლის 14 სექტემბრის განჩინებით ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 16 დეკემბრის განაჩენში შეტანილ იქნა ცვლილება, კერძოდ, მ. ს-ის მიმართ შეწყდა სისხლისსამართლებრივი დევნა საქართველოს სსკ-ის 24-ე,117-ე მუხლით, სსკ-ის 333-ე მუხლით და სსკ-ის 24-ე,335-ე მუხლით გათვალისწინებულ დანაშაულთა ჩადენისათვის, სხვა ნაწილში ზ/აღნიშნული განაჩენი დარჩა უცვლელი.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მითითება იმის თაობაზე, რომ ლ. მ-ას სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხეების - გ. ხ-ას, პ. ჯ-ის, ა. ს-ის, თ. შ-ას, ე. ს-ას, შ. ბ-ას, რ. გ-ის, რ. კ-ას, კ. ხ-ას, თ. ს-ას, მ. მ-ის და კ. ლ-ას მიმართ იყო ხანდაზმული.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. აღნიშნული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილით, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე, მისი თანამდებობის პირის მიერ ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურეობრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, ამასთან, აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის 3 წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ლ. მ-ას მიმართ მატერიალური ზარალის ანაზღაურების ვალდებულებაზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ, ხოლო ამავე კოდექსის 138-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად.

სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადის დენა - მ. მ-ის, შ. ბ-ას, ე. ს-ას და კ. ხ-ას მიმართ 2007 წლის 1 ოქტომბრიდან დაიწყო, ხოლო თ. ს-ას, პ. ჯ-ის, ა. ს-ის, თ. შ-ას, კ. ლ-ას, გ. ხ-ას და რ. კ-ას მიმართ 2008 წლის 15 იანვრიდან ანუ იმ მომენტიდან, როდესაც მათ მიმართ კანონიერ ძალაში შევიდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2007 წლის 01 ოქტომბრისა და 2008 წლის 15 იანვრის განაჩენები.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადის დენა რ. გ-ის მიმართ დაიწყო 2006 წლის 15 აგვისტოდან, იმ მომენტიდან, როდესაც ქალაქ თბილისის პროკურატურის დადგენილებით რ. გ-ის მიმართ შეწყდა სისხლისსამართლებრივი დევნა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ლ. მ-ას მიერ სარჩელის შეტანის დროისათვის - 2011 წლის 1 ივნისისათვის, ზემოთ აღნიშნული მოპასუხეების მიმართ გასული იყო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს დასკვნას, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2009 წლის 14 სექტემბრის კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით დადგენილია, რომ მოპასუხეების: მ. ს-ის, კ. ა-ას, ე. მ-ისა და ჰ. კ-ის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს ჩადენილი ქმედებები სასამართლოს მიერ დაკვალიფიცირდა როგორც დანაშაული, რასაც შედეგად მოჰყვა აპელანტის ლ. მ-ას შვილის – თ. მ-ას სიკვდილი.

საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და მოპასუხეების მიმართ სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო 2009 წლის 14 სექტემბრიდან, ანუ იმ მომენტიდან, როდესაც კანონიერ ძალაში შევიდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება. შესაბამისად, ლ. მ-ას სარჩელის შეტანის დროისათვის - 2011 წლის 1 ივნისისათვის, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გასული არ იყო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ლ. მ-ა ითხოვდა მგზავრობის, სატელეფონო საუბრის, საქმის მასალების ასლის გადაღების, საერთაშორისო ორგანიზაციებისათვის გაგზავნილი საქმის მასალების თარგმნის და გაგზავნის, ასევე, ადვოკატის მომსახურებისა და სხვა ხარჯებს, რომლის უშუალოდ მოპასუხეთა ქმედებიდან წარმოშობის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო ამ მუხლის მე-3 ნაწილით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები. მოპასუხე ვალდებულია, დაასაბუთოს თავისი შესაგებელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აპელანტმა ლ. მ-ამ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ვერ წარადგინა რაიმე დამადასტურებელი მტკიცებულება იმისა, რომ აპელანტმა აღნიშნული სახის ხარჯები გასწია.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ ზიანის ერთ-ერთ ნაირსახეობას მორალური ზიანი წარმოადგენს, რომელიც დაკავშირებულია პიროვნების სულიერ-ფსიქიკურ ტანჯვასთან. ამგვარი მდგომარეობა ასევე ექვემდებარება ანაზღაურებას. მორალური ზიანის მიყენება შესაძლებელია როგორც ქონებრივი, ისე არაქონებრივი უფლებების დარღვევით. განსხვავებულია მათი ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი. მორალური ზიანი, რომელიც მიყენებულია არაქონებრივი უფლებების ხელყოფით, შეიძლება, ანაზღაურდეს მიუხედავად იმისა, არსებობს თუ არა ამ კონკრეტული შემთხვევის მომწესრიგებელი სპეციალური ნორმა, ხოლო როდესაც მორალური ზიანი წარმოიშობა ქონებრივი უფლების ხელყოფით, ანაზღაურების ვალდებულება დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად ითვალისწინებს ამგვარ ურთიერთობებს კანონმდებელი. სწორედ ამ პირობაზე უთითებს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილი; ხოლო მე-2 ნაწილი ადგენს, რომ სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევაში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელის მითითებას, რომ მოპასუხეების მხრიდან, თ. მ-ას გარდაცვალების შემდეგ ადგილი ჰქონდა პატივისა და ღირსების შელახვას მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის ლ. მ-ას მიერ ვერ იქნა გაბათილებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოებები და სამართლებრივი დასკვნები, რისი გათვალისწინებითაც არ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლები.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 25 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. მ-ამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ სრულიად უმართებულოდ თქვა უარი სარჩელის დაკმაყოფიელებაზე ხანდაზმულობის მოტივით. ხანდაზმულობის ვადის გასვლა არა პროცესუალური, არამედ მატერიალური კანონმდებლობით წარმოშობდა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ შეფასება არ მისცა საქმეზე წარდგენილ მტიცებულებებს და სათანადოდ არ გამოიკვლია ხანდაზმულობის საკითხი.

კასატორის მითითებით, სასამართლომ მართალია გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა - საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413.2 მუხლი, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხეების მხრიდან ვერ იქნა დადასტურებული ლ. მ-ასათვის პატივისა და ღირსების შელახვის ფაქტები. კასატორის მითითებით, რა მტკიცებულებებით უნდა დადასტურდეს მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წლების მანძილზე შვილდაღუპული დედის შელახული „ღირებული ინტერესები“, თუ არა იმ ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, რომ სარჩელის ხანდაზმულობასთან ერთად მსჯელობას საჭიროებდა იმის განსაზღვრა, რვა წლის შემდეგ მაინც სამართლიანი სასამართლოს განცდა უჩნდებოდეს დაზარალებულის უფლებამონაცვლეს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 იანვრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ლ. მ-ას საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 1 მარტის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დასაშვებად იქნა ცნობილი ლ. მ-ას საკასაციო საჩივარი და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრებით, 2012 წლის 5 აპრილს 15:00 საათზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლის, გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. მ-ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: ქალაქ თბილისის პროკურატურის 2002 წლის 26 სექტემბრის დადგენილებით შეწყდა სისხლის სამართლის საქმე №... თ. მ-ას მიმართ, სისხლის სამართლის კანონით გათვალისწინებული ქმედების არარსებობის გამო (ტ. I; ს.ფ. 267-271).

საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე ლ. მ-ას ტყვარჩელის საქალაქო და ოჩამჩირის რაიონულ სასამართლოში არ ჰქონია აღძრული სარჩელი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და სარჩელში დასახელებული ფიზიკური პირების მიმართ, რის გამოც, იმ დროს მის მიერ მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილისა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად ვერ გახდება ამ ნაწილში საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველი (ტ. I; ს.ფ. 314-317).

საქართველოს გენერალური პროკურატურის 2006 წლის 15 აგვისტოს დადგენილებით რ. გ. ძე გ-ის მიმართ შეწყდა სისხლის სამართლებრივი დევნა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო (ტ. I; ს.ფ. 238-239).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 19 დეკემბრის განაჩენით მ. ს-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 342-ე მუხლის II ნაწილით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქციით, 2001 წლის 14 ივლისის მდგომარეობით), მ. მ-ი – საქართველოს სსკ-ის 341-ე მუხლით და 147-ე მუხლით; კ. ა-ა, ე. მ-ე, ჰ. კ-ე – საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლით; შ. ბ-ა, ე. ს-ა, კ. ხ-ა – საქართველოს სსკ-ის 369-ე მუხლით (2000 წლის 30 ივნისის რედაქციით, 2001 წლის 14 ივლისის მდგომარეობით) გათვალისწინებულ დანაშაულთა ჩადენისათვის. სამოქალაქო მოსარჩელე ლ. მ-ას უფლება მიეცა ედავა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით (ტ. I; ს.ფ. 51-83). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2007 წლის 1 ოქტომბრის განჩინებით უცვლელად დარჩა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 19 დეკემბრის განაჩენი (ტ. I; ს.ფ. 84-85).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 12 ივლისის განაჩენით თ. ს-ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 147-ე მუხლით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქციით) და 369-ე მუხლით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქციით), პ. ჯ-ე – 117-ე და 333-ე მუხლით, 335-ე და 369-ე მუხლით; ა. ს-ი – საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლი და 369-ე მუხლით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქციით); თ. შ-ა – საქართველოს სსკ-ის 147-ე მუხლით; კ. ლ-ა – საქართველოს სსკ-ის 147-ე მუხლით; გ. ხ-ა – საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლით; რ. კ-ა - საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლით გათვალისწინებულ დანაშაულთა ჩადენისათვის (ტ. I; ს.ფ. 150-165). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2008 წლის 15 იანვრის განჩინებით ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 12 ივლისის განაჩენში შეტანილ იქნა ცვლილება, კერძოდ, თ. ს-ას მიერ ჩადენილი ქმედება საქართველოს სსკ-ის 147-ე მუხლიდან გადაკვალიფიცირდა სსკ-ის 332-ე მუხლზე და სხვა ნაწილში აღნიშნული განაჩენი დარჩა უცვლელი (ტ. I; ს.ფ. 166-169).

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 19 სექტებრის განაჩენით მ. ს-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 24-ე,117-ე მუხლით, 333-ე მუხლით, 332-ე მუხლით და 24-ე,335-ე მუხლით (2001 წლის ივლისში მოქმედი რედაქცია); კ. ა-ა, ე. მ-ე და ჰ. კ-ე – საქართველოს სსკ-ის 117-ე მუხლით და 335-ე მუხლით (2001 წლის ივლისში მოქმედი რედაქცია) გათვალისწინებულ დანაშაულთა ჩადენისათვის (ტ. I; ს.ფ. 170-212). ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 16 დეკემბრის განაჩენით, უცვლელად დარჩა ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 19 სექტებრის განაჩენი (ტ. I; ს.ფ. 213-227). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2009 წლის 14 სექტემბრის განჩინებით ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 16 დეკემბრის განაჩენში შეტანილ იქნა ცვლილება, კერძოდ, მ. ს-ის მიმართ შეწყდა სისხლის სამართლებრივი დევნა საქართველოს სსკ-ის 24-ე,117-ე მუხლით, სსკ-ის 333-ე მუხლით და სსკ-ის 24-ე,335-ე მუხლით გათვალისწინებულ დანაშაულთა ჩადენისათვის, სხვა ნაწილში აღნიშნული განაჩენი დარჩა უცვლელი (ტ. I; ს.ფ. 228-237).

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ ლ. მ-ას სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხეების - გ. ხ-ას, პ. ჯ-ის, ა. ს-ის, თ. შ-ას, ე. ს-ას, შ. ბ-ას, რ. გ-ის, რ. კ-ას, კ. ხ-ას, თ. ს-ას, მ. მ-ის და კ. ლ-ას მიმართ ხანდაზმულია. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადის დენა მ. მ-ის, შ. ბ-ას, ე. ს-ას და კ. ხ-ას მიმართ 2007 წლის 1 ოქტომბრიდან დაიწყო, ხოლო თ. ს-ას, პ. ჯ-ის, ა. ს-ის, თ. შ-ას, კ. ლ-ას, გ. ხ-ას და რ. კ-ას მიმართ - 2008 წლის 15 იანვრიდან ანუ იმ მომენტიდან, როდესაც დასახელებული პირების მიმართ კანონიერ ძალაში შევიდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2007 წლის 1 ოქტომბრისა და 2008 წლის 15 იანვრის განჩინებები. რაც შეეხება რ. გ-ეს, მის მიმართ 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო 2006 წლის 15 აგვისტოდან, ე.ი. იმ მომენტიდან, როდესაც ქ. თბილისის პროკურატურის დადგენილებით რ. გ-ის მიმართ შეწყდა სისხლის სამართლებრივი დევნა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ლ. მ-ას მიერ სარჩელის შეტანის დროისათვის - 2011 წლის 1 ივნისისათვის, აღნიშნული მოპასუხეების მიმართ გასულია მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა. ამასთან, მ. ს-ის, კ. ა-ას, ე. მ-ისა და ჰ. კ-ის მიმართ ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო 2009 წლის 14 სექტემბრიდან, ანუ იმ მომენტიდან, როდესაც კანონიერ ძალაში შევიდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება. შესაბამისად, აღნიშნული მოპასუხეების მიმართ ლ. მ-ას სარჩელის შეტანის დროისათვის - 2011 წლის 1 ივნისისათვის გასული არ არის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელე - ლ. მ-ა სარჩელით მოპასუხეებისათვის დანაშაულის შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის _ 300 000 ლარის და მორალური ზიანის _ 1 000 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრებას მოითხოვს. ამასთან, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე მატერიალურ ზიანად მიუთითებს მგზავრობის, სატელეფონო ზარების, საქმის მასალების ქსეროასლების გადაღების, საერთაშორისო ორგანიზაციებისათვის გაგზავნილი მასალების თარგმნისა და გაგზავნის, ადვოკატთა მომსახურების და სხვა გაუთვალისწინებელ ხარჯებს. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას და დამატებით განმარტავს, რომ მოსარჩელის მიერ მატერიალური ზიანის სახით მოთხოვნილი მგზავრობის, სატელეფონო ზარების, საქმის მასალების ქსეროასლების გადაღების, საერთაშორისო ორგანიზაციებისათვის გაგზავნილი მასალების თარგმნისა და გაგზავნის, ადვოკატთა მომსახურების და სხვა გაუთვალისწინებელი ხარჯები განეკუთვნება მატერიალური ზიანისგან დამოუკიდებელ სასამართლოს გარეშე ხარჯებს, რომლის ანაზღაურების საფუძვლიანობაზეც სასამართლო მსჯელობს საქმეზე წარდგენილი სათანადო მტკიცებულებების საფუძველზე; შესაბამისად, აღნიშნული ხარჯების მტკიცების ტვირთიც მოსარჩელეს ეკისრება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის - ლ. მ-ას მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი აღნიშნულ ნაწილში მისი მოთხოვნის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომლებიც დაადასტურებდა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში მისი მოთხოვნის საფუძვლიანობას. მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მოპასუხეთა მიერ მისთვის 300 000 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტი. ამასთან, საკასაციო სასამართლოს მითითებით, როგორც საქმის მასალებით არის დადგენილი, მოპასუხეთა ქმედებას მოჰყვა მოსარჩელის შვილის - თ. მ-ას გარდაცვალება. საქართველოში დამკვიდრებული ტრადიციის თანახმად, გარდაცვლილის დაკრძალვა გარკვეულ პროცედურებს მოიცავს, რომლებიც თავის მხრივ ხარჯებთან არის დაკავშირებული. თუმცა, უმეტეს შემთხვევაში რთულია ყოველი კონკრეტული პროცედურისა და მისი შესაბამისი ხარჯების ზუსტი განსაზღვრა, რომელიც აუცილებელია მიცვალებულის დაკრძალვისათვის. ამიტომ, უნდა განისაზღვროს ის სავალდებულო მინიმალური სარიტუალო პროცედურები და მათი ანაზღაურების მინიმუმი, რომლებიც საქართველოში არსებული წეს-ჩვეულებების გათვალისწინებით აუცილებელია მიცვალებულის დასაკრძალად. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მატერიაულ ზიანს სწორედ მიცვალებულის დაკრძალვასთან დაკავშირებული ხარჯები განეკუთვნება და მოსარჩელესაც მოცემულ შემთხვევაში მატერიალური ზიანის სახით აღნიშნული სახის ხარჯების ანაზღაურება შეეძლო მოეთხოვა. აქვე გასათვალისწინებელია, რომ ამ შემთხვევაში მოსარჩელე თავისუფლდება ზიანის მინიმალური ოდენობით მტკიცების ტვირთისაგან. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მთავარია მოსარჩელემ დააყენოს აღნიშნული საფუძვლით მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე ლ. მ-ა მოითხოვს არა აღნიშნული ზიანის ანაზღაურებას, არამედ, ისეთი სახის ხარჯის ანაზღაურებას (მგზავრობის, სატელეფონო საუბრის, საქმის მასალების ასლის გადაღების, საერთაშორისო ორგანიზაციებისათვის გაგზავნილი საქმის მასალების თარგმნის და გაგზავნის, ადვოკატის მომსახურების და სხვ.), რომლის უშუალოდ მოპასუხეთა ქმედებიდან წარმოშობის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს და რომლის დადასტურებაც მოსარჩელემ ვერ შეძლო შესაბამისი მტკიცებულებებით.

ამდენად, მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ აღნიშნულ ნაწილში უსაფუძვლოა კასატორის მოთხოვნა.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად წარმოადგენს აღნიშნულ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს განჩიების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურეობრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს, მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტით პოლიციელი არის საჯარო მოსამსახურე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სახელმწიფო სპეციალური წოდება და დადებული აქვს ფიცი. აღნიშნული მუხლის მე-3 პუნქტით სამსახურებრივი უფლებამოსილების განხორციელებისას პოლიციელი არის სახელმწიფო ხელისუფლების წარმომადგენელი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტით, აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით - „თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება“.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით. ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, შესაბამისად, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული. ამასთან, აღნიშნული კოდექის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე, მისი თანამდებობის პირის მიერ ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურეობრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვა ხორციელდება მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა, ხოლო თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურებაც. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში, უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურებაც. ამასთან, მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისგან დამოუკიდებლად.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მორალური ზიანი ანაზღაურდება მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყოველგვარი მორალური ზიანი (სულიერი ტანჯვა), თუნდაც ეჭვს არ იწვევდეს მისი ანაზღაურება, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომლის ანაზღაურებასაც პირდაპირ ითვალისწინებს მოქმედი კანონმდებლობა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონმდებლობით გათვალისწინებული არ არის შვილის ან სხვა ახლობლის სიცოცხლის ხელყოფის გამო მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურება ანუ მორალური ზიანი, რომელიც არ ატარებს რესტიტუციის მნიშვნელობას, ფულადი კომპენსაციით შეიძლება აუნაზღაურდეს მხოლოდ დაზარალებულს და არა მის უფლებამონაცვლეს, თუმცა აღნიშნული არ გამორიცხავს გარდაცვლილის მშობლისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურებას, უკეთუ მას დანაშაულით უშუალოდ მიადგა ზიანი.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლად მიუთითებს არა მხოლოდ შვილის გარდაცვალებას, არამედ აგრეთვე შვილის უკანონოდ დაკავებას, მის წამებით სიკვდილს, წლების განმავლობაში ეფექტური მართლმსაჯულების განუხორციელებლობას შვილის დაღუპვით განცდილი უდიდესი სულიერი ტანჯვის ფონზე, ასევე, მოპასუხეთა მიერ აღნიშნული საქმის მიმართ ცინიკური დამოკიდებულებით მისთვის უშუალო ზიანის მიყენებას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზიანი ანაზღაურდება რეალურად არსებული, დამდგარი საზიანო შედეგისათვის, აუცილებელია პირდაპირი ზიანის არსებობის კონკრეტულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობის დადგენა ანუ ქმედება უშუალო წინაპირობას უნდა წარმოადგენდეს დამდგარი შედეგისათვის. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქმის მასალებით უტყუარად დგინდება, რომ სწორედ მოპასუხეთა მიერ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენით დამდგარმა შედეგმა გამოიწვია მოსარჩელის მძიმე სულიერი ტანჯვა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 08.04.2009წ. ადმინისტრაციულ საქმეზე ბს-972-936(3კ-08) ჩამოყალიბებულ განმარტებას, შემდეგზე, რომ „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით“. „სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს“.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელის შვილის _ თ. მ-ას უკანონოდ დაკავება და მოპასუხეთა ბრალეული ქმედებით მისი წამებით გარდაცვალება დედისათვის განეკუთვნება მორალურ ზიანს, მით უფრო სახეზეა მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხეების მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ მორალურ ზიანს შორის, ასევე, სახეზეა ხელმყოფი პირის ბრალი, რამდენადაც, თ. მ-ას უდანაშაულობა და მისი უკანონოდ დაკავება დადასტურებულია ქალაქ თბილისის პროკურატურის 2002 წლის 26 სექტემბრის დადგენილებით და ტყვარჩელის საქალაქო და ოჩამჩირის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 22 მაისის დადგენილებით, რომლითაც გარდაცვლილი თ. მ-ა მოსარჩელის დაჟინებული ბრძოლის შედეგად სრულად იქნა რეაბილიტირებული.

ამასთან, ზიანის ანაზღაურების მოცულობასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და განმარტავს, რომ არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება, შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. კანონი არ ადგენს მორალური ზიანის ოდენობას, რამდენადაც მორალური ზიანის ანაზღაურების კონკრეტული შემთხვევა ინდივიდუალურია, განპირობებულია მრავალი სხვადასხვა ფაქტორით. ამასთან, მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლოს მიერ ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად განისაზღვრება, როგორც დამდგარი ზიანის სიმძიმის, ისე ბრალის ხარისხის მიხედვით. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაშია მისაღები, რომ კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს უსაშველოდ გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას. მართალია მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღავრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე, მაგრამ ეს მოთხოვნა მხოლოდ მოსარჩელის მოსაზრებაა და ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს მიხედულებით უნდა გადაწყდეს. შელახული სიკეთის ხასიათიდან გამომდინარე და სულიერი ტანჯვის ხარისხის ზუსტად განსაზღვრის შეუძლებლობის გამო, უფრო მართებულია ზიანის კომპენსაცია, რამდენადაც ეს შესაძლებელია საერთოდ. როგორი დიდიც არ უნდა იყოს კომპენსაცია, იგი მაინც ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას. მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრეს მიზანს არ წარმოადგენს ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებებლია მისი სრულად აღდგენა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ პროპორციულობის გათვალისწინებით, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, მ. ს-ს, კ. ა-ას, ე. მ-ეს და ჰ. კ-ეს ლ. მ-ას სასარგებლოდ უნდა დაეკისროთ მორალური ზიანის სახით _ 10 000 ლარის სოლიდარულად ანაზღაურება.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად სახეზეა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღების მატერიალურ-პროცესუალური წინაპირობები, რომლითაც ლ. მ-ას სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ლ. მ-ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 25 ოქტომბრის განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილება – მოპასუხეების: საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, მ. ს-ის, კ. ა-ას, ე. მ-ისა და ჰ. კ-ის მიმართ ლ. მ-ას სასარგებლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ლ. მ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, მ. ს-ს, კ. ა-ას, ე. მ-ესა და ჰ. კ-ეს ლ. მ-ას სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ მორალური ზიანის ანაზღაურება 10 000 ლარის ოდენობით;

4. დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 25 ოქტომბრის განჩინება;

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. ქადაგიძე

ნ. სხირტლაძე