საქმე #ბს-195-193(კ-12) 21 მარტი, 2013წ.
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე, მაია ვაჩაძე
სხდომის მდივანი – ა. ვარდიძე
კასატორი – ი.ფ-ი
მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური; საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო
დავის საგანი – საგადასახადო დავალიანების აღიარება, საგადასახადო დავალიანების გამო ქონებაზე ყადაღის დადება
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 01.09.11წ. განჩინება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
თელავის რეგიონალური ცენტრის 25.12.09წ. №04/3318 ბრძანებით აღიარებული საგადასახადო დავალიანების - 6741,71 ლარის დაუფარაობის გამო, საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის საფუძველზე, ი.ფ-ის ქონებას, რომელზედაც წარმოიშვა გირავნობის უფლება, დაედო ყადაღა. ბრძანების საფუძველზე 06.01.10წ. შედგა მოვალის ქონების დაყადაღების აქტი. ი.ფ-მა უარყო დავალიანების არსებობა და ბრძანება გაასაჩივრა ადმინისტრაციული წესით. საჩივრის ავტორმა აღნიშნა, რომ პირნათლად ასრულებდა გადასახადების გადახდას, მისთვის უცნობია დავალიანების წარმოშობის საფუძველი, შედარების აქტების მიხედვით მას არ ჰქონდა დავალიანება, 2008 წლის საანგარიშო პერიოდისათვის მის სახელზე ირიცხებოდა ზედმეტობა - 1802,64 ლარის ოდენობით. შემოსავლების სამსახურის 04.03.2010წ. №1107 ბრძანებით საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, თელავის რეგიონალურ ცენტრს დაევალა სადავო საკითხის დამატებითი შესწავლა და აღიარებული დავალიანების არარსებობის შემთხვევაში ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ 25.12.09წ. №04/3318 ბრძანების გაუქმება. შემოსავლების სამსახურმა აღნიშნა, რომ თელავის რეგიონალური ცენტრის მიერ შემოსავლების სამსახურში ვერ იქნა წარმოდგენილი გადამხდელის მიერ საგადასახადო დავალიანების აღიარების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. საკითხის დამატებითი შესწავლის შედეგად, თელავის რეგიონალური ცენტრის 26.03.2010წ. №05/1073 ბრძანებით გადამხდელისათვის ჩაბარებული 05.05.05წ. №16 საგადასახადო მოთხოვნის საფუძველზე, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწაზე ქონების გადასახადში არსებული 2005 წლის საგადასახადო ვალდებულებები აღიარებულად იქნა მიჩნეული, რაც შეეხება 2007-2008-2009 წლების საგადასახადო ვალდებულებებს, ისინი აღიარებულად იქნენ მიჩნეული გადამხდელის მიერ წარდგენილი დეკლარაციების საფუძველზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, 25.12.09წ. №04/3318 ბრძანება არ დაექვემდებარა კორექტირებას. ამასთანავე, მომსახურების სამმართველოს დაევალა 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნის დავალიანების დაზუსტება (საგადასახადო მოთხოვნის ჩაბარების დოკუმენტი ვერ იქნა მოძიებული) და შესაბამისი საფუძვლების გამოვლენის შემთხვევაში ადმინისტრაციულ სამმართველოს დაევალა 25.12.09წ. №04/3318 ბრძანების კორექტირება.
თელავის რეგიონალური ცენტრის 26.03.10წ. №05/1073 ბრძანებაზე ი.ფ-მა შეიტანა საჩივარი, რომელშიც აღნიშნა, რომ 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნა გაუქმებულია თელავის რაიონული საასმართლოს 08.02.07წ. გადაწყვეტილებით, არ შესრულებულა სასამართლოს მითითებანი. მომჩივანმა აღნიშნა, რომ სასამართლოს დავალების საფუძველზე გამოცემული ბრძანება მას არ ჩაბარებია, რაც შეეხება 2007-2008-2009 წლებში დეკლარაციებით დავალიანებას, დეკლარაციებით განსაზღვრული გადასახადი გადახდილი აქვს, რაც 10.09.08წ. შედარების აქტით დასტურდება. საჩივრის ავტორმა აღნიშნა, რომ 2005 წლამდე წარმოშობილი დავალიანების შესახებ დაობდა სასამართლოს გზით და ამ დავაზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული.
ი.ფ-ის საჩივარი თელავის რეგიონალური ცენტრის 26.03.2010წ. №05/1073 ბრძანებაზე არ იქნა განხილული შემოსავლების სამსახურის მიერ, სამსახურის 19.05.2010წ. №21-09/4190 წერილით საჩივრის ავტორს ეცნობა, რომ ვინაიდან რეგონალური ცენტრის გასაჩივრებული ბრძანება გამოცემულია შემოსავლების სამსახურის გადაწყვეტილების საფუძველზე, შემოსავლების სამსახური მოკლებულია საკითხის ხელმეორედ განხილვის შესაძლებლობას. ხსენებული წერილი ი.ფ-ის მიერ გასაჩივრდა დავების განხილვის საბჭოში. საჩივრის ავტორმა აღნიშნა, რომ საჩივრის საფუძველი სწორედ ის იყო, რომ თელავის რეგიონალური ცენტრის ბრძანება არ გამომდინარეობდა შემოსავლების სამსახურის გადაწყვეტილებიდან.
დავების განხილვის საბჭოს 02.08.2010წ. №838/2/10 გადაწყვეტილებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. საბჭომ აღნიშნა, რომ სასამართლოს 08.02.07წ. გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით თელავის რეგიონალურმა ცენტრმა გამოსცა ახალი, 23.07.2010წ. №48 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც 1478 ლარი არ იქნა მიჩნეული აღიარებულ საგადასახადო მოთხოვნად, შესაბამისად, რეგიონალური ცენტრის 23.07.10წ. №05/2575 ბრძანებით შეტანილ იქნა ცვლილებები 25.12.09წ. №04/3318 ბრძანებაში, შესაბამისად, საბჭომ მიიჩნია, რომ უზრუნველყოფის ღონისძიება გავრცელდა მხოლოდ აღიარებულ საგადასახადო ვალდებულებაზე.
ი.ფ-მა სარჩელით მიმართა თელავის რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვა: თელავის რეგიონალური ცენტრის 25.12.09წ. №04/3318 და 23.07.10წ. №05/2575 ბრძანებების და მის საფუძველზე შედგენილი აქტის, დავების განხილვის საბჭოს 02.08.2010წ. გადაწყვეტილების ბათლად ცნობა, სადავო თანხის - 6736,79 ლარის შემცირება 4784,79 ლარით.
თელავის რაიონული სასამართლოს 08.11.2010წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქონებაზე ყადაღის დადება მოხდა აღიარებული საგადასახადო ვალდებულების ფარგლებში.
რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ი.ფ-ის მიერ. სააპელაციო სასამართლოს 07.07.2011წ. საოქმო განჩინებით თელავის რეგიონალური ცენტრის საპროცესო უფლებამონაცვლედ დადგენილ იქნა სსიპ შემოსავლების სამსახური.
თბილისის სააპელაცო სასამართლოს 01.09.2011წ. განჩინებით ი.ფ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები. სასამართლომ მიუთითა, რომ თელავის რეგიონალური ცენტრის 05.05.05წ. №16 საგადასახადო მოთხოვნა ი.ფ-ს ჩაბარდა 13.07.05წ., საგადასახადო მოთხოვნა მას არ გაუსაჩივრებია. 28.03.06წ. ჩაბარებული თელავის რეგიონალური ცენტრის 16.02.06წ. №194 საგადასახადო მოთხოვნა ასევე არ გასაჩივრებულა მოსარჩელის მიერ. რაც შეეხება 2007-2008-2009 წლებზე დარიცხულ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწაზე ქონების გადასახადს, პალატამ აღნიშნა, რომ ის დარიცხულია მოსარჩელის მიერვე წარგენილი დეკლარაციების საფუძველზე. ამდენად, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწაზე ქონების გადასახადში არსებული 2005 წლის საგადასახადო ვალდებულებები აღიარებულია 05.05.05წ. №16 საგადასახადო მოთხოვნის, ხოლო 2007-2008-2009 წ.წ. საგადასახადო ვალდებულებები აღიარებულია წარდგენილი დეკლარაციების საფუძველზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საგადასახადო ორგანოს, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის მიზნით, უფლება ჰქონდა დაეყადაღებინა ქონება.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება მის მიერ საგადასახადო ვალდებულების შესრულების და დავალიანების არარსებობის შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა თელავის რეგიონალური ცენტრის 28.01.2010წ. №02/548 წერილზე, რომლითაც ი. ფ-ს ეცნობა, რომ მის მიერ 2005 წლის 01 იანვრიდან 2007 წლის 14 აგვისტომდე გადახდილი გადასახადებით დაიფარა 2005 წლის 01 იანვრამდე არსებული დავალიანება ანუ 2007 წლის 14 აგვისტომდე გადახდილი ყველა გადასახადი მიქცეულ იქნა მთლიანად 2005 წლის 01 იანვრამდე არსებული დავალიანების დასაფარავად, წარმოდგენილი არ იქნა 2005 წლის შემდეგ როგორც საგადასახადო მოთხოვნით, ასევე დეკლარაციების საფუძველზე წარმოშობილი დავალიანების დაფარვის რაიმე მტკიცებულება, რის გამო 24.12.09წ. მდგომარეობით მას ერიცხებოდა ბიუჯეტის დავალიანება სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის გადასახადში ძირითადი თანხის 4549 ლარის და საურავის - 2146,39 ლარის ოდენობით. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნის გადამხდელისათვის ჩაბარების დამადასტურებელი დოკუმენტი ვერ იქნა მოძიებული, ამდენად, აღიარებულ საგადასახადო დავალიანებად მიჩნეულ იქნა მხოლოდ 05.05.05წ. №16 საგადასახადო მოთხოვნით დარიცხული და 2007-2009წწ.. წარდგენილი დეკლარაციების საფუძველზე წარმოშობილი დავალიანება. რაც შეეხება თელავის რეგიონალური ცენტრის 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნას, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ თელავის რაიონული სასამართლოს 08.02.07წ. გადაწყვეტილებით 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნა ბათილად იქნა ცნობილი, საგადასახადო ინსპექციას დაევალა საკითხის ხელახალი შესწავლა. შესწავლის შედეგად თელავის რეგიონალურმა ცენტრმა გამოსცა 22.07.2010წ. №03/2571 ბრძანება, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი 01.0.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნა, მომსახურების სამმართველოს დაევალა უზრუნველეყო ი.ფ-ისთვის საგადასახადო კოდექსის 281.21 მუხლის და ,,გადამხდელთა პირადი აღრიცხვის ბარათების წარმოების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის 151.3 მუხლის თანახმად, 14.08.07წ. მდგომარეობით საურავის ჩამოწერის შემდგომ ი.ფ-ზე რიცხულ დავალიანებაზე - 1478,42 ლარზე (ძირითადი თანხა - 747 ლარი, საურავი - 731,42 ლარი) ,,საგადასახადო მოთხოვნის“ წარდგენა. თელავის რეგიონალური ცენტრის 22.07.2010 წ. №03/2571 ბრძანების საფუძველზე ცენტრმა 23.07.2010წ. გამოსცა №48 ბრძანება ი.ფ-ისათვის 2006 წლის მიწის გადასახადში 1478,42 ლარის დარიცხვის თაობაზე. თელავის რეგიონალური ცენტრის 23.07.2010 წ. №05/2575 ბრძანებით ცვლილება შევიდა ცენტრის 25.12.09 წ. №04/3318 ბრძანებაში ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ და აღიარებულ საგადასახადო დავალიანებად მიეთითა 5263,29 ლარი. აღნიშნულიდან გამომდიანრე, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ ცენტრის 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნით დარიცხული თანხა არ არის საგადასახადო ორგანოს მიერ მიჩნეული აღიარებულ საგადასახადო დავალიანებად და ამ თანხის უზრუნველსაყოფად ქონებას არ დადებია ყადაღა.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საგადასახადო კოდექსის 281.21 მუხლის თანახმად, აპელანტი 2005 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით სრულად გათავისუფლდა გადასახადისგან. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ 2005 წლის 1 იანვრამდე პერიოდისათვის მიწის ნაკვეთის ქონების გადასახადის ჩამოწერა მოხდებოდა მხოლოდ მაშინ, თუ ამ ცვლილების შეტანამდე გადასახადის გადამხდელებს გააჩნდათ მიწის ნაკვეთების ქონების გადასახადის დავალიანება. პალატამ მიუთითა, რომ ი.ფ-ს 2005 წლის 1 იანვრიდან 2007 წლის 14 აგვისტომდე (ანუ ცვლილების ამოქმედებამდე) გადახდილი გადასახადებით უკვე დაფარული იყო 2005 წლის 01 იანვრისთვის არსებული დავალიანება, შესაბამისად, ცვლილების შეტანის დროისთვის, სააპელაციო სასამართლოს აზრით, ი.ფ-ს აღარ გააჩნდა 2005 წლის მიწის ნაკვეთის ქონების გადასახადის დავალიანება, მას გააჩნდა 2005 წლის 1 იანვრის შემდგომ წარმოშობილი დავალიანება, რომლის ჩამოწერაც ვერ მოხდებოდა საგადასახადო კოდექსში 11.07.07წ. შეტანილი ცვლილებებით.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა ი.ფ-ის მიერ, რომელიც ითხოვს გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნებას. კასატორი აღნიშნავს, რომ ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ 25.12.09წ. №04/3318 ბრძანებით დაყადაღებულ იქნა ქონება, რისი საფუძველიც გახდა თელავის რეგიონალური ცენტრის მიერ დარიცხული დავალიანება 6736,79 ლარის ოდენობით. ამ დავალიანების უდიდესი ნაწილი, კერძოდ, 5729 ლარი (2674 ლ. ნარჩენი, 3055 ლ. საურავი), გამომდინარეობდა №154 საგადასახადო მოთხოვნიდან, რომელიც არ არის აღიარებული და ბათილად არის ცნობილი თელავის რაიონული სასამართლოს 08.02.07წ. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. ამ გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით თელავის რეგიონულმა ცენტრმა სამი წლის დაგვიანებით - 23.07.2010წ., დავის მიმდინარეობისას, გამოსცა ახალი №48 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც გადასახდელი თანხა განისაზღვრა 1478,42 ლარით ნაცვლად 5729 ლარისა. სხვაობა მოთხოვნებს შორის შეადგენს 4251,42 ლარს (5729-1478,42=4251,42), რეგიონალურმა ცენტრმა აღიარებულ საგადასახადო დავალიანებად განუსაზღვრა - 5263,29 ლარი, ანუ 6741,71 ლარი შემცირდა 1478,21 ლარით, ნაცვლად 4251,42 ლარისა. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს აგრეთვე იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხემ ვერ წარმოადგინა 2006 წლამდე დეკლარაციები. კასატორი თვლის აგრეთვე, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა საგადასახადო კოდექსის 281.21 მუხლი, არასწორია რომ 281-ე მუხლში 11.07.07 წ. შეტანილი ცვლილებები მას არ უნდა შეხებოდა. ცვლილებების შესვლის მომენტში დავალიანება შეადგენდა 2545 ლარს, რისი ჩამოწერაც მოხდა 31.03.08წ. და ამის გამო 2008 წლის დასასრულისთვის დავალიანება განულებული იყო. დავალიანების ხელახლა წარმოშობა განაპირობა ფინანსთა მინისტრის 07.04.05წ. ბრძანებაში 27.06.08 წ. შეტანილმა ცვლილებამ, რომელიც წინააღმდეგობაში მოდის კოდექსთან. სწორედ ამ ცვლილების საფუძველზე მოხდა კანონიერად ჩამოწერილი თანხების ხელახლა დარიცხვა. საგადასახადო ორგანომ ისე მიანიჭა ფინანსთა მინისტრის 07.04.05წ. ბრძანებაში 27.06.08წ. ბრძანებით შესულ ცვლილებებს უკუქცევითი ძალა და უკანონოდ დარიცხული დავალიანებით ისე გააუარესა გადასახადის გადამხდელის მდგომარეობა, რომ ამის შესახებ ყადაღის დადებამდე არაფერი იყო ცნობილი კასატორისთვის. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად ჩათვალა დადგენილად, რომ №154 საგადასახადო მოთხოვნა 2006 წლის მიმდინარე გადასახადს და არა 2006 წლამდე არსებულ მთლიან დავალიანებას მოიცავდა. 2006 წლის მიმდინარე გადასახადი შეადგენდა სულ 1806 ლარს, რაც იყო მხოლოდ ძირითადი თანხა და რის შესახებაც კასატორს ეცნობა 10.05.06წ. №549 საგადასახადო მოთხოვნით. ამდენად, 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნა მოიცავდა მთლიანად 2006 წლამდე არსებულ დავალიანებას, რაც არ იყო აღიარებული და თელავის რაიონული სასამართლოს მიერ 08.02.07წ. გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი. კასატორი არ ეთანხმება აგრეთვე სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ 2005 წლის შემდეგ საგადასახადო მოთხოვნის და დეკლარაციების საფუძველზე წარმოშობილი დავალიანების დაფარვის შესახებ მტკიცებულება არ წარმოდგენილა. საქმეში დაცული დოკუმენტებით, მათ შორის შედარების აქტებით და სააღრიცხვო ბარათებით დგინდება საპირისპირო, ამის დასტურია 10.09.08წ. შედარების აქტი, რომლის მიხედვით 2008 წლის საანგარიშო პერიოდის დასასრულისთვის ჩვენ არ გვქონდა დავალიანება.
საკასაციო პალატის სხდომაზე კასატორმა და მისმა წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირეს საკასაციო საჩივარს. მოწინააღმდეგე მხარემ - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს და შემოსავლების სამსახურის წარმოამდგენლებმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები არ ცნეს და მოითხოვეს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, სააპელაციო სასამართლოს განჩინების უცვლელად დატოვება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საქმის მასალების და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ი.ფ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:
ქონებაზე ყადაღის დადება საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ერთ-ერთი ღონისძიებაა. საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებები მიზნად ისახავენ პირის მიერ საგადასახადო ვალდებულების სათანადოდ შესრულებას, აგრეთვე საგადასახადო ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში არასასურველი შედეგების თავიდან აცილებას ან შემცირებას. 22.12.04წ. საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების არსებობის შემთხვევაში საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია, საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით, სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე ყადაღა დაადოს გადასახადის გადამხდელის საკუთრებაში არსებულ ნებისმიერ ქონებას. გადასახადის გადამხდელის ქონებაზე ყადაღის დადება უზღუდავს მას ქონებრივ უფლებებს, ამდენად დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მითითება იმაზე, რომ სადავო აქტები არ ეხება მოსარჩელის უფლებებს და კანონიერ ინტერესს.
სააპელაციო პალატის მიერ საქმეზე დადგენილად არის ცნობილი, რომ ი.ფ-ის ქონებაზე ყადაღის დადება მოხდა არა თელავის რეგიონალური ცენტრის 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნით დარიცხული დავალიანების უზრუნველსაყოფად, არამედ მხოლოდ 05.05.05წ. №16 საგადასახადო მოთხოვნით დარიცხული და 2007-2009 წ.წ. წარდგენილი დეკლარაციების საფუძველზე წარმოშობილი დავალიანების უზრუნველსაყოფად. სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიჩნია 05.05.05წ. №16 საგადასახადო მოთხოვნა აღიარებულ დავალიანებად, რომ არ დაუდგენია თუ რა პერიოდის დავალიანებას მოიცავდა 05.05.05წ. №16 საგადასახადო მოთხოვნაში ასახული თანხა, სააპელაციო პალატამ არ გაარკვია მოიცავდა თუ არა 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნა მანამდე არსებულ დავალიანებას მთლიანად. აღნიშნულ გარემოებას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს, რამდენადაც საქმის მასალებით დასტურდება, რომ 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობის მოთხოვნით ი.ფ-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს, თელავის რაიონული სასამართლოს 08.02.07წ. გადაწყვეტილებით 01.08.06წ. №154 საგადასახადო დავალიანება ბათილად იქნა ცნობილი, საგადასახადო ინსპექციას, სასკ-ის 32.4 მუხლის საფუძველზე, საქმის გარემოებათა გამოკვლევის შედეგად ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა. ამასთანავე, მხედველობაშია მისაღები, რომ სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული ორგანოსთვის დავალებული აქტის გამოცემა ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ თელავის რეგიონალური ცენტრის სადავო 25.12.09წ. ბრძანების გამოცემამდე არ განხორციელებულა. თელავის რაიონული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 08.02.07წ. გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით თელავის რეგიონალურმა ცენტრმა გამოსცა 23.07.10წ. №15/2575 ბრძანება, რომლითაც ცვლილება იქნა შეტანილი ი.ფ-ის ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ 25.12.09წ. №04/3318 ბრძანებაში, უზრუნველყოფის ღონისძიება გავრცელდა მხოლოდ აღიარებულ საგადასახადო ვალდებულებაზე, აღიარებული საგადასახადო დავალიანება შემცირდა და განისაზღვრა 5263,29 ლარით. ამდენად, 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნის ნაცვლად გამოიცა 23.07.10წ. №48 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც დავალიანების თანხა 1478,42 ლარით განისაზღვრა. 23.07.10წ. საგადასახადო მოთხოვნა ასევე გასაჩივრდა. ამდენად, არ დასტურდება დავალიანების აღიარების ფაქტი. დავების განხილვის საბჭოს დავალების საფუძველზე, თელავის რეგიონალური ცენტრის დასკვნის მიხედვით შედგენილი 10.09.08წ. შედარების აქტით დავალიანება არ არსებობდა, გადასახადის გადამხდელს ერიცხებოდა ზედმეტობა. 22.12.04წ. საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის მე-13 ნაწილის თანახმად, ქონებაზე ყადაღის დადება იმ დავალიანებების აღსასრულებლად, რომლებიც არ არის აღიარებული, საჭიროებდა საგადასახადო ორგანოს შუამდგომლობის საფუძველზე სასამართლო დადასტურებას 72 საათის განმავლობაში, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. ვინაიდან 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნაში მითითებული თანხები ი.ფ-ის მიერ აღიარებული არ ყოფილა, ამდენად, დავის კანონიერი გადაწყვეტა საჭიროებდა 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნაში ასახული საგადასახადო დავალიანების პერიოდის დადგენას, უკეთუ აღნიშნული საგადასახადო მოთხოვნა მოიცავდა 2006 წლამდე არსებულ მთელ პერიოდს, კერძოდ, 05.05.05წ. №16 საგადასახადო მოთხოვნით გათვალისწინებულ დავალიანებას, შესაბამისად, საფუძველს არის მოკლებული ქონებაზე ყადაღის დადება. ხსენებული გარემოების გარკვევა მით უფრო საჭიროა იმის გათვალისწინებით, რომ 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნა შეიცავს არა მხოლოდ გადასახადის ძირითად თანხას, არამედ აგრეთვე საურავს, რომელიც აღემატება ძირითად თანხას მაშინ, როდესაც იმ დროს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 273-ე, 274-ე მუხლების თანახმად მიწაზე ქონების გადასახადი გადამხდელის ეკონომიკური საქმიანობის შედეგებზე არ იყო დამოკიდებული და ქონების გადასახადის საგადასახადო პერიოდად ითვლებოდა კალენდარული წელი, დადგენილი იყო წლიური გადასახადი ფართობის ერთეულზე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულისა და მიწის ხარისხის მიხედვით, საგადასახადო კოდექსის 275-ე მუხლი საგადასახადო ორგანოებს განუსაზღვრავდა მიწაზე დარიცხული ქონების გადასახადის შესახებ ,,საგადასახადო მოთხოვნის“ გადამხდელისათვის ჩაბარებას, გადასახადის გამოანგარიშებისათვის საჭირო ინფორმაციის ჩვენებით, საანგარიშო წლის 1 ივნისამდე. საგულისხმოა აგრეთვე, რომ 01.08.2006წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნის შედგენამდე თელავის რეგიონული ცენტრის მიერ 16.02.06წ. უკვე შედგენილი იყო წლიური გადასახადის №194 საგადასახადო მოთხოვნა. ის გარემოება, რომ თელავის რაიონული სასამართლოს 08.02.07წ. №3/77 გადაწყვეტილებით ბათილად ცნობილი თელავის რეგიონული ცენტრის 01.08.06წ. №154 საგადასახადო მოთხოვნა არ მოიცავდა მხოლოდ ერთი წლის გადასახადს დასტურდება აგრეთვე, თელავის რაიონული სასამართლოს 08.02.07წ. გადაწყვეტილებით, ამ გადაწყვეტილების აღსასრულებლად გამოცემული თელავის რეგიონალური ცენტრის 22.07.2010წ. №03/2541 ბრძანების შინაარსით, რომლის თანახმად დავალიანების (1478,42 ლ.) გამოანგარიშებას საფუძვლად დაედო 2000 წლიდან არსებული პერიოდის დავალიანებები. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით არ დასტურდება, რომ 01.08.06წ. საგადასახადო მოთხოვნაში მითითებული თანხები მოიცავდა მხოლოდ 2006 საგადასახადო წლის გადასახადს. ამდენად, არ არის დასაბუთებული სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება გადასახადის გადამხდელის მიერ 05.05.05წ. №16 საგადასახადო მოთხოვნის აღიარების და შესაბამისად, 05.05.05წ. №16 საგადასახადო მოთხოვნაში ასახული დავალიანებიდან აუღიარებელი 1478.42 ლარის გაკლებით, აღიარებულ საგადასახადო დავალიანებად 5263,29 ლარის ოდენობის დავალიანების მიჩნევა (რეგიონალური ცენტრის 23.07.10წ. №05/2575 ბრძანება). მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე ის გარემოება, რომ 2005 წლის 1 იანვრამდე ფიზიკურ პირებს, მათ შორის ი.ფ-ს, საგადასახადო კანონმდებლობით შეუწყდათ მიწაზე ქონების გადასახადის გადახდის ვალდებულება, დავალიანების ჩამოწერის გამო არ აქვს მნიშვნელობა გადამხდელის მიერ ასეთი დავალიანების აღიარებას. ამდენად, 05.05.05წ. №16 საგადასახადო მოთხოვნით 2005 წლის 1 იანვრამდე არსებული დავალიანების ასახვის შემთხვევაში, არ აქვს მნიშვნელობა მის აღიარებას.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ქონებაზე ყადაღის დადების უპირველესი წინაპირობაა აღიარებული საგადასახადო მოთხოვნა. ამ უკანასკნელის ლეგალურ დეფინიციას 22.12.04წ. საგადასახადო კოდექსის მე-12 მუხლის 23-ე ნაწილი შეიცავს. აღნიშნული ნორმის თანახმად, აღიარებული საგადასახადო მოთხოვნა შესაძლოა წარმოიშვას სამ შემთხვევაში: ვალდებული პირის მიერ წარდგენილი დეკლარაციის საფუძველზე, რა დროსაც საჭირო აღარ არის საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენა; საგადასახადო მოთხოვნის საფუძველზე, რომელსაც გადასახადის გადამხდელი ეთანხმება ან რომლის გასაჩივრების ვადაც გასულია ან სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე. დავების განხილვის საბჭოს 02.08.2010წ. გადაწყვეტილების მიხედვით, ქონებაზე ყადაღის დადებას საფუძვლად დაედო აღიარებული საგადასახადო დავალიანება, კერძოდ, დავების განხილვის საბჭოს 02.08.2010წ. გადაწყვეტილების მიხედვით 01.01.2005წ. მდგომარეობით გადამხდელს პირად ბარათზე ერიცხებოდა დავალიანება, თანხის ნაწილი ჩამოიწერა საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-15 და 21-ე ნაწილების საფუძველზე, ხოლო ნაწილი დაიფარა 2005 წლის 1 იანვრიდან 2007 წლის 14 აგვისტომდე მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხებით. შემოსავლების სამსახურის დავალების შესაბამისად, ინსპექციაში არსებულ მასალებზე დაყრდნობით, თელავის რეგიონალური ცენტრის მიერ მომზადებული დასკვნით (ტ.1, ს.ფ.84) ირკვევა, რომ გადამხდელს 2005 წლის 1 იანვრისთვის ერიცხებოდა ვადაგადაცილებული დავალიანება მიწაზე ქონების გადასახადში, ძირითადი - 2545 ლარი, საურავი - 2762,78ლარი, სულ 5307,78 ლარის ოდენობით. დასკვნის მიხედვით, ამ დავალიანების ჩამოწერა განხორციელდა საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის 21-ე ნაწილის თანახმად, რამაც განაპირობა გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე გადახდილი თანხების ზედმეტობის წარმოშობა. საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის 21-ე ნაწილის მიხედვით, მიწაზე ქონების გადასახადის გადამხდელ ფიზიკურ პირებს და ადგილობრივ თვითმმართველობასა და მმართველობას შეუწყდათ საგადასახადო ვალდებულებები 2005 წლის 1 იანვრამდე პერიოდისათვის მიწის ნაკვეთების მიხედვით გაანგარიშებულ ქონების გადასახადის ვადაგადაცილებულ დავალიანებათა თანხებზე და მათზე დარიცხულ სანქციებზე, საგადასახადო ორგანოებს აღნიშნულ დავალიანებათა (მათ შორის საურავების) ჩამოწერის განხორციელება დაევალათ გადამხდელის პირად ბარათზე ასახვით. საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 07.04.05წ. №208 ბრძანებით დამტკიცებული ,,გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათების წარმოების წესის შესახებ“ ინსტრუქციაში მინისტრის 27.06.08წ. №566 ბრძანებით შეტანილი ცვლილებების თანახმად, მნიშვნელობა ენიჭება საგადასახადო ვალდებულების წარმოქმნის და საგადასახადო ვალდებულების დაფარვის თარიღს, საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის 21-ე ნაწილის ამოქმედებამდე (2007 წლის 11 ივლისამდე) მიწაზე ქონების გადასახადში არსებული დავალიანების დაფარვის შემთხვევაში დავალიანება დაფარულად ჩაითვლება, ხოლო აღნიშნული მუხლის ამოქმედების ანუ ჩამოწერის ვალდებულების წარმოქმნის შემდეგ გადახდილი გადასახადის თანხა ჩაითვლება ზედმეტად გადახდილად. თელავის რეგიონალური ცენტრის დასკვნის, აგრეთვე თელავის რეგიონალური ცენტრის 22.07.2010წ. №03/2571 ბრძანების თანახმად, აღნიშნული მუხლისა და ხელახალი გადაანგარიშების საფუძველზე 2005 წლის 1 იანვრიდან 2007 წლის 14 აგვისტომდე გადამხდელის მიერ გადახდილი გადასახადებით დაიფარა 2005 წლის 1 იანვრისთვის არსებული დავალიანება, რის გამო დასკვნის თანახმად 24.12.09წ. მდგომარეობით გადამხდელს ერიცხებოდა ბიუჯეტის დავალიანება მიწის გადასახადში 4549 ლარი, საურავი 2146,39 ლარი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დავალიანების ჩამოწერის შემდგომ საგადასახადო დავალიანება ი.ფ-ს არ გააჩნდა, დავალიანების ჩამოწერა გულისხმობდა მის სრულ გაუქმებას (ძირითადი თანხა და საურავი) და არა გადახდის ვალდებულების შეჩერებას ან გადავადებას. ამდენად, დავალიანების აღდგენა მის ხელახალ დარიცხვას ნიშნავს, რის გამოც საჭირო იყო საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენა, რაც შემოსავლების სამსახურის მხრიდან არ განხორციელებულა. ასეთად ვერ იქნება მიჩნეული თელავის რეგიონალური ცენტრის 28.01.2010წ. №02/548 წერილი, რომლითაც ქონებაზე ყადაღის დადების შემდგომ ი.ფ-ს ეცნობა, რომ მის მიერ 2005 წლის 1 იანვრიდან 2007 წლის 14 აგვისტომდე გადახდილი გადასახადებით დაიფარა 2005 წლის 1 იანვრისთვის არსებული დავალიანება. გადასახადის გადამხდელს ი.ფ-ს არ ჰქონდა ინფორმაცია პირადი აღრიცხვის ბარათზე დავალიანების ხელახლა დარიცხვის თაობაზე. ცხადია მოსარჩელეს არ შეეძლო ევარაუდა, რომ ჩამოწერილი დავალიანება შეტყობინების გარეშე აღდგებოდა და 2005 წლის შემდეგ გადახდილი თანხები ჩაითვლებოდა ჩამოწერილი გადასახადის დავალიანების დაფარვაში, რომლის უზრუნველსაყოფად მის ქონებას დაედებოდა ყადაღა. ამდენად, 2005 წლის შემდეგ წარდგენილი დეკლარაციებით განსაზღვრული გადასახადის ი.ფ-ის მიერ გადახდა დასტურდება 10.09.08წ. შედარების აქტით (ტ.1,ს.ფ.18), რომლის თანახმად, ი.ფ-ს ერიცხება ზედმეტობა მიწის გადასახადში. ამდენად, დაუსაბუთებელია მოსაზრება აღიარებული საგადასახადო მოთხოვნის 2007-2008-2009 წ.წ. დეკლარაციების საფუძველზე წარმოშობის შესახებ.
აღნიშნულიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმაზე, რომ ი. ფ-ს არ გაუსაჩივრებია 13.07.05წ. მისთვის ჩაბარებული 05.05.05წ. №16 და 28.03.06წ. ჩაბარებული 16.02.06წ. №194 საგადასახადო მოთხოვნები, აგრეთვე 2007-2008-2009 წ.წ. წარდგენილი დეკლარაციების საფუძველზე დავალიანების წარმოშობა, არ ადასტურებს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას. ვინაიდან დავალიანების უზრუნველსაყოფად ყადაღის გამოყენების სავალდებულო პირობა იყო აღიარებული საგადასახადო მოთხოვნა, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ იკვეთება ქონებაზე ყადაღის დადების საფუძველი
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ სრულად არ არის გამოკვლეული საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება მოკლებულია სათანადო სამართლებრივ და ფაქტობრივ წინამძღვრებს, რის გამოც იგი უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ი. ფ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 01.09.11წ. განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე
მოსამართლეები: ლ. მურუსიძე
მ. ვაჩაძე
