საქმე N:ბს-52-47(კ-13)

№ბს-52-47(კ-13) 23 ივლისი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

სხდომის მდივანი - ანა ვარდიძე

კასატორები (მოსარჩელეები) – დ., ს. და კ. გ-ეები; გ. გ-ი;

წარმომადგენელი _ თ. გ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეე): საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახური; წარმომადგენელი _ ვ. ზ-ი

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 4 დეკემბრის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

მოსარჩელეები: დ., ს. და კ. გ-ეები; გ. გ-ი;

წარმომადგენელი _ თ. გ-ე

მოპასუხე: საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახური

წარმომადგენელი _ ვ. ზ-ი

სარჩელის სახე: საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლის საფუძველზე ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ქმედების განხორციელების დავალება.

სარჩელის საგანი:

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს დაეკისროს დ., ს. და კ. გ-ეებისა და გ. გ-ის სასარგებლოდ მიყენებული მატერიალური ზიანის - 40000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

სარჩელის საფუძველი:

ფაქტობრივი: მოსარჩელეების განმარტებით, საჯარო რეესტრის სამსახურმა ისე განახორციელა უძრავი ნივთის – ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი #19, ბინა #44-ის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებების რეგისტრაცია, რომ მხედველობაში არ მიიღო 1998 წლის 13 მარტს ამავე ბინაზე სასამართლოს მიერ დადებული ყადაღა.

მოსარჩელეების მტკიცებით, მოპასუხეს _ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს მხედველობაში რომ მიეღო ბინაზე დადებული ყადაღა, იგი აღარ დაარეგისტრირებდა ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებებს, არ მოხდებოდა ბინის მესაკუთრის შეცვლა და შესაბამისად, ბინის ახალი მესაკუთრე არ მოითხოვდა მოსარჩელეების ბინიდან გამოსახლებას.

2010 წლის 8 ივლისს მოსარჩელეები გამოსახლდნენ ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი #19, ბინა #44-დან ამჟამინდელი მესაკუთრის _ გ. კ-ას განცხადების საფუძველზე.

სამართლებრივი: მოსარჩელემ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 1005-ე მუხლებზე (იხ.ს.ფ. 1-9; ტ.1).

მოპასუხის შესაგებელი:

მოპასუხე საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სამართლებრივი: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, ,,ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს“.

მოპასუხის განმარტებით, სახეზე არ არის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების შემდეგი ძირითადი საფუძვლები: ზიანი, ბრალი და მიზეზობრივი კავშირი პირის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. პირველ რიგში არ დასტურდება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის თანამშრომლის მიერ ზიანის მიყენების ფაქტი. სახეზე არ გვაქვს მარეგისტრირებელი ორგანოს თანამშრომლის ბრალეული ქმედება.

მოპასუხეთა განმარტებით, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა უსაფუძვლოა, ამავდროულად ხანდაზმულია, რადგან გასულია სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა.

საქმის გარემოებები:

მოსარჩელეები ცხოვრობდნენ ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, ბინა №44-ში, მოსარჩელის - დ. გ-ის მეუღლემ მოახდინა ბინის პრივატიზაცია და 1998 წელს აღნიშნული ბინა მიჰყიდა ს. კ-ას, რომელმაც მოახდინა ტექაღრიცხვის ბიუროში ბინის რეგისტრაცია.

როდესაც აღნიშნულის თაობაზე ცნობილი გახდა დ. გ-ისათვის, მან მიმართა გლდანის რაიონულ სასამართლოს პრივატიზაციის ნასყიდობის ხელშეკრულებების გაუქმების თაობაზე.

გლდანის რაიონის სასამართლოს მოსამართლემ გ. ა-მა 1998 წლის 13 მარტს წერილი გაუგზავნა თბილისის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურს და მოითხოვა ს. კ-ას სახელზე რიცხულ უძრავ ნივთზე - ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, ბინა №44-ზე ყადაღის დადება; სასამართლოს 13.03.1998 წლის წერილი ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში შესულია და რეგისტრირებულია იმავე 13.03.1998 წელს.

თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 27 ივლისის №2/289-98 გადაწყვეტილებით დ. გ-ის ყოფილი მეუღლე – მ. გ-ი ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, ბინა №44-ზე უფლებადაკარგულ პირად; ამავე გადაწყვეტილებით დ. გ-ეს უარი ეთქვა მ. გ-ის სასარგებლოდ დადებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების, აგრეთვე მ. გ-ისა და ს. კ-ას შორის დადებული ბინის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე, ამავე გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის ავტორებს – გ. და ც. გ-ებს უარი ეთქვათ საცხოვრებელი სახლის პრივატიზებაზე, მ. გ-ს დაეკისრა თანხის – 1 200 აშშ დოლარის გადახდა დ. გ-ის სასარგებლოდ და 1 300 აშშ დოლარის გადახდა გ. გ-ის სასარგებლოდ; დ. გ-ეს დაეკისრა თანხის - 600 აშშ დოლარის გადახდა გ. გ-ის სასარგებლოდ, ს.კ-ას დაეკისრა თანხის - 250 აშშ დოლარის გადახდა მ. გ-ის სასარგებლოდ.

ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა გ. გ-ისა და დ. გ-ის თანმხლებ პირებთან ერთად ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, ბინა №44-დან გამოსახლება, სადავო ბინიდან პირების გამოსახლება და თანხის გადახდა უნდა მომხდარიყო ერთდროულად.

2006 წლის 19 ივნისს უძრავი ნივთი მდებარე, ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, ბინა №44 დარეგისტრირდა ს. კ-ას სახელზე მის საკუთრებად; რეგისტრაციას საფუძვლად დაედო 26.02.1998 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულება. 2007 წლის 13 სექტემბერს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე იგივე ბინა დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში ე. მ-ის სახელზე, 2008 წლის 22 იანვარს მ. ხ-ა, ხოლო 2008 წლის 14 აპრილს გ. კ-ას სახელზე ასევე ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე.

გლდანის რაიონის სასამართლოს მოსამართლის გ. ა-ის 1998 წლის 13 მარტის წერილის საფუძველზე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება -ყადაღა არასდროს ყოფილა რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში.

2010 წლის 8 ივლისს მოსარჩელეები გამოსახლდნენ ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, №44 ბინის ამჟამინდელი მესაკუთრის – გ. კ-ას განცხადების საფუძველზე პოლიციის ძალით.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება/სარეზოლუციო/:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 22 აგვისტოს გადაწყვეტილებით დ., ს. და კ. გ-ეების, გ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლოს მიერ უდავოდ მიჩნეული ფაქტები:

ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი #19, ბინა #44, 2006 წლის 19 ივნისს დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში ს. კ-ას სახელზე მის საკუთრებად; რეგისტრაციას საფუძვლად დაედო 26.02.1998 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულება.

2007 წლის 13 სექტემბერს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე იგივე ბინა დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში ე. მ-ის სახელზე, 2008 წლის 22 იანვარს მ. ხ-ას, ხოლო 2008 წლის 14 აპრილს გ. კ-ას სახელზე ასევე ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე.

თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 27 ივლისის #2/289-98 გადაწყვეტილებით დ. გ-ის ყოფილი მეუღლე – მ. გ-ი ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი #19, ბინა #44-ზე უფლებადაკარგულ პირად; ამავე გადაწყვეტილებით დ. გ-ეს უარი ეთქვა მ. გ-ის სასარგებლოდ დადებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების, აგრეთვე მ. გ-ისა და ს. კ-ას შორის დადებული ბინის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე, ამავე გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეებს – გ. და ც. გ-ებს უარი ეთქვათ საცხოვრებელი სახლის პრივატიზებაზე, მ. გ-ს დაეკისრა თანხის – 1 200 აშშ დოლარის გადახდა დ. გ-ის სასარგებლოდ და 1 300 აშშ დოლარის გადახდა გ. გ-ის სასარგებლოდ; დ. გ-ეს დაეკისრა თანხის _ 600 აშშ დოლარის გადახდა გ. გ-ის სასარგებლოდ, ს. Kკ-ას დაეკისრა თანხის _ 250 აშშ დოლარის გადახდა მ. გ-ის სასარგებლოდ.

ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა გიორგი გ-ისა და დ. გ-ის თანმხლებ პირებთან ერთად ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, ბინა №44-დან გამოსახლება, სადავო ბინიდან პირების გამოსახლება და თანხის გადახდა უნდა მომხდარიყო ერთდროულად.

გლდანის რაიონის სასამართლოს მოსამართლემ გ. ა-მა 1998 წლის 13 მარტს წერილი გაუგზავნა თბილისის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურს და მოითხოვა ს. კ-ას სახელზე რიცხულ უძრავ ნივთზე _ ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, ბინა №44-ზე ყადაღის დადება; სასამართლოს 13.03.1998 წლის წერილი ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში შესულია და რეგისტრირებულია იმავე 13.03.1998 წელს.

გლდანის რაიონის სასამართლოს მოსამართლის გ. ა-ის 1998 წლის 13 მარტის წერილის საფუძველზე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება _ ყადაღა არასდროს ყოფილა რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში.

2010 წლის 08 ივლისს მოსარჩელეები გამოსახლდნენ ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, №44 ბინის ამჟამინდელი მესაკუთრის – გ. კ-ას განცხადების საფუძველზე პოლიციის ძალით.

სასამართლოს მიერ სადავოდ მიჩნეული ფაქტები:

მოსარჩელეების განმარტებით, მათთვის ზიანის მიყენების საფუძველია ის გარემოება, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ ისე განახორციელა ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, ბინა №44 რამდენჯერმე დადებული ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების რეგისტრაცია, რომ არ გაითვალისწინა 1998 წლის 13 მარტის სასამართლოს მიერ ბინაზე დადებული ყადაღა.

სამართლებრივი შეფასება /კვალიფიკაცია/ :

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 27 ივლისის №2/289-98 გადაწყვეტილების ანალიზიდან გამომდინარე მოსარჩელეებმა - დ., ს. და კ. გ-ეებმა, გ. გ-მა სასამართლოში დავის წარმოების მიუხედავად ვერ შეძლეს უძრავ ნივთზე - ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, ბინა №44-ზე საკუთრების უფლების მოპოვება, ამავე გადაწყვეტილებით და საქმეში არსებული სხვა მასალებით დასტურდება, რომ სადავო საცხოვრებელი ბინის მესაკუთრეს, როგორც გადაწყვეტილების გამოტანამდე, ისე გადაწყვეტილების გამოტანიდან 2007 წლის 13 სექტემბრამდე დროის შუალედში წარმოადგენდა ს. კ-ა.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, ყურადღება მისაქცევია ის გარემოება, რომ სადავო ბინაზე საჯარო რეესტრში საკუთრების პირველადი რეგისტრაცია განხორციელდა 2006 წლის 19 ივნისს ს. კ-ას სახელზე, რეგისტრაციას საფუძვლად დაედო 26.02.1998 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულება; პირველადი რეგისტრაციის მომენტში უკვე მოქმედებდა 2005 წლის საკანონმდებლო აქტი – ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ” საქართველოს კანონი, რომლის 23-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, უძრავ ნივთზე ყადაღის დადება არ აჩერებს სარეგისტრაციო წარმოებას, თუ დაყადაღების აქტში პირდაპირ არ არის მითითებული სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს მითითებით, 2006 წლის მდგომარეობით (ანუ პირველადი რეგისტრაციის განხორციელების დროს) საჯარო რეესტრის სამსახური არ იყო უფლებამოსილი ს. კ-ასთვის უარი ეთქვა სადავო საცხოვრებელი ბინის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციაზე; პირველად რეგისტრაციამდე დაახლოებით რვა წლით ადრე ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში წარდგენილი ინფორმაცია ყადაღის შესახებ საჯარო რეესტრის სამსახურისათვის არ წარმოადგენდა რაიმე სახის დაბრკოლებას, როგორც ს. კ-ას, ისე – სხვა, მომდევნო მესაკუთრეების საკუთრების უფლების რეგისტრაციის პროცესში.

სასამართლოს განმარტებით, უსაფუძვლოა მოსარჩელეების მტკიცება, რომ საჯარო რეესტრში ყადაღის რეგისტრაციის ფაქტი მოსარჩელეებს დაიცავდა საცხოვრებელი ბინიდან გამოსახლებისაგან; 1964 წლის რედაქციის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო სამართლის კოდექსის 359-ე მუხლის თანახმად, თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილების აღსრულების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენდა სამ წელს, ვადა აითვლება გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან; 27.07.1998 წლის №2/289-98 გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის უფლებების რეალიზაცია, კერძოდ, გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხების ანაზღაურების მოთხოვნა კრედიტორებს შეეძლოთ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან სამი წლის განმავლობაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ ხანდაზმულობის ვადის ამოწურვის შემდეგ კრედიტორებმა დაკარგეს ზემოხსენებული მოთხოვნის უფლებები, შესაბამისად, ბინის მესაკუთრე - ს. კ-ა, ასევე მომდევნო მესაკუთრეები უფლებამოსილნი იყვნენ, მოეთხოვათ სადავო საცხოვრებელ ბინაში შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მყოფი პირების – დ., ს. და კ. გ-ეების, გ. გ-ის გამოსახლება.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისთვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. მოცემულ სადავო შემთხვევაში, არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების პირობები, კერძოდ, მოსარჩელემ ვერ შეძლო იმ ფაქტის დადასტურება, რომ მოპასუხემ განახორციელა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რამაც მოსარჩელეებს მიაყენა 40 000 აშშ დოლარის ღირებულების მატერიალური ზიანი; აღსანიშნავია რომ მოსარჩელე მატერიალური ზიანის ოდენობის გამოთვლისას ითვალისწინებს საცხოვრებელი ბინის ღირებულებას, ხოლო ზიანის წარმოშობის წყაროდ – საცხოვრებელ ბინაზე მფლობელობის შეწყვეტის ფაქტს; თუმცა უდავოა, რომ მოსარჩელეებს ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი #19, ბინა #44-თან მიმართებაში არ გააჩნდათ არა თუ საკუთრების უფლება, არამედ ამ საცხოვრებელი ბინის მართლზომიერად ფლობის სხვა, შესაბამისი ფაქტობრივი და მისი ადეკვატური სამართლებრივი საფუძველი; საცხოვრებელი ბინის პრივატიზების გამო 1998 წელს განხილული დავის გადაწყვეტის შედეგები ცხადყოფს, რომ მოსარჩელეები სადავო საცხოვრებელ ბინას მომდევნო 12 წლის განმავლობაში იკავებდნენ და ფლობდნენ შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე; თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 27 ივლისის #2/289-98 გადაწყვეტილება, რომელსაც ჯერ კიდევ 2001 წელს გაუვიდა აღსრულების ხანდაზმულობის ვადა, არ შეიძლება, რომ მუდმივად განიხილებოდეს მოსარჩელეების სასარგებლოდ საცხოვრებელ ბინაზე რაიმე უფლების წარმოშობის, ამ უფლების მუდმივად არსებობის წყაროდ(იხ. ს.ფ. 110-117; ტ.1).

აპელანტები: დ., ს. და კ. გ-ეები, გ. გ-ი

წარმომადგენელი - თ. გ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე: საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახური

წარმომადგენელი -ვ. ზ-ი

აპელაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 22 აგვისტოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

აპელაციის მოტივები:

ფაქტობრივი: აპელანტების განმარტებით, ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი #19, ბინა #44-ს 1998 წლის 13 მარტს, თბილისის გლდანის რაიონული სასამართლოს მიმართვის საფუძველზე, დაედო ყადაღა და აიკრძალა ყოველგვარი მოქმედების განხორციელება მასზე. 2010 წელს გამოსახლდნენ მითითებული ბინიდან მისი ამჟამინდელი მესაკუთრის გ. კ-ას განცხადების საფუძველზე, პოლიციის ძალით. სწორედ ამ დროს გახდა მათთვის ცნობილი, რომ ბინა იყო გაყიდული. შემდგომ სასამართლო პროცესზე მათთვის ცნობილი გახდა, რომ ბინა რამდენიმეჯერ იყო გაყიდული, ისე, რომ მის სანახავად არავინ მისულა, სანამ არ მიიღეს პოლიციის გაფრთხილება გამოსახლების შესახებ.

სამართლებრივი: გლდანის რაიონული სასამართლოს 1998 წლის გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ ყადაღა გამოყენებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (1964 წლის რედაქციის მოქმედების პერიოდში) და იმ დროისათვის სასამართლო პრაქტიკით ყადაღა ედებოდა მიმართვის საფუძველზე. თვით მოწინააღმდეგე მხარის მიერ გაცემულ წერილში წერია, რომ სადავო ბინას ტექ.ბიუროში ადევს ყადაღა. საჯარო რეესტრმა კი გამოიჩინა დაუდევრობა, არ შეამოწმა ბინას ედო თუ არა ყადაღა და ისე გასცა ცნობა, რის შემდეგაც ბინა რამდენჯერმე გაიყიდა (იხ. ს.ფ. 128-128; ტ.1).

მოწინააღმდეგის შეპასუხება:

მოწინააღმდეგე მხარეს წერილობითი შესაგებელი არ წარუდგენია.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება/სარეზოლუციო/:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 4 დეკემბრის განჩინებით დ. გ-ის, ს. გ-ის, კ. გ-ის და გ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 22 აგვისტოს გადაწყვეტილება.

აპელაციის მოტივების არ გაზიარების თაობაზე სააპელაცო სასამართლოს მსჯელობა:

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელაციის მოტივები, პალატამ მიიჩნია, რომ მასში მითითებული გარემოებები არ ქმნიან საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნების გაზიარების თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა:

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და დამატებით მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავო არ არის ის გარემოება, რომ აპელანტებს სასამართლოს 1998 წლის 27 ივლისის №2/289-98 გადაწყვეტილებით, უძრავ ნივთზე - ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, ბინა №44-ზე საკუთრების უფლება არ მოუპოვებიათ, რომ სადავო საცხოვრებელი ბინის მესაკუთრეს როგორც გადაწყვეტილების გამოტანამდე, ისე გადაწყვეტილების გამოტანიდან 2007 წლის 13 სექტემბრამდე დროის შუალედში, წარმოადგენდა ს. კ-ა. სააპელაციო პალატის განმარტებით, აღნიშნული რეგისტრაციის დროისათვის მოქმედ ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, პირველადი რეგისტრაცია ხორციელდება ამ კანონის მე-5 მუხლით განსაზღვრული სარეგისტრაციო განცხადებისა და სხვა საბუთების საფუძველზე, ამასთან, დასახელებული კანონის 23-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, უძრავ ნივთზე ყადაღის დადება არ აჩერებს სარეგისტრაციო წარმოებას, თუ დაყადაღების აქტში პირდაპირ არ არის მითითებული სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2006 წლის მდგომარეობით, ანუ პირველადი რეგისტრაციის განხორციელების დროს, მარეგისტრირებელი ორგანო არ იყო უფლებამოსილი ს. კ-ასათვის უარი ეთქვა სადავო საცხოვრებელი ბინის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციაზე; რაც ნიშნავს იმას, რომ პირველად რეგისტრაციამდე დაახლოებით რვა წლით ადრე ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში ყადაღის დადების შესახებ წარდგენილი ინფორმაცია, საჯარო რეესტრის სამსახურისათვის არ წარმოადგენდა რაიმე სახის დაბრკოლებას, როგორც ს. კ-ას, ისე – სხვა, მომდევნო მესაკუთრეების საკუთრების უფლების რეგისტრაციის პროცესში.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების პირობები, კერძოდ, მოცემული დავის ფარგლებში აპელანტებმა ვერ დაადასტურეს ის, რომ მოპასუხემ განახორციელა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება(დაარღვია კანონით მინიჭებული უფლებამოსილება), რის გამოც დადგა მათი ინტერესების საწინააღმდეგო შედეგი, ანუ მიადგათ მატერიალური ზიანი, შესაბამისად, არ არსებობს მოწინააღმდეგე მხარის – თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ, ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლები (იხ. .ს.ფ. 15-25; ტ.2).

კასატორები: დ., ს. და კ. გ-ეები, გ. გ-ი

წარმომადგენელი: თ. გ-ე

წარმომადგენელი: ვ. ზ-ი

კასაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 4 დეკემბრის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასაციის მოტივები: სამართლებრივი:

პროცესუალური: კასატორის მითითებით გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული. გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ,,ე“ და ,,ე¹“ ქვეპუნტების შესაბამისად.

მატერიალური: კასატორის მოსაზრებით, არასწორია როგორც საქალაქო ასვე სააპელაციო სასამართლოების მითითება, იმის თაობაზე, რომ ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ” კანონის შესაბამისად, ყადაღა არ წარმოადგენს საკუთრების უფლების რეგისტრაციის დამაბრკოლებელ გარემოებას.

კასატორები განმარტავენ, რომ ყადაღა კრძალავს ქონების გასხვისებას და ბინის პირველი მესაკუთრე ვერ მოახერხებდა ბინის გასხვისებას საჯარო რეესტრს რომ ყადაღის შესახებ გაეცა ცნობა, რომელიც დღესაც ადევს სადავო ბინას ტექბიუროს მონაცემებში და არანაირი ინფორმაცია არ არსებობს მისი მოხსნის შესახებ. სასამართლომ არ გაითვალისწინა 1998 წლის 13 მარტის თბილისის გლდანის რაიონის მომართვა ყადაღის დადების შესახებ, რაც დასაბუთებულია იმით, რომ არ არის სასამართლოს განჩინება, მაგრამ სასამართლო პრაქტიკაში მომართვის საფუძველზე ხდებოდა ყადაღის დადება, რითიც იკრძალებოდა ქონების გასხვისება. ასევე სასამართლო ამახვილებს ყურადღებას გადაწყვეტილების აღსრულების ხანდაზმულობის სამწლიან ვადაზე, მაგრამ აღნიშნულზე მიმდინარეობდა სასამართლო წარმოება. დღესაც გადაწყვეტილება არ აღსრულებულა და სწორედ საჯარო რეესტრის მოქმედებიდან გამომდინარე მოხდა ბინის რამდენჯერმე გასხვისება.

საკასაციო სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის პროცესუალური წანამძღვრები:

საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმე დასაშვებია ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის ,,ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლის თაობაზე და იგი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად, როგორც აბსოლუტური კასაცია (იხ. ს.ფ. 54-57; ტ.2).

საკასაციო სასამართლოს 2013 წლის 18 ივნისის საოქმო განჩინებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა შუამდგომლობა დავის საგნის შემცირების თაობაზე და საბოლოოდ მოსარჩელეებმა მოითხოვეს მოპასუხისათვის მათ სასარგებლოდ ზიანის ანაღაურების 25000 აშშ დოლარის ოდენობით დაკისრება, დავის საგნის შემცირებას დაეთანხმა მოპასუხის წარმომადგენელი (იხ.ს .ფ. 70-78; ტ.2).

მოპასუხე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურმა საკასაციო სასამართლოში წარდგენილი მოსაზრებით მოითხოვა კასატორებისათვის საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე, 992-ე მუხლების შესაბამისად, კონკრეტულ შემთხვევაში სახეზე არ არის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების საფუძვლები, კერძოდ: ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ბრალი და მიზეზობრივი კავშირი პირის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.

კასატორები ზიანის ანაზღაურებას ითხოვენ იმ მოტივით, რომ ქ. თბილსში, ..., ..., კორპ. №19-ში მდებარე №44 ბინის სხვა პირზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციით მიადგათ ზიანი. მოწინააღმედეგე მხარის მითითებით, სარჩელზე დართული ქ. თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილებით ირკვევა, რომ დ. გ-ის სარჩელი სადავო ბინის პრივატიზაციისა და ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა, ასევე სასამართლომ დაადგინა მისი ოჯახის წევრების გამოსახლება სადავო ბინიდან, მითითებული ადასტურებს იმას, რომ მოსარჩელეებს ქ. თბილისში, ..., ..., კორპ/19-ში მდებარე №44 ბინაზე საკუთრების უფლება დიდი ხნით ადრე ჰქონდათ სადავო და სასამართლომ უარი უთხრა მათ ბინის მიკუთვნებაზე, აქედან გამომდინარე, მტკიცება, რომ კასატორებს ზიანი მიადგა ბინის დაკარგვის სახით უსაფუძვლოა.

ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების შესაბამისად, ასვე დ. გ-ის მეუღლეს მ. გ-ს დ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 1200 აშშ დოლარის გადახდა ანუ მოწინააღმდეგე მხარის განმარტებით, დ. გ-ეს გადაწყვეტილების შესაბამისად, მხოლოდ 1200 აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლება ჰქონდა და ისიც მ. გ-ისაგან. მას შეეძლო მოეთხოვა გადაწყვეტილების აღსრულება კანონით დადგენილ ვადაში, რაც არ განუხორციელებია. შესაბამისად, მან თავად გაუშვა გადაწყვეტილების აღსრულების ვადა. მოარჩელეები იმიტომ გამოასახლეს ბინიდან, რომ მათ არ ჰქონდათ ბინის მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი დოკუმენტი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, თუ არ არსებობდა უფლება, მისი შელახვაც არ მოხდებოდა, შესაბამისად არც ზიანის მიყენების ფაქტი დასტურდება.

მოწინააღმდეგე მხარის მტკიცებით, ასევე არ იკვეთება მარეგისტრირებელი ორგანოს მხრიდან რაიმე ბრალეული მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არსებობაც. ს. კ-ას საკუთრების უფლება ქ. თბილისში, ..., ..., კორპ. №19-ში მდებარე №44 ბინაზე უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში დარეგისტრირდა 2006 წლის 19 ივნისს 1998 წლის 26 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, აღნიშნული ხელშეკრულება გაუქმებული არ ყოფილა, შესაბამისად, მარეგისტირებელ ორგანოს უფლება ჰქონდა მის საფუძველზე განეხორციელებინა საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, რაც შეეხება ყადაღას და ასევე შემდგომ რეგისტრაციებს, დადგენილია რომ ზემოაღნიშნულ ბინაზე ყადაღა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ ყოფილა. ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის (პირველი რედაქციის) 29-ე მუხლით დადგენილი იყო ყადაღის შესახებ ინფორმაციის აღრიცხვისა და გაცემის წესი. აღნიშნული მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, ,,უძრავ ნივთებზე ყადაღის დადების ან გაუქმების აქტი სასამართლოს აღმასრულებლის ან საგადასახადო ორგანოს მიერ დაუყოვნებლივ ეგზავნება შესაბამის სარეგისტრაციო სამსახურს“, ხოლო ამავე მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, ,,სხვა დოკუმენტები, გარდა ამ მუხლის მე-2 პუნქტში მითითებული დოკუმენტებისა, არ შეიძლება გახდეს საჯარო რეესტრში ყადაღის დადების ან გაუქმების შესახებ ინფორმაციის აღრიცხვის საფუძველი“. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 194-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, ,,სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ სასამართლოს გამოაქვს განჩინება, 1964 წლის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსითაც (144-147-ე მუხლები) ყადაღის გამოყენების საკითხი წყდებოდა საპროცესო დოკუმენტებით - განჩინებით. ყადაღის რეგისტრაციის მოთხოვნა და შესაბამისი განჩინება საჯარო რეესტრში წარდგენილი არ ყოფილა.

მოწინააღმდეგე მხარის მითითებით, უძრავ ნივთზე ყადაღა არ ყოფილა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული, თუმცა რომ ყოფილიყო რეგისტრირებული ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის (პირველადი რედაქციით) 23-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, უძრავ ნივთზე ყადაღის დადება არ აჩერებდა სარეგისტრაციო წარმოებას, თუ დაყადაღების აქტში პირდაპირ არ იყო მითითებული სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ. შესაბამისად, მარეგისტრირებელი ორგანოს თანამშრომლები რეგისტრაციის განხორციელებისას მოქმედებდნენ შესაბამის პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, რაც გამორიცხავს მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არსებობას.

მოწინააღმდეგე მხარის განმარტებით, არ არსებობს ზიანი და მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რაც გამორიცხავს მიზეზობრივ კავშირსაც, თუმცა მისი განმარტებით, ზიანი ანაზღაურებადია რეალურად დამდგარი საზიანო შედეგისათვის. აუცილებელია კონკრეტულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობის დადგენა ანუ ქმედება უშუალო წინაპირობას უნდა წარმოადგენდეს დამდგარი შედეგისათვის. პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო პირდაპირი (და არა ირიბი) და გარდაუვალი (არა შემთხვევითი) შედეგი ზიანის მიმყენებლის მოქმედებისა (უმოქმედობისა). კონკრეტულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელეების გამოსახლება მოხდა იმ საფუძვლით, რომ მათ არ გააჩნდათ მართლზომიერი მფლობელობის (სარგებლობის) დამადასტურებელი დოკუმენტი ქ. თბილისში, ..., .... კორპ. №19-ში მდებარე №44 ბინაზე. აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ გამოსახლების მიზეზი გახდა მათ მიერ შესაბამისი კანონიერი საფუძვლის გარეშე უძრავი ნივთის ფლობის ფაქტი და არა მესაკუთრის ცვლილება, რის გამოც არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების დაკისრების არც ერთი პირობა.

ამასთან, სარჩელი ხანდაზმულიც არის, ვინაიდან დასტურდება, რომ ქ. თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილებით დ. გ-ის მოთხოვნა ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულების და ასვე ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, მისთვის უკვე ცნობილია, რომ ბინა დარჩა სხვის საკუთრებაში, რაც დ. გ-ის საკუთრების უფლებას გამორიცხავდა. ასვე დადგინდა მათი გამოსახლებაც. სარჩელი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის თაობაზე აღძრულია 2012 წელს. ამასთან, მოსარჩელეებისათვის ჯერ კიდევ 2008 წელს იყო ცნობილი, რომ ქონების მესაკუთრე გახდა გ. კ-ა, ვინაიდან გ. კ-ამ 2008 წლის 22 ოქტომბერს მიმართა ქ. თბილისის შს გლდანი-ნაძალადვის სამმართველოს და მოითხოვა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის ხელყოფის ან სხვაგვარად ხელშეშლის აღკვეთა (იხ. ს.ფ. 81-83; ტ.2).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ დ., ს. და კ. გ-ეებისა და გ. გ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 4 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას დაარღვია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393.2 და 394-ე ,,ე” ქვეპუნქტის მუხლების მოთხოვნები, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი და გადაწყვეტილება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამარლოს მიერ საქმე განხილული და გადაწყვეტილია საპროცესო ნორმებით დადგენილი მოთხოვნების უგულებელყოფით.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საკასაციო საჩივრის მოტივი განსახილველ საქმეში რამაც შექმნა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული აბსოლუტური კასაციის წანამძღვრები, არის საგულისხმო და განსაკუთრებული სამართლებრივი თვალსაზრისით, რამაც მოცემულ საქმეს მიანიჭა სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის მნიშვნელოვანი საქმის სტატუსი. სამართლის განვითარებისათვის მნიშვნელოვანია საკასაციო სასამართლომ შეფასება მისცეს ყადაღადადებული უძრავი ნივთის სხვის საკუთრებაში რეგისტრაციას, შეაფასოს რამდენად კანონშესაბამისად ხდება მარეგისტრირებელი ორგანოების მხრიდან საკუთრების უფლების რეგისტრაციისას სარეგისტრაციოდ წარდგენილი დოკუმენტების გამოკვლევა და შეფასება. აგრეთვე, მარეგისტრირებელი ორგანოს ფუნქციური როლის გარკვევა საკუთრების უფლების ობიექტზე რაიმე სახის სამართლებრივი შეზღუდვის არსებობის შემთხვევაში.

წინამდებარე საქმე მნიშვნელოვანია რამდენიმე სამართლებრივი თვალსაზრისით, საკასაციო სასამართლომ შეფასება უნდა მისცეს:

1. საჯარო რეესტრის, როგორც მარეგისტრირებელ ორგანოს ფუნქციურ როლს ქვეყანაში სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და სტაბილური, კეთილსინდისიერი სამოქალაქო ბრუნვის უზრუნველყოფაში;

2. უძრავ ნივთებზე უფლების რეგისტრაციის დანიშნულებას და სამართლებრივ შედეგებს;

3. საჯარო რეესტრის მიერ უფლებათა რეგისტრაციისას ტექინვენტარიზაციის ბიუროს მონაცემთა ბაზის გათვალისწინების საკითხის შეფასებას.

წინამდებარე საქმე მნიშვნელოვანია იმ თვალსაზრისით, რომ საკასაციო სასამართლომ შეფასება მისცეს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების, კერძოდ - ყადაღის როლს უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების დაცვაში. როგორც მოსარჩელის უფლების დაცვის გარანტს, განმარტოს საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის რიგი მუხლები და შეაფასოს კანონის შინაარსთან რამდენად შესაბამისად იყენებს მათ ადმინისტრაციული ორგანოები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე ჩამოყალიბებული სამართლებრივი შეფასებები და სასამართლო დასკვნები სასარგებლო იქნება, როგორც მარეგისტრირებელი ორგანოების საქმიანობისათვის, ასევე სამოქალაქო-სამართლებრივ ურთიერთობათა მონაწილეთათვის, რამდენადაც უძრავ ქონებაზე უფლებათა რეგისტრაცია ზემოქმედებს პირის ერთ-ერთი ძირითადი უფლების ხასიათზე - საკუთრების უფლების დაცვაზე. სახელმწიფოს მარეგისტრირებელი ფუნქცია, როგორც საჯარო უფლებამოსილება, წარმოადგენს კეთილსინდისიერი სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის გარანტს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კერძო სამართლის ინსტიტუტების სტაბილური ფუნქციონირება განპირობებული და დამოკიდებულია საჯარო-სამართლებრივი ფუნქციის კვალიფიციურ და კანონიერ შესრულებაზე. ამდენად, აღნიშნული სამართლის ინსტიტუტების სწორი გაგება-გამოყენება უშუალოდ განაპირობებს ადამიანთა ყოფას, საზოგადოებრივი წესრიგის ხარისხსა და კულტურას.

კონკრეტულ შემთხვევაში, როგორც საქმის მასალებით დასტურდება, სარჩელის საგანს წარმოადგენს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურისათვის კასატორების სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების დაკისრება, იმ საფუძვლით, რომ მარეგისტრირებელი ორგანოს ქმედებით (ჯერ ს. კ-ას და შემდეგ სხვა პირებზე ქ. თბილისში, ..., ..., კორპ. №19, ბინა №44- ის საკუთრებად დარეგისტრირება), მათ მიადგათ ზიანი, კერძოდ, ისინი გამოსახლებულ იქნენ ბინიდან, კასატორების განმარტებით, მარეგისტრირებელმა ორგანომ ისე გაატარა რეგისტრაციაში უძრავი ნივთი, მდებარე ქ. თბილისში, ... ..., კორპ. №19, ბინა 44, რომ არ გამოუკვლევია, ბინაზე გამოყენებული ხომ არ იყო უზრუნველყოფის ღონისძიება ანუ აღნიშნული მოთხოვნის საფუძველია ის გარემოება, რომ მოპასუხემ - თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურმა ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე უძრავი ნივთის მდებარე ქ. თბილისში, ... ..., კორპ. №19, ბინა №44 საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის გადაწყვეტილებით განახორციელა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რითაც მოსარჩელეებს (კასატორებს) მიადგათ ზიანი.

საკასაციო სასამართლო საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ სახელმწიფო და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურების უფლება სახელმწიფო სახსრებიდან ყველასთვის გარანტირებულია. ხოლო სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა პირის სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის განსაკუთრებულ წესს ადგენს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-209-ე მუხლები.

სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით, იქედან გამომდინარე, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო-პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული, /ასე, მაგალითად, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 47-ე მუხლი/.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ორგანო.

სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის) უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან, აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვალდებულებითი სამართალი აწესრიგებს ისეთ ვალდებულებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, რომელთა დარღვევისათვის დამრღვევს სასამართლოს მეშვეობით შეიძლება დაეკისროს შესრულება ან ზიანის ანაზღაურება. ვალდებულებითი ურთიერთობა კერძო სამართლის სუბიექტებს შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობაა, ამასთან, იგი განსხვავდება საჯარო სამართალში არსებული ვალდებულებისაგან, სამოქალაქო კოდექსის 317.1. მუხლი ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობად მიიჩნევს როგორც ხელშეკრულებას, ასევე, დელიქტს, უსაფუძვლო გამდიდრებას ან კანონით გათვალისწინებულ სხვა საფუძვლებს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის შესაბამისად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, იმისთვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების მოვალეობა, სახეზე უნდა იყოს პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, წარმოშობილი ზიანი და ბოლოს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა წარმოადგენს დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომის სავალდებულო პირობას და გამოიხატება იმაში, რომ პირველი წარმოშობს მეორეს. პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო ზიანის მიმყენებლის მოქმედების (უმოქმედობის) პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დელიქტური ვალდებულება ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებაა და არასახელშეკრულებო ვალდებულების ერთ-ერთი სახეა. ზიანი შეიძლება იყოს ხელშეკრულების დარღვევიდან წარმოშობილი ვალდებულების დარღვევის შედეგი, ხოლო დელიქტის დროს კი თვით ზიანის მიყენების ფაქტი წარმოადგენს ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს, რომელი ვალდებულების ძალითაც დაზარალებულს უფლება აქვს, მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება მიმყენებლისაგან. ამასთან, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება შესაძლებელია, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს გაირკვეს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ქმედება, კერძოდ, ქ. თბილისში, ... ... კორპ. №19. ბინა №44 მდებარე უძრავი ქონების, რომელსაც კასატორის განმარტებით ედო ყადაღა, ს. კ-ას საკუთრებად რეგისტრაცია იყო თუ არა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება.

საქმის მასალების შესაბამისად, 1998 წლის 26 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, მ. გ-მა გაყიდა, ხოლო ს. კ-ამ იყიდა ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი #19, ბინა #44 (იხ.ს.ფ. 61-62; ტ.1).

საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი #19, ბინა #44, 2006 წლის 19 ივნისს დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში ს. კომპანევსკაიას სახელზე მის საკუთრებად; რეგისტრაციას საფუძვლად დაედო 26.02.1998 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულება (იხ. ს.ფ. 89; ტ.1).

2007 წლის 13 სექტემბერს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე იგივე ბინა დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში ე. მ-ის სახელზე (იხ. ს.ფ. 87; ტ.1), 2008 წლის 22 იანვარს მ. ხ-ას (იხ. ს.ფ. 85; ტ.1), ხოლო 2008 წლის 14 აპრილს გ. კ-ას სახელზე ასევე ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე (იხ. ს.ფ. 17; 83; ტ.1).

გლდანის რაიონის სასამართლოს მოსამართლემ გ. ა-მა 1998 წლის 13 მარტს მიმართვა გაუგზავნა თბილისის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურს და ს. კ-ას სახელზე რიცხულ უძრავ ნივთზე _ ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, ბინა №44-ზე ყადაღის დადების თაობაზე სასამართლოს 13.03.1998 წლის მიმართვა ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში შესულია და რეგისტრირებულია იმავე 13.03.1998 წელს (იხ. ს.ფ. 18; 63; ტ.1).

2010 წლის 8 ივლისს მოსარჩელეები გამოსახლდნენ ქ. თბილისში, ..., ..., კორპუსი №19, ბინა №44 ბინის ამჟამინდელი მესაკუთრის – გ. კ-ას განცხადების საფუძველზე პოლიციის ძალით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საჯარო რეესტრის, როგორც საჯარო სამართლებრივი ინსტიტუტის შექმნის დანიშნულება განპირობებულია სახელმწიფოს კონსტიტუციური ვალდებულებიდან - საკუთრების უფლების დაცვის შესახებ (საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი) და სამოქალაქო კანონთა მიზნიდან -„სამოქალაქო კანონები უზრუნველყოფენ საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე სამოქალაქო ბრუნვის თავისუფლებას, თუ ამ თავისუფლების განხორციელება არ ხელყოფს მესამე პირთა უფლებებს“ (სამოქალაქო კოდექსის მე-9 მუხლი). სამოქალაქო ურთიერთობების ერთ-ერთ ფუნდამენტურ პრინციპს წარმოადგენს კეთილსინდისიერების საკითხი. სამოქალაქო ბრუნვის თავისუფლების და სტაბილურობის გარანტია სწორედ სახელმწიფოს მიერ კეთილსინდისიერების პრინციპის დაცვაში მდგომარეობს.

სამოქალაქო კოდექსის 311-ე მუხლში ჩამოყალიბებულია იმ საჯარო სამართლებრივი ინსტიტუტის (საჯარო რეესტრის) დანიშნულება, რომლის გამართულ და კანონშესაბამის ფუნქციონირებაზე დიდწილად არის დამოკიდებული სამოქალაქო ბრუნვის თავისუფლება.

საჯარო რეესტრში უძრავ ნივთზე უფლების რეგისტრირებით სახელმწიფო იცავს ბრუნვის მონაწილეებს არაკეთილსინდისიერი გარიგებებისგან.

საჯარო რეესტრის ფუნქცია პრევენციულ ხასიათსაც ატარებს, რომ რაც შეიძლება ნაკლები კონფლიქტი წარმოეშვათ ბრუნვის მონაწილეებს კანონთან. ინფორმაცია, რომელიც დაცულია რეესტრში, დიდწილად იცავს ბრუნვის მონაწილეებს მოტყუებით და თვალთმაქცური გარიგების დადებისგან და შესაბამისად ამ საჯარო სამართლებრივი ინსტიტუტის ჩანაწერების მიმართ არსებობს კანონით დაცული უფლება - კანონიერი ნდობის უფლება, რაც სამოქალაქო კოდექსში განმარტებულია შემდეგი დათქმით, ,,სამოქალაქო რეესტრის ჩანაწერების მიმართ არსებობს უტყუარობის პრეზუმფცია“ /სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლი/.

საკასაციო პალატის განმარტებით, საჯარო რეესტრი არის საჯარო-სამართლებრივი ინსტიტუტი, რომელშიც ხდება ცალკეულ კერძო-სამართლებრივ უფლებათა რეგისტრაცია, კერძოდ, უძრავ ნივთებზე საკუთრება, იპოთეკა, გირავნობა, ყადაღა და სხვა სამართლებრივი უფლებები. საჯარო რეესტრი არის არა უბრალოდ უფლების ფიქსაციის ინსტიტუტი, არამედ ამ უფლების შექმნის საფუძველი, უფლება წარმოიშობა მხოლოდ საჯარო რეესტრში მისი რეგისტრაციის მომენტიდან. საჯარო რეესტრის მნიშვნელოვანი თვისება მისი საჯარო ხასიათია და იგი არსებითად სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ინტერესების უზრუნველყოფის - დაცვას ემსახურება.

სამოქალაქო კოდექსის 1514-ე მუხლის შესაბამისად, საჯარო რეესტრის სამსახურის ჩამოყალიბებამდე მიწის ნაკვეთების გასხვისება უნდა მომხდარიყო ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროებში ან ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებში არსებული მიწის ნაკვეთების მიმაგრების აქტების საფუძველზე, ამასთან, მიწის ნაკვეთების ყოველი ახალი შეძენის რეგისტრაცია 1997 წლის 25 ნოემბრიდან უნდა მომხდარიყო მიწის რეგისტრაციის სამსახურის სისიტემაში არსებული საადგილმამულო წიგნის (საჯარო რეესტრის) სამსახურში.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს, ,,სახელმწიფო რეესტრის შესახებ“ 2004 წლის 1 ივნისის კანონის 15.4 მუხლზე, რომლის შესაბამისად, ლიკვიდირებულ იქნა საჯარო სამართლის იურიდიული პირები - ადგილობრივი მმართველობის ორგანოთა ტექნიკური აღრიცხვის ტერიტორიული სამსახურები და დადგინდა ლიკვიდაციის შედეგად დარჩენილი მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის, მონაცემთა საინფორმაციო ბანკისა და სხვა ქონების საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსათვის გადაცემა. აღნიშნულის შესაბამისად, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2004 წლის 19 ივლისის №835 ბრძანებით დამტკიცებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს დებულების მე-2 მუხლით განისაზღვრა სააგენტოს ფუნქციები, რომლის შესაბამისად, სააგენტოს ფუნქციებს წარმოადგენს უძრავ და მოძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაცია და ერთიანი რეესტრის ფორმირება, უძრავ ნივთებზე საკადასტრო მონაცემთა ბაზის შექმნა, საჯარო რეესტრის ორგანიზება და წარმოება, საჯარო რეესტრის მონაცემთა ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა და კანონმდებლობით დადგენილი სხვა უფლებამოსილებათა განხორციელება.

ქ. თბილისის მერიის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის შესახებ ქ. თბილისის მთავრობის 2000 წლის 23 მარტის №06.07.65 დადგენილებით განსაზღვრული იყო ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის ფუნქციები. მითითებული დადგენილების თანახმად, სამსახური მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, ახორციელებდა ფიზიკური და იურიდიული პირების მოთხოვნით და მათ ხარჯზე მიწასთან მყარად დაკავშირებული შენობა-ნაგებობების ტექნიკური აღრიცხვა-დახასიათებას, ძირითადი და მიმდინარე ინვენტარიზაცია-პასპორტიზაციის სამუშაოებს, საკუთრების დამადასტურებელი საბუთების აღრიცხვიანობას და შენახვას, ცნობა-დახასიათების გაცემას და სხვა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის ფუნქციას წარმოადგენდა უძრავ ნივთებზე არსებულ უფლებათა აღრიცხვა-რეგისტრაცია ასევე მის კომპეტენციაში შედიოდა უძრავი ნივთის უფლებაზე ყველა შეზღუდვის რეგისტრაციაც.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, სამოქალაქო კოდექსის 1515-ე მუხლის შესაბამისად, საჯარო რეესტრის ეროვნული სამსახურის ჩამოყალიბებამდე სამოქალაქო კოდექსით ამ სამსახურისათვის დაკისრებული ფუნქციების განხორციელება დაევალათ ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროებს, რაც გაგებულ უნდა იქნეს იმგვარად, რომ ამ გარდამავალ პერიოდში ამ ინსტიტუციური რეფორმის განხორციელებამდე სწორედ ტექბიუროები ასრულებდნენ საჯარო რეესტრის უფლებამოსილებას.

ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში არსებული მონაცემთა ბაზა უნდა მოიპოვებოდეს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში. საქმეში არსებული 1998 წლის 13 მარტის მოსამართლე გ. ა-ის მიმართვიდან ირკვევა, რომ ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში წარდგენილია მიმართვა ქ. თბილისში, ... ..., კორპ. №19, ბინა №44 მდებარე უძრავი ქონების ყადაღის დადების თაობაზე (იხ. ს.ფ. 63; ტ.1), თუმცა, საქმეში ასევე წარმოდგენილია საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს წერილი, საიდანაც არ ირკვევა, ზუსტი ინფორმაცია იმის თაობაზე თბილისში, ... ..., კორპ. №19, ბინა №44 მდებარე უძრავ ქონებას ადევს თუ არა ყადაღა (იხ.ს.ფ. 60; ტ.1).

ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს წარმომადგენლის განმარტებას, რომ როგორც დღევანდელი ასევე 1998 წელს მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 144-147-ე მუხლების შესაბამისად, სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ სასამართლოს გამოაქვს განჩინება, თუმცა საქმეში არ მოიპოვება არც განჩინება სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ქვემდგომი სასამართლოების მიერ დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოება, რომ უძრავ ნივთზე ყადაღა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ ყოფილა, მოცემულ შემთხვევაში არსებითი არ არის, ვინაიდან სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს ყადაღა იყო თუ არა წარდგენილი ტექინვენტარიზაციის ბიუროში, რომლის მონაცემების გათვალისწინება აუცილებელი იყო საჯარო რეესტრის მხრიდან. საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლომ დამაჯერებლად და სარწმუნოდ უნდა გამოარკვიოს სასამართლოს განკარგულებითი აქტი - უძრავ ნივთზე ყადაღის დადების თაობაზე, მიუხედავად სასამართლო აქტის ფორმისა ( განჩინება თუ მიმართვა ) წარდგენილი იყო თუ არა სარეგისტრაციო ორგანოში - ტექინვენტარიზაციის ბიუროში. ასეთის დადასტურების პირობებში სასამართლომ უნდა იმსჯელოს, საჯარო რეესტრის ამოქმედების შემდეგ თუ ვის სამართლებრივ ვალდებულებას წარმოადგენდა ტექინვენტარიზაციის ბიუროს მონაცემის საჯარო რეესტრში დარეგისტრირება, დაინტერესებული პირის თუ თავად საჯარო რეესტრის, ასევე, უნდა იმსჯელოს ტექინვენტარიზაციის ბიუროს მონაცემის საჯარო რეესტრში დაურეგისტრირებლობა აქარწყლებს თუ არა უზრუნველყოფის ღონისძიების სამართლებრივ შედეგებს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ უზრუნველყოფის ღონისძიების ინსტიტუტი საერთო-სამართლებრივ ინსტიტუტს წარმოადგენს და არ განეკუთვნება სამოქალაქო პროცესუალური ინსტიტუტების საგამონაკლისო ნუსხას.

უზრუნველყოფის ღონისძიებები გამოიყენება სამართლის ყველა დარგში. უზრუნველყოფა, როგორც სამართლებრივი ინსტიტუტი გულისხმობს შესაძლებლობას სამართლებრივი მიზნის მაღალი სტანდარტით მიღწევას სპეციალური (უზრუნველყოფით) სამართლებრივი ზომების (საფუძვლები, მეთოდი) დადგენით (მიღებით).

სასამართლოთა მიერ პროცესუალური მონაწილის - პირის განცხადების საფუძველზე მიღებული უზრუნველყოფის ზომების მიზანს წარმოადგენს დაბრკოლებათა დაუშვებლობის ან სასამართლო აქტის აღსრულების სირთულის არ დაშვება, ასევე განმცხადებლისათვის მნიშვნელოვანი ზიანის მიყენების თავიდან აცილება. უზრუნველყოფის ღონისძიების ინსტიტუტი მთლიანობაში (პრინციპები, საფუძვლები, ზომების მიღების წესი) უეჭველად ატარებს პროცესუალურ ხასიათს, ამასთან, რამდენადაც უზრუნველყოფის ღონისძიების ზომები მოწოდებული არიან ზემოქმედება მოახდინოს მატერიალურ-სამართლებრივ ურთიერთობებზე სასამართლოს მიერ გარკვეული შეზღუდვებისა და აკრძალვების მეშვეობით, რის გამოც თავად უზრუნველყოფის ღონისძიებები, როგორც სამართლებრივი საშუალება იძენენ მატერიალურ-სამართლებრივ ხასიათს. თავისი სამართლებრივი ბუნებით უზრუნველყოფის ღონისძიებები გარკვეულწილად ახლოს არის სამოქალაქო სამართლებრივ ინსტიტუტებთან, სამოქალაქო სუბიექტური უფლებათა დაცვის ინსტიტუტთან და ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფასთან.

სუბიექტური სამოქალაქო უფლების დაცვის ინსტიტუტი, როგორც უზრუნველყოფის ღონისძიებების ინსტიტუტი, მიმართულია სუბიექტური უფლების დასაცავად, მაგრამ უზრუნველყოფის ღონისძიების ინსტიტუტისაგან განსხვავებით, სამოქალაქო სამართლის კოდექსი გათვალისწინებულია მხოლოდ სამოქალაქო უფლებების დასაცავად.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება ზოგადად წარმოადგენს ერთი მხარისათვის - მოსარჩელისათვის თავისი უფლებების დაცვის გარანტს, ხოლო მეორე მხარეს უზღუდავს კანონიერი უფლებების განხორციელების შესაძლებლობას. სარჩელის უზრუნველყოფა ფიზიკური და იურიდიული პირების უფლებათა დაცვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გარანტიაა. სარჩელის უზრუნველყოფის ინსტიტუტის მნიშვნელობა იმაში მდგომარეობს, რომ მისი მეშვეობით ხდება მოსარჩელის კანონიერი ინტერესების დაცვა იმ დროს, როცა არსებობს ვარაუდი იმისა, რომ მოპასუხე ან სხვა პირი არაკეთილსინდისიერად იმოქმედებს, რაც შეუძლებელს გახდის სასამართლო აქტის აღსრულებას. შესაბამისად, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების სახე - ყადაღა - ეს არის საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის ერთ-ერთი მექანიზმი, რომელიც რეგისტრაციის მომენტიდან გამორიცხავს ყადაღადადებულ ნივთზე სხვა უფლების რეგისტრაციას.

ყადაღის დადების თაობაზე სასამართლოს აქტი ყოველთვის განკარგულებითია და იმთავითვე სავალდებულოა ყველასთვის, შესაბამისად, მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ კონკრეტულ უძრავ ნივთზე ყადაღის დადებისთანავე ვრცელდება ყველა შეზღუდვა და ავტომატურად გამორიცხავს მისი განკარგვის შესაძლებლობას, ე.ი. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების - ყადაღის - გამოყენებით, სასამართლო უკრძალავს მოპასუხე და აგრეთვე, ნებისმიერ სხვა პირს, განკარგონ იგი ანუ ქონების გაყიდვა, გაცვლა, ჩუქება და ა.შ აღნიშნულ პირებს არ შეუძლიათ.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საჯარო რეესტრის რეგისტრაციამდე უძრავ ნივთზე ყადაღა უკვე წარმოშობილია და შესაბამისად, რეგისტრაციას ექვემდებარება უკვე არსებული ყადაღის შესახებ მონაცემები. ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ კანონის 29-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, ნივთზე ყადაღის რეგისტრაცია გამორიცხავს ამ ნივთზე რაიმე სხვა უფლების რეგისტრაციას, გარდა გარკვეული გამონაკლისებისა. ანუ ყადაღის საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია ეს არის არა მისი წარმოშობის, არამედ, მესამე პირთა ინტერესების დაცვის მიზნით მათთვის აუცილებელი ინფორმაციის ასახვა და ამ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა.

საჯარო რეესტრის ჩანაწერების სამართლებრივ ბუნებასთან დაკავშირებით მსჯელობისას საკასაციო სასამართლო იზიარებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 31 იანვრის განჩინებაში სამოქალაქო საქმეზე ¹ას-465-535-2010 ო. ნ-ას სარჩელისა გამო, მოპასუხეების _ ნ. ლ-ის, ნ. ც-ის, მ. გ-ის, თ. ს-ისა და ჯ. თ-ის მიმართ სასამართლო დავასთან დაკავშირებით, ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებებსა და დასკვნებს, კერძოდ:,, განსახილველი ნორმის მიზანს წარმოადგენს სამოქალაქო ბრუნვის დაცვა და, შესაბამისად, საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაციის ფაქტისადმი მაღალი ნდობის უზრუნველყოფა ...... უპირველეს ყოვლისა, მნიშვნელოვანია ის, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტისადმი ნდობა გულისხმობს იმას, რომ უფლება, რომელიც რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, ნამდვილად ეკუთვნის გამსხვისებელს, ანუ იმ პირს, რომელიც გამოხატავს ნებას, გაასხვისოს მის სახელზე რეგისტრირებული უფლება. ამდენად, სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა ნიშნავს სამოქალაქო ურთიერთობების მონაწილეთა მიმართ ნდობასა და კეთილსინდისიერებას, რაც უზრუნველყოფილია საჯარო რეესტრის ჩანაწერების სისწორისა და სისრულის პრეზუმფციით.

კანონისმიერი პრეზუმფციის მიზანი იმაში გამოიხატება, რომ არა აქვს მნიშვნელობა ობიექტურად არსებული ნაკლის ფორმასა თუ სახეობას, მნიშვნელოვანია მხოლოდ ის, რომ რეგისტრაციაუნარიანი ფაქტი რეგისტრირებულ იქნეს ამ უფლების გამსხვისებლის სახელზე, შესაბამისად, გამსხვისებლად იგულისხმება პირი, რომლის საიდენტიფიკაციო მონაცემები მიუთითებენ რეგისტრირებული უფლების საკუთრებაზე (და არა ამ უფლების განსხვისებაზე უფლებამოსილი პირის სახელზე). აღნიშნული პრეზუმფციის აუცილებლობა ნაკარნახევია ერთ შემთხვევაში იმით, რომ უძრავი ნივთის შეძენისას სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეებს ჰქონდეთ რეესტრის ჩანაწერების მიმართ ნდობა, ხოლო მეორე შემთხვევაში მათ არ მოეთხოვოთ ისეთი ფაქტების ცოდნა, რაც აღემატება მათ შესაძლებლობებს“.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის დებულება, სამოქალაქო - სამართლებრივ დატვირთვასთან ერთად ამავდროულად ატარებს საჯარო სამართლებრივ ფუნქციას. საჯარო რეესტრი, როგორც საჯარო უფლებამოსილების განმხორციელებელი საჯარო დაწესებულება ფუნქციურ-სამართლებრივი ნიშნით შექმნილ ადმინისტრაციულ ორგანოს წარმოადგენს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მის საქმიანობაზე სრულად ვრცელდება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის უმნიშვნელოვანესი პრინციპები, მათ შორის, კანონიერებისა და კანონიერი ნდობის უფლების პრინციპები.

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სამოქალაქო სამართლებრივი უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომელიც რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, უძრავ ნივთს ანიჭებს გარკვეულ სტატუსს, რომლის ადეკვატური სამართლებრივი შედეგების მიმართ დაინტერესებულ პირს კანონიერი მოლოდინი გააჩნია.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ იდენტური სასამართლო დავების განხილვისას ეროვნულმა სასამართლოებმა სამართლებრივი შეფასება უნდა მისცენ პატივსადებია თუ არა პირის კანონიერი მოლოდინი რეესტრში დაფიქსირებული მონაცემების მიმართ და არის თუ არა დაცვის ღირსი პირის კანონიერი ნდობის უფლება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული კანონმდებლობით დადგენილი სავალდებულო პროცედურების ჩაუტარებლობა არღვევს სამართლებრივი სახელმწიფოს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან და ფუნდამენტურ მოთხოვნას პროცედურული დემოკრატიის უზრუნველყოფის შესახებ, რომლის ხარისხი, თავის მხრივ, უზრუნველყოფს სახელმწიფოს ქვეშევრდომების კანონიერ მოლოდინს _ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მმართველობის განხორციელება კანონიერების პრინციპის საფუძველზე, რასაც ადმინისტრაციულ სამართალში კანონიერი ნდობის უფლება ეწოდება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს წარმოადგენს კანონიერი ნდობა.

კანონიერი ნდობის უფლება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობებში განსაკუთრებულ დატვირთვას ატარებს, რადგან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობას თავისი არსით სუბორდინაციული ხასიათი გააჩნია. კანონიერი ნდობის უფლება იცავს პირს ადმინისტრაციული ორგანოს სამართლებრივი შეცდომისა და მომავალში განსახორციელებელი მოქმედების შეუსრულებლობისაგან. აღნიშნული ინსტიტუტის სრულფასოვანი დამკვიდრება უზრუნველყოფს მმართველობის კანონიერებას, სტაბილურობას, მის ავტორიტეტს საზოგადოებაში.

კანონიერი ნდობის ინსტიტუტის არსებობა პირდაპირ კავშირშია სამართლებრივ შედეგთან, სწორედ სამართლებრივი შედეგის სტაბილურობის შენარჩუნების მიზანს ემსახურება კანონიერი ნდობის დაცვა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონმდებელი გარკვეულწილად უფრთხილდება აღმჭურველი აქტის ადრესატის უფლებრივ მდგომარეობას და პრიორიტეტს ანიჭებს მისი სამართლებრივი ინტერესების დაცვას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქმეში არსებული 1998 წლის 13 მარტის მოსამართლე გ. ა-ის მიერ ტექინვენტარიზაციის ბიუროში გაგზავნილი მიმართვა ქ. თბილისში, ... ..., კორპ. №19, ბინა №44 მდებარე უძრავი ქონების ყადაღის დადების თაობაზე, რომელსაც აქვს მინაწერი ,,დაედო ყადაღა“ (იხ. ს.ფ. 63; ტ.1) ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 9.1 მუხლის შესაბამისად, კასატორებისათვის წარმოადგენს კანონიერი ნდობის საფუძველს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს, რომ პირველადი რეგისტრაცია რომელმაც მოსარჩელეების მტკიცებით, მათ მიაყენა ზიანი, განხორციელდა 2006 წლის 19 ივნისს ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის (2005 წლის რედაქცია) 13.1 მუხლის შესაბამისად, პირველადი რეგისტრაცია ხორციელდება ამ კანონის მე-5 მუხლით განსაზღვრული შესაბამისი უფლების დამადასტურებელი საბუთის, ამ კანონის მე-20 მუხლით განსაზღვრული სარეგისტრაციო განცხადებისა და სხვა საბუთების საფუძველზე. ამავე კანონის 23.2 მუხლის შესაბამისად, უძრავ ნივთზე ყადაღის დადება არ აჩერებს სარეგისტრაციო წარმოებას, თუ დაყადაღების აქტში პირდაპირ არ არის მითითებული სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ.

აღნიშნული მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, ყადაღადადებული ქონების სარეგისტრაციო წარმოება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება შეჩერდეს, თუ ამის თაობაზე მითითებულია დაყადაღების აქტში, სარეგისტრაციო სამსახურმა კი ამ კონკრეტულ შემთხვევაში ისე განახორციელა საკუთრების რეგისტრაცია, რომ სერთოდ არ გამოუკვლევია, არსებობდა თუ არა დაყადაღების აქტი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა ისე გადაწყვიტეს დავა, რომ არ გამოუკვლევიათ საქმისთვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მხრიდან ჰქონდა თუ არა ადგილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას ანუ მარეგისტრირებელმა ორგანომ დაარეგისტრირა თუ არა ყადაღადადებულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება, აღნიშნულის გამოსარკვევად სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა გამოიკვლიოს, მიუხედავად იმისა, რომ არსებობდა 1998 წლის 13 მარტის მოსამართლე გ. ა-ის მიმართვა ტექინვენტარიზაციის ბიუროში, მოხდა თუ არა ყადაღის რეგისტრაციაში გატარება, თბილისის სარეგისტრაციო სამსახური უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის განხორციელებისას ვალდებულია თუ არა გამოიკვლიოს ამ ნივთთან დაკავშირებული ყველა სამართლებრივი უფლების არსებობა, მათ შორის რეგისტრაციის დამაბრკოლებელი ყველა გარემოება.

საკასაციო სასამართლო მართალია იზიარებს, ქვემდგომი ინსტანციების სასამართლოების განმარტებას, იმის თაობაზე, რომ კასატორებს (მოსარჩელეებს) ქ. თბილისში, ... ..., კორპ. №19, ბინა №44-თან მიმართებაში არ გააჩნიათ არა თუ საკუთრების, არამედ მართლზომიერად ფლობის უფლებაც კი, მაგრამ ამასთან, მიუთითებს, თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 27 ივლისის №2/289-98 გადაწყვეტილებაზე, რომლის შესაბამისად, მ. გ-ს დაეკისრა თანხის - 1200 აშშ დოლარის გადახდა დ. გ-ის სასარგებლოდ და 1300 აშშ დოლარის გადახდა გ. გ-ის სასარგებლოდ; დ. გ-ეს დაეკისრა თანხის - 600 აშშ დოლარის გადახდა გ. გ-ის სასარგებლოდ, ს. კ-ას დაეკისრა თანხის - 250 აშშ დოლარის გადახდა მ. გ-ის სასარგებლოდ. ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა ასევე მათი მითითებული ბინიდან გამოსახლება, მაგრამ როგორც ეს გადაწყვეტილებაშია მითითებული, აღნიშნული უნდა მომხდარიყო მას შემდეგ, რაც მ. გ-ი 1200 აშშ დოლარს გადაუხდიდა დ. გ-ეს. სასამართლომ სამართლებრივი შეფასება უნდა მისცეს ამ გარემოებას და უნდა იმსჯელოს, იყო თუ არა დ. გ-ის სამართლებრივი უფლება დაცული სასამართლო აქტის ამ კონკრეტული დადგენილებითი ნაწილის შინაარსის საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო სასამართლომ ისე იმსჯელა 1998 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილების აღსრულების ხანდაზმულობის ვადის გასვლაზე (ანუ, დ. გ-ის უფლების გაქარწყლებაზე), გადაწყვეტილების გამოტანის დღისათვის მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 359-ე მუხლზე მითითებით და ისე მიიჩნია მოთხოვნა ხანდაზმულად, რომ საერთოდ არ გამოუკვლევია, მიმართა თუ არა დ. გ-ემ გადაწყვეტილების აღსრულების მოთხოვნით შესაბამის სამსახურს, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას ასევე უნდა გამოარკვიოს მიმართა თუ არა თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 27 ივლისის №2/289-98 გადაწყვეტილების აღსრულების თაობაზე დ. გ-ემ კანონით დადგენილ ვადაში, თუ მიმართა, რა პროცედურები იქნა ჩატარებული და ვისი სურვილით ან ბრალით არ მოხდა გადაწყვეტილების აღსრულება და ა.შ.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ადმინისტრაციული სამართლის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პრინციპი - კანონიერების პრინციპი ასახულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.1 მუხლში, რომლის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანოს უფლება არა აქვს კანონმდებლობის მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე ქმედება. აღნიშნული საკანონმდებლო დანაწესი გულისხმობს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საქმიანობის სამართლებრივი ფორმების გამოყენებისას სამართლის ნორმებით აბსოლუტურ ბოჭვას, რომლის რეალიზაციის გარეშეც სამართლებრივი სახელმწიფოს ინსტიტუტების ფუნქციონირება წარმოუდგენელია.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ როგორც ადმინისტრაციული რეალაქტის განხორციელება, ისე ადმინისტრაციული-სამართლებრივი აქტის მომზადება და გამოცემა საქართველოს კანონმდებლობით მკაცრად არის რეგლამენტირებული და ყოველ ადმინისტრაციულ ორგანოს გააჩნია საჯარო ვალდებულება ზედმიწევნით დაიცვას იგი, თავის მხრივ, აღნიშნული ვალდებულება განაპირობებს დაინტერესებულ პირთა კანონიერ მოლოდინს ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან კანონიერი და დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ დავის არსებითად სწორად გადაწყვეტის მიზნით ზედმიწევნით ზუსტად უნდა გამოიკვლიოს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახური მოქმედებდა თუ არა მართლსაწინააღმდეგოდ, როდესაც 2006 წელს საკუთრების უფლება დაურეგისტრირა ს. კ-ას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412.2 მუხლის შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებით კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.4. მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯები უნდა გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ., ს. და კ. გ-ეებისა და გ. გ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 4 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3.სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: /ნ. წკეპლაძე/

მოსამართლეები: /მ. ვაჩაძე/

/პ. სილაგაძე/