+4e

AA

ბს-781-765(კ-12) 16 მაისი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ლევან მურუსიძე

სხდომის მდივანი - ანა ვარდიძე

კასატორი (მოსარჩელე) – ლ.ძ-ა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო, წარმომადგენელი - მ. დ-ი

მესამე პირები - 1. ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგეობა, წარმომადგენელი - გ. ჭ-ე; 2. საქართველოს მთავრობა, წარმომადგენელი - ფ. ზ-ი

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა და ქმედების განხორციელება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 აგვისტოს განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2012 წლის 23 იანვარს ლ.ძ-ამ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს მიმართ.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ... ჰქონდა ცალკე საცხოვრებელი ბინა და ცხოვრობდა ცალკე ოჯახად, რაც დასტურდებოდა ქურთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიული ორგანოს 2010 წლის 24 მარტის №366 წერილით. 2008 წლის 16 დეკემბერს განცხადებით მიმართა ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგეობას საცხოვრებელი ბინის სანაცვლო კომპენსაციის – 10000 აშშ დოლარის მიღების მიზნით. 2009 წლის 24 თებერვალს ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს გადაუგზავნა 2008 წლის აგვისტოში რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად დაზარალებულთა მეორე ეტაპის სახელობითი სია მათზე კომპენსაციის გაცემის მიზნით, რომლებმაც უარი განაცხადეს მთავრობის მიერ აშენებულ ან/და რეაბილიტირებულ სახლებში (საცხოვრებელ ფართებში) განსახლებაზე. 2009 წლის 3 ნოემბერს ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების საინისტროს კვლავ წარუდგინა ქურთის მუნიციპალიტეტში მცხოვრებ 2008 წლის 6 აგვისტოდან რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად უსახლკაროდ დარჩენილი ოჯახების სია, რომლებმაც მიმართეს განცხადებით საკომპენსაციო თანხის მისაღებად სახელმწიფოს მიერ რეაბილიტირებული ან/და ახალაშენებული საცხოვრებელი ფართების სანაცვლოდ, რომელშიც შეყვანილი იყო მოსარჩელეც. ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგებლის 2009 წლის 25 სექტემბრის №153/7 წერილით მას ეცნობა, რომ დაზარალებული ოჯახების დაკმაყოფილება ხდებოდა ეტაპობრივად, რის გამოც ამ დროისათვის ვერ მოხერხდა მოსარჩელის ოჯახის დაკმაყოფილება. ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგებლის 2010 წლის 21 მაისის №69/4 წერილით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ იგი შეყვანილი იყო ფულადი კომპენსაციის მომთხოვნ განმცხადებელთა სიაში, რომელიც გადაეგზავნებოდა ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს ფულადი კომპენსაციის დასაკმაყოფილებლად. აღნიშნულის მიუხედავად, მოსარჩელეს კომპენსაცია არ მიუღია.

2011 წლის 28 სექტემბერს ლ.ძ-ამ განცხადებით მიმართა საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს ფულადი კომპენსაციის გაცემის მოთხოვნით, რაზეც სამინისტროსაგან პასუხი არ მიუღია. აღნიშნული ადმინისტრაციული საჩივრით გაასაჩივრა საქართველოს მთავრობაში, ხოლო საქართველოს პრემიერ-მინისტრის 2011 წლის 23 დეკემბრის №928 ბრძანებით ადმინისტრაციული საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

მოსარჩელემ უკანონოდ მიიჩნია ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ ბრძანება, რამდენადაც მასში არ იყო მითითებული მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის სამართლებრივი საფუძვლები.

ამდენად, მოსარჩელემ მოითხოვა კომპენსაციის სახით 10 000 აშშ დოლარისა (ექვივალენტი ლარში) და მორალური ზიანის – 100 000 ლარის ანაზღაურების საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსათვის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 იანვრის განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს მთავრობა და ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგეობა.

მოსარჩელემ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და თავდაპირველ სასარჩელო მოთხოვნასთან ერთად საქართველოს პრემიერ-მინისტრის 2011 წლის 23 დეკემბრის №928 ბრძანების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილებით ლ.ძ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის დავას იწვევდა ის ფაქტი, რომ ლ.ძ-ა 2008 წლის ომამდე ცხოვრობდა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ..., ჰქონდა ცალკე საცხოვრებელი ბინა და ცხოვრობდა ცალკე ოჯახად, რისი დადასტურებაც მოსარჩელემ ვერ შეძლო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს მითითებით, სადავოდ გამხდარი საქართველოს პრემიერ-მინისტრის 2011 წლის 23 დეკემბრის №928 ბრძანება შეესაბამება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლით გათვალისწინებულ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის დეფინიციას. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, აღნიშნული ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნის განხილვისას უნდა შემოწმდეს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსისა და სხვა ნორმატიული აქტების დებულებებთან.

საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი ემყარება საქართველოს კონსტიტუციასა და საერთაშორისო სამართლის საყოველთაოდ აღიარებულ პრინციპებს, განსაზღვრავს იძულებით გადაადგილებული პირის - დევნილის სამართლებრივ სტატუსს, დევნილად ცნობის, დევნილის სტატუსის მინიჭების, შეჩერების, შეწყვეტისა და ჩამორთმევის საფუძვლებსა და წესს, დევნილის სამართლებრივ, ეკონომიკურ და სოციალურ გარანტიებს, მის უფლებებსა და მოვალეობებს. ამავე კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო უზრუნველყოფს დევნილს დროებითი საცხოვრებელი ფართით. სამინისტრო ახორციელებს დევნილთა განსახლებას სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ორგანოების მიერ, დევნილთა დროებითი განსახლებისათვის გამოყოფილი საცხოვრებელი ფართის ფარგლებში. ამდენად, აღნიშნული მუხლით რეგლამენტირებულია ერთი მხრივ, დევნილის უფლება - იყოს უზრუნველყოფილი დროებითი საცხოვრებელი ფართით, ხოლო მეორე მხრივ, სახელმწიფოს ვალდებულება - უზრუნველყოს იგი აღნიშნული ფართით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, „იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 2 თებერვლის №47 განკარგულებით განისაზღვრა დევნილთა განსახლების პროგრამა, რომლის ფარგლებშიც გათვალისწინებულ იქნა სხვადასხვა ღონისძიებების განხორციელება. აღნიშნული პროგრამის ფარგლებში 2008 წლის რუსეთის სამხედრო აგრესიის შედეგად ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა დასახმარებლად და „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ კანონით დაკისრებული ვალდებულებების შესასრულებლად სახელმწიფოს მხრიდან განხორციელდა სხვადასხვა ღონისძიებები. საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრომ განახორციელა დაზიანებული საცხოვრებელი ფართების რეაბილიტაცია და ახალი სახლების მშენებლობა დაჩქარებულ რეჟიმში.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, განსახილველი შემთხვევის გადაწყვეტისათვის ნიშანდობლივი და გასათვალისწინებელია, 2008 წლის საომარი მოქმედებების შედეგად შექმნილი სიტუაციისა და საქართველოს მთავრობის მიერ მიღებულ განკარგულებათა მიზნობრიობა და მათი სამართლებრივი ბუნების განსაზღვრა. აღნიშნული განკარგულებების, მათ შორის საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 25 დეკემბრის №915 განკარგულების მიზანი მითითებულია თავად განკარგულების სათაურში - „რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად დაზარალებული მოსახლეობის საცხოვრებელი ფართებით უზრუნველყოფისათვის დამატებითი ღონისძიების შესახებ“.

სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს მთავრობის განკარგულებები მიმართული იყო დევნილთა მიმართ და იმავდროულად აწესრიგებდა და შეეხებოდა მათი საცხოვრებელი ფართებით უზრუნველყოფის დამატებით ღონისძიებებს. საომარი მოქმედებების შედეგად შექმნილი სიტუაციის გათვალისწინებით, როდესაც საჭირო იყო უსახლკაროდ დარჩენილი დევნილების თავშესაფარის საკითხის გადაწყვეტა, მითითებული განკარგულებების საფუძველზე კანონისგან განსხვავებული გარკვეული დამატებითი ღონისძიების სახით იქნა გამოყენებული კომპენსაციის გაცემის შესაძლებლობა დაზარალებული მოსახლეობისათვის საცხოვრებელი პირობების სწრაფად გადაწყვეტის მიზნით. იდენტური შინაარსის მქონე თითოეული განკარგულების უმთავრესი საკითხი იყო მასში მითითებული თანხების ფარგლებში ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება, მოეხდინა დაზარალებულ ოჯახებზე საცხოვრებელი ფართის უზრუნველსაყოფი დადგენილი კომპენსაციის გაცემა. იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიის განხორციელების სამოქმედო გეგმის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 2 თებერვლის №47 და 2009 წლის 28 მაისის №403 განკარგულებები ადგენდა სახელმწიფოს მხრიდან ხანგრძლივი მოქმედებებისა და ეტაპობრივად განსახორციელებელი მოქმედებების ჩამონათვალს.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 25 დეკემბრის №915, 2009 წლის 24 ივლისის №534 და 2010 წლის 3 ივლისის №856 განკარგულებების პირველი პუნქტის თანახმად, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს დაეკისრა 2008 წლის 6 აგვისტოს რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად უსახლკაროდ დარჩენილი ოჯახების საკომპენსაციო თანხით უზრუნველყოფა, თუმცა ამავე განკარგულებებით, კერძოდ, №915 განკარგულებით განისაზღვრა, რომ ამ განკარგულების პირველი პუნქტით გათვალისწინებული ღონისძიების განსახორციელებლად საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ საქართველოს 2008 წლის „სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული საქართველოს მთავრობის სარეზერვო ფონდიდან საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს გამოუყო 10 190 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი თანხა ლარში. ასევე კონკრეტული თანხა განისაზღვრა სხვა განკარგულებებით.

ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს ვალდებულება, უზრუნველეყო 2008 წლის 6 აგვისტოს რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად უსახლკაროდ დარჩენილი ოჯახები საკომპენსაციო თანხით, შეზღუდული იყო კონკრეტულად გაწერილი თანხის ოდენობით. საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, ზემოაღნიშნული განკარგულებები მიღებული იყო არა კონკრეტული პირების მიმართ, არამედ განისაზღვრა მხოლოდ თანხის ოდენობა, რომლის ფარგლებშიც უნდა მომხდარიყო დევნილთა საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფა. სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე აღნიშნული განკარგულების უშუალო სუბიექტს არ წარმოადგენდა. თუმცა სასამართლოს მითითებით, კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება მას რჩებოდა მსგავსი განკარგულებების გამოცემის შემთხვევაში.

საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს მთავრობის მითითებული განკარგულებების თანახმად, თუკი ამ განკარგულებით გათვალისწინებული, რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად უსახლკაროდ დარჩენილი ოჯახის შემადგებლობაში აღმოჩნდებოდა სამ სულზე ნაკლები, აღნიშნული ფაქტის სისწორე უნდა დადასტურებულიყო საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოსა და შესაბამისი მუნიციპალიტეტის გამგეობის უფლებამოსილ წარმომადგენელთა ხელმოწერით, ამ განკარგულებით გათვალისწინებული საკომპენსაციო თანხის მისაღებად. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი დოკუმენტების შესაბამისად ვერ იქნა დადასტურებული ის ფაქტი, რომ ლ.ძ-ა წარმოადგენდა საქართველოს მთავრობის განკარგულებებით გათვალისწინებული წესით განსაზღვრულ ერთსულიან ოჯახს. კერძოდ, ადმინისტრაციული წარმოების მასალებში წარდგენილ იქნა სხვადასხვა დოკუმენტაცია, რომელთა შესაბამისად, თითქოს მოსარჩელეს ჰქონდა საცხოვრებელი სახლი და ცალკე ოჯახს წარმოადგენდა, თუმცა ამავე დროს წარდგენილი ქურთის მუნიციპალიტეტისმიერ გაცემული 2010 წლის 24 აგვისტოს ცნობის თანახმად, ლ.ძ-ა, მისი დედა და ძმები ნამდვილად ფლობდნენ სამ საცხოვრებელ სახლს სოფელ ..., მაგრამ როგორ ინაწილებდნენ ამ სახლებს, ტერიტორიული ორგანოებისათვის უცნობი იყო. ამასთან, მოსარჩელის ოჯახს (მის დედას ვ. ა-ს და ძმებს: დ. და ზ. ძ-ებს) უკვე მიღებული ჰქონდათ 2 წილი საკომპენსაციო თანხა, თითოეული 10 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის ოდენობით.

ამდენად, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარის მიერ სადავოდ გამხდარი საქართველოს პრემიერ-მინისტრის 2011 წლის 23 დეკემბრის №928 ბრძანება არ ეწინააღმდეგებოდა კანონს და მოსარჩელის მოთხოვნა ამ ნაწილში არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

საქალაქო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა სასარჩელო მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე და აღნიშნა, რომ ზიანის ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება საჯარო და კერძო პირის ინტერესების შეფასების საფუძველზე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, ვინაიდან ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა მხოლოდ ის მორალური ზიანი, რომელიც წარმოადგენდა ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს, ანუ სახეზე უნდა ყოფილიყო პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და შედეგს შორის. ამასთან, ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს სამსახურებრივი მოვალეობიდან და უნდა იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ბრალის სახით, რაც გამოიხატება პირის შეგნებულ მიზანმიმართულ უმოქმედებაში ან უხეშ გაუფრთხილებლობაში, ან პირი შეგნებულად უნდა უშვებდეს პირისათვის ზიანის მიმყენებელი გარემოების დადგენას ან არ ახორციელებდეს მისთვის კანონით დაკისრებულ ველდებულებებს მის თავიდან ასაცილებლად. ამასთანავე, უნდა არსებობდეს პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი, რამდენადაც, სავარაუდო კავშირი საკმარის ობიექტურ საფუძვლად ვერ გამოდგებოდა სამართლებრივი პასუხისმგებლობისათვის. აქედან გამომდინარე სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ამ ნაწილში დაუსაბუთებელი იყო და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

ზემოაღნიშნული სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მთავრობის განკარგულებებით გამოყოფილი თანხები ამოწურული იყო, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს „იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ ვალდებულებას კი წარმოადგენდა საცხოვრებელი ფართის და არა აღნიშნულის სანაცვლოდ ფულადი კომპენსაციის გაცემა. ამდენად, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა მოსარჩელის მოთხოვნის - საქართველოს მთავრობისა და საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით - 10 000 აშშ დოლარის ოდენობით გადახდის დაკისრების დაკმაყოფილების საფუძველი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ.ძ-ამ, რომელმაც აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 აგვისტოს განჩინებით ლ.ძ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, არსებითია 2008 წლის საომარი მოქმედებების შედეგად შექმნილი სიტუაციისა და საქართველოს მთავრობის მიერ მიღებულ განკარგულებათა მიზნობრიობა და მათი სამართლებრივი ბუნების განსაზღვრა.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მითითებული განკარგულებები მიმართული იყო დევნილთა მიმართ, იმავდროულად აწესრიგებდა და შეეხებოდა მათი საცხოვრებელი ფართებით უზრუნველყოფის დამატებით ღონისძიებებს. საომარი მოქმედებების შედეგად შექმნილი სიტუაციის გათვალისწინებით, როდესაც საჭირო იყო უსახლკაროდ დარჩენილი დევნილების თავშესაფრის საკითხის გადაწყვეტა, მითითებული განკარგულებების საფუძველზე კანონისგან განსხვავებული გარკვეული დამატებითი ღონისძიების სახით იქნა გამოყენებული კომპენსაციის გაცემის შესაძლებლობა დაზარალებული მოსახლეობისათვის საცხოვრებელი პირობების სწრაფად გადაწყვეტის მიზნით. იდენტური შინაარსის მქონე თითოეული განკარგულების ამოსავალი იდეა იყო მასში მითითებული თანხების ფარგლებში ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება მოეხდინა დაზარალებულ ოჯახებზე საცხოვრებელი ფართის უზრუნველსაყოფი დადგენილი კომპენსაციის გაცემა.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ ლ.ძ-ა არ წარმოადგენდა კომპენსაციის მიღების უფლების სუბიექტს, ვინაიდან ის არ აკმაყოფილებდა საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 ივლისის №534 და 2010 წლის 3 ივლისის №856 განკარგულებებით გათვალისწინებული წესით განსაზღვრულ ერთსულიანი ოჯახის კრიტერიუმებს. კერძოდ, ადმინისტრაციული წარმოების მასალებში წარმოდგენილი გახლდათ სხვადასხვა დოკუმენტაცია, თუმცა საქმეში არ მოიპოვებოდა განკარგულებებით განსაზღვრულ პირთა მიერ ხელმოწერით დადასტურებული დოკუმენტები ოჯახის შემადგენლობის სისწორის შესახებ.

პალატამ დამატებით განმარტა, რომ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 28 მაისის №403 განკარგულებით დამტკიცებული „იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ 2009-2012 წლებში სახელმწიფო სტრატეგიის განხორციელების სამოქმედო გეგმა“ სამ ეტაპიანი გახლდათ, რომლის ფარგლებშიც აპელანტს უფლება ჰქონდა, კანონმდებლობით დადგენილი წესით მოეთხოვა საცხოვრებელი ფართი.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული აქტის გამოცემისას, მოპასუხე - საქართველოს მთავრობის მხრიდან არ მომხდარა საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევა. შესაბამისად, საქართველოს პრემიერ-მინისტრის 2011 წლის 23 დეკემბრის №928 ბრძანება არ ეწინააღმდეგებოდა კანონს.

სააპელაციო სასამართლომ მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც წარმოადგენდა ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს, ანუ უნდა არსებულიყო ქმედებასა და შედეგს შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. ამასთან, ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანის მიყენება გამოიწვია, გამოწვეული უნდა ყოფილიყო სამსახურებრივი მოვალეობიდან ან ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობითი მოქმედებით, რაც გამოიხატებოდა პირის შეგნებულ მიზანმიმართულ უმოქმედობაში, ან უხეშ გაუფრთხილებლობაში, ან პირი შეგნებულად უშვებდა პირისათვის ზიანის მიმყენებელი გარემოების დადგენას და არ ახორციელებდა მისთვის კანონით დაკისრებულ ვალდებულებებს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მტკიცებით, სავალდებულო გახლდათ პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირის არსებობა, რამდენადაც სავარაუდო კავშირი საკმარის ობიექტურ საფუძვლად ვერ გამოდგებოდა სამართლებრივი პასუხისმგებლობისათვის.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძვლები ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით არ დადასტურდა, ხოლო აპელანტის მიერ სააპელაციო ინსტანციაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად ვერ იქნა წარდგენილი მტკიცებულება, რომელიც გააბათილებდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებებს და გაკეთებულ სამართლებრივ დასკვნებს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 აგვისტოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა ლ.ძ-ამ, რომელმაც აღნიშნული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არის უკანონო და სამართლებრივად დაუსაბუთებელი, რამდენადაც არ არის გაცემული არგუმენტირებული და დასაბუთებული პასუხი სააპელაციო საჩივარში მითითებულ მოსაზრებებზე. ამასთანავე, ლ.ძ-ას მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა ქურთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიული ორგანოს 2010 წლის 24 მარტის №366 წერილით დადასტურებულ მტკიცებულებას, რომელშიც ნათლად და მკაფიოდ იყო მითითებული, რომ ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ... ჰქონდა ცალკე ბინა, რომელშიც ცხოვრობდა ცალკე ოჯახად და ეწეოდა ცალკე მეურნეობას. ის გარემოება, რომ ცალკე საცხოვრებელი ბინა ჰქონდა და ეწეოდა ცალკე მეურნეობას, დაადასტურა სასამართლოს სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა ნიკოლოზ ოთინაშვილმა, რომლის ჩვენების ინტერპრეტაციაც სხვაგვარად მოახდინა სასამართლომ.

კასატორის მითითებით, ის არგუმენტი, რომ სახელმწიფოს მიერ გამოყოფილი თანხა ამოწურული იყო, არ უნდა გამხდარიყო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის საფუძველი.

კასატორმა მიუთითა ევროპული კონვენციის სოციალური ქარტიით განსაზღვრულ სახელმწიფოს ვალდებულებაზე, დაზარალებულს, რომელმაც დაკარგა ქონება, აუნაზღაუროს ზიანი და უზრუნველყოს იგი საცხოვრებელი სადგომით და სხვა სოციალური გარანტიებით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 ნოემბრის განჩინებით წარმოებაში იქნა მიღებული ლ.ძ-ას საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 31 იანვრის განჩინებით ლ.ძ-ას საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ.ძ-ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: ლ.ძ-ა ცხოვრობდა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ..., რაც დასტურდება ქურთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიული ორგანოს მიერ 2008 წლის 16 დეკემბერს გაცემული №2260 ცნობით. მან საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 25 დეკემბრის №915 განკარგულებით განსაზღვრული საცხოვრებელი ფართის სანაცვლო კომპენსაციის მიღების მიზნით, 2008 წლის 16 დეკემბერს განცხადებით მიმართა ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგებელს. 2009 წლის 25 სექტემბერს ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგებლის წერილით ეცნობა, რომ კომპენსაციის მისაღებად წარდგენილი განცხადებების რაოდენობა აღემატებოდა საქართველოს მთავრობის განკარგულებებით გამოყოფილი თანხის რაოდენობას, დაზარალებული ოჯახების დაკმაყოფილება ხდებოდა ეტაპობრივად, რის გამოც მოსარჩელის ოჯახის დაკმაყოფილება იმ პერიოდისათვის ვერ მოხერხდა. საქმის მასალებით ასევე დგინდება, რომ 2009 წლის 24 თებერვალს ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს გადაუგზავნა 2008 წლის ომის შედეგად იმ დაზარალებულთა მეორე ეტაპის სახელობითი სია, რომლებმაც უარი განაცხადეს მთავრობის მიერ აშენებულ ან/და რეაბილიტირებულ სახლებში (საცხოვრებელ ფართებში) განსახლებაზე და სამინისტროს ეთხოვა აღნიშნულ პირებზე კომპენსაციის გაცემა. მითითებულ სიაში შეყვანილი იყო ლ.ძ-ა ერთსულიან ოჯახად. 2009 წლის 3 ნოემბერს ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 ივლისის №534 განკარგულების შესაბამისად, საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს წარუდგინა ქურთის მუნიციპალიტეტში მცხოვრებ 2008 წლის 6 აგვისტოდან რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად უსახლკაროდ დარჩენილი ოჯახების სია, რომლებმაც გამგეობას მიმართეს განცხადებით საკომპენსაციო თანხის მისაღებად. აღნიშნულ სიაშიც ლ.ძ-ა შეყვანილი იყო ცალკე ოჯახად.

2010 წლის 21 მაისს ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ ლ.ძ-ას აცნობა, რომ საქართველოს მთავრობის მიერ სამჯერ იქნა გამოცემული განკარგულება 2008 წლის აგვისტოს ომის შედეგად დაზარალებულ ოჯახებზე საცხოვრებელი ფართის სანაცვლოდ ფულადი კომპენსაციით დაკმაყოფილების შესახებ. აღნიშნული განკარგულებების საფუძველზე ბოლომდე ვერ მოხერხდა ქურთის მუნიციპალიტეტიდან იძულებით გადაადგილებული ოჯახების დაკმაყოფილება. ლ.ძ-ას ასევე ეცნობა, რომ იგი იმყოფებოდა ფულადი კომპენსაციის განმცხადებელთა სიაში და მთავრობის შემდგომი განკარგულების საფუძველზე მოხდებოდა კომისიის მიერ დარჩენილი ოჯახების, მათ შორის მისი ოჯახის მონაცემების - განხილვა და გადაგზავნა ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროში ფულადი კომპენსაციით დასაკმაყოფილებლად.

2011 წლის 28 სექტემბერს ლ.ძ-ამ განცხადებით მიმართა საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს საკომპენსაციო თანხის გაცემის მოთხოვნით, მაგრამ სამინისტროსაგან პასუხი არ მიუღია, რაც საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ითვლება აქტის გამოცემაზე უარის თქმად. შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოს უარი ლ.ძ-ამ 2011 წლის 1 ნოემბერს ადმინისტრაციული საჩივრით გაასაჩივრა საქართველოს მთავრობაში. საქართველოს პრემიერ-მინისტრის 2011 წლის 23 დეკემბრის №928 ბრძანებით ადმინისტრაციული საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2008 წლის აგვისტოში მომხდარი მოვლენების შედეგად, საქართველოს მთავრობამ 2008 წლის 25 დეკემბერს გამოსცა №915 განკარგულება ,,რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად დაზარალებული მოსახლეობის საცხოვრებელი ფართობებით უზრუნველყოფის დამატებითი ღონისძიების განხორციელების შესახებ“. აღნიშნული განკარგულებით საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინის­ტროს დაევალა საკომპენსაციო თანხით უზრუნველეყო 2008 წლის 6 აგვისტოდან რუ­სეთის ფედე­რაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად უსახლ­კაროდ დარჩე­ნილი ის ოჯახები, რომ­ლე­ბ­მაც უარი თქვეს სახელმწიფოს მიერ შესყიდუ­ლი, რეაბი­ლი­ტი­რებული ან ახლად აშენებული საცხოვრებელი ფართობების მი­ღებაზე. ანუ მითითებული განკარგულება გამოიცა „იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონით საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსათვის დაკისრებული ვალდებულების - უზრუნველყოს დევნილი საქართველოს ფარგლებში დროებითი საცხოვრებლითა და აუცილებელი პირველადი დახმარებით, შესრულების მიზნით და დამატებითი ღონისძიების სახით გათვალისწინებულ იქნა იძულებით გადაადგილებულ პირთა იმ ოჯახებისათვის თავშესაფარის სანაცვლოდ კომპენსაციის გაცემა, რომლებმაც უარი განაცხადეს საცხოვრებელი ფართის მიღებაზე. მითითებული განკარგულების მე-2 პუნქტის მიხედვით, საკომპენსაციო თანხის ოდენობა განისაზღვრა ერთ ოჯახზე 10 000 (ათი ათასი) აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარით. განკარგულების მე-6 პუნქტით სამინისტროსათვის კომპენსაციის მიმღებ პირთა სიების წარდგენა დაევალა შესაბამისი მუნიციპალიტეტების გამგეობებს, ხოლო განკარგულების მე-7 პუნქტის მიხედვით, საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინის­ტროს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო სამარ­თლის იუ­რიდიულ პირთან – სამოქალაქო რეესტრის სააგენ­ტოსთან ერ­თად უნდა დაეზუსტებინა გამგეობის მიერ წარდგენილი სიები სახელმწიფოს მიერ შესყიდულ, რეაბი­ლიტი­რებულ ან ახ­ლად აშენებულ საცხოვრებელ ფართობებში განსახ­ლებულ დაზა­რა­­ლე­ბულ პირთა სიასთან. ამავე შინაარსის განკარგულებები იქნა მიღებული საქართველოს მთავრობის მიერ შემდგომ პერიოდებშიც, კერძოდ, 2009 წლის 19 თებერვლის №127, 24 ივლისის №534 და 2010 წლის 3 ივლისის №856 განკარგულებები.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა“ შესახებ საქართველოს კანონის (მითითებულ კანონში 2011 წლის 23 დეკემბერს შეტანილი ცვლილების შესაბამისად, კანონის სათაურია „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონი) მე-5 მუხლი განსაზღვრავდა დევნილთა უფლებებს. კერძოდ, მისი მე-3 პუნქტი დევნილს ანიჭებდა უფლებას, უზრუნველყოფილი ყოფილიყო სახელმწიფოსგან დროებითი საცხოვრებელი ადგილით. აღნიშნული ნორმის თანახმად, სახელმწიფო უზრუნველყოფდა დევნილს დროებითი საცხოვრებელი ფართობით. სამინისტრო დევნილთა განსახლებას სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ორგანოების მიერ, დევნილთა დროებითი განსახლებისათვის გამოყოფილი საცხოვრებელი ფართობის ფარგლებში. იმავე უფლებებს ანიჭებს დევნილს მოქმედი „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონი, ხოლო საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს აკისრებს ვალდებულებას - უზრუნველყოს დევნილი საქართველოს ფარგლებში დროებითი საცხოვრებლითა და აუცილებელი პირველადი დახმარებით.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმის განმხილველმა სასამართლოებმა მიიჩნიეს, რომ ლ.ძ-ა არ განეკუთვნებოდა საქართველოს მთავრობის განკარგულებებით განსაზღვრულ კომპენსაციის მიმღებ სუბიექტთა წრეს, ვინაიდან იგი არ წარმოადგენდა განკარგულებებით გათვალისწინებული წესით განსაზღვრულ ერთსულიან ოჯახს, კერძოდ, საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 25 დეკემბრის №915 განკარგულების მე-3 პუნქტის თანახმად, თუ, ამ განკარგულების პირველი პუნქტით გათვალისწინე­ბული, რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად უსახლ­კა­როდ დარჩენილი ოჯახის შემადგენლობაში აღმოჩნდება სამ სულზე ნაკლები – აღნიშნული ფაქტის სისწორე ხელმოწერით უნდა დაადასტურონ საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – სამოქალაქო რეესტრის სააგენ­ტოსა და შესაბამისი მუნიციპალიტეტის გამგეობის უფლებამოსილმა წარმომადგენლებმა განკარგულების მე-2 პუნქტით გათვალისწინე­ბული საკომპენსაციო თანხის მისაღებად. სასამართლოში საქმის წარმოებისას, ისევე როგორც ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვისას მიჩნეულ იქნა, რომ მითითებული ფაქტის სისწორე არ იყო დადასტურებული განკარგულებით გათვალისწინებული წესით. თუმცა არც სასამართლოებს და არც ადმინისტრაციულ ორგანოს არ უმსჯელიათ და შეუფასებიათ ის გარემოება, რომ აღნიშნულზე არასდროს მითითებია ლ.ძ-ას ადმინისტრაციულ ორგანოებთან მიმოწერისას, უფრო მეტიც, იგი ერთსულიან ოჯახად შეიყვანა გამგეობამ კომპენსაციის მიმღებ პირთა სიაში და აღნიშნული საკითხი არასდროს დასმულა, ანუ მოსარჩელის ოჯახის შემადგენლობა საეჭვოდ არ გაუხდიათ ადმინისტრაციულ ორგანოებს. გამგეობის წერილობითი მიმართვებით ლ.ძ-ას ეცნობებოდა, რომ მისი კომპენსაციით დაუკმაყოფილებლობა განპირობებული იყო იმ გარემოებით, რომ ეტაპობრივად ხდებოდა დაზარალებული ოჯახების დაკმაყოფილება, იგი იმყოფებოდა ფულადი კომპენსაციის განმცხადებელთა სიაში და მთავრობის შემდგომი განკარგულების საფუძველზე მოხდებოდა კომისიის მიერ დარჩენილი ოჯახების, მათ შორის მისი ოჯახის მონაცემების - განხილვა და გადაგზავნა ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროში ფულადი კომპენსაციით დასაკმაყოფილებლად.

ამდენად, ადმინისტრაციულ ორგანოებს არასდროს მიუთითებიათ მოსარჩელისათვის, რომ ეჭვქვეშ დგებოდა მისი ერთსულიან ოჯახად მიჩნევის საკითხი და არასდროს განუმარტავთ განმცხადებლისათვის, რომ აღნიშნული ფაქტის დასადგენად საჭირო იყო საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – სამოქალაქო რეესტრის სააგენ­ტოსა და შესაბამისი მუნიციპალიტეტის გამგეობის უფლებამოსილი წარმომადგენლების მხრიდან წერილობითი ფორმით დადასტურება და რომ აღნიშნული ფაქტის დადგენა მის ვალდებულებას წარმოადგენდა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 85-ე მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია განუმარტოს დაინტერესებულ მხარეს მისი უფლებები და მოვალეობები, გააცნოს განცხადების განხილვის წესი, წარმოების სახე და ვადა, აგრეთვე ის მოთხოვნები, რომლებსაც უნდა აკმაყოფილებდეს განცხადება ან საჩივარი, მიუთითოს განცხადებაში დაშვებული შეცდომების შესახებ, რაც ადმინისტრაციულ ორგანოებს არ განუხორციელებიათ და არ დაუსვამთ საკითხი ერთსულიან ოჯახად მიჩნევის ფაქტის დადასტურების საჭიროების შესახებ. გარდა აღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლოებს არ შეუფასებიათ რამდენად წარმოადგენდა მითითებული ფაქტის დადასტურება განმცხადებლის ვალდებულებას და მისი დაუდასტურებლობის პირობებში, როდესაც არც დადასტურებაზე უარი განუცხადებიათ ადმინისტრაციულ ორგანოებს და უფრო მეტიც, აღნიშნული საკითხი არასდროს დასმულა ან სადავოდ გამხდარა ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვამდე, არსებობდა თუ არა ამ მოტივით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარისი საფუძველი.

რაც შეეხება ლ.ძ-ას ცალკე ოჯახად ცხოვრების ფაქტს, რაც ასევე ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად იყო მითითებული, კერძოდ, ბრძანებაში აღინიშნა, რომ ადმინისტრაციული წარმოების მასალების თანახმად, ლ.ძ-ას ჰქონდა საკუთარი საცხოვრებელი სახლი და ცალკე ოჯახს წარმოადგენდა, თუმცა ქურთის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ტერიტორიული ორგანოს 2010 წლის 24 აგვისტოს ცნობის თანახმად, ლ.ძ-ა, მისი დედა და ძმები ნამდვილად ფლობდნენ სამ საცხოვრებელ სახლს სოფელ ..., თუმცა როგორ ინაწილებდნენ აღნიშნულ ქონებას, ტერიტორიული ორგანოსათვის უცნობი იყო. სასამართლოებს აღნიშნულ გარემოებაზე საერთოდ არ უმსჯელიათ და სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოტივად მიუთითეს მხოლოდ საქართველოს მთავრობის განკარგულებებით განსაზღვრული თანხის ამოწურვაზე, რაც სასამართლოთა განმარტებით, გამორიცხავდა მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 25 დეკემბრის №915 განკარგულების მე-4 ნაწილი შეიცავს კონკრეტიზაციას საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროსათვის გამოყოფილი თანხის ოდენობაზე, ბინის სანაცვლოდ გასაცემი კომპენსაციის ანაზღაურება შესაძლებელი ხდებოდა მითითებული დაფინანსების ფარგლებში, სასამართლოს უნდა ემსჯელა აღნიშნული წარმოადგენს თუ არა სახელმწიფოს იმ ვალდებულებისაგან გათავისუფლების საფუძველს, რაც მან დაზარალებული ოჯახების მიმართ იკისრა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს მითითებულ გარემოებაზე, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული საპროცესო უფლებამოსილების ფარგლებში გამოითხოვოს აღნიშნული მასალები, რამდენადაც საქმეში წარმოდგენილი არ არის მითითებული ცნობები, რაზეც აპელირებდა ადმინისტრაციული საჩივრის განმხილველი ადმინისტრაციული ორგანო და მათი სათანადო შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე სასამართლომ უნდა იმსჯელოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოების არსებობის შესახებ. სასამართლომ უნდა შეაფასოს, იმის გათვალისწინებით, თუ არსებობდა წინააღმდეგობრივი დოკუმენტები, რომ ლ.ძ-ა ცხოვრობდა ცალკე ოჯახად, ამასთან, ტერიტორიულ ორგანოს არ ჰქონდა მონაცემები როგორ ინაწილებდნენ საკუთრებაში რიცხულ ქონებას ლ.ძ-ა, დედამისი და მისი ძმები, აღნიშნული წარმოადგენდა თუ არა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს მით უფრო, რომ ლ.ძ-ა შეყვანილი იყო გამგეობის მიერ შესაბამის სიაში 2009 წლის 24 თებერვალს და 3 ნოემბერს და მისი სიიდან ამორიცხვა არ მომხდარა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასრულად გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები, არასრულად შეაფასა და არ გამოიკვლია ფაქტები, რასაც გადამწყვეტი მნიშვნელობა გააჩნდა დავის გადასაწყვეტად.

გარდა ზემოთ აღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საკასაციო სასამართლოში მოცემული საქმის განხილვისას კასატორმა გამოთქვა სურვილი, მიიღოს საცხოვრებელი ფართი ... ახლოს. ამასთანავე, იგი რამდენჯერმე დაზარალდა, ვინაიდან გამოსახლებულ იქნა დროებითი საცხოვრებლიდან იმ მიზეზით, რომ თითქოს მიღებული ჰქონდა საკომპენსაციო თანხა, მიუხედავად იმისა, რომ ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროდან ცნობა ვერ მიიღო არაერთგზის მოთხოვნის მიუხედავად. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა გამოიკვლიოს არსებობს თუ არა სანაცვლო ფართის შეთავაზების საშუალება და ასეთ ვითარებაში, მოსარჩელე უარს ამბობს თუ არა საკომპენსაციო თანხით დაკმაყოფილების შესახებ მოთხოვნაზე.

რაც შეეხება ლ.ძ-ას მოთხოვნას საქართველოს მთავრობისა და საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსათვის მის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 100 000 (ასი ათასი) აშშ დოლარის გადახდის დაკისრებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნულ ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ სწორად განმარტება კანონი და მიაჩნია, რომ არ არსებობდა აღნიშნულ ნაწილში მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყოველგვარი მორალური ზიანი, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომლის ანაზღაურებასაც პირდაპირ ითვალისწინებს მოქმედი კანონმდებლობა. ამავე კოდექსის მე-18 მუხლის თანახმად, რომლითაც დაცულია პირადი არაქონებრივი უფლებები, განმარტებულია, რომ ამ მუხლით დაცული სიკეთის დაცვა ხორციელდება მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. თუმცა უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში. ამასთან ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს სამსახურებრივი მოვალეობიდან ან უნდა იყოს ბრალეული, უხეში ან განზრახი გაუფრთხილებლობით გამოწვეული, რაც გამოიხატება პირის შეგნებულ მიზანმიმართულ უმოქმედობაში, ან უხეშ გაუფრთხილებლობაში, ან პირი შეგნებულად უნდა უშვებდეს პირისათვის ზიანის მიმყენებელი გარემოების დადგომას ან არ ახორციელებდეს მისთვის კანონით დაკისრებულ ვალდებულებებს მის თავიდან ასაცილებლად.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნულთან დაკავშირებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი თავად დაადგინოს ახალი ფაქტობრივი გარემოებები და შეაფასოს ახალი მტკიცებულებები. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე უნდა დაადგინოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რა დროსაც უნდა ისარგებლოს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილებით, შეაგროვოს და გამოითხოვოს მტკიცებულებები.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას (განჩინებას) და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ, ყოველმხრივ უნდა გამოიკვლიოს საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, სრულყოფილად დაადგინოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და მისცეს მათ სწორი სამართლებრივი შეფასება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ.ძ-ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 აგვისტოს განჩინება ლ.ძ-ას სასარგებლოდ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსათვის 10 000 (ათი ათასი) აშშ დოლარის ექვივალენტი თანხის ლარში დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. მორალური ზიანის – 100 000 (ასი ათასი) ლარის ლ.ძ-ასათვის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 აგვისტოს განჩინება დარჩეს უცვლელად;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ლ. მურუსიძე