#ბს-41-36(გ-13) 7 მარტი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: პაატა სილაგაძე, ლევან მურუსიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

მოსარჩელე _ სს „…“

მოპასუხე _ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს პრივატიზების დეპარტამენტის შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის მომსახურების ცენტრი

დავის საგანი _ სასამართლოთა შორის განსჯადობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2012 წლის 23 ოქტომბერს სს „…“ განცხადებით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს და სარჩელის აღძვრამდე უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება, კერძოდ, ქ. გორში, … ქ. №26-ში მდებარე უძრავ ქონებასა და მასზე არსებულ შენობა-ნაგებობებზე ყადაღის დადება მოითხოვა.

განმცხადებელმა აღნიშნა, რომ 2012 წლის 22 ოქტომბერს მიმართა შიდა ქართლის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზაციის სამხარეო სამმართველოს სამოქალაქო კოდექსის 530-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, 2010 წლის 21 დეკემბერს ხელშეკრულებით ნაჩუქარი უძრავი ქონების დაბრუნებისა და პრივატიზაციის შეჩერების თაობაზე. განმცხადებლის განმარტებით, აღნიშნული მოთხოვნა განაპირობა იმ გარემოებამ, რომ სს „…“ ერიცხებოდა საგადასახადო დავალიანება, რის გამოც აღმოჩნდა მძიმე მდგომარეობაში. კერძოდ, გორის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 20 სექტემბრის №6283, 2010 წლის 18 ოქტომბრის №7307, 2010 წლის 25 ოქტომბრის №7583 ბრძანებების საფუძველზე, კონტროლის სამმართველოს საგადასახადო შემოწმების განყოფილების მიერ ჩატარდა სს „…“ კამერალური საგადასახადო შემოწმება, რომელმაც მოიცვა 2004 წლის 1 იანვრიდან 2009 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდი. შემოწმების შედეგად გორის საგადასახადო ინსპექციის მიერ 2010 წლის 12 ნოემბერს გამოიცა №82/6679 საგადასახადო მოთხოვნა და სს „…“ დაერიცხა გადასახადი. არსებულმა დავალიანებამ 75 000 ლარს გადააჭარბა. აღნიშნული საგადასახადო მოთხოვნა სს „…“ მიერ 2011 წლის 24 ნოემბერს გასაჩივრდა შემოსავლების სამსახურში, თუმცა საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. შემოსავლების სამსახურის 2011 წლის 31 იანვრის №229 ბრძანება სს „…“ გაასაჩივრა დავების განხილვის საბჭოში. საბჭოს 2011 წლის 11 აპრილის №03/6019 გადაწყვეტილებით სს „…“ საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი შემოსავლების სამსახურის 2011 წლის 31 იანვრის №229 ბრძანება და საჩივარი არსებითი განხილვისათვის დაუბრუნდა შემოსავლების სამსახურს, ხოლო საგადასახადო სამართალდარღვევის შესახებ გორის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 29 ოქტომბრის №065582 ოქმის ნაწილში საჩივარი დარჩა განუხილველი. დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილება ნაწილობრივ გასაჩივრდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში სს „…“ მიერ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით სს „…“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 19 დეკემბრის განჩინებით.

განმცხადებელმა აღნიშნა, რომ სს „…“ აპირებდა სასამართლოში სარჩელის აღძვრას 2010 წლის 21 დეკემბრის ხელშეკრულებით ნაჩუქარი უძრავი ქონების დაბრუნებისა და პრივატიზაციის შეჩერების მოთხოვნით, რის გამოც მოითხოვა სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით ყადაღის დადება გაჩუქებამდე სს „…“ სახელზე რიცხულ უძრავ ქონებაზე - მდებარე ქ. გორი, … ქ. №26, შიდა ქართლის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზაციის სამხარეო სამმართველოს მიერ უძრავი ქონების სს „…“ საკუთრებაში დაბრუნებისა და პრივატიზაციის შეჩერების საკითხის გადაწყვეტამდე.

გორის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 24 ოქტომბრის განჩინებით სს „…“ განცხადება დაკმაყოფილდა; სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით ყადაღა დაედო სახელმწიფოს სახელზე რიცხულ უძრავ ქონებას - მდებარე ქ. გორი, … ქ. №26, საკადასტრო კოდით … და მასზე არსებულ შენობა-ნაგებობებს.

2012 წლის 30 ოქტომბერს სს „…“ გორის რაიონულ სასამართლოს მიმართა განცხადებით და მოითხოვა 2012 წლის 24 ოქტომბრის განჩინებაში უსწორობის გასწორება, კერძოდ, განჩინებით ყადაღა დაედო მხოლოდ ქ. გორში, … ქ. №26-ში მდებარე უძრავ ქონებას საკადასტრო კოდით …, რომელთან ერთად ასევე მითითებული უნდა ყოფილიყო უძრავი ქონება საკადასტრო კოდით – ….

2012 წლის 30 ოქტომბერსვე სს „…“ გორის რაიონულ სასამართლოს მიმართა სასარჩელო განცხადებით მოპასუხე - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს პრივატიზების დეპარტამენტის შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის მომსახურების ცენტრის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ქ. გორში, … ქ. №26-ში მდებარე, 2010 წლის 21 დეკემბრის ხელშეკრულებით ნაჩუქარი უძრავი ქონების დაბრუნება და პრივატიზაციის შეჩერება, ასევე სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით ყადაღის დადება ქ. გორში, … ქ, №6-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე და ნაჩუქარი უძრავი ქონების რეალიზაციის განუხორციელებლობა.

გორის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 186-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სს „…“ უარი ეთქვა სარჩელის მიღებაზე. ამავე განჩინებით გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 24 ოქტომბრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და სახელმწიფოს სახელზე რიცხული უძრავი ქონება, მდებარე ქ. გორი, … ქ. №26, საკადასტრო კოდით … და მასზე დამაგრებული შენობა-ნაგებობანი გათავისუფლდა ყადაღისაგან.

გორის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 7 ნოემბრის განჩინებით სს „…“ უარი ეთქვა უსწორობის გასწორების თაობაზე განცხადების დაკმაყოფილებაზე.

სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ 2012 წლის 6 ნოემბერს საჩივრით გაასაჩივრა ყადაღის დადების შესახებ გორის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 24 ოქტომბრის განჩინება.

გორის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 7 ნოემბრის განჩინებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საჩივარზე შეწყდა საქმის წარმოება დავის საგნის არ არსებობის გამო.

სს „…“ კერძო საჩივრებით გაასაჩივრა უსწორობის გასწორებაზე უარის თქმის შესახებ გორის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 7 ნოემბრის განჩინება, ასევე 2012 წლის 31 ოქტომბრის განჩინება სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 ნოემბრის განჩინებით სს „…“ კერძო საჩივრები გორის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 31 ოქტომბრისა და 2012 წლის 7 ნოემბრის განჩინებებზე, განსჯადობით განსახილველად გადაეცა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას.

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლზე და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა არ გამომდინარეობდა ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ვინაიდან განსახილველ დავაში მოსარჩელე სს „…“ მოითხოვდა სს „…“ და შიდა ქართლის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამხარეო სამმართველოს შორის დადებული 2010 წლის 21 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულებით საკუთრებაში გადაცემული უძრავი ქონების უკან დაბრუნებას.

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ ასევე მიუთითა, რომ განსახილველი დავის შემთხვევაში სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა სამოქალაქო კანონმდებლობა. სასამართლოს განმარტებით, სადავო სამართალურთიერთობის ხასიათიდან გამომდინარე, მოცემული დავა კერძო-სამართლებრივი კანონმდებლობის საფუძველზე უნდა გადაწყვეტილიყო, ვინაიდან სადავო ურთიერთობა გამომდინარეობდა ჩუქების ხელშეკრულებიდან, რომელიც კერძო-სამართლებრივ ხელშეკრულებას წარმოადგენდა. შესაბამისად, დავა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის საფუძველზე, სამოქალაქო საქმეთა პალატის განსჯად დავას წარმოადგენდა და სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით უნდა განხილულიყო.

გარდა აღნიშნულისა, ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განმარტებით, დავის იურიდიულ ბუნებას არ ცვლიდა ის გარემოება, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს წარმოადგენდა, რამდენადაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 25¹ მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს კერძოსამართლებრივი ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასთან და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით. საჯარო-სამართლებრივი ურთიერთობა კვალიფიცირდება არა ურთიერთობის სუბიექტების, არამედ ურთიერთობის სამართლებრივი მოწესრიგების სისტემის მიხედვით. ამდენად, მოცემული დავა ატარებს არა საჯარო-სამართლებრივ, არამედ სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობის ელემენტებს, რის გამოც ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა გადასცემოდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 დეკემბრის განჩინებით სს „…“ კერძო საჩივრები განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად გადაეგზავნა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

სამოქალაქო საქმეთა პალატა არ დაეთანხმა ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის დასკვნას დავის სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განხილვის შესახებ და აღნიშნა, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა. ამავე კოდექსის მე-2 მუხლის 1-ლი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებული სამოქალაქო სამართლებრივი ხელშეკრულებაა. სამოქალაქო სამართლებრივი ხელშეკრულების ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებად კვალიფიკაციისათვის აუცილებელია ხელშეკრულება აკმაყოფილებდეს შემდეგ კრიტერიუმებს: ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარედ ადმინისტრაციული ორგანოს მონაწილეობა, თუმცა აღნიშნული საკმარისი არ არის და სამართალსუბიექტობასთან ერთად ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მითითებული ნორმა კუმულაციურად ითხოვს ხელშეკრულების დადებით საჯარო უფლებამოსილების მიზნის განხორციელებას. სამოქალაქო საქმეთა პალატის განმარტებით, ასევე მნიშვნელოვანია და ადმინისტრაციული წესით საქმის განხილვისათვის ერთ-ერთ ამოსავალ წერტილს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ სადავო სამართალურთიერთობა გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ანუ ატარებდეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ შინაარსს. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, საერთო სასამართლოები ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილავენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე დავებს. ამდენად, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვის უმთავრეს წინაპირობას წარმოადგენს ის გარემოება, რომ განსახილველი დავა უნდა გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობიდან.

სამოქალაქო პალატის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე ითხოვდა სახელმწიფოსთან დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობას და გადაცემული ქონების უკან დაბრუნებას. პალატამ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე პირდაპირ გამომდინარეობდა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტიდან და ადმინისტრაციული ხელშეკრულების შეწყვეტის მოთხოვნას წარმოადგენდა. სამოქალაქო საქმეთა პალატის განმარტებით, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ჩუქების ხელშეკრულების დადება მოხდა საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით, რამდენადაც იგი მოქმედებდა საჯარო უფლებამოსილების ფარგლებში, სხვაგვარად იგი ამ ხელშეკრულებას ვერ დადებდა. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გარიგების დადებისა და ამ გარიგებით განსაზღვრული შედეგის საჯარო რეესტრში აღრიცხვის ფაქტი თავისთავად წარმოადგენდა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების ფარგლებში მოქმედების პრეზუმფციას.

სამოქალაქო საქმეთა პალატამ ასევე მიუთითა, რომ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდა იმ ფაქტს, რომ დასაჩუქრებული ადმინისტრაციული ორგანო გახლდათ. ამასთანავე, უმთავრესი იყო ჩუქების მიზანი, მოტივი და დანიშნულება. ხელშეკრულება 2010 წლის 21 დეკემბერს გაფორმდა, როდესაც კამერალური საგადასახადო შემოწმების შედეგად გორის საგადასახადო ინსპექციას სს „…“ მიმართ საგადასახადო მოთხოვნა გამოცემული ჰქონდა. ამდენად, სს „…“ სახელმწიფო ორგანოს წილი მაშინ აჩუქა, როდესაც მის წინააღმდეგ საგადასახადო მოთხოვნა უკვე გამოცემული იყო.

გარდა აღნიშნულისა, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ საკითხზე, რომ მოსარჩელე ასევე ითხოვდა სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით პრივატიზების შეჩერებას; ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 35-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის, „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებისა და 29-ე მუხლის საფუძველზე პრივატიზებასთან დაკავშირებული დავები ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან გამომდინარეობდა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველი დავა გამომდინარეობდა ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან და ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვას ექვემდებარებოდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სამოქალაქო საქმეთა პალატების განჩინებების კანონიერება-დასაბუთებულობა, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ მოცემული საქმის განხილვაზე უფლებამოსილ სასამართლოს წარმოადგენს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი შეეხება სამოქალაქო საქმეების უწყებრივ ქვემდებარეობას სასამართლოებისადმი, რომლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე იურიდიულ პირებს შორის.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლში კი მოცემულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეების ჩამონათვალი, კერძოდ, ხსნებული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ხოლო იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილი მიუთითებს, რომ ამ მუხლით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობით არის მოწესრიგებული. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა არა მარტო საქმეში მონაწილე სუბიექტები (მხარეები), არამედ დავის საგანი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის აუცილებელი პირობაა, მოსარჩელის მოთხოვნა სამართლებრივად ეფუძნებოდეს საჯარო-ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ანუ მოსარჩელის მიერ მითითებული საკუთარი უფლების (უფლებების) დარღვევა თავისი არსითა და შინაარსით განპირობებული უნდა იყოს მოპასუხის მხრიდან საჯარო, მატერიალური სამართლის შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დარღვევით.

მოცემულ შემთხვევაში სს „…“ სამოქალაქო კოდექსის 530-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე სარჩელით ითხოვდა შიდა ქართლის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამხარეო სამმართველოსთან 2010 წლის 21 დეკემბერს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე სახელმწიფოსათვის გადაცემული უძრავი ქონების მჩუქებლისთვის დაბრუნებას, ასევე პრივატიზაციის შეჩერებას. აღნიშნული მოთხოვნა ფაქტობრივად დაკავშირებულია მხარეებს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმებასთან და ნაჩუქარის დაბრუნებასთან. შესაბამისად, განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად უნდა შეფასდეს მითითებული ჩუქების ხელშეკრულების სამართლებრივი ხასიათი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება წარმოადგეს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირებთან, აგრეთვე, სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებულ სამოქალაქო-სამართლებრივ ხელშეკრულებას. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულების ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებად მიჩნევის განმსაზღვრელ ძირითად ელემენტს წარმოადგეს, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზანი, ისე სამართლებრივ ურთიერთობაში მისი, როგორც სუბიექტის მონაწილეობა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სასამართლოთა შეფასებას იმის თაობაზე, რომ დავაში მხოლოდ ადმინისტრაციული ორგანოს მონაწილეობა განმსაზღვრელი არ არის დავის ადმინისტრაციულად მიჩნევისათვის, რამდენადაც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65¹ მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს, როგორც სამოქალაქო სამართლის სუბიექტი და ასეთ შემთხვევაში მასზე არ ვრცელდება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნები. საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სამოქალაქო საქმეთა პალატის დასკვნას, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებული ხელშეკრულების სამართლებრივ ბუნებას განსაზღვრავს ხელშეკრულების მიზანი. ხელშეკრულების მიზანი განისაზღვრება მისი შინაარსიდან გამომდინარე. გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრი ვალდებულებების, ხელშეკრულების დადების შედეგად წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების შინაარსს.

საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება სამოქალაქო საქმეთა პალატის მოსაზრებას მხარეთა შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ადმინისტრაციულად მიჩნევის თაობაზე, რომ ხელშეკრულების დადება ემსახურებოდა საჯარო მიზნის განხორციელებას. მოცემულ შემთხვევაში საქმე გვაქვს კერძო სამართლის სუბიექტის მიერ მის საკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვასთან, კერძოდ, გაჩუქებასთან. მხოლოდ ის გარემოება, რომ ნაჩუქარი ქონება გადაეცა სახელმწიფოს, არ წარმოადგენს ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების განმსაზღვრელ ფაქტორს.

საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზანი გულისხმობს არა მხოლოდ ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებას მიკუთვნებული ნებისმიერი საკითხის გადაწყვეტას, არამედ ძირითადი, უშუალო ფუნქციის განსახორციელებლად ხელშეკრულების დადებას. სხვაგვარად ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებულ ნებისმიერ ხელშეკრულებას მიენიჭებოდა ადმინისტრაციული ხელშეკრულების სტატუსი, რამდენადაც ადმინისტრაციული ორგანო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, უფლებამოსილია განახორციელოს მხოლოდ კანონით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილება. მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა არა სახელმწიფო ქონების მართვა-განკარგვასთან დაკავშირებული ურთიერთობა, რაც „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 1-ლი მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სისტემაში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის − სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს კომპეტენციას განეკუთვნება, არამედ კერძო სამართლის სუბიექტის მიერ მის საკუთრებაში რიცხული ქონების სახელმწიფოსათვის ჩუქება, რაც კერძო სამართლებრივი ხასიათის ურთიერთობაა.

საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მსჯელობას, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გარიგების დადებისა და ამ გარიგებით განსაზღვრული შედეგის საჯარო რეესტრში აღრიცხვის ფაქტი თავისთავად წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს საჯარო უფლებამოსილების ფარგლებში მოქმედების პრეზუმფციას. საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების მესაკუთრედ სახელმწიფოს აღრიცხვა წარმოადგენს სანივთო უფლების წარმოშობის საფუძველს და არა საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების დადასტურებას, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის შესაბამისად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, უძრავი ნივთების რეესტრში რეგისტრაციას ექვემდებარება საკუთრების უფლება. ამდენად, საჯარო რეესტრში სახელმწიფო საკუთრებად ჩუქებით მიღებული ქონების რეგისტრაცია არ ნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანო ხელშეკრულების დადებისას მოქმედებდა საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით, რამდენადაც საჯარო რეესტრში სანივთო უფლებების რეგისტრაცია ამ უფლებების წარმოშობისა და არსებობის დადასტურებაა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო სამართალურთიერთობა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული (საჯარო) სამართლის კანონმდებლობიდან. მოთხოვნა დაფუძნებულია სამოქალაქო სამართლის ნორმებზე. სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს სამოქალაქო კანონმდებლობით მოწესრიგებული ურთიერთობანი. კერძოდ, სადავო ურთიერთობა გამომდინარეობს ჩუქების ხელშეკრულებიდან, რომელიც კერძო-სამართლებრივ ხელშეკრულებას წარმოადგენს და რომლის დადების დროისთვისაც უცილობლად გამოყენებულ იქნებოდა სამოქალაქო სამართლის ნორმები. წარმოდგენილი სარჩელით სს „…“ ითხოვს სამოქალაქო კოდექსის 530-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად მძიმე მდგომარეობის გამო გაჩუქებული ქონების დაბრუნებას. ამდენად, მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი კერძო-სამართლებრივია.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სს „…“ მოთხოვნაზე პრივატიზაციის პროცესის შეჩერებასთან დაკავშირებით და მიიჩნევს, რომ აღნიშნული მოთხოვნა ფაქტობრივად ძირითადი მოთხოვნის - ნაჩუქარი ქონების დაბრუნების აღსრულების უზრუნველყოფის შესახებ მოთხოვნას წარმოადგენს, რამდენადაც სარჩელის მიზანი გაჩუქებული ქონების დაბრუნებაა. საქმეში არსებული მასალებით საერთოდ არ დგინდება დაწყებულია თუ არა პრივატიზაციის პროცესი, ან მიღებულია თუარა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გადაწყვეტილება პრივატიზაციის განხორციელების შესახებ და ამაზე არც მოსარჩელე აპელირებს, შესაბამისად, მოთხოვნა პრივატიზაციის შეჩერებაზე პრევენციულ ხასიათს ატარებს და განხილულ უნდა იქნეს უზრუნველყოფის ღონისძიების გატარების შესახებ მოთხოვნა, რაც არ ცვლის დავის არსს. მოსარჩელეს არ დაუყენებია მოთხოვნა პრივატიზაციის პროცესის კანონიერებაზე (რომლის მიმდინარეობაც საქმის მასალებით არ დასტურდება), ასეთის განხორციელების პირობებში, შესაბამისად, უსაფუძვლოა სამოქალაქო საქმეთა პალატის მითითება, რომ პრივატიზაციის შესახებ დავები ადმინისტრაციულ დავათა კატეგორიას განეკუთვნება, რის გამოც მოცემული საქმე ადმინსიტრაციული წესით განხილვას უნდა დაექვემდებაროს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მოთხოვნის სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე განმარტავს, რომ წინამდებარე სადავო სამართალურთიერთობა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობიდან, სასარჩელო მოთხოვნა ეხება კერძო სამართლის სუბიექტსა და ადმინისტრაციულ ორგანოს შორის არსებული კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავას, რის გამოც მოცემული საქმე არ განეკუთვნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით განსაზღვრულ სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემული სადავო სამართალურთიერთობა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილის „ა” ქვეპუნქტის საფუძველზე სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველი დავაა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განსჯადია, რის გამოც საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა გადაეცეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „…“ კერძო საჩივრები განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას;

2. საქმე გადაეგზავნოს განსჯად სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: პ. სილაგაძე

ლ. მურუსიძე