ბს-637-625(კ-12) 16 მაისი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე, ნუგზარ სხირტლაძე

სხდომის მდივანი - ანა ვარდიძე

კასატორი (მოსარჩელე) – ნ. გ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო, წარმომადგენელი - თ. ც-ე

დავის საგანი - კომპენსაციის გაცემა

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 მაისის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2011 წლის 26 ოქტომბერს ნ. გ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს მიმართ.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ იგი არის 2008 წლის აგვისტოს ომის შედეგად იძულებით გადაადგილებულ პირი. აღნიშნულ მოვლენებამდე იგი ცხოვრობდა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ..., მშობლების - ბ. გ-ისა და ლ. ხ-ის კომლისაგან განცალკევებით. როგორც ცალკე კომლს, საკუთრებაში ჰქონდა საცხოვრებელი სახლი და საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი, სადაც ამუშავებდა პურის საცხობსა და მაღაზიას. იძულებით გადაადგილებისთანავე გაიარა რეგისტრაცია ცალკე ოჯახად და მიენიჭა ნომერი -... , ასევე განცხადებით მიმართა ადგილობრივ (ქურთის) მუნიციპალიტეტს კომპენსაციის გაცემის მოთხოვნით. 2009 წლის 24 ნოემბერს მოსარჩელის, როგორც კომპენსაციის მიმღები უფლებამოსილი პირის შესახებ მონაცემები გაიგზავნა საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროში. გარდა აღნიშნულისა, სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს 2010 წლის 1 დეკემბრის №601/81733 მონაცემებით, ნ. გ-ი ირიცხებოდა დევნილთა ბაზაში, 10 000 დოლარის კომპენსაციის მიმღებ პირთა სიაში, თუმცა კომპენსაცია არ მიუღია. ორი წლის შემდეგ, ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროში ხელმეორედ გაიარა გასაუბრება, რის შედეგადაც უარი ეთქვა კომპენსაციით დაკმაყოფილებაზე. სამინისტროს მიერ მოსარჩელეს განემარტა, რომ უნდა მიწეროდა მშობლების ოჯახს, რომლებსაც კომპენსაცია მიღებული ჰქონდათ. მოსარჩელემ ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართა საქართველოს მთავარობას, მაგრამ საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 31 აგვისტოს გადაწყვეტილებით განცხადება დარჩა განუხილვევი.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ იგი აკმაყოფილებდა საქართველოს მთავრობის 2008 წლის №915, 2009 წლის 24 ივლისის №534, 2010 წლის 3 ივლისის №856 განკარგულებების ყველა მოთხოვნას, შესაბამისად, უკანონოდ ეთქვა უარი თავშესაფარის სანაცვლოდ კომპენსაციის გაცემაზე.

ამდენად, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხე საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვითა სამინისტროსათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის - 10000 აშშ დოლარის ექვივალენტი თანხის გადახდის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამრთლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილებით ნ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქომ სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2008 წლის აგვისტოს რუსეთ-საქართველოს ომამდე ნ. გ-ს საკუთრებაში ჰქონდა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ... მდებარე, 0,38 ჰა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი, მასზე განთავსებული სახლით (საცხოვრებელი ფართი - 77,2 კვ.მ, დამხმარე ფართი - 11,8 კვ.მ), თუმცა - ფიზიკურად ცხოვრობდა მშობლებთან, ერთ ოჯახად, მათი დახმარებით ამუშავებდა სასაურსათო მაღაზიას და პურის საცხობს. საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელეს არ წარუდგენია ადგილობრივი მუნიციპალიტეტის მიერ დამოწმებული ოჯახის გაყრილობის გადაწყვეტილება, რითაც დასაბუთდებოდა ნ. გ-ის ცალკე ოჯახად არსებობის ფაქტი. საქალაქო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ. გ-ის მშობლებს მიღებული ჰქონდათ ფულადი კომპენსაცია 10000 აშშ დოლარის ექვივალენტი თანხა ლარში.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ნ. გ-მა 2010 წლის 11 აგვისტოს განცხადებით მიმართა მოპასუხეს და მოითხოვა ფულადი კომპენსაციით დაკმაყოფილება. მოპასუხეს განცხადებაზე წერილობითი პასუხი არ გაუცია, რაც გასაჩივრდა საქართველოს მთავრობაში. საქართველოს პრემიერ-მინისტრის 2011 წლის 7 თებერვლის №35 ბრძანებით მოსარჩელის ადმინისტრაციული საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო აღნიშნული ბრძანება არ გასაჩივრებულა.

თბილისის საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლით, რომლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსისთ დადგენილი წესი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 1005-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს.

საქალაქიო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 25 დეკემბრის №915, 2009 წლის 19 თებერვლის №127, 2009 წლის 24 ივლისის №534 და 2010 წლის 3 ივლისის №856 განკარგულებით განისაზღვრა 2008 წლის აგვისტოს ომის შედეგად დაზარალებული მოსახლეობის კომპენსირების წესი. აღნიშნული განკარგულებებით მოპასუხე სამინისტროს დაევალა საკომპენსაციო თანხით (10000აშშ დოლარი ერთ ოჯახზე) უზრუნველეყო ომის შედეგად უსახლკაროდ დარჩენილი ის ოჯახები, რომლებმაც უარი თქვეს სახელმწიფოს მიერ შესყიდული, რეაბილიტირებული ან ახლად აშენებული საცხოვრებელი ფართობების მიღებაზე. ამავე განკარგულებებით შესაბამისი მუნიციპალიტეტის გამგეობებს ეთხოვათ სამინისტროსათვის წარედგინათ ასეთი ოჯახების და ამ ოჯახების სახელით კომპენსაციის მიმღებ პირთა სიები, რომლებსაც სამინისტრო დააზუსტებდა სახელმწიფოს მიერ შესყიდულ, რეაბილიტირებულ ან ახლად აშენებულ საცხოვრებელ ფართობებში განსახლებულ დაზარალებულ პირთა სიასთან შედარებით.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის შემთხვევაში სახეზე არ იყო მითითებული განკარგულებით გათვალისწინებული პირობები, რადგან იგი არ ცხოვრობდა ცალკე ოჯახად, შესაბამისად, არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

თბილისის საქალქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. გ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 მაისის განჩინებით ნ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, შეფასებები და დასკვნები სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის მიერ არ ყოფილა მითითებული გარემოებებზე და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომლებიც გააბათილებდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ დასკვნებს. მოცემულ შემთხვევაში სადავო-სამართლებრივ ურთიერთობას წარმოადგენდა საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს მიერ მოსარჩელე მხარის მიმართ უკანონო ქმედებით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლის თანახმად, ყველასათვის გარანტირებულია სახელმწიფო და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურების უფლება სახელმწიფო სახსრებიდან. სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით. ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, რის გამოც, კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატება პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული.

სააპელაციო სასამრთლომ მიუთითა, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის 1-ელ ნაწილზე, რომლის თანახმადაც სახელმწიფო, ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურეობრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. პალატამ ასევე მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლზე, რომლითაც განსაზღვრულია სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი მოსამსახურის მიერ მიყენებული ზიანისათვის, კერძოდ, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურეობრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, კონკრეტულ შემთხვევაში საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა სახელმწიფო მოსამსახურის ბრალეული ქმედება. გარდა ამისა, სააპელაციო პალატამ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე განმარტა, რომ საჯარო-სამართლებრივ ურთიერთობებში გათვალისწინებულია ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ბრალის არსებობის გარეშე. აღნიშნული სახეზეა მაშინ, როცა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დადგენილი ვალდებულება - მმართველობითი ღონისძიების სათანადო წესით და მართლზომიერად გავრცელება, უზრუნველყოფილი არ არის, რაც იწვევს დაინტერესებული პირისათვის არახელსაყრელი ვითარების დადგომას. მოცემულ შემთხვევაში, ნ. გ-ი ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდა სამინისტროსგან იმ არგუმენტებით, რომ სამინისტრომ არაკანონიერად არ უზრუნველყო ის, როგორც დევნილი, განსაზღვრული კომპენსაციის ანაზღაურებით.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურება ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან ყოველთვის უკავშირდებოდა ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო მმართველობითი ღონისძიების გამოვლენის ან მმართველობითი ღონისძიებით პირის დაცული უფლებების ხელყოფის დადასტურებულ აღიარებას კანონით დადგენილი წესით და ფორმით. განსახილველ შემთხვევაში კი, ნ. გ-ს ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 7 თებერვლის №35 ბრძანება არ გაუსაჩივრებია. ამდენად, ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან მმართველობითი ღონისძიების გამოყენების გამო, ნ. გ-ისადმი მიყენებული ზიანი არ იყო დადგენილი და აღიარებული კანონით განსაზღვრული წესით. ამდენად პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ ეტაპზე არ არსებობდა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების პირობები.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 მაისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. გ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არის იურიდიულად დაუსაბუთებელი, რის გამოც შეუძლებელია მისი სამართლებრივი შეფასება. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მის მიერ მოყვანილ არცერთ გარემოებაზე არ გაამახვილა ყურადღება, რომ ის ცხოვრობდა მშობლებისგან განცალკევებით და ეწეოდა ცალკე სამეწრმეო საქმიანობას, იყო კომპენსაციის მიმღებთა სიაში, როგორც 2008 წლის ომის შედეგად იძულებით გადაადგილებილი პირი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. გ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: ნ. გ-ი არის 2008 წლის აგვისტოს ომის შედეგად იძულებით გადაადგილებულ პირი. საქმეში წარმოდგენილი ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ქურთის ტერიტორიული ორგანოს 2010 წლის 19 ნოემბრის №559 ცნობის თანახმად, აღნიშნულ მოვლენამდე, იგი ცხოვრობდა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ... და პირად საკუთრებაში ერიცხებოდა საცხოვრებელი სახლი მიწის ნაკვეთით. ქურთის მუნიციპალიტეტის მიერ 2010 წლის 1 აგვისტოს გაცემული №341 ცნობის მიხედვით, საკომლო წიგნის ჩანაწერით ნ. გ-ს ეკუთვნოდა 0,38 კვ.მ. საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი (მასზე განთავსებული საცხოვრებელი ფართი - 77,2 კვ.მ, დამხმარე ფართი - 11,8 კვ.მ). საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ნ. გ-ის საკუთრებად რეგისტრირებული იყო სოფელ ... მდებარე, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე არსებული შენობა-ნაგებობით. უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებული იყო 2008 წლის 23 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულება.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს 2010 წლის 1 დეკემბრის №01/81733 მიმართვის თანახმად, ნ. გ-ი რეგისტრირებულია იძულებით გადაადგილებულ პირთა მონაცემთა ბაზაში და იმყოფება 10000 დოლარის კომპენსაციის მიმღებ პირთა სიაში. მოსარჩელის განმარტებით, მან იძულებით გადაადგილების შემდეგ გაიარა რეგისტრაცია ცალკე ოჯახად და მიენიჭა ნომერი - ..., რაც სადავოდ არ გაუხდია მოწინააღმდეგე მხარეს.

ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგეობის 2009 წლის 24 ნოემბრის №191/4 მიმართვით საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს წარედგინა 2008 წლის აგვისტოს ომის შედეგად უსახლკაროდ დარჩენილი ოჯახების სია სახელმწიფოს მიერ რეაბილიტირებული ან/და ახლად აშენებული საცხოვრებელი ფართების სანაცვლოდ საკომპენსაციო თანხის მისაღებად. აღნიშნულ სიაში ნ. გ-ი შეყვანილი იყო ცალკე, ერთსულიან ოჯახად, ხოლო მშობლები ცალკე - ორსულიან ოჯახად. ასევე სადავო არ არის ის გარემოება, რომ ნ. გ-ის მშობლებმა კომპენსაცია მიიღეს როგორც ორსულიანმა ოჯახმა, ხოლო ნ. გ-ს კომპენსაცია არ მიუღია.

ნ. გ-მა 2010 წელს საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროში შექმნილ, დაზარალებულთა ოჯახების შემსწავლელ კომისიაზე გაიარა გასაუბრება, მაგრამ კომპენსაციის გაცემაზე ეთქვა უარი იმ მოტივით, რომ უნდა მიწეროდა მისი მშობლების ოჯახს, რომლებსაც კომპენსაცია მიღებული ჰქონდათ. 2010 წლის 11 აგვისტოს ნ. გ-მა განცხადებით მიმართა საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს, თუმცა აღნიშნულ განცხადებასთან დაკავშირებით ადმინისტრაციული წარმოება არ ჩატარებულა. ნ. გ-მა ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართა საქართველოს მთავრობას, მაგრამ 2011 წლის 7 თებერვლის №35 ბრძანებით მისი საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვის შედეგად ნ. გ-ი არ იქნა მიჩნეული ცალკე ოჯახად მცხოვრებ პირად, რამდენადაც ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგებლის 2011 წლის 27 იანვრის №12/1 წერილით დასტურდებოდა, რომ იგი ცხოვრობდა მშობლებთან ერთად. ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ №35 ბრძანებაში ასევე აღინიშნა, რომ ცალკე ოჯახად არსებობის ფაქტის დასადასტურებლად არ იყო წარდგენილი ოჯახის გაყროლობის გადაწყვეტილება. ამასთან, ნ. გ-ს არ გაუსაჩივრებია ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგებლის 2010 წლის 11 აგვისტოს №101/1 წერილი, რომლითაც განემარტა, რომ მუნიციპალიტეტი თანხის დაკმაყოფილების თაობაზე ნ. გ-ის მონაცემებს ვერ მიაწოდებოდა სამინისტროს, რამდენადაც იგი ცალკე ოჯახს არ წარმოადგენდა. მითითებულ №35 ბრძანებაში განიმარტა, რომ სამინისტრო იმ შემთხვევაში იქნებოდა ვალდებული გაეცა ნ. გ-ისათვის კომპენსაცია, თუ სამინისტროს წარედგინებოდა შესაბამისი სია. ამგვარი მონაცემი ნ. გ-თან დაკავშირებით გამგეობას სამინისტროსათვის არ მიუწოდებია.

ნ. გ-მა აღძრული მავალდებულებელი სარჩელით მოითხოვა თავშესაფარის სანაცვლო კომპენსაციით დაკმაყოფილების საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსათვის დავალება.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2008 წლის აგვისტოში მომხდარი მოვლენების შედეგად, საქართველოს მთავრობამ 2008 წლის 25 დეკემბერს გამოსცა №915 განკარგულება ,,რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად დაზარალებული მოსახლეობის საცხოვრებელი ფართობებით უზრუნველყოფის დამატებითი ღონისძიების განხორციელების შესახებ“. აღნიშნული განკარგულებით საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინის­ტროს დაევალა საკომპენსაციო თანხით უზრუნველეყო 2008 წლის 6 აგვისტოდან რუ­სეთის ფედე­რაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად უსახლ­კაროდ დარჩე­ნილი ის ოჯახები, რომ­ლე­ბ­მაც უარი თქვეს სახელმწიფოს მიერ შესყიდუ­ლი, რეაბი­ლი­ტი­რებული ან ახლად აშენებული საცხოვრებელი ფართობების მი­ღებაზე. ანუ მითითებული განკარგულება გამოიცა „იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონით საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსათვის დაკისრებული ვალდებულების - უზრუნველყოს დევნილი საქართველოს ფარგლებში დროებითი საცხოვრებლითა და აუცილებელი პირველადი დახმარებით, შესრულების მიზნით და დამატებითი ღონისძიების სახით გათვალისწინებულ იქნა იძულებით გადაადგილებულ პირთა იმ ოჯახებისათვის თავშესაფარის სანაცვლოდ კომპენსაციის გაცემა, რომლებმაც უარი განაცხადეს საცხოვრებელი ფართის მიღებაზე. მითითებული განკარგულების მე-2 პუნქტის მიხედვით, საკომპენსაციო თანხის ოდენობა განისაზღვრა ერთ ოჯახზე 10 000 (ათი ათასი) აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარით. განკარგულების მე-6 პუნქტით სამინისტროსათვის კომპენსაციის მიმღებ პირთა სიების წარდგენა დაევალა შესაბამისი მუნიციპალიტეტების გამგეობებს, ხოლო განკარგულების მე-7 პუნქტის მიხედვით, საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინის­ტროს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო სამარ­თლის იუ­რიდიულ პირთან – სამოქალაქო რეესტრის სააგენ­ტოსთან ერ­თად უნდა დაეზუსტებინა გამგეობის მიერ წარდგენილი სიები სახელმწიფოს მიერ შესყიდულ, რეაბი­ლიტი­რებულ ან ახ­ლად აშენებულ საცხოვრებელ ფართობებში განსახ­ლებულ დაზა­რა­­ლე­ბულ პირთა სიასთან. ამავე შინაარსის განკარგულებები იქნა მიღებული საქართველოს მთავრობის მიერ შემდგომ პერიოდებშიც, კერძოდ, 2009 წლის 19 თებერვლის №127, 24 ივლისის №534 და 2010 წლის 3 ივლისის №856 განკარგულებები.

მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოებმა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითეს მხოლოდ იმ გარემოებაზე, რომ ნ. გ-ი არ ცხოვრობდა ცალკე ოჯახად, თუმცა არც საქალაქო და არც სააპელაციო სასამართლოს არ მიუთითებიათ რომელ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით უარყვეს აღნიშნული ფაქტი. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოების მიერ არ შეფასებულა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, სასამართლოებს არ მოუხდენიათ საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოებების სათანადო სამართლებრივი შეფასება. სასამართლოებმა გაიზიარეს ადმინისტრაციული ორგანოს დასაბუთება, რომ ცალკე ოჯახად ცხოვრების ფაქტი უნდა დადასტურებულიყო ოჯახის გაყრილობის შესახებ გადაწყვეტილებით, რასაც საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება.

საქმის მასალებით უდავოდ დადასტურებულია, რომ ნ. გ-ი 2008 წლის აგვისტოს ომამდე მუდმივად ცხოვრობდა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ... და პირად საკუთრებაში ერიცხებოდა საცხოვრებელი სახლი მიწის ნაკვეთით, სადაც ასევე ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას, ჰქონდა პურის საცხობი და მაღაზია. ნ. გ-მა იძულებით გადაადგილებისთანავე გაიარა რეგისტრაცია და მიენიჭა ცალკე ოჯახის ნომერი - ..., ხოლო სამოქალაქო რეესტრის 2010 წლის 1 დეკემბრის მონაცემებით იგი რეგისტრირებული იყო დევნილთა ბაზაში 10 000 დოლარის კომპენსაციის მიმღებ პირთა სიაში. ამასთან, ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგებლის ხელმოწერით სამინისტროსათვის 2009 წლის 24 ნოემბერს გაგზავნილ კომპენსაციის მიმღებ პირთა სიაში ცალკე ოჯახად იქნა შეყვანილი ნ. გ-ი. აღნიშნულის მიუხედავად, ნ. გ-ზე კომპენსაცია არ გაცემულა, ხოლო ადმინისტრაციული ორგანო უარის კანონიერებას ასაბუთებს იმ ფაქტზე მითითებით, რომ ნ. გ-ი არ ცხოვრობდა ცალკე ოჯახად და ეყრდნობა მხოლოდ ქურთის მუნიციპალიტეტის იმავე გამგებლის მიერ 2011 წლის 27 იანვარს გაცემულ ცნობას, რომლის მიხედვით ნ. გ-ი ერთ ოჯახად ცხოვრობდა მშობლებთან ერთად, რომელმაც გასცა წინამორბედი ცნობები, მათ შორის კომპენსაციის მიმღებ პირთა სიაში ცალკე ოჯახად შეიყვანა ნ. გ-ი. აღნიშნულის შესაბამისად, გაურკვეველია რატომ მიანიჭეს სასამართლოებმა უპირატესობა მხოლოდ ერთ დოკუმენტს და არ შეაფასეს იგი საქმეში წარმოდგენილ მთელ რიგ მტკიცებულებებთან ურთიერთშეჯერების შედეგად.

გარდა აღნიშნულისა, სასამართლოებმა ნ. გ-ის ცალკე კომლად ცხოვრების ფაქტი დადასტურებულად არ მიიჩნიეს გაყრილობის შესახებ გადაწყვეტილების არარსებობის გამო, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი ქურთის მუნიციპალიტეტის მიერ 2010 წლის 1 აგვისტოს გაცემული №341 ცნობა, რომლის მიხედვით, ნ. გ-ს ეკუთვნოდა 0,38 კვ.მ. საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი (მასზე განთავსებული საცხოვრებელი ფართი - 77,2 კვ.მ, დამხმარე ფართი - 11,8 კვ.მ) ემყარებოდა სწორედ საკომლო წიგნის ჩანაწერს. მოცემულ შემთხვევაში მოწინააღმდეგე მხარე სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებას, რომ ნ. გ-ს სოფელ ... კერძო საკუთრებად ერიცხებოდა საცხოვრებელი სახლი, მაგრამ მიიჩნევს, რომ მიუხედავად საკუთრებაში ცალკე საცხოვრებელი სახლის არსებობისა, იგი ერთ ოჯახად ცხოვრობდა მშობლებთან ერთად, რის გამოც არ არსებობდა მისი ცალკე ოჯახად მიჩნევის საფუძველი, რასაც საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს. 2009 წლის 24 ნოემბერს სამინისტროში გაგზავნილი კომპენსაციის მიმღებ პირთა სიაში ნ. გ-ის მშობლები შეყვანილი იყო როგორც ორ სულიანი ოჯახი (დედ-მამა) და კომპენსაციაც მათზე ამ სახით გაიცა. ნ. გ-ი ამავე სიაში ცალკე - ერთსულიან ოჯახად იქნა შეყვანილი, თუმცა მასზე კომპენსაცია არ გაცემულა. მოწინააღმდეგე მხარის მითითებით, ნ. გ-ს არ გაუსაჩივრებია მისი 2010 წლის სიაში შეყვანაზე გამგეობის უარი, თუმცა გაურკვეველია, იმ პირობებში, როდესაც ნ. გ-ი უკვე შეყვანილი იყო 2009 წლის სიაში, რატომ იყო საჭირო მისი კვლავ შეყვანა სიაში და აღნიშნული საკითხის გადასაწყვეტად კომისიის გავლა, რამდენადაც №915 განკარგულების მე-6 პუნქტის შესაბამისად, კომპენსაციის მიმღებ პირთა სიას ადგენდა შესაბამისი გამგეობა, რომლის მიერაც 2009 წელს უკვე შეყვანილი იყო ნ. გ-ი სიაში და აღნიშნული საკითხის გადაწყვეტა სწორედ გამგეობის კომპეტენციას განეკუთვნებოდა. სამინისტრო ვალდებული იყო გადაემოწმებინა ამა თუ იმ პირის სიაში შეყვანის სისწორე მხოლოდ იმ თვალსაზრისით, მას მიღებული ხომ არ ჰქონდა საცხოვრებელი ფართიც, რამდენადაც განკარგულებების მიზანს წარმოადგენდა კომპენსაციით იმ პირთა უზრუნველყოფა, რომლებმაც უარი განაცხადეს სანაცვლო საცხოვრებელით უზრუნველყოფაზე და არჩიეს კომპენსაციის მიღება. ანუ სამინისტრო უფლებამოსილი იყო გადაემოწმებინა გამგეობის მიერ წარდგენილი სიები მხოლოდ იმ კუთხით, ხომ არ მოხდა ერთი პირისათვის საცხოვრებელი ფართისა და კომპენსაციის ერთდროულად მიღება. აღნიშნულთან დაკავშირებით მოწინააღმდეგე მხარემ მიუთითა, რომ ნ. გ-ი ამორიცხული იქნა სიიდან, რაც ასევე არ გასაჩივრებულა მის მიერ, თუმცა საქმის მასალებით არ დგინდება რომელი აქტით მოხდა მისი სიიდან ამორიცხვა და ასეთ პირობებში გაეცნო თუ არა იგი ადრესატს კანონით დადგენილი წესით.

საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5¹ მუხლის 1-ლი ნაწილის გ) ქვეპუნქტის თანახმად, დევნილს უფლება აქვს ისარგებლოს დროებითი საცხოვრებლით საქართველოს ფარგლებში. შესაბამისად, მთავრობის განკარგულებებით დევნილებს უფლება მიენიჭათ აერჩიათ საცხოვრებელი ფართი, ან მიეღოთ სანაცვლოდ კომპენსაცია. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 25 დეკემბრის №915 განკარგულების პირველი პუნქტის შინაარს, რომელშიც საუბარია რუსეთის აგრესიის შედეგად დაზარალებული ოჯახებისათვის საკომპენსაციო თანხის მიცემაზე, ნორმის შემადგენლობის არსებობის პირობებში. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მხარის მოთხოვნის უარყოფა ან დადასტურება უნდა მოხდეს არა მიზანშეწონილობის საკითხიდან გამომდინარე, არამედ ზემოაღნიშნულ ნორმებზე მითითებით და მასთნ შესაბამისად. ამასთან, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარმოდგენილი სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს 2010 წლის 1 დეკემბრის მიმართვის თანახმად, ნ. გ-ი იძულებით გადაადგილებულ პირთა მონაცემთა ბაზაში რეგისტრირებულია მისამართზე - ქ. თბილისი, ... ქ. №10. კასატორმა საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე ასევე დაადასტურა, რომ იგი დღეისათვის რეგისტრაციის გარეშე ცხოვრობს ქ. თბილისში, ... ქუჩაზე. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იმსჯელოს მითითებულ გარემოებაზე, კერძოდ, იგი დღეისათვის სახელმწიფოს მხრიდან უზრუნველყოფილია თუ არა თავშესაფარით, რაც გამორიცხავს საქართველოს მთავრობის მითითებული განკარგულებების მასზე გავრცელების წინაპირობას. ამასთან, კასატორმა ასევე გამოთქვა სურვილი უზრუნველყოფილ იქნეს შესაბამისი თავშესაფარით, რის შედეგადაც იგი უარს იტყვის კომპენსაციის მიღებაზე, რაზეც ასევე უნდა იმსჯელოს სააპელაციო სასამართლომ.

რაც შეეხება ადმინისტრაციული ორგანოსა და სასამართლოების მითითებას, რომ მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 7 თებერვლის №35 ბრძანება, აღნიშნული საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არ წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს, რამდენადაც სასამართლო ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 28¹-ე მუხლის შესაბამისად, უფლებამოსილი იყო დახმარებოდა მოსარჩელეს მოთხოვნის ფორმულირებაში და შეეთავაზებინა მისთვის სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტება, კერძოდ, კომპენსაციით დაკმაყოფილების შესახებ მოთხოვნასთან ერთად ითხოვდა თუ არა მოსარჩელე ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობასაც, რაც არ უნდა იქნეს განხილული სასარჩელო მოთხოვნის გაზრდად. ნ. გ-ის მოთხოვნას წარმოადგენს კომპენსაციის ანაზღაურება, რაზეც მისი განცხადება არ იქნა განხილული სამინისტროს მიერ, ხოლო აღნიშნული ადმინისტრაციული საჩივრით გაასაჩივრა საქართველოს მთავრობაში. შესაბამისად, ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის შესახებ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე მოთხოვნა არ წარმოადგენს დამოუკიდებელ, ახალ მოთხოვნას და იგი დაკავშირებულია კომპენსაციის გაცემის შესახებ მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებასთან.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლოს ასევე არ უმსჯელია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის შესაბამისად, საქმეში ქურთის მუნიციპალიტეტის მოწვევის საკითხზე, რამდენადაც საქართველოს მთავრობის განკრგულებებით სწორედ გამგეობა წარმოადგენდა სიების შედგენაზე პასუხისმგებელ ადმინისტრაციულ ორგანოს, სწორედ მის მიერ გაცემულ ცნობაზე დაყრდნობით ეთქვა უარი ნ. გ-ს კომპენსაციის გაცემაზე და დავას იწვევდა ის გარემოება, რატომ არ იქნა მიჩნეული ნ. გ-ი ცალკე მცხოვრებ ოჯახად, რისი დაზუსტებაც გამგეობის კომპეტენციას განეკუთვნებოდა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგეობის საქმეში მესამე პირად ჩაბმის საკითხზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა საქმის გარემოებების სრულყოფილად გამოკვლევის გარეშე, სასამართლომ ისე გაიზიარა წინა ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთება, რომ სათანადოდ არ შეუმოწმებია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები ამდენად, საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს მითითებულ გარემოებებზე საქმეზე ობიექტური და კანონიერი გადაწყვეტილების დასადგენად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ. გ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ლ. მურუსიძე

ნ. სხირტლაძე