საქმე N:ბს-297-289(გ-13)

#ბს-297-289(გ-13) 27 ივნისი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნუგზარ სხირტლაძე, ლევან მურუსიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

აპელანტი (მოსარჩელე) _ მ. ა-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეები) _ 1) სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო; 2) საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო; 3) სსიპ შემოსავლების სამსახური

მესამე პირი - რ. ა-ე

დავის საგანი _ სასამართლოთა შორის განსჯადობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2008 წლის 8 დეკემბერს მ. ა-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და მესამე პირის - რ. ა-ის მიმართ.

მოსარჩელემ მისი საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და რ. ა-ის ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილების შესახებ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2008 წლის 14 ნოემბრის №850 ბრძანების, ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2008 წლის 27 ივნისის №16608/005-06/6-02 ბრძანების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის შესახებ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2008 წლის 10 სექტემბრის №2119 ბრძანების, ,,...“ სარეგისტრაციო მონაცემებში (სამეწარმეო რეესტრში) ცვლილებების რეგისტრაციის შესახებ ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2008 წლის 23 ივნისის №16529/005-06/6-02 და 2008 წლის 27 ივნისის №16608/005-06/6-02 ბრძანებების და ამ ბრძანებების საფუძველზე ,,...“ დაკავშირებით განხორციელებული ცვლილებების სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრაციის ბათილად ცნობა, სამეწარმეო რეესტრში ,,...“ არსებული სარეგისტრაციო მონაცემების - 2008 წლის 8 თებერვლამდე მდგომარეობით აღდგენა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურისათვის მ. ა-ის ხელმძღვანელობით ,,...“ გამგეობის რეგისტრაციაში გატარების დავალდებულება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 1 ოქტომბრის განჩინებით საქმე - მ. ა-ის სარჩელისა გამო, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და რ. ა-ის მიმართ, განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა უფლებამოსილ სასამართლოს – თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლსა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლზე და განმარტა, რომ ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა იურიდიულად დაფუძნებოდა საჯარო-ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს და კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები წარმოშობილიყო ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის ძირითად მოთხოვნას ,,...“ სარეგისტრაციო მონაცემებში ცვლილებების განხორციელების შესახებ ადმინისტრაციული ორგანოების შესაბამისი აქტების (ბრძანებების) ბათილად ცნობა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსათვის ,,...“ სარეგისტრაციო მონაცემებში, ,,...“ სამეწარმეო რეესტრის რეგისტრაციის 2008 წლის 8 თებერვლამდე არსებული მდგომარეობით აღდგენის დავალდებულება წარმოადგენდა. სასარჩელო განცხადებას მხარე აფუძნებდა იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის რეგიონალურ ცენტრში (საგადასახადო ინსპექციაში) განცხადება და დოკუმენტები ,,...“ სარეგისტრაციო მონაცემებში ცვლილების განხორციელების შესახებ წარადგინეს არაუფლებამოსილმა პირებმა, ვინაიდან, რ. ა-ე და მასთან ერთად არჩეული გამგეობა, იმ პერიოდში არ წარმოადგენდნენ ,,...“ ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილ პირებს. მოსარჩელის მოსაზრებით, თბილისის საგადასახადო ინსპექციას სარეგისტრაციოდ წარდგენილი დოკუმენტები არ აძლევდა იმის საფუძველს, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს მიეღო გადაწყვეტილება ,,...“ არსებული რეგისტრაციის გაუქმებისა (შეცვლის) და ძველი რეგისტრაციის აღდგენის თაობაზე, ვინაიდან, თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ სადავო რეგისტრაციის განხორციელებამდე ძალაში იყო თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 17 მარტის №3839/005 ბრძანებით განხორციელებული რეგისტრაცია. თავის მხრივ, 2006 წლის 17 მარტის რეგისტრაციის საფუძველს წარმოადგენდა ,,...“ საბჭოს 2006 წლის 10 მარტის XII კრების გადაწყვეტილება, სადაც განხილულ იქნა რ. ა-ის განცხადება უფლებამოსილების შეწყვეტის შესახებ და არჩეულ იქნა ,,...“ გამგეობის ახალი 13 კაციანი შემადგენლობა მ. ა-ის ხელმძღვანელობით. მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნული კრების ოქმი სადავო არ გამხდარა რ. ა-ის მიერ და საგადასახადო ორგანოსათვის წარდგენილი არ ყოფილა არცერთი დოკუმენტი, რომელიც შეეხებოდა ,,...“ განხორციელებული საბჭოს 2006 წლის 10 მარტის XII კრების ოქმისა და მის საფუძველზე განხორციელებული 2006 წლის 18 მარტის რეგისტრაციის გაუქმებას. მოსარჩელის მოსაზრებით, რ. ა-ესა და მის გამგეობას 2008 წლის 8 თებერვლიდან მოყოლებული ,,...“ წარმომადგენლობაზე არანაირი უფლებამოსილება არ გააჩნდათ, როგორც მინიმუმ მათ ხელახლა რეგისტრაციამდე. შესაბამისად, ასეთი უფლებამოსილება არ არსებობდა 16 მაისის მდგომარეობით, როდესაც ჩატარდა ,,...“ ყრილობა და საბჭოს სხდომა. აქედან გამომდინარე, ამ თარიღით გაფორმებული ,,...“ ყრილობისა და სხდომის ოქმიც იურიდიული ძალის მქონე დოკუმენტებს არ წარმოადგენდნენ. მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში 2008 წლის 23 ივნისის რეგისტრაცია განხორციელდა იმ დოკუმენტაციის საფუძველზე, რომლის შინაარსი არ აძლევდა საგადასახადო ინსპექციას შესაძლებლობას შეეცვალა 2006 წლის 10 მარტის XII ყრილობის საფუძველზე განხორციელებული რეგისტრაცია, ხოლო 2008 წლის 27 ივნისის სადავო ბრძანება მიღებული იყო არაუფლებამოსილი პირების მიერ ჩატარებული და ხელმოწერილი 2008 წლის 16 მაისის ყრილობისა და საბჭოს ოქმების საფუძველზე. ამდენად, ცალსახა იყო, რომ მოსარჩელე ეჭქვეშ აყენებდა ,,...“ თავმჯდომარე რ. ა-ისა და მისი გამგეობის წევრების არჩევის კანონიერებას და ამ პირებს მიიჩნევდა არაუფლებამოსილ პირებად, რომლებიც არ იყვნენ უფლებამოსილნი განცხადება შეეტანათ და მოეთხოვათ ცვლილების განხორციელება.

ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მითითებით, იმისათვის, რომ დადგენილიყო რ. ა-ე და გამგეობის წევრები წარმოადგენდნენ თუ არა ,,...“ ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილ პირებს, საჭირო იყო იმ გარემოების დადგენა, რამდენად სწორად ჩატარდა ყრილობა და რამდენად სწორად იქნენ არჩეულნი ისინი გამგეობის წევრებად. წინააღმდეგ შემთხვევაში შეუძლებელი იქნებოდა იმის დადგენა, რ. ა-ე და ამ პერიოდში არჩეული გამგეობის წევრები წარმოადგენდნენ თუ არა ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილ პირებს.

ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ აღნიშნა, რომ ,,...“ ყრილობის ჩატარებისა და მასზე გამგეობის წევრების არჩევის კანონიერების საკითხის შეფასება არ წარმოადგენდა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ დავას. კოლეგიამ განმარტა, რომ ,,...“ - ,,...“ არ წარმოადგენდა ადმინისტრაციულ ორგანოს, მის მიერ ყრილობის ჩატარებას და გადაწყვეტილების მიღებას საფუძვლად არ ედო ადმინისტრაციული კანონმდებლობა. აღნიშნული საკითხი რეგულირდებოდა კერძო სამართლის კანონმდებლობით.

ამასთან, ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ განმარტა, რომ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2008 წლის 8 მაისის №419 ბრძანებით დამტკიცებული ,,გადასახადის გადამხდელის სახელმწიფო ან/და საგადასახადო რეგისტრაცია/ აღრიცხვის, იურიდიულ ფილიალთა სახელმწიფო ან/და საგადასახადო რეგისტრაციის/აღრიცხვის წესის შესახებ“ ინსტრუქციის პირველი მუხლის მე-7 პუნქტის თანახმად, მართალია ფორმალური თვალსაზრისით გასაჩივრებული აქტები გამოცემული იყვნენ ადმინისტრაციული აქტების (ბრძანებების) ფორმით, მაგრამ არა ადმინისტრაციული, არამედ სამოქალაქო კანონმდებლობის საფუძველზე. შესაბამისად, ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მიიჩნია, რომ მოცემული დავა წარმოადგენდა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველ დავას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით მ. ა-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ა-ემ. აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 მარტის განჩინებით მ. ა-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება; საქმე მ. ა-ის სარჩელისა გამო, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და რ. ა-ის მიმართ, განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად გადმოეგზავნა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი შეეხებოდა სამოქალაქო საქმეების უწყებრივ დაქვემდებარებას სასამართლოებისადმი. ხსენებული მუხლის პირველ ნაწილში ჩამოთვლილი იყო ის სამოქალაქო საქმეები, რომლებსაც სასამართლო განიხილავდა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით. დასახელებული მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავდა საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს. ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაც სასამართლოებისადმი სამოქალაქო საქმეთა უწყებრივი დაქვემდებარების განსაზღვრის პრინციპად დავის შესაბამისი სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარეობას აღიარებდა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით რეგლამენტირებული იყო სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეები. აღნიშნული მუხლის პირველ ნაწილში ჩამოთვლილი იყო, თუ რა შეიძლება ყოფილიყო ადმინისტრაციული დავის საგანი სასამართლოში, ანუ კონკრეტულად იყო განსაზღვრული ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ საქმეთა კატეგორიები და დადგენილი იყო, თუ რომელი საქმეები შეიძლება განხილულიყო ადმინისტრაციული იურისდიქციის სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში, კერძოდ, მითითებული მუხლის თანახმად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება ყოფილიყო: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილებოდა სხვა საქმეებიც, იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც, აგრეთვე, გამომდინარეობდა ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მ. ა-ის სასარჩელო მოთხოვნას - მ. ა-ის საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და რ. ა-ის ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილების შესახებ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2008 წლის 14 ნოემბრის №850 ბრძანების, ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2008 წლის 27 ივნისის №16608/005-06/6-02 ბრძანების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის შესახებ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2008 წლის 10 სექტემბრის №2119 ბრძანების, ,,...“ სარეგისტრაციო მონაცემებში (სამეწარმეო რეესტრში) ცვლილებების რეგისტრაციის შესახებ ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2008 წლის 23 ივნისის №16529/005-06/6-02 და 2008 წლის 27 ივნისის №16608/005-06/6-02 ბრძანებების და ამ ბრძანებების საფუძველზე ,,...“ დაკავშირებით განხორციელებული ცვლილებების სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრაციის ბათილად ცნობა, სამეწარმეო რეესტრში ,,...“ არსებული სარეგისტრაციო მონაცემების - 2008 წლის 8 თებერვლამდე მდგომარეობით აღდგენა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურისათვის მ. ა-ის ხელმძღვანელობით ,,...“ გამგეობის რეგისტრაციაში გატარების დავალდებულება წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი კატეგორიის დავად მიჩნევისათვის არსებითი და გადამწყვეტი იყო სწორედ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილში მითითებული ნორმატიული ელემენტი - დავის გამომდინარეობა ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობა უნდა გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. თუ სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობს კერძო სამართლის კანონმდებლობიდან, სახეზე იქნება სამოქალაქო სამართლის იურისდიქციის სასამართლოს მიერ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველი საქმე. მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, მ. ა-ის სარჩელზე მოპასუხეებად მონაწილეობდნენ ადმინისტრაციული ორგანოები, კერძოდ, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია), მაგრამ დავაში ადმინისტრაციული ორგანოს მხოლოდ მონაწილეობა არ იყო საკმარისი დავის ადმინისტრაციული წესით განსახილველად მიჩნევისათვის, არამედ ამისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა სადავო სამართალურთიერთობის არსს, შინაარსსა და დავის საგანს, ანუ იმ გარემოებას, თუ სამართლის რომელი დარგის ნორმებზე იყო დაფუძნებული მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამდენად, მართალია, მოცემულ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნას ინდივიდუალურ-ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობა წარმოადგენდა და სარჩელიც ადმინისტრაციული ორგანოების მიმართ იყო აღძრული, მაგრამ წინამდებარე დავის ადმინისტრაციული წესით განსჯად დავის კატეგორიად მიჩნევისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭებოდა ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების მართლზომიერების შეფასებას ინდივიდუალურ-ადმინისტრაციული აქტების გამოცემისას და იმ კანონმდებლობას, რომელიც აღნიშნულ ქმედებათა მართლზომიერების შემოწმების მიზნებისათვის გამოიყენებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ კერძო სამართლის იურიდიული პირის რეგისტრაციის საკითხები რეგულირდებოდა ,,მეწარმეთა შესახებ" საქართველოს კანონით, რომელიც წარმოადგენდა კერძო სამართლის საკანონმდებლო აქტს, ანუ კერძო სამართლის იურიდიული პირის დაფუძნება-ლიკვიდაციის რეგისტრაციისა და სარეგისტრაციო მონაცემებში ცვლილების შეტანის საკითხები უშუალოდ, პირდაპირ გამომდინარეობდა მატერიალური, კერძო სამართლის კანონმდებლობიდან და რეგულირდებოდა ამ კანონმდებლობით. შესაბამისად, აღნიშნული კანონმდებლობიდან გამომდინარე დავები რეგულირდებოდა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით. თუმცა, მითითებული კატეგორიის დავების ადმინისტრაციულ თუ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსჯად დავათა კატეგორიად კვალიფიკაციის მიზნებისათვის უაღრესად დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა დავის არსს, მოთხოვნის საფუძველს. განსახილველ შემთხვევაში, მ. ა-ის მოთხოვნა ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობის თაობაზე ეფუძნებოდა იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ არასწორად განმარტა სასამართლო გადაწყვეტილების სამართლებრივი შედეგები და მისი გადაწყვეტილება (ადმინისტრაციული აქტი) დააფუძნა უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმების თაობაზე სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის არასწორ ინტერპრეტაციას, რამაც საწარმოს სარეგისტრაციო მონაცემებში არასწორი ცვლილების რეგისტრაცია განაპირობა, კერძოდ, წინამდებარე დავის ამოსავალი წერტილი, ანუ დავის წარმოშობისა და შემდგომი განვითარების საწყისი მდგომარეობდა იმაში, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ სასამართლოს განჩინებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმების უპირობო სამართლებრივ შედეგად მიიჩნია ,,...“ გამგეობისა და მისი თავმჯდომარის, იმ მდგომარეობით რეგისტრაცია, რაც უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებამდე არსებობდა, მაშინ როდესაც აღნიშნული მდგომარეობა ,,...“ საბჭოს გადაწყვეტილებით უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმების ეტაპზე უკვე შეცვლილი იყო და არც უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმების თაობაზე გამოტანილი განჩინება შეიცავდა ამგვარ მოწესრიგებას. ნიშანდობლივი იყო, რომ ყველა ზემდგომი ორგანოს ადმინისტრაციული აქტი, რომლითაც ძალაში დარჩა ქვემდგომი ადმინისტრაციული ორგანოების ადმინისტრაციული აქტები, მითითებულ განმარტებას ეფუძნებოდა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან სასამართლოს განჩინებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმების სამართლებრივი შედეგების ერთგვაროვანმა გაგებამ გამოიწვია სამომხმარებლო კოოპერატივ ,,...“ დღეის მდგომარეობით არსებული სამართლებრივი მდგომარეობა. აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობდა საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების ქრონოლოგიური და სისტემური ანალიზით.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ზემოაღნიშნული მსჯელობის ნათელყოფისა და განზოგადების მიზნებისათვის, მიზანშეწონილი იყო ერთმანეთისაგან გამიჯნულიყო ორი სამართლებრივი შემთხვევა (კაზუსი), კერძოდ, პირველი, როდესაც საწარმოს რეგისტრაციის, სარეგისტრაციო მონაცემებში ცვლილების რეგისტრაციის ბათილობის თაობაზე მოთხოვნა ეფუძნებოდა ფაქტს იმის თაობაზე, რომ რეგისტრაციის საფუძველი, მაგალითად, კრების გადაწყვეტილება არ იყო ნამდვილი. ასეთ შემთხვევაში, კრების გადაწყვეტილების, როგორც მრავალმხრივი სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგების მიმართ მოქმედებდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესები და აღნიშნული კრების გადაწყვეტილების ბათილობის თანმდევი შედეგი იყო საწარმოს რეგისტრაციის ან კიდევ ცვლილების რეგისტრაციის გაუქმება. ასეთი სამართლებრივი შემთხვევის არსებობის პირობებში ადმინისტრაციულ ორგანოში რეგისტრაციის გაუქმების მოთხოვნა სამოქალაქო წესით განსჯად საკითხს წარმოადგენდა, ვინაიდან, შესაფასებელი იყო სამოქალაქო სამართლებრივი კატეგორიის - გარიგების მართლზომიერება. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზემოაღნიშნული მაგალითი განსხვავდებოდა მეორე სამართლებრივი შემთხვევისაგან, კერძოდ, როდესაც მოთხოვნა კვლავ საწარმოს რეგისტრაციის, სარეგისტრაციო მონაცემებში ცვლილების რეგისტრაციის გაუქმებას წარმოადგენდა, თუმცა, მოთხოვნის საფუძველი არა კრების გადაწყვეტილების, როგორც მრავალმხრივი გარიგების ბათილობა, არამედ რეგისტრაციის განხორციელებისას მარეგისტრირებელი ორგანოს ქმედების არამართლზომიერება იყო. განსახილველ შემთხვევაში სწორედ მეორე სამართლებრივ შემთხვევას ჰქონდა ადგილი, ვინაიდან, ადმინისტრაციული აქტების ბათილობის საფუძვლად მითითებული იყო მარეგისტრირებელი ორგანოს ქმედების არამართლზომიერება და არა კრების გადაწყვეტილების ბათილობა.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელის მიერ ადმინისტრაციული სარჩელის აღძვრის იურიდიულ ინტერესზე. ამ თვალსაზრისით ნიშანდობლივი იყო იმ ფაქტის მხედველობაში მიღება, რომ თუ არ დადასტურდებოდა ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან უზრუნველყოფის ღონისძიების განჩინების სამართლებრივი შედეგების არასწორად გაგების ფაქტი, ანუ თუ არ დადგინდებოდა გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტების ბათილობის წინაპირობები, რ. ა-ისა და ,,...“ გამგეობის სადავო შემადგენლობით მოწვეული ყველა კრება მხოლოდ ამ საფუძვლით გასაჩივრების შემთხვევაში ლეგიტიმურად ჩაითვლებოდა, შესაბამისად, აღნიშნული დავის სამართლებრივი შედეგი სწორედ, რომ არაუფლებამოსილი პირების მიერ მოწვეულ კრებებზე მიღებულ გადაწყვეტილებათა ბათილობა იყო, რაც შემდგომში თავისი არსით, სამოქალაქო წესით განსჯადი იქნებოდა. თუმცა, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ ეტაპზე ადმინისტრაციული ორგანოების ქმედებების მართლზომიერებაზე მსჯელობა ამავე ორგანოების მიერ გამოცემული ადმინისტრაციული აქტების ბათილობის წინაპირობების შემოწმების კონტექსტში სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებს სცილდებოდა, ვინაიდან, სარჩელის მიხედვით, ადმინისტრაციული აქტების ბათილობის წინაპირობა არა სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგება, არამედ ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედება იყო.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. ა-ის მოთხოვნა ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობის თაობაზე იყო ადმინისტრაციული წესით განსჯადი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე და საქმე განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას გადმოუგზავნა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო, ზეპირი მოსმენის გარეშე, გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებების კანონიერება-დასაბუთებულობა, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ მოცემული საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა გადაეგზავნოს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას. ამასთან, ამავე განჩინებით უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 მარტის განჩინება - მ. ა-ის სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმების ნაწილში.

საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 1 ოქტომბრის განჩინებით საქმე - მ. ა-ის სარჩელისა გამო, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და რ. ა-ის მიმართ, განსჯადობით წესით განსახილველად გადაეგზავნა უფლებამოსილ სასამართლოს – თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით მ. ა-ის სარჩელი (მისი საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და რ. ა-ის ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილების შესახებ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2008 წლის 14 ნოემბრის №850 ბრძანების, ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2008 წლის 27 ივნისის №16608/005-06/6-02 ბრძანების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის შესახებ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2008 წლის 10 სექტემბრის #2119 ბრძანების, ,,...“ სარეგისტრაციო მონაცემებში (სამეწარმეო რეესტრში) ცვლილებების რეგისტრაციის შესახებ ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2008 წლის 23 ივნისის №16529/005-06/6-02 და 2008 წლის 27 ივნისის №16608/005-06/6-02 ბრძანებების და ამ ბრძანებების საფუძველზე ,,...“ დაკავშირებით განხორციელებული ცვლილებების სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრაციის ბათილად ცნობის, სამეწარმეო რეესტრში ,,...“ არსებული სარეგისტრაციო მონაცემების - 2008 წლის 8 თებერვლამდე მდგომარეობით აღდგენისა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურისათვის მ. ა-ის ხელმძღვანელობით ,,...“ გამგეობის რეგისტრაციაში გატარების დავალდებულების თაობაზე) არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა მ. ა-ის მიერ.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლში მოცემულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეების ჩამონათვალი, კერძოდ, ხსნებული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ხოლო იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი მიუთითებს, რომ ამ მუხლით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც, იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი კი შეეხება სამოქალაქო საქმეების უწყებრივ დაქვემდებარებას სასამართლოებისადმი, რომლის პირველი ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე იურიდიულ პირებს შორის.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის აუცილებელი პირობაა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა იურიდიულად ეფუძნებოდეს საჯარო-ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ანუ მოსარჩელის მიერ მითითებული საკუთარი უფლების (უფლებების) დარღვევა თავისი არსითა და შინაარსით განპირობებული უნდა იყოს მოპასუხის მხრიდან საჯარო, მატერიალური სამართლის შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დარღვევით.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის ძირითად მოთხოვნას ,,...“ სარეგისტრაციო მონაცემებში ცვლილებების განხორციელების შესახებ ადმინისტრაციული ორგანოების შესაბამისი აქტების (ბრძანებების) ბათილად ცნობა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსათვის ,,...“ სარეგისტრაციო მონაცემებში, ,,...“ სამეწარმეო რეესტრის რეგისტრაციის 2008 წლის 8 თებერვლამდე არსებული მდგომარეობით აღდგენის დავალდებულება წარმოადგენს. სასარჩელო განცხადებას მხარე აფუძნებს იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის რეგიონალურ ცენტრში (საგადასახადო ინსპექციაში) განცხადება და დოკუმენტები ,,...“ სარეგისტრაციო მონაცემებში ცვლილების განხორციელების შესახებ წარადგინეს არაუფლებამოსილმა პირებმა, ვინაიდან, რ. ა-ე და მასთან ერთად არჩეული გამგეობის წევრები, იმ პერიოდში, არ წარმოადგენდნენ ,,...“ ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილ პირებს. მოსარჩელის მითითებით, 2008 წლის 23 ივნისის რეგისტრაცია განხორციელდა იმ დოკუმენტაციის საფუძველზე, რომლის შინაარსი არ აძლევდა საგადასახადო ინსპექციას შესაძლებლობას შეეცვალა 2006 წლის 10 მარტის XII ყრილობის საფუძველზე განხორციელებული რეგისტრაცია, ხოლო 2008 წლის 27 ივნისის სადავო ბრძანება მიღებული იყო არაუფლებამოსილი პირების მიერ ჩატარებული და ხელმოწერილი 2008 წლის 16 მაისის ყრილობისა და საბჭოს ოქმების საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მ. ა-ის სასარჩელო მოთხოვნა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ვინაიდან, ,,...“ - ,,...“ _ სარეგისტრაციო მონაცემებში ცვლილებების შეტანა რეგულირდება ,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის შესაბამისი ნორმებით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო ბრძანებები არ წარმოადგენენ ადმინისტრაციულ აქტებს, რამდენადაც არ შეიცავენ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ” პუნქტით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული აქტის დეფინიციის განმსაზღვრელ აუცილებელ ელემენტს, კერძოდ: სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული /საჯარო/ სამართლის კანონმდებლობიდან; შესაბამისად მოცემული დავა ექვემდებარება სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განხილვას, რამდენადაც სადავო სამართალურთიერთობა რეგულირდება კერძო სამართლის კანონმდებლობით, კერძოდ, ,,მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (ამჟამად, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო), ახორციელებდა რა მეწარმე სუბიექტის რეგისტრაციას ან სამეწარმეო რეესტრში ცვლილების რეგისტრაციას, ამოწმებდა წარდგენილი დოკუმენტაციის შესაბამისობას ,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის მოთხოვნებთან, შესაბამისად, სადავო ბრძანებები მატერიალური თვალსაზრისით შემოწმებას ექვემდებარება კერძოსამართლებრივ ნორმებთან შესაბამისობის თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, ის გარემოება, რომ ადმინისტრაციული ორგანო სადავო სამართალურთიერთობას აწესრიგებს გადაწყვეტილების /ბრძანების/ გამოცემის გზით დავას არ განაკუთვნებს ადმინისტრაციულ კატეგორიას, რამდენადაც ურთიერთობა გამომდინარეობს კერძო სამართლის კანონმდებლობიდან, ამასთან, ადმინისტრაციული ორგანო გადაწყვეტილებას სწორედ კერძო სამართლის კანონმდებლობის - ,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის საფუძველზე იღებს. შესაბამისად, ეს გარემოება ვერ გახდება დავის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიჩნევის საფუძველი.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ, მართალია, სარჩელი აღძრულია სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ, რომლებიც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის “ა" ქვეპუნქტის დეფინიციიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციულ ორგანოებს წარმოადგენენ, მაგრამ მათი დავაში მხოლოდ მონაწილეობა საკმარისი არ არის დავის ადმინისტრაციული წესით განსახილველად მიჩნევისათვის, ამისათვის, არსებითი და გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს სადავო სამართალურთიერთობის არსს, შინაარსსა და დავის საგანს, ანუ იმ გარემოებას, თუ სამართლის რომელი დარგის ნორმებზეა დაფუძნებული მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მოთხოვნის სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე განმარტავს, რომ წინამდებარე სადავო სამართალურთიერთობა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობიდან, რის გამოც მოცემული საქმე არ განეკუთვნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით განსაზღვრულ სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ უზენაეს სასამართლოში დღემდე არსებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მსგავსი კატეგორიის დავები სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველ დავათა კატეგორიას მიეკუთნება (საქმე №ბს-913-875(გ-07) 30.08.07 განჩინება; საქმე №844-828(გ-12) 04.04.13 განჩინება).

რაც შეეხება, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 მარტის განჩინების ნაწილობრივ გაუქმების საკითხს, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას, იმ პირობებში, როდესაც სადავოდ ხდიდა მოცემული საქმის განსჯადობის საკითხს, არ უნდა გაეუქმებინა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება; სააპელაციო სასამართლოს მხოლოდ განსჯადობის შესახებ დავის გადაწყვეტის შემდეგ შეეძლო არსებითად განეხილა და გადაეწყვიტა საქმე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 მარტის განჩინება უნდა გაუქმდეს - მ. ა-ის სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმების ნაწილში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 მარტის განჩინება - მ. ა-ის სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმების ნაწილში;

2. საქმე - მ. ა-ის სარჩელისა გამო, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და რ. ა-ის მიმართ, განსახილველად გადაეცეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას;

3 საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ლ. მურუსიძე